Het been in de IJssel

by Joris van Casteren

In de zomer van 2005 vindt een visser een menselijk onderbeen in de IJssel. Jaren later is nog steeds niet bekend wie de eigenaar is van het been, dat volgens forensisch onderzoek met grote kracht is ‘afgerukt’. Joris van Casteren, gegrepen door dit raadselachtige gegeven, onderneemt in Het been in de IJssel een journalistieke pelgrimage met als doel de ware toedracht te achterhalen. Een doorbraak komt er in 2008: het dna van het been blijkt overeen te komen met dat van een vermiste Duitser, die in de winter van 2005 in Düsseldorf spoorloos is verdwenen. Zeer vermoedelijk leeft deze man niet meer, hoewel technisch bewijs daarvoor ontbreekt.

In i>Het been in de IJssel neemt Van Casteren ons mee op zijn waanzinnige speurtocht, die hij doorspekt met literair-filosofische bespiegelingen en verwijzingen naar het leven van deze ogenschijnlijk gewone Duitser die met zijn verdwijnen een spoor van verwarring achterliet. Joris van Casteren levert hiermee wederom een opzienbarende bijdrage aan de literaire non-fictie.

Genres: Nonfiction, Journalism

304 pages, Paperback

First published April 1, 2013

About the author

Joris van Casteren (1976) publiceerde In de schaduw van de Parnassus, gesprekken met vergeten dichters (2002) en Zeg mijn lezers dat ik doorschrijf, portretten van vergeten schrijvers (2006). In 2003 verscheen de reportagebundel De man die 2½ jaar dood lag, berichten uit het nieuwe Nederland, in 2007 de reportagebundel Requiem voor een pitbull. Hij is samensteller van de bloemlezing Een vreselijk land, de mooiste journalistieke verhalen van Nederland (2005) en schreef de dichtbundel Grote atomen (2001). Aan het Netherlands Institute for Advanced Study (NIAS) te Wassenaar was hij in 2007 journalist-in-residence. In september 2008 verscheen Lelystad. In 2011 Het zusje van de bruid, een ophefmakend verslag van zijn relatie met een steenrijke borderliner. In zijn laatste, veelgeprezen boek, Het been in de IJssel (2013), gaat hij op zoek naar de eigenaar van een onderbeen dat in 2005 door een visser werd gevonden.

Reviews

[Ingrid]

Na de vondst van een onderbeen in de rivier de IJssel, gaat de schrijver op zoek naar de eigenaar. Soms wel erg gedetailleerd.

[GIRL NEEDS TO READ 🪞]

Toen ik in 2013 Nederlands studeerde stond dit boek op de literatuurlijst van het vak Recente Nederlandse Letterkunde. Toen las ik het niet, nu wel. Dit boek was het enige non-fictie boek van de lijst en met recht - aan literair allure geen gebrek! De eerste helft kostte me een beetje inkomen, de tweede helft waarin meer de diepte in wordt gegaan omtrent het leven van de eigenaar van het been vond ik veel interessanter. En, toeval of niet: tijdens het lezen van de laatste hoofdstukken over de wandeltocht van Wijhe naar Düsseldorf langs de Rijn, hoorde ik Riverside (Agnes Obel).

[Bas]

Hier heb ik echt van genoten. De droogkomische, trefzekere stijl van Van Casteren is heerlijk voor een paar avonden leesplezier.

[Isis]

This is research-journalism I want to read. For me, as someone who is wildly interested in forensic science, unidentified and missing persons, this was an amazing book. It tells the most extensive story of a leg found in the IJssel. We begin only knowing that this leg was found and most likely belonged to a male. We end by knowing the person whom it belonged to and the impetuous life of this person. The dedication Van Casteren had for this book is admirable. Recommendations for books like these are highly appreciated.

[Arne]

Ik wil dat er vanuit overheidswege een onbeperkte geldstroom richting Joris van Casteren gaat zodat die man met een carte blanche kan schrijven over wat hij maar wil.

