Czarna wołga. Kryminalna historia PRL

by Przemysław Semczuk

Wieść o porwaniu dziecka w Warszawie rozeszła się błyskawicznie. W okolicy zdarzenia ktoś widział porywaczki wsiadające do czarnej wołgi. Samochód tej marki widziano za każdym razem, kiedy gdzieś w Polsce ginęły dzieci. Jaka jest prawda o czarnej wołdze? Jakie zbrodnie kryły się w jej cieniu?

Porwania dzieci, napady i brutalne zabójstwa, osławieni zbrodniarze i najgłośniejsze procesy sądowe, kradzieże dzieł sztuki i fałszerstwa pieniędzy na niewyobrażalną dziś skalę. Czarna wołga. Kryminalna historia PRL to trzymająca w napięciu opowieść o zbrodniach, które paraliżowały opinię publiczną. A także o tych, o których społeczeństwo miało się nigdy nie dowiedzieć.

Przemysław Semczuk dotarł do bohaterów tamtych wydarzeń i unikalnych materiałów zgromadzonych w IPN. Dziennikarz prezentuje metody działania przestępców i odsłania kulisy działań operacyjnych PRL-owskich organów ścigania – raz zaskakująco pomysłowych, innym razem przerażająco nieudolnych. I zabiera czytelnika w pełną emocji podróż do ówczesnego półświatka.

Genres: Nonfiction, Audiobook, Crime, Polish Literature, History, True Crime

400 pages, Paperback

First published January 1, 2013

About the author

Przemysław Semczuk is an acclaimed Polish reporter, journalist, publicist, and writer specialising in criminal reportage and the history of Communist Poland.

He is the author of a bestselling reportage ‘Wampir z Zagłębia’ (the story of Zdzisław Marchwicki, a notorious serial killer in Communist Poland), for which he was awarded a Crystal Reportage Card (Kryształowa Karta Reportażu) in 2017.

He has published in major Polish newspapers and magazines such as "Wprost", "Focus Historia" and "Wysokie Obcasy Extra" as well as “Newsweek” and "Playboy".

Semczuk has co-produced a TV series “Cienie PRL” (about uncovered crimes in the Communist Poland) for TVP (2008) and in 2022 he co-produced and presented true crime docuseries Polscy. Seryjni… for TVP Historia. (an 8-episode series about the most infamous killers of Communist Poland).

His other ventures include guest appearances for major Polish Radio stations such as RMF FM. He is often invited to appear on TV as an expert speaker.
Przemysław Semczuk is the author of the following reportage: Zatajone katastrofy PRL, Czarna wołga. Kryminalna historia PRL, Magiczne dwudziestolecie, Wampir z Zagłębia, Kryptonim Frankenstein, M jak morderca: Karol Kot - wampir z Krakowa, Wybrałem Pol(s)kę. Imigranci w PRL and crime novels: Tak będzie prościej, To nie przypadek, Cyklon.

His latest book Maluch. Biografia is an illustrated history of life in Communist Poland seen through the prism of the most unique Polish car – The Fiat 126p.
„I chose Poland. I chose a Pole” is a biography of a forgotten British-turned-Polish writer, George Bidwell who immigrated to Poland in the late 40s. Bidwell, a former officer of the British Army and a veteran of the campaign in Africa, came to Warsaw after the war, to take up a post of the British Council director. After a scandalous dissolution of his first marriage, Bidwell married a Pole, renounced his English citizenship, and became a Pole himself. He became a widely read writer, published nearly 50 titles. He wrote books in English, and his wife translated them into Polish. Bidwell was friends with a famous Polish author, Jarosław Iwaszkiewicz, who introduced him to the Polish Writers' Association. “I chose Poland. I chose a Pole” is part of the British Library collection in London.

Przemysław lives in Toruń, Poland.

