إحصاء العلوم

by Al-Farabi, أبو نصر الفارابي

هو أشبه ما يسمى بدائرة المعارف و لعله أول كتاب عربي من هذا القبيل و هو كتاب يحصي العلوم و يعرف بأغراضها و يرتبها إلى علوم لسان و علوم منطق و علوم رياضيات و علم طبيعي و إلاهي و علوم مدنية

Genres: Philosophy, Science

116 pages, Unknown Binding

First published January 1, 900

About the author

Al-Farabi (/ˌælfəˈrɑːbi/; Arabic: ابو نصر محمد بن محمد فارابی Abū Naṣr Muḥammad ibn Muḥammad Al Fārābī;, known in the West as Alpharabius (c. 872[2] in Fārāb – between 14 December, 950 and 12 January, 951 in Damascus), Born c. 872 Fārāb on the Jaxartes (Syr Darya) in modern Kazakhstan or Faryāb in Khorāsān (modern day Afghanistan) and Died in Damascus, Syria
He was a renowned philosopher and jurist who wrote in the fields of political philosophy, metaphysics, ethics and logic. He was also a scientist, cosmologist, mathematician and music scholar.
In Arabic philosophical tradition, he is known with the honorific "the Second Master", after Aristotle. He is credited with preserving the original Greek texts during the Middle Ages because of his commentaries and treatises, and influencing many prominent philosophers, like Avicenna and Maimonides. Through his works, he became well-known in the East as well as the West.

Reviews

[Alp Turgut · Rating 3 out of 5]

Platon ve Aristoteles’in izinden giderek ilimleri sınıflandırmaya çalışan Farabi’nin "İlimlerin Sayımı" eseri iki ünlü filozofun öğretilerini İslama uyarlamaya çalışıyor. Bunu yaparken kadercilik anlayışının yerini mantıkla destekleyen Farabi’nin bu sefer Platon’un aksine Aristoteles’i örnek aldığını görüyoruz. Dil ve mantık sanatının oldukça önemli olduğunu altını çizen Farabi, inancın da yetkin kişilerce doğru bir şekilde yorumlanması gerektiğini belirtiyor. Modern yapısıyla zamanına göre oldukça önemli noktalara değinen Farabi, Aristoteles’in "Poetika" ve Platon’un "Gorgias - Retorik Üzerine" eserlerinin üzerine ise fazla bir şey koyamıyor. Tam notum: 3,5/5.

İstanbul, Türkiye
28.05.2019

Alp Turgut

http://www.filmdoktoru.com/kitap-labo...

[Mohammad · Rating 4 out of 5]

الكتاب على عنوانه.. إحصاء مختصر (لكل) العلوم في عصره. في خمسة فصول رئيسية:
1- علم اللسان.
2- علم المنطق.
3- علم التعاليم.
4- العلم الطبيعي والعلم الإلهي.
5- العلم المدني وعلم الفقه وعلم الكلام.

وكلٌ من هذه العلوم يندرج تحتها مجموعات من العلوم مثل علوم الألفاظ والعدد والهندسة والموسيقى والفقه والنجوم وغيرها كثير.

دقة الفارابي وتفصيله المذهل لهذه العلوم كافية لنيل الإعجاب والحرص على قراءة المزيد من مؤلفاته.

[Nuruddin Azri · Rating 4 out of 5]

It is interesting to see how one of the great early Islamic philosopher and musician in Islam, al-Farabi classifies the knowledge. He divides the knowledge into five categories and begins the first two categories with the tools of learning which are the oral knowledge (‘ilm al-lisān) and the second one, rational knowledge (logic/‘ilm al-mantiq).

He did touch – to a certain extent – the details of the Arabic language, on how to write and the poetry in the oral knowledge before moving to the third classification which is the general knowledge (‘ilm al-ta‘ālīm) like engineering, astronomy, music and numerology.

The fourth classification is the knowledge of physics and metaphysics (‘ilm al-tabī‘ī wa ‘ilm al-ilahī) where he and the commentator of this book, compare this discussion with the classification by Plato and Aristotle. There are some other scholars write extensively on this part too like Ibn Sina in his large volume of al-Shifā‘.

The last classification is the knowledge on civilisation, jurisprudence and kalam (‘ilm al-madani, ‘ilm al-fiqh wa ‘ilm al-kalām) where al-Farabi's touches in general how the the knowledge on civilisation is managed by the knowledge of politics (‘ilm al-siyāsah). The first one is the theoretical while the latter is the practical.

[Ekim · Rating 3 out of 5]

3.5★

[Mind · Rating 4 out of 5]

فارابی در آثار خود بارها از تشابه و تفاوت دو علم منطق و نحو سخن گفته ‌است.