[Carlijn Keijzer]

Hoop dat ik binnenkort ook een been in de IJssel vindt want dit klonk als een supervermakelijke zoektocht

[Maud Stamsnijder]

Van Casteren schrijf enorm pakkend. Het einde van dit boek vond ik onbevredigend maar de weg ernaartoe was prachtig. En ik ben ook helemaal in het verhaal van Armin Meiwes gedoken dus +1. Voelt echt als een spannende documentaire.

[Peter]

Geweldig, echt geweldig. Non-fictie op het puntje van je stoel. Een spannende zoektocht naar de Duitse eigenaar van het been dat in 2005 bij het dorp Wijhe in de IJssel gevonden werd, wie hij was (of is) en hoe hij zijn been kwijtraakte. Daarnaast hardop gelachen om de Hollandse kneuterigheid die Van Casteren onder woorden brengt, vaak door gewoonweg mensen te citeren. Sla het boek even open op bladzijde 39 als je het in de boekhandel in handen hebt. De als gothic geklede patholoog die met Van Casteren afspreekt en dan zijn in een rolstoel zittende moeder blijkt te hebben meegenomen... schitterend. "We gaan nu praten over het been waar die meneer onderzoek naar doet. Je moet jezelf dus even zien te vermaken, ma."

[Martijn van Duivenboden]

Het Been In De IJssel is al een aantal jaar uit wanneer ik hem uit mijn te-lezen-kast haal. Eerder al had ik werk van Joris van Casteren gelezen was gecharmeerd van zijn minitieuze en toch compacte stijl. Ook in Het Been is dat zo. Dat leest prettig weg zonder aan lading in te boeten. Het is heel bijzonder hoe hij de vondst van een been reconstrueert tot een biografie. Van begin tot eind geboeid.

[Daan Souts]

Op mijn desbetreffende boek zat een sticker met de tekst “ode aan de nieuwsgierigheid”, dit vind ik een erg mooie samenvattingsregel voor dit boek.
Meneer van Casteren’s bijna obsessieve nieuwsgierigheid is in het hele boek duidelijk leesbaar, sommige mensen zouden misschien op sommige momenten afhaken, en dat snap ik wel! Maar ikzelf, vind het prachtig om verloren te raken in elk detail wat over “het been” gaat. Joris zoekt alles uit, geeft niet snel op, is vindingrijk, niet bang om met mensen te praten en kan gebeurtenissen makkelijk aan elkaar plakken.

Ik vindt het echt een leuk en mooi boek, interessant! Wellicht niet voor iedereen, vandaar de 4 sterren.

[Anouk de Vlieg]

Dit boek! 🤩

Zo vaak lees ik een boek om vervolgens te verdwalen in ‘iets dat ik me afvraag’. Van lezen gaat het over naar het wereldwijde web om dat dan uit te zoeken.. om vervolgens het boek niet meer op te pakken.

Bij dit boek heb ik die kans niet gekregen. Want vraag ik me af wat ‘Den Nul’ tot Den Nul maakt, het staat er. Vraag ik me af wat de oorsprong van een bedrijf is, het staat er. Briljant verslag van een uitgebreid onderzoek.

[Leo]

Onderhoudend en fascinerend staaltje non-fictie en onderzoeksjournalistiek. Maar het ontbeert de scherpte en bevrediging van zijn latere werk als Lelystad en Botsing op het spoor. Leuk, maar tegen het eind een beetje vermoeiend in zijn literaire uitwaaieren, vooral omdat de lezer toch met veel vragen blijft zitten.

[Ad]

onderhouden.. maar verder niet heel erg diepgravend

[Madelief]

Geinig boekje, bijzonder hoe nieuws tot een grote zoektocht leidt. En leuk om daarin een kijkje achter de schermen te krijgen.

[Nick]

Luguber verhaal, literaire non-fictie op zijn best. Van Casteren vond poëzie in de werkelijkheid.

[Josephine Meeder]

De schrijver van het boek is een nieuwsgierig mens en heeft een prettige kijk op de wereld om zich heen. Zeer onderhoudend boek om te lezen!