Reviews

[Mike · Rating 3 out of 5]

Grzebanie w papierach IPN opisane językiem "07 Zgłoś się" i "Detektywa" czyli bardzo rzetelna robota dziennikarska okraszona sutym wąsem i kłębami dymu ze Sportów.

[Katarzyna Nowicka · Rating 4 out of 5]

Napady, włamania, zabójstwa, seryjni mordercy, fałszerstwa, kradzieże dzieł sztuki - kryminalna kronika PRLu .
Najgłośniejsze procesy i kulisy pracy MO i SB, którzy czuwali nad bezpieczeństwem obywateli Polski Ludowej 😉.
Przemysław Semczuk w swojej książce przedstawia cały kalejdoskop opowieści o sprawach kryminalnych tamtych czasów, zarówno tych, co paraliżowały opinię publiczną, ale też i tych zatajonych przed ówczesnym społeczeństwem.
Mnie zaintrygowała legenda miejska o czarnej wołdze porywającej dzieci. Spodziewałam się trochę innego rozwiązania, ale to historia, która jeszcze raz pokazuje potęgę plotki, która przybiera czasem formę opowieści nie z tej ziemi.
Jedne reportaże słuchałam z większym zainteresowaniem, inne trochę z mniejszym, ale całość to kawał solidnej roboty👍.
Polecam wszystkim zainteresowanym tematem.

[Vichta · Rating 2 out of 5]

Ani dobre, ani złe, czyli takie sobie.
Pitawal powojennej, socjalistycznej Polski.
Włamania, kradzieże, napady na banki, zabójstwa, przemyt, fałszowanie banknotów i inne...
Wiele z nich nie znałam z racji tego, że urodziłam się sporo po wojnie, a zbiór obejmuje raczej lata wcześniejsze. Większość z nich mnie nudziła, ale trafiły się też perełki. W każdym razie dowiedziałam się, jakie studia przydają się fałszerzom banknotów albo że można sobie wykupić nielegalną skrytkę do przemytu kontrabandy na statku handlowym. Szkoda, że dopiero w tym wieku, bo na studia raczej już się nie wybieram i do floty też się nie zaciągnę 🤣

[Anna · Rating 2 out of 5]

2.5 gwiazdki

Skusił mnie tytuł, ale sama książka niestety mnie nie tyleż nie porwała, co znudziła. Moje zainteresowanie wzbudziło kilka historii, ale reszta odeszła w zapomnienie sekundy po przeczytaniu. Nie znaczy to, że jest to pozycja zła - autor wykonał kawał solidnej dziennikarskiej roboty i zawarł w "Czarnej wołdze" ogrom informacji, ale zwyczajnie nie czerpałam przyjemności z lektury. Jeśli już zdarza mi się czytać true crime, to wolę, aby całość poświęcona była jednemu tematowi, który zbadany jest dogłębnie, dzięki czemu mogę wczuć się w czytaną opowieść. Nie odpowiada mi skakanie od historii do historii, od zamachu do rabunku dzieł sztuki, od morderstwa do porwania. Czuję się wtedy przytłoczona lawiną nazwisk, dat i innych faktów, które cieśnią się na każdej stronie. I nic z tego nie wynoszę - ani faktycznej wiedzy, ani emocji. Ot, ktoś kogoś zabił, ktoś wysłał jakiś list z pogróżkami, ktoś składał fałszywe zeznania... pach, następna sprawa.

