De geschiedenis van de vooruitgang nadert haar einde. Wij zijn rijker, gezonder en veiliger dan ooit, maar voelen ons steeds vaker tekortgedaan. Waar komt dat onbehagen vandaan? Waarom heeft de vooruitgang zijn beloftes niet ingelost? Op zoek naar antwoorden neemt de talentvolle historicus Rutger Bregman de lezer mee op een reis van de Oerknal tot nu, van het vlaggenschip van Columbus naar het laboratorium van Thomas Edison, van de oudste grotschilderingen naar de beursvloeren op Wall Street. Het is een geschiedenis die iedereen aangaat en die veel zegt over de echte uitdagingen van de eenentwintigste eeuw. Bregman verweeft natuurkunde en archeologie, biologie en psychologie, filosofie en geschiedenis in één wervelend betoog. Hij vertelt het verhaal van het uitzonderlijke zoogdier de mens, die zich in zijn uithoek van het heelal vastklampt aan verhalen, maar nu aan het eind van zijn Latijn lijkt. De geschiedenis van de vooruitgang is een zoektocht naar een nieuw vooruitgangsgeloof in een tijdperk dat er maar niet in kan voorzien.
Rutger Bregman (born April 26, 1988) is a Dutch historian and author. His books Humankind: A Hopeful History (2020) and Utopia for Realists: How We Can Build the Ideal World (2017) were both Sunday Times and New York Times Best Sellers and have been translated in 46 languages.
In 2024, he co-founded The School for Moral Ambition, a non-profit organization inspired by his latest book Moral Ambition (2025) that wants to help as many people as possible to take the step towards a job with a positive impact.
Can you bluntly state there is progress in history? To be honest, I always thought I could, but after reading this very optimistic book, I'm not so sure any more. This means: I always thought that if you summed up all arguments and facts in favor of progress in history, and put it against all that isn't, every rational being could not but conclude: "it is so obvious, there is definitely progress in history".
In the course of his book Bregman is partly trying to do just this, and, well, at that point, I started hesitating. This book made it clear to me: there just isn't a convincing answer, that is to say, a "proof" that is impartial and without doubt; there's nothing "indubitably" about this very fundamental question.
For sure, Bregman has done his best, he has used all of his 400 pages, to convince us. Not bluntly and naïf, no, although he is very young (only 24 at the time of writing), he is fairly balanced, and does not falter to indicate the shades, even when he is trying to illustrate the bright side of things. And some parts of his book are really gloomy, for instance at the end of chapter 3, when he depicts the portrait of our time, especially when it comes to the present state of democracy and the prospect of ecological apocalypse. Nevertheless, he states, there is progress in history, and man just has to keep on doing what he always has done in history: looking and searching for solutions to make life better, and we'll make it.
This book made clear to me: it all comes down to belief; there are no convincing (that is definitive) arguments about progress in history. It is like the discussion about the glass that is half-empty or half-full; it depends on your point of view, and, thus on your conviction or belief, about the sense of life itself (thus a religious point of view, in the broad sense of the word).
Does this mean it has no sense to try to show there's progress in history? No, not at all, on the contrary, I'm definitely a firm believer in progress (with nuances of course), and one must never stop to try to convince others of it; there is too much pessimism in our world, today, just out of shortsightedness. And that is just why I really love this book, with all its shortcomings.
Addendum: in the meanwhile I read Pinkers The Better Angels of Our Nature: Why Violence Has Declined and was blown away by it; it seems after all that there a stronger case to make for progress in history, but always with a caveat of course.
Een “snotneus” van 24 die een boek van 400 bladzijden schrijft waarin een wereldgeschiedenis, een analyse van onze huidige maatschappelijke toestand en een bevlogen oproep naar de toekomst worden gecombineerd … het is niet evident, maar Bregman is er toch wel in geslaagd, vind ik. Ik kende Bregman al van zijn boekje “de kennis van toen”, dat op een vlotte en erg persoonlijke manier diverse aspecten van verleden en heden aanbracht.