[Jeroen Schwartz]

Of twee sterren? Schrijver naar mijn hart (alleen over de 'pitbull' en de 'bruid' kan ik nog niet oordelen). Mijn verstand zegt: klopt het ook? Het lijkt alsof Van Casteren zich inhoudt, nooit het achterste van zijn tong laat zien... en het chargeren aan de anderen overlaat. Misschien is dat de kracht. Dit boek is, net als eerdere verhalen, een meeslepende uitwerking van een nieuwsbericht en daaropvolgende reportage. Het 'been' is verrijkt door prachtige en opzienbarende citaten uit en verwijzingen naar beroemde en minder bekende boeken, een genot. Van Casteren is zuinig met de taal maar omdat hij een almachtig oor en oog heeft - en over een groot doorzettingsvermogen beschikt -, is dat voldoende. Het is de ideale vorm. De structuur van het boek is uit de kunst. Van Casteren bouwt de spanning op, hij haalt veel informatie naar boven maar het verhaal verzandt nergens. Het onderzoekende gedeelte van het boek eindigt, heel fraai, met ,,...ik wens u veel succes met het schrijven van uw boek" - op minder dan eentiende (schat ik) voor de laatste pagina. Knap!
Tegelijk heeft dit boek net als de andere titels van Van Casteren iets voyeuristisch, met name wanneer de gangen van de eigenaar van het been worden 'nagetrokken' aan de hand van het even liefdevolle als schmierende relaas van 'getuigen'. Dat het been zo nu en dan tot leven wordt gewekt (,,onder deze tafel zat het been", ,,hier hinkelde het been") doet wat mij betreft echt inbreuk aan de tragiek van het verhaal, dat wordt afgelosten bij een prachtig, Tommy Wieringa-achtige reis waarin Van Casteren - in zevenmijlslaarzen - aan de wandel gaat langs slangen, torens en pijpen, over paden en door grassen, niet ver van hier vandaan... o, heerlijke herkenbaarheid.

[Hannie]

De schrijfstijl van het boek is prettig. Het leest vlot. Toch vind ik dat Joris van Casteren te veel uitweidt over bepaalde zaken. Het laatste hoofdstuk bijvoorbeeld had er niet in gehoeven, omdat het niet veel toevoegt aan het verhaal. Het lijkt wel of de schrijver zijn onderwerp niet los kon laten. Waarom zou je anders een voettocht maken van Wijhe, waar het been gevonden is, en Düsseldorf, waar de eigenaar van het been verdwenen is? Waarschijnlijk heeft de schrijver het een en ander toegevoegd om het boek wat meer aan te kleden, want zonder dat was het boek een stuk dunner geweest. Maar naar mijn idee was dat niet nodig geweest. Vandaar dat ik het boek zo weinig sterren heb gegeven. Wel is het knap hoeveel werk Van Casteren en anderen gestoken hebben in het oplossen van het mysterie van wie het been was. Ik woon in de buurt van Wijhe en in de krant is veel aandacht aan dit boek en het onderwerp besteed, wat voor mij de reden was om dit boek te lezen. Hoewel ik dit boek niet heel goed vond, ben ik toch wel nieuwsgierig geworden naar Van Casteren zijn andere boeken, want hij weet wel hoe je een waargebeurd verhaal zo kunt vertellen alsof het fictie is.

[Marijn Roos]

Een mooi boek over de eigenaar van een aangespoeld been. Na veel speurwerk kom je erachter dat de man waarschijnlijk zelfmoord heeft gepleegd. Zijn leven hing niet aan elkaa van depressies, maar was wel op een bepaalde manier triest. Eigenlijk gaat het over de eenzaamheid van de onvrijwillig kinderlozen. Volgens mij had de ontbeende een goede vader willen worden om zo zijn eigen vader te laten zien hoe het ook had gekund.
Vervelend aan dit knappe boek is de overvloed aan nutteloze, niet ter zake doende details (de kaalhoofdigheid van een onderzoeker, de mooie bril van een gemeenteambtenaar etc.)/

[Kaj Peters]

Een absurde journalistieke zoektocht naar het verhaal achter een aangespoelde been wordt tot een existentiële roman met vraagstukken als wat is dood en kun je iemand echt kennen. Van Casteren is stilistisch een wat zwakke schrijver, maar dat compenseert hij ruimschoots met zijn onderkoelde gevoel voor humor en zijn gave om werkelijk waar overal een verhaal uit te halen. Het maakt deze roman tot een plezier waarbij de lezer niet anders kan dan meegaan in de obsessie met 'het been' in kwestie en de wonderlijke levensloop van het mens dat eraan vastzat.