[Joanna · Rating 4 out of 5]

W przerwie od czytania grozy, zupełnie spontanicznie naszła mnie ochota na literaturę faktu. Nie chciałam jednak sięgać po reportaż w całości poświęcony jednej sprawie, ani nic zbyt ciężkiego i poruszającego. Wybór padł więc na „Czarną Wołgę. Kryminalną historię PRL” Przemysława Semczuka. I jak się okazało był to strzał w dziesiątkę - książka w pełni spełniła moje „wyśrubowane” wymagania czytelnicze! W „Czarnej Wołdze” autor przybliża czytelnikom kilkanaście spraw kryminalnych z okresu PRL-u. Są to zarówno sprawy głośne, o których mówi się nadal (Wampir z Zagłębia, Czarna Wołga), jak i kompletnie zapomniane, a często i skrupulatnie tuszowane przez ówczesne władze (włamanie na posterunek we Frampolu). Semczuk powraca do tych starych spraw nie jako reporter - detektyw, a bardziej jako reporter - kronikarz. Nie przeprowadza od nowa nieudanych śledztw, nie odkrywa nowych faktów w nierozwiązanych sprawach. Jest raczej kronikarzem - rzetelnie i szczegółowo opisującym najciekawsze przestępstwa, i tylko przy okazji wytykającym błędy śledczych. „Czarna Wołga”, pomimo przytaczanych w niej spraw seryjnych morderców czy brutalnych zabójstw, “wchodzi” lekko i gładko, wciąga niczym najlepszy kryminał. Semczuk posiada dużą wiedzę na temat przestępstw w PRL oraz łatwość pisania o tych niejednokrotnie makabrycznych sprawach. Czytając „Wołgę” wręcz czuć, że autor rzeczywiście pasjonuje się tą tematyką.

„Czarna Wołga” to świetny start dla osób dopiero zaczynających swoją przygodę z przestępczym światkiem PRL-u. Każda sprawa opisana jest na około 20-30 stronach, co absolutnie wystarcza na jej rzetelne przedstawienie, nie zanudzając przy tym czytelnika zbytnimi szczegółami i fachowymi określeniami. Jeśli ktoś łaknie więcej informacji - żaden problem! Semczuk w bibliografii odsyła do pomocnych źródeł.

Osobiście świetnie spędziłam czas z książka. Z większością tych spraw spotkałam się po raz pierwszy i tak mnie zainteresowały, że jeszcze w trakcie czytania posiłkowałam się ciocią Wikipedią i wujkiem Google. Nawet reportaże na tematy, z pozoru zupełnie mi obojętne, czytałam z dużą ciekawością. Już ostrzę zęby na inne pozycje autorstwa Semczuka!

[Natalia · Rating 4 out of 5]

Cudo, cudeńko. Pan Semczuk po raz kolejny pokazał co potrafi. Możemy cofnąć się w czasy PRL-U i wniknąć w kryminalny świat. Czujemy to wszystkimi zmysłami. Rzetelne opisy spraw, głośne procesy, procedury milicji. Uwielbiam!

[Natalia Ochenkowska · Rating 4 out of 5]

Bardzo mi się podobała. Świetny lektor. Dobry klimat. Rozrywka i nauka w jednym. Nabrałam chęci na inne książki tego autora.

[Emilia · Rating 3 out of 5]

✨3,5 ✨

[Jakub · Rating 3 out of 5]

Trochę nierówne reportaże o sprawach kryminalnych osadzonych w czasach peerelu.

Niektóre historie były bardzo ciekawe i opisujące sprawy z najmniejszymi detalami podczas gdy inne pozostawiały duży niedosyt. Przez nagromadzenie kilku podobnych spraw w jednym reportażu zabierały tym samym miejsce na opisanie którejkolwiek z nich dokładnie i do końca. Szkoda, bo niektóre z nich wydały mi się ciekawsze od innych, którym poświęcono cały osobny rozdział.

Jeśli jednak miałbym wskazać powód, dla którego warto przeczytać tę książkę to powiedziałbym, że ze względu na oddanie nastrojów i realiów komunistycznych ze wszystkimi ich absurdami.

[Aleksandra Szranko · Rating 1 out of 5]

O kurwa, jak irytująco nadmiernie dużo słów, aaaaa!! I powtórzeń.