به گفته وی، کاربست منطق، انسان را از خطای در فکر باز می‌دارد چنان‌که علم نحو از لغزش در گفتار جلوگیری می‌کند

[میثم موسوی نسیم‌آبادی]

ابونصر فارابی در کتاب «اندیشه‌های اهل مدینۀ فاضله» نبوّت را حاصل اتّصال قوّۀ تخیّل با عقل فعّال دانسته و فیلسوف و نبی را یک نفر تصوّر می‌کند که بر او وحی می‌شود (فارابی، ۱۳۶۱: ۲۴۷-۲۶۹). چنان‌که در کتاب «فصول منتزعه» مقام فیلسوف را برتر از مقام پیامبر شمرده و می‌نویسد:

آن‌کس که دانش نظری را فرا گرفته و به کمال رسانده در تلاش و تکاپوی آن است تا اسباب دست یازیدن به آن کمال را شناسایی کند... ولی آن‌کس که به وحی عقل عملی به او بخشیده شد با همان شناخت و بینش خدادادی، هر یک از کنش‌هایی را که شایستۀ برگزیدن یا کنار نهادن است معیّن خواهد نمود... پس اگر به هر دو کس نام دانا نهند این نام میان آن دو انباز خواهد بود. همانند انباز بودن دانایی میان دانای دانش طبیعی و دانای کاهن و غیب‌گو که جدایی میان آن دو این است که غیب‌گو و کاهن توانایی ندارد تا به همۀ هستی‌های امکانی آگاه شود (فارابی، ۱۳۸۲: ۱۰۳).
حسین خدیوجم در مقدمۀ کتاب «احصاءالعلوم» متذکر شده است که مقصد فلسفه و دین در نظر فارابی یکی است، ولی فلسفه بالاتر است. فارابی دربارۀ وحی و نبوت هم عقاید خاصی دارد و آن را به نحو فلسفی تعبیر می‌کند. فرشتگان را همان عقول مذکور در کتب فلسفۀ یونان و جبرئیل را با عقل فعال یکی می‌داند (فارابی، ۱۳۸۹: ۲).

ابن‌طفیل نیز در مقدمۀ کتاب «حی بن یقظان» فارابی را فیلسوف مختلف‌العقیده‌ای معرفی می‌کند که طی لغزشی نابخشودنی و خطایی جبران‌ناپذیر، مردم نیک و بد را به یک چشم نگریسته و سرانجام همه را نیستی و عدم شمرده است. چنان‌که معتقد است هرچه به‌جز این می‌گویند هذیان و خرافات پیرزنان است. و این‌همه مقترن است به عقیدۀ زشت او دربارۀ نبوت که به‌زعم وی تنها منبعث از قوۀ خیال است و فلسفه که زادۀ عقل است بر نبوت مزیت و رجحان دارد (ابن‌طفیل، ۱۳۳۴: ۳۱-۳۲).
منابع:

_ فارابی، ابونصر محمد، ۱۳۶۱، اندیشه‌های اهل مدینۀ فاضله، ترجمه جعفر سجادی، تهران، کتابخانه طهوری.

_ فارابی، ابونصر محمد، ۱۳۸۲، فصول منتزعه، ترجمه حسن ملکشاهی، تهران، سروش.

_ فارابی، ابونصر محمد، ۱۳۸۹، احصاءالعلوم، ترجمه حسین خدیوجم، تهران، علمی و فرهنگی.

_ ابن‌طفیل، ۱۳۳۴، زندۀ بیدار: حی بن یقظان، ترجمه بدیع‌الزمان فروزانفر، تهران، بنگاه ترجمه ونشر کتاب.

[Fatih · Rating 2 out of 5]

Farabi’nin kitapları doğruyu söylemek gerekirse felsefi altyapım olmadığı için bana fazla geliyor, buraya yönelmememin temel sebebi de bu sınıflandırmalar, öneriler vb. tarihte yapılmış artık oraların çok ötesine geçilmiş gibi geliyor. Daha da basitleştirecek olursam örneğin İlimlerin Sayımı’nda ilimlerin o gün beş sayılması Aristoteles’in yedi sayması bugün ve benim için çok önem arz etmiyor, sözüm yanlış anlaşılmasın, bugün çalışma metodolojilerinin oluşturulmasında mesela makine mühendisliği ders programında o akışlar hep o günlerin düşüncelerinden sınıflandırmalarının günümüze yansımasından geliyor ama ben daha çok işin tartışma, düşünceyi geliştirme kısmında kalmaya çalışıyorum.

Daha da özetlemek gerekirse Farabi kitabın amacı kısmında her ne kadar kitabın bir ilme körü körüne ve aldanarak değil, bilgi ve bilinçle yönelmiş olunacağını sağlayacağını söylese de ben bu yönde bir fayda sağlayamadım, daha çok ilimlere kısa kısa girişler gibi gördüm.

Bu arada “sophia” aldatan sahte bilgelik anlamına geliyormuş ve sofistik de yanıltıcı demekmiş, günümüzde TDK hem bu anlamı veriyormuş hem de daha çok kullandığımız karmaşık anlamını.

[Utku · Rating 3 out of 5]

Mantık kısmında, alana ve kavramlara olan yeniliğimden yahut aşina olduklarımda bile tekrar teyit ettirmem gerekmesinden ve doğası gereği idrak edebilmek için fazladan bir çabaya girmemden ötürü yorucuydu, öğretici ama yorucu. Sınıflandırma kısmına odaklanamadan kavramları anlamakla yetindim daha çok.

Sonraki kısımlarda bu ortadan kalktı, işin ilmi sınıflandırma kısmıyla rahatlıkla ilgilenebildim.

Bu iki durumda kendilerince katkıda bulundurlar ve bir öneme sahipler şahsen.

Elimde var diye okudum, alalı yıllar oluyor. Aldığım zaman da biraz Farabi okumak için biraz da kısa olduğu için almıştım muhtemelen.

Spesifik bir çalışma açlığı ve amacıyla elime