[Laure]

Dit boek is echt ongelooflijk intrigerend. Van Casteren schrijft helder en sleept je mee in zijn zoektocht naar de eigenaar van het been. Het is heel informatief, maar leest gemakkelijk omdat het ook een verhaal is.
Ik kom uit Deventer, vlakbij de vindplaats van het been, dus dat ik de plekken herkende maakte het extra leuk. Maar bekend zijn met de regio is geen vereiste, randstedeling Van Casteren was dat zelf immers ook niet. Ik denk alleen vanaf nu wel twee keer na voor ik ga pootjebaden in de IJssel.

[Toon]

Een fascinerend boek ontstaat uit een non-event: een aangespoeld been in Nederland. De schrijver bijt zich er in vast en ontrafelt stilaan het leven van de persoon aan wie het been ooit toe behoorde. Zoals elk leven zit het vol met kleine geheimen en een soort van alledaagsheid. Hoe intens je je eigen leven ook ervaart, de relevantie ervan is uiteindelijk beperkt. Het boek leest vlot, is amusant en ook de uitstapjes die de auteur maakt om het geheel te larderen maken het lezenswaardig.

[Anneke de Bundel]

Soms stuit je per toeval op een boek waarvan je denkt: dit had ik zelf wel willen schrijven. Wat een fantastisch onderwerp. Het is een reisverhaal, een psychologische roman en een wetenschappelijk werk in één. En geschreven met ongelofelijk veel humor en ook mededogen.

Joris van Casteren gaat op zoek naar de herkomst van een been dat in de IJssel wordt gevonden en schrijft er een prachtig boek over.

[Tibbe]

Fascinerend verhaal achter dagelijks nieuws, goed journalistiek onderzoek. Soms helaas iets te uitvoerig over randzaken, die niets met het verhaal van doen hebben. Sommige randzaken wel (bijv. vergelijkbare verhalen over aangespoelde ledematen) en die hadden beter uitvoeriger besproken kunnen worden. Knap boek al met al, het lezen waard!

[Robert Hoogstad]

Zeer geestig gegeven, al even grappig uitgewerkt. Knap hoe de schrijver allerlei vragen weet te bedenken over dit been. Schrijver heeft scherp oog voor details. Vaak hard op zitten lachen. Een ode aan de nieuwsgierigheid, inderdaad. Ter afwisseling zeer aan te bevelen.

[Kurt]

Mmmm. Interesse genoeg om te zien waarover dit ging. Vanuit journalistiek standpunt mooi uitgewerkt. Maar ondanks het mooie resultaat bleef ik toch wat op mijn honger zitten. Soms ook een aantal feiten te ver of te veel... Mmmm is dus eerder bedenkelijk bedoeld.

[Mark]

Fascirende non-fictieve zoektocht naar de persoon die bij een in De IJssel gevonden been hoort. Wie was deze man? Leeft hij nog? Wat deed zijn been in De IJssel? Hoe kwam het daar? En wat doe je eigenlijk met een been; begraaf je het? Boeiend verhaal, vertelt met een gezonde dosis humor. Aanrader.

[Ceren]

Iets totaal anders dan wat ik tot nu toe allemaal heb gelezen. Onwijs grappig opgeschreven, leest vlot weg. Bizar verhaal. Favorietje. Aanrader. Het einde wel een beetje teleurstellend, maar zo is de realiteit soms.

[Jacco]

Interessant gegeven, de doortastendheid van de schrijver is indrukwekkend. Mooi, ironisch opgeschreven ook, al vind ik dat hij erg veel zijpaden bewandelt. Misschien was dit beter geweest als tijdschriftreportage.

[Corrie]

Leuk om te lezen hoe klein nieuwsbericht leidt tot een fascinatie en het uitpluizen van een levensverhaal.