Tylko historie mężobójców w białych rękawiczkach mi się podobały. Reszta była albo rozwleczona do nieprzyzwoitości, albo do sedna prowadziło tak wiele dygresji (składających się z tak wielu słów), że od połowy byłam tylko irytowana i przeskakiwałam do następnego (wcale nielepszego) rozdziału!

PS Acz mojemu ojcu, który był mimowolnym świadkiem tego słuchania, się podobało. "Fajne, zostaw. Gdzie to można dostać? A jaki tytuł?". Ale on jest fan(atyki)em Sienkiewicza, to pewnie dlatego.

[Andrzej Kozdęba · Rating 4 out of 5]

Ciekawa książka opisująca zabójstwa, fałszerstwa, oszustwa, napady na bank - wszystkie ważne sprawy, które miały miejsce w PRL. Autor dotarł do ciekawych akt i rozmówców pokazując sposób działania propagandy i liczbę spraw, których nie opisywano w gazetach by nie burzyć pięknego wizerunku Polski Ludowej. Minusem jedynie to, że większość historii morderców znałem z podcastów kryminalnych. Ale nie jest to zarzut dla autora - nie jest jego winą ze kogoś inspirowała jego twórczość.

[Dariusz Nawojczyk · Rating 4 out of 5]

Kiedy w książce reporterskiej na pierwszym planie mamy historię, a nie narzucające się kompleksy pisarskie autora, możemy być pewni, że dostaniemy coś naprawdę dobrego. I tak właśnie jest z „Czarną wołgą” - smakowity portret PRL odmalowany ludzkimi namiętnościami, ambicjami i psychozami. Świetnie się to czyta.

[365_ksiazek · Rating 4 out of 5]

Interesująca. Plus za fotografie.

„Do dzisiaj panuje przekonanie, że czarna wołga była tylko plotką, miejską legendą. Jedyną ofiarą porwania miał być Bohdan Piasecki, syn znanego działacza politycznego. Sprawa Piaseckiego nigdy nie została wyjaśniona i do dzisiaj jest jedną z największych tajemnic Polski Ludowej. W jej cieniu pozostaje jeszcze kilka innych, zupełnie zapomnianych tragedii. Niektóre z nich udało się odtworzyć na podstawie dokumentów archiwalnych i doniesień prasowych. Jest wśród nich także prawdziwa historia czarnej wołgi”. Tamże, s.13.

„18 września 1974 roku rozpoczął się proces Wampira z Zagłębia. W katowickim sądzie nie było sali mogącej pomieścić wszystkich, którzy chcieli go zobaczyć. Dlatego w Zakładach Cynkowych Silesia w Siemianowicach wynajęto salę widowiskowo-rozrywkową. Mogła pomieścić nawet siedemset osób, ale i tak nie wystarczyło. Chętnych było tak wielu, że wprowadzono przepustki. Wyrok zapadł dopiero 28 lipca 1975 roku, po stu dwudziestu pięciu posiedzeniach sądu. Nie był zaskoczeniem. Ludzie chcieli, by Wampir wisiał. Coś jednak poszło nie tak. Społeczeństwo wciąż czuło się zagrożone. Nadal ginęły kobiety. Dlatego władze postanowiły kontynuować spektakl. Potrzebowały jeszcze jednego aktu, który utwierdzi obywateli w przekonaniu, że są bezpieczni”. Tamże, s.137.

[Paulina · Rating 5 out of 5]

