"Marek Edelman. Życie. Po prostu" Witolda Beresia i Krzysztofa Burnetko, to autoryzowana biografia Marka Edelmana, która ukazała się w roku 2008 i okazała się wielkim sukcesem, została przetłumaczona na trzy języki obce (w tym hebrajski), a film, który autorzy zrealizowali na jej podstawie objechał wiele festiwali na całym świecie. Książka ukaże się nakładem Agory oraz Fundacji Świat ma Sens - Limanowa/Kraków
Nowe wydanie, bogatsze o ponad 200 stron od poprzedniego, zostało uzupełnione m.in. o:
- sensacyjne, nieznane materiały podziemnej prasy Bundu z getta, prasy, którą drukował, redagował i kolportował Marek Edelman a w nich relacje z okupacji, porażające zeznania ocalałych z Zagłady i reportaże z getta, ujmująca publicystyka polityczna z okresu wybuchu wojny hitlerowsko-sowieckiej;
- opis ostatniego okresu życia Edelmana i dzieje jego spuścizny;
- zapis nieznanej, rozrachunkowej rozmowy dwóch bojowców Żydowskiej Organizacji Bojowej: Kazika Ratajzera i Marka Edelmana przeprowadzonej w blisko w 50 lat po wybuchu powstania w getcie
- obszerny, nowy wybór mało znanych fotografii;
- wydaną w kwietniu 1946 r. jednodniówkę "Za Waszą i Naszą Wolność" wydaną przez komitet Centralny Bundu z tekstami Edelmana
Nie jest to książka idealna, autorzy literacko nie do końca dają radę. Ale jest to książka wielka wielkością swojego głównego bohatera, postaci niezwykłej. Nie zawsze czytając zgadzałem się z nim, ale nie o to w tym chodzi - mam wrażenie, że takich ludzi jak Marek Edelman jest już wokół nas coraz mniej. Teraz czas odświeżyć jeszcze ponownie "Zdążyć przed Panem Bogiem".
This was a very interesting, if non-traditional, biography of an important figure in Polish and European Jewish history: Marek Edelman, a Bundist (non-Zionist socialist) and the only officer of the Warsaw Ghetto Uprising to survive. Edelman then participated in the Warsaw Uprising in 1944, worked in Communist Poland as a cardiologist, where he was a political dissident and then significant member of the Solidarity movement, and was then an advocate for intervention to protect the Muslim populations of Bosnia and Herzegovina and Kosovo during the Balkan Wars.
The book is unusual in that it contains long quotes from Edelman—often his responses to questions posed by the authors—although it is not simply an interview or recounting of his experiences, and consistently draws on other sources to verify or contradict his accounts. It's also translated from Polish and I'm not sure to what degree that may affect some of the conventions.
Trzy rzeczy zirytowały mnie w tej biografii. Po pierwsze i najważniejsze, obraz Edelmana jest niepełny bez zagłębienia się w wątek jego najbliższej rodziny, która wyemigrowała do Francji, jest to zbyt definiujące wydarzenie z jego życia, żeby zostawić je bez choćby rozdziału, w którym opisano by próby zgłębienia motywacji i ocen po latach tych decyzji. Domosławski wyznaczył standard pisząc trudną prawdę o Kapuścińskim w bezkompromisowy sposób. Po drugie, w początkowej części książki zupełnie niepotrzebne i wybijające z rytmu są obszerne fragmenty podziemnej prasy. Po trzecie wreszcie, za zbędne uważam przecinanie postaci tego formatu nawiązaniami do bieżączki politycznej (czytałem wydanie z 2019 r.). Książka jest porywająca siłą i magnetyzmem jej bohatera, stawiałem wobec niej niemożliwe wymagania.