Bregman zet nu een stap verder, een reuzenstap zelfs. Zijn boek onderzoekt of er in de geschiedenis eigenlijk wel sprake is van vooruitgang. Met veel bravoure schetst hij de grote lijnen van de wereldgeschiedenis, in een vlotte stijl en met de nodige zelfrelativerende humor. Je merkt wel dat hij erg schatplichtig is aan de lange lijst met boeken die hij heeft geraadpleegd, en hier en daar mis je de nodige nuance; ook vond ik zijn overzicht van denkers over vooruitgang af achteruitgang aan de lange kant. Maar het vierde hoofdstuk, waarin hij “bewijst” dat we er wel degelijk op vooruit zijn gegaan is ronduit schitterend. Let op, niet alles is even overtuigend, maar de grote lijn kan volgens mij niet betwist worden. Maar ik maak me geen illusies, Bregman gaat wellicht geen aarts-pessimisten overtuigen, maar zijn poging is meer dan verdienstelijk. Hij probeert tenminste. Daarom wellicht mijn iets te geflatteerde score.
De geweldige schrijfstijl van Bregman blijft me fascineren. Ik heb nog nooit nagedacht over het vooruitgangsgeloof tijdens de geschiedenis, maar vond het interessant om erover bij te leren. De hoofdstukken zijn overzichtelijk en bevatten toffe verhalen.
Het boek was ( zoals elk boek van Rutger Bregman) gemakkelijk te lezen. Ik heb bijgeleerd op een leuke en soms ludieke manier. Dit is een boek waarbij je leert over verschillende grote figuren in de geschiedenis. Ik ben van plan om dit boek zeker nog is te lezen om alle info te kunnen absorberen.
To start with, this book does not contain a lot of new thoughts, but it isn't packed with useful information, thought evoking theories and fun facts.
It starts of as a regular history book, describing how the world came to be, what changed, and how we got where we are now. In order to do this, Bergman quotes many historians an philosophers, which gives the reader a vivid image. Additionally, the fun anecdotes are perfect for the next party.
Right afterwards there is a part which states that our time is way better than the past and why not everything was better "back in the good ol' days". This is the thing that got me hooked, because I really despise it when I hear older people saying things like this. Heck, even though I'm quite young I hear people of my age talking nostalgically about times when they weren't even born! However, there is one part lacking here, and that's the part about happiness. Isn't it all about happiness in the end? Yes, he does mention it, but I'd like to know the thoughts of more philosophers on what happiness is and how to become happy. Did this change over time?
It ends with a thought-provoking argument about utopias that really made me think. Is it possible to make progress? Does the utopia exist? How do I want the future to be? This is why I'd like to quote the last few sentences of the book:
"But this does not mean that we cannot think, hope or dream about the future. Looking forward to another life and another society is an essential part of doing things and letting them happen. An utopia without a blueprint doesn't let us get away from reality, but invites me to enter it. Connecting an utopical passion with the reality of our time is challenge of this time. Because a generation that does not want to dream, loses its rights for a better world"
Wat een steengoed boek had kunnen zijn, blijkt een samenraapsel van teveel informatie die onderbouwd wordt met regelmatig heel slechte argumenten. Tenenkrommend. Het is oprecht jammer, want er staan ook steengoede stukken in. Ik denk dat de moraal van het verhaal "vooruitgang is gedeeltelijk subjectief en heeft altijd nadelen die weer overwonnen moeten worden" hele goede inzichten kan geven in keuzes die gemaakt moeten worden of mildheid over reeds gemaakte keuzes. Wat me echt tegen staat is dat er vanalles wordt beweerd, zonder dat de onderbouwing duidelijk is. Daarnaast staan er vaak veel teveel cijfers, namen en quotes op één pagina, wat de leesbaarheid niet ten goede komt. Bij veel aangehaalde deelonderwerpen wordt uitgegaan van veel voorkennis waardoor het regelmatig niet te volgen is. En de auteur vindt het nodig om op onverwachte momenten te strooien met niet-onderbouwde, uit hun verband gerukte beweringen die hij baseert op de Bijbel. Het voegt echt niks toe aan het grotere verhaal. De grote lijn lijkt in orde, maar de uitwerking is echt ondermaats. Helaas.
