Ergens in de landelijke omgeving van het provinciestadje A. meandert een rivier. In een zijtak van dit water, niet meer dan een stilstaande poel, verdwijnt op een dag Almi, het jeugdvriendinnetje van de jongen Ernst Elfkind Coltersteen. Het zal niet de laatste vrouw zijn die plotseling uit het leven van Ernst wordt weggerukt. In De dode arm volgen we de lotgevallen van deze vreemde jongeman. Een ‘onecht’ kind, over wiens afwezige vader angstvallig wordt gezwegen. Ernst groeit op tot een man zonder eigenschappen, een ‘man van glas’, aan wie het leven voorbij lijkt te trekken zonder dat hij er veel vat op heeft. In een bezwerende stijl beschrijft Allard Schröder Ernsts zoektocht naar zijn vader, zijn afkomst, zijn identiteit. Op de achtergrond zien we intussen de naoorlogse Europese geschiedenis zich voltrekken.
2,5 Het komt niet goed tussen Nederlandse auteurs en ik. Nee, steeds de barokke, gepsychologiseerde verhaallijnen, die liggen mij niet. Pas op, Schröder kan schrijven maar het verhaal was saai net als de personages. Geen enkel kon mij boeien, het zijn saaie, oppervlakkige figuren. De licht magisch realistische touch doet eerder komisch dan mysterieus aan. Widergaenger (de naam alleen!) is geen Mephisto, Almi geen engel en de drie vissersvrouwen geen nornen. Nee, dit kon mij niet bekoren.
Geweldige roman. Droog taalgebruik, maar ook poëtisch. Bezwerende stijl maakt het lezen een genot. Gaat over het leven van een bijzondere man, met een grote liefde.
Een mooi geschreven boek waarin de hoofdpersonen vervreemd van zichzelf en de wereld zijn. Dit is echt zo'n boek waaraan je je gewoon moet overgeven en je door het verhaal moet laten meenemen. Een aanrader.
Het is haast niet te vatten dat dit boek al jaren in mijn boekenkast op mij lag te wachten. En dat ik in de tussentijd de nodige hoeveelheid bagger ben tegengekomen, terwijl er een alternatief voorhanden was. "De dode arm" is een pareltje in de hedendaagse literatuur, dat de Romantiek vermengt met de Bildungsroman, overgoten met een sausje nihilisme. En in de dertien jaar sinds het verschijnen heeft het al zeven (!) reviews bij elkaar geharkt.
Wie een naam heeft, heeft een leven. Het is alsof het hebben van een naam jou als persoon in het leven krast, zoals men zijn initialen in de boomstam groeft om z'n bestaan te bevestigen. Het leven heeft zijn tijd. Wie een naam heeft en leeft kent zijn tijd, de periode waarin hij leeft. Maar wie zijn naam niet kent, er geen heeft of er meerdere heeft waarvan geen één echt de zijne is, heeft geen bepaalde tijd om in te leven. Voor hem is het leven een droom. Slechts. Een land waar hij doorheen zwerft en nooit een huis vindt.
"In werkelijkheid was het slechts een langdurige muggendans die ze dansten: ieder cirkelde ongrijpbaar om de ander heen, zonder dat iemand ook werkelijk van zijn plaats kwam. Iets te doen in een flits van inzicht, je verbazen over jezelf of een ander, opgewonden raken over wat je deed, voortijlen als in een droom, ja, je eigen droomgestalte zijn en niet langer die van de dromer - wie verlangde er niet naar?" (p.113)
Soms heb je een moeilijke relatie met een boek, en dit boek smeekt om zo'n ingewikkelde relatie. Schröder wil dat je dit boek als een magnum opus omarmt, en het kost hem weinig moeite je daartoe te overhalen: een levensgeschiedenis gekleurd door grootse gebeurtenissen, een mooi opgezette structuur en boordevol verwijzingen naar de romantici en de Duitse filosofie. Alles is aanwezig, en nog eens elegant neergeschreven ook. Maar het doet niets. Het boek mist bloed, zoals Mark Cloostermans het in dS Letteren (nr 3205) verwoordde: "De dode arm leest prettig weg. Letterlijk: is het boek uit, dan is het ook weg. Er blijft weinig hangen en dat ligt vooral aan de bloedeloosheid van de hoofdpersoon." Misschien had Schröder die hoofdpersoon toch beter een vaste naam ingekerfd.
"Terwijl zijn lichaam daar roerloos zat, daalde zijn geest af naar het grenzeloze woud dat zich diep in zijn onderbewuste uitstrekte, waar het leven zich elke dag op de dood moest bevechten. Paden en wegen waren er niet, soms moest hij door snelle wateren waden of zich een weg banen door het struikgewas om dan ineens in opener landschap te komen waar de bomen tot meer dan honderd meter de hemel in reikten. Nauwelijks zichtbaar in de verte glinsterde het water van een onstuimige, zich steeds maar verbredende rivier, die zich voortspoedde tot hij uiteindelijk ergens als maalstroom bleef rondkolken - in het midden opende zich de afgrond van het Niets, dat alles onherroepelijk naar zich toe zoog. De geest wist dat die plek er was, maar hij wist ook dat hij in het woud veilig voor de verleiding was zich dicht bij de kolk te wagen. Hij bleef in het woud, dat almaar groeide, afstierf en zich telkens weer oprichtte. Coltersteen daalde ernaar af om niet langer te hoeven dromen, om niet langer verdoofd en misleid te worden, om niet langer gehypnotiseerd te worden door de schone schijn van de oppervlakte, waaronder dwang, angst en verleiding schuilgingen. Hij zocht het woud om te ontwaken uit de begoochelingen van de wereld, om zijn hartstochten te verliezen, zijn woede en zijn spijt. (...) Het ging niet altijd zo. Er waren dagen dat hij zich een landverhuizer voelde die met zijn hoofd nog in zijn geboorteland verkeerde en niet altijd meer wist waar hij thuishoorde." (p.340-41)
Prachtige zinnen, maar wezenloze karakters die als poppen in een kijkdoos heen en weer geschoven worden. Ook van de gebeurtenissen in de wereld in de periodes waarin het verhaal zich afspeelt, krijg je geen beeld. Het blijft allemaal bij vage schetsen. Nog voor de helft heb ik het opgegeven.