Gratka dla fanów spraw kryminalnych. Autor odwalił świetną robotę opisując wiele historii, które miały miejsce w PRL, a o których niekoniecznie było głośno w czasach słusznie minionych.
Znajdują się tam reportaże dotyczące popularniejszych spraw (Marchwicki, Kolanowski, Paramonow) jak również masa historii, o których dotąd nie słyszałam. Jedne z najciekawszych dla mnie to m.in. o stosowaniu cyjanku w niecnych celach (rozdziały "Jak mordowano w PRL" i "Psychopata ciemności"); o dwóch nastolatkach, którzy grozili, że na pokładzie samolotów są bomby (rozdział "Terroryści znad Wisły"); o chłopaku, który w sylwestrową noc ukradł broń z posterunku milicji i przez ponad miesiąc był jednym z najbardziej poszukiwanych ludzi w PRL (rozdział "Rozbrojona milicja") czy w końcu rozdział "Niech Bóg ma w opiece frajerów" opisujący polskich fałszerzy (banknotów, monert czy nawet losów loterii fantowych).
Jestem pod wrażeniem researchu, jaki wykonał Semczuk. Zwłaszcza, że nie wszystkie opisywane sprawy znajdują się w aktach IPN, a autorowi udało się dotrzeć do kilku bohaterów opowieści.

[Książkara z Roztocza · Rating 4 out of 5]

Kto z nas nie słyszał o czarnej wołdze? Ale czy wiemy tak naprawdę skąd się wzięła ta historia? Słynne czasy PRL . Tak znacząca karta w historii Polski. Tak kolorowa i często wspominana . Wiele opowieści z tamtego okresu dalej krąży po polskich domach. Ja nie pamiętam tych czasów.

Myślę, że ta książka jest idealna dla mojego pokolenia, żeby zdobyć więcej wiedzy o tych czasach, ale i dla osób starszych odemnie to może być ciekawy powrót do czegoś co sami przeżyli.

Nie spodziewałam się, że historie polskich przestępstw mogą być takie ciekawe. Historie, które mocno starano się rozwikłać ale i takie które "trzeba było" zamieść pod dywan. Realia tamtych czasów wydają nam się tak nieprawdopodobne, wręcz satyryczne. Zaskakująca, przerażająca ale i wywołująca uśmiech niedowierzania.

SERDECZNIE WAM POLECAM

[martynaki · Rating 4 out of 5]

ta książka to zbiór najróżniejszych tematów - porwania samolotów, dzieci, fałszywe alarmy bombowe, słynny napad na bank w Wołowie, "wampir z Zagłębia"... przez to książkę czytało mi się szybko i przyjemnie, nie byłam w stanie znużyć się nawet mniej interesującą mnie historią. fajne jest to, że ktoś poświęca swój czas na odkopanie i przeanalizowanie historii, które już dawno z jednej strony zakurzyły się w archiwach, a z drugiej są wciąż żywe wśród starszej części społeczeństwa, a także w popkulturze i mowie potocznej. dzięki temu można przyswoić sobie całkiem niezły fragment historii polskiego komunizmu.

[Wiktoria | sounds.of.thoughts · Rating 3 out of 5]

Po tę książkę sięgnęłam z ciekawości, bo czasy PRL-u są dla mnie obce, a o Czarnej Wołdze coś tam słyszałam. Niektóre historie przedstawione w książce były ciekawe, jednak o niektórych już zapomniałam. Były też momenty, które mi się dłużyły i sprawdzałam ile stron mi jeszcze zostało do skończenia tej książki.
Wielki podziw dla pana Semczuka. Nie wyobrażam sobie ile czasu musiał spędzić nad zebraniem tylu informacji o różnych wydarzeniach.

[Kasia]

W internecie można spotkać wiele opinii, że w tej książce pojawia się narracja rodem z 997 Fajbusiewicza, bądź 07 Zgłoś się. Nie zgadzam się z tym stwierdzeniem, poza historycznym umiejscowieniem wielu wspomnianych w książce zdarzeń. Solidna literatura faktu dla wszystkich zainteresowanych sprawami kryminalnymi. Historycznych wątków nie ma tu wiele, nie znużymy się suchymi faktami. Poznamy najciekawsze kryminalne sprawy z czasów Polski Ludowej.

[Maria Grabek · Rating 3 out of 5]

3,8 jest to bardzo dobre czytadło - szybko się czyta - i miło sobie odświeżyć znane już sprawy w formie takiego przeglądu. bardzo mi się podobała ostatnia cześć, niektóre sprawy były dla mnie nowe i bardzo mnie zainteresowały szczególnie rozdział "śmierć pod polską banderą" sprawy tam poruszone zamierzam zgłębić a może i nawet odnaleźć coś nowego.

[Pebro · Rating 3 out of 5]

Książka jest zbiorem wciągających opowieści kryminalnych, które dzieją się w czasach PRLu. Wszystkie poparte faktami, sprawy, o których często pisała prasa (nie zawsze prawdę). Mamy tu przedstawione sprawy, które doczekały się finału, ale też te sprawy, które nie zostały rozstrzygnięte. Każdy rozdział to nowa sprawa, czyta się to lekko i przyjemnie.

[Matylda · Rating 3 out of 5]

Na pewno włożono wiele pracy w napisanie tej książki, ale być może przez zbyt dużą ilość historii lub ich zbyt małe pogłębienie, nie będzie to moja ulubiona książka z tego gatunku. Raczej szybko o niej zapomnę

[Szaweł · Rating 3 out of 5]

3+

[Ola · Rating 3 out of 5]

Mieli wyobraźnię w tym PRL-u.

[czytam bo lubie · Rating 1 out of 5]

DNF

[Astaroth · Rating 4 out of 5]

3,5

[Wilamowska Patrycja · Rating 4 out of 5]

Dobra książka, jednak 4 ostatnie sprawy dla mnie dosyć nudne.

[Wika · Rating 2 out of 5]

Trochę nudnawe, a szkoda...

[Monika · Rating 4 out of 5]

Rewelacja! Kryminalne historie z czasów PRL, o większości z nich nigdy nie słyszałam.

[Piotr Krawczyk · Rating 3 out of 5]

Jest to zbiór reportaży mistrza gatunku. Semczuk specjalizuje się w dziennikarskich śledztwach z gatunku true crime i wielokrotnie pokazał, że się na tym zna. Tym razem jest to zbiór pojedynczych (choć nie zawsze całkiem od siebie niezależnych) historii. Ma to swoje wady i zalety. Zaletą jest różnorodność, wadą jest nierówny poziom tych reportaży. I nie dlatego, że autor raz pisze lepiej, a raz gorzej, ale dlatego, że same historie są różnorodne i nie wszystkie są równie wciągające albo niezwykłe. Chwilami ma się wrażenie, że podczas pisania swych „dużych” książek (O Kocie albo Knychale) autor natrafił na różne drobne historie i trochę żal było je wyrzucać, więc zrobił z nich zbiór reporterski. Nie należy uznawać tego za zarzut, ale warto być gotowym, że nie wszystkie historie trzymają tak samo w napięciu.
Tak czy owak jest to obowiązkowa lektura dla zainteresowanych PRL i jego kryminalną historią.

[Julia · Rating 3 out of 5]

Jak słusznie zauważył autor, nie sposób, by zawierał w sobie wszystkie głośne sprawy z tamtego okresu. Mimo tego uważam, że opisano tu spory kawałek kryminalnej historii PRL-u. O części spraw wiedziałam, o innych czytałam po raz pierwszy, ale wszystkie były opisane bardzo interesująco, naukowym językiem. Autor sprawił, że część rozdziałów czytało się jak powieść, wplatając tam archiwalne wypowiedzi i nadając opisywanej akcji tempa. Jednocześnie przeszkadzało mi, że autor wplatał i sugerował swoje opinie. Zabrakło mi tu też kilku historycznych spraw, za to jeden czy dwa rozdziały nie wydawały mi się, aż tak istotne. Muszę jednak przyznać, że łączenie opisów z archiwalnymi treściami i z wypowiedziami osób zaangażowanych w sprawy, z którymi rozmawiał autor, było bardzo ciekawym zabiegiem. W książkę łatwo się było zaangażować. Ciekawa lektura.