Dit was oké. Het was leuk om naar de geschiedenisverhalen te luisteren. Niet alles was compleet nieuw, en af en toe dwaalden m’n gedachten af en miste ik een stukje. Ik vind het wel puur zonde dat Rutger Bregman niet zelf dit boek heeft ingesproken.
Veel interessante ideeën, samengebundeld in een typische, onnavolgbaar vlotte schrijfstijl. Het boek heeft een heel grote opzet: vertrekkend vanuit de stelling dat geen enkele samenleving zonder vooruitgangsdenken of een vorm utopisme kan, gaat hij Harrari-gewijs de grote geschiedenis door, dan nog eens de laatste paar honderd jaar opnieuw vanuit een filosofisch perspectief (ons denken over- en de uitvinding van het idee van de vooruitgang) om te concluderen dat we er wel degelijk op vooruit zijn gegaan, waarna hij afsluit met een pleidooi voor een nieuw soort vooruitgangsgeloof. In deze grote tocht probeert de auteur zo volledig en overtuigend te zijn dat soms het verband met zijn uitgangspunt, en zo de boodschap aan de lezer dreigt uit het zicht te verdwijnen. Dit is in mijn ogen zowel een sterkte als een zwakte: weinig onderwerpen blijven onbehandeld, maar dit ten koste van de samenhang en relevantie. De manier waarop het is opgebouwd is wel een zeer verdienstelijke poging om de overvloed aan ideeën en verhalen samen te bundelen in een aannemelijke structuur, maar het voelt alsof de vorm tot het absolute uiterste is gerokken. In zekere zin is het ook een soort lofzang op een brede algemene kennis van de wereld, vooral vanuit het verleden. Een soort raampje om binnen te kijken naar het wereldbeeld van een geschiedkundige, een pleidooi voor grote lijnen zoeken en verbanden leggen. Er zijn hier en daar ook wat achterhaalde stellingen en standpunten waar ik het oneens mee ben, maar het zijn dingen waar wel overheen kan gelezen worden met het grotere verhaal in beeld. In ieder geval vormt het als populair-wetenschappelijk boek een goede bodem voor discussies en stof tot nadenken.
Ik ben louter een regentaat van opleiding, dus wens ik u op voorhand mijn excuses voor mijn bekrompen ingesteldheid. Ook wil ik graag benadrukken dat dit geen persoonlijke aantijging is, maar puur mijn idee over uw boek. Moest ik u beledigen op eender welke manier, mijn oprechte excuses:
Ik klap hoofdstuk twee 'de grote geschiedenis van de vooruitgang' dicht en ik denk bij mezelf: wat neem ik mee? Welke innoverende en relevante informatie ligt hier voor het rapen? Bijzonder weinig, beste heer Bregman. Bijzonder weinig. Een oppervlakkig, chaotisch en anti-chronologisch hoofdstuk van 108 pagina's. Twintig pagina's meer dan Kafka nodig had om zijn befaamde en impressionante werk 'De gedaanteverwisseling' te schrijven. En toch ben ik in het minst overtuigd over uw impressie van de wereld. Dat u uw geschiedenis kent, durf ik niet te ontkennen. Ik schuw die woorden niet, mijnheer Bregman, u bent op de hoogte van onze geschiedenis. Maar wat doet u er mee? U verwent de lezer en gooit hem sporadisch een interessant weetje toe over Stanislav Petrov, Zheng He, of dat Chinese opstandelingen dachten dat een training in de vechtsport van honderd dagen hen onkwetsbaar zou maken voor kogels. Vermaak en vertier. Het zorgt ervoor dat je toch nog een bladzijde verder leest. Een hoofdstuk doorworstelt. Ondanks het kille feit dat u de lezer op een trein heeft geplaatst naar bestemming onbekend. In dat specifieke geval zou ik wél graag aan het raam willen zitten*. Op die manier zie ik misschien nog iets interessants voorbijkomen.
Rutger Bregman heeft het gepresteerd een boek te schrijven waar ik me aan erger en wat ik tegelijkertijd ook waardeer. Het boek heeft een interessant onderwerp dat op een minder interessante manier wordt uitgediept. De vooruitgang (waar op een gegeven moment wel heel veel onder geschaard wordt) wordt door de (westerse) wereldgeschiedenis heen beschreven en aan de hand van bekende en (soms) minder bekende voorbeelden uitgelicht. Dit maakt het boek makkelijk leesbaar en eigenlijk zou je bij ieder hoofdstuk in kunnen stappen, nadeel is echter dat het je ook geen hele bijzondere inzichten geeft of je aanzet tot iets. Verder is goed te merken dat Rutger Bregman een rechttoe-rechtaan denker is die hele filosofische stromingen afdoet als "postmodern" (ook zo'n parapluterm) en daarmee als pretentieus gewauwel. Wat me irriteert aan het boek is ook meteen hetgeen ik waardeer aan de schrijver. Bregman heeft zich in, tegenstelling tot andere jonge schrijvers, niet te veel laten intimideren door de oude meesters en autoriteiten en durft, met hier en daar het nodige afsnijden, wel tegen de wind in te pissen en dat is iets wat meer gedaan en gewaardeerd zou moeten worden wat mij betreft!
Boeken die je door middel van de geschiedenis laten zien hoe de wereld van nu in elkaar zit, ik ben er dol op. Vertelt op een wijze zoals je het erover hebt in de kroeg, dus toegankelijk en populair. En vijf sterren, omdat het een hoopvol beeld geeft op de toekomst.
Leuk thema, echter uitwerking is redelijk "van de hak op de tak" en in mijn ogen wat te moralistisch. een kleine geschiedenis van bijna alles vertelt in veel opzichten hetzelfde verhaal, maar op een gestructureerdere, interessantere en aantrekkelijkere wijze.
Ik weet eigenlijk niet zeker wat Bregman nu precies wilde laten zien met dit boek. Het was zonder meer interessant, een en ander van opgestoken (vooral het stukje over de Chinese vloot was tof), maar ik heb wel een nog grotere hekel aan 'de mensheid' gekregen dan na Waarom cola duurder is dan melk.
Het was ook behoorlijk lang. Wel leuk voorgelezen.
Maar geen idee wat ik er nu precies mee moet, of dat het in essentie een positief beeld had moeten schetsen.
Bregman complains in his book about historians who write books based on a spurious theory only to sell books. Ironically, he does exactly the same. If you like Hineininterpretierungen, this book is for you. Also if you like extremely ideological history.
If not, steer clear.
I still gave it two stars because it mentions some nice and interesting facts, although an evening on wikipedia might have given me the same result.
Bregman heeft dit boek geschreven toen hij 24 was. Als je dat in aanmerking neemt, is het echt heel knap. Het begin van het boek is dan ook briljant. Een mooie weergave van historische feiten en filosofische geschriften over het thema vooruitgang. Maar vervolgens presenteert hij zijn mening hoe het verder moet, en daar wordt zijn toon pedant, betweterig, voor mij niet meer te doen.
Interessant historisch overzicht waarin doorklinkt dat 'vooruitgang' een fenomeen is dat de neiging heeft als zand tussen je vingers door te glippen zodra je het probeert te pinpointen.
Schrijver was nog een "jonge snotter" toen hij dit schreef, en het is eraan te merken... Wat veelbelovend begon - enige missers en tekortkomingen niet te na gesproken - eindigde, wat mij betreft in een totale afgang. In het gedeelte over de filosofische geschiedenis mis ik heel pijnlijk ook maar enig inzicht of enige aandacht voor andere filosofieën dan de zeer eng westerse, wat op zich voor mij al voldoende is om die "geschiedenis van de filosofie" in de onderste schuif te leggen. Maar waar Bregman het dan begint te hebben over "alles is nu beter" en "alles zal nog beter worden", gaat hij zeer zwaar de mist in. Zijn "analyse" van de intensieve landbouw en de voedselproductie lijkt absoluut nergens op... en wanneer hij schrijft dat de zevende millenniumdoelstelling, de toegang tot zuiver drinkwater voor de ganse wereldbevolking, gerealiseerd is, vraag ik me werkelijk af of hij enig idee heeft waarover hij bezig is. En ik vernoem hier maar één monumentale flater... Enfin, stof tot discussie is er zeker... dergelijke populariserende schrijfsels mogen er zijn, als we er maar niet door misleid worden want vooruitgangsgeloof houdt toekomstonderzoek tegen.
Het begin van het boek is erg langdradig. Geschiedenis en voorbeelden uit de psychologie te over. Misschien had ik te veel verwacht te horen hoe we vooruit moeten gaan. En in die zin is het boek een tegenvaller. Maar de titel is tenslotte “De geschiedenis van...” Er wordt onderscheid gemaakt in diverse soorten vooruitgang. Van de techniek, de wetenschap, medische kennis en mogelijkheden, sociale en morele vooruitgang. Tegen het eind komt er dan toch een kleine aanwijzing over... het NU Besef hoe goed we het nu hebben. Nostalgie is vaak niet terecht. En de TOEKOMST Het is jammer dat we niet weten waar we naar toe willen gaan. Dat verhinderd ons om er te komen. De vooruitgang naar waar? En de lange termijnvisie? En het volhouden om het lange termijn doel te bereiken ontbreekt. Een Utopie wordt nooit bereikt. Blijf dromen. Het geeft de weg aan waarlangs wij moeten gaan.
Interessant verhaal. Met smaak én kennis van zaken verteld. Moeiteloos stapt Bregman door de geschiedenis. Hij beschrijft op vlot leesbare, aangename toon hoe men door de eeuwen heen over de vooruitgang heeft gedacht.
Het boek stond lang op mijn 'te lezen' verlanglijstje. En toen ik begon te lezen, duurde het nog 6 maanden voor ik het boek uit had. (Omdat ik meerdere boeken, kranten en tijdschriften tegelijk probeer te lezen.) Maar... wie de tijd of het geduld niet heeft om het boek helemaal te lezen: het laatste hoofdstuk (een dertigtal bladzijden) vat het verhaal van het boek zeer treffend, goed en bondig samen!
Prachtig boek dat de geschiedenis vertelt van onze vooruitgang en de daaruitvolgende echte uitdagingen van de eenentwintigste eeuw. Het boek is bijzonder goed leesbaar en de argumentatie helder, maar door de snelheid waarmee het verhaald verteld wordt en de gebrekkige documentatie (i.e. referenties) is het soms onduidelijk welke delen van het boek een correcte weergave zijn van de geschiedenis, en welke een eigen interpretatie van bepaalde beschikbare informatie (e.g. cherry picking).
Met name de eerste helft over het vooruitgangsdenken door de geschiedenis heen is interessant, daarna veel aandacht voor actuele (lees 10 jaar oude) issues en bekende verhalen die ook terugkomen in Bregman’s latere werk. Bekende leerstukken van Bregman over kapitalisme, democratie en belastingen passeren de revue. Ook veel verwijzingen naar Bijbelse teksten vooral uit het Oude Testament. Toegankelijk en boeiend, het leest als een voorspel op De meeste mensen deugen.
Boeiend onderwerp, maar ik had er meer van verwacht. Soms ook wat belerend, prekend bijna. Mijn reacties tijdens het lezen liepen wat gelijk aan wat Johan D'Haenen schrijft in zijn bespreking van 19 mei: "Schrijver was nog een "jonge snotter" ... en het is eraan te merken."
Ik heb dit boek 2 jaar op een "nog te lezen stapel" laten liggen. Achteraf heel blij om, met twee jaar extra onderwijs in geschiedenis wist ik veel beter waar deze schrijver het over heeft. Een prachtig boek wat vlot geschreven is en je ook nog eens laat nadenken!
Goed geschreven boek. Schrijver bekijkt de huidige bezuinigingspolitiek in het licht van de economische wereldgeschiedenis en trekt dit door naar de toekomst. Echt aan te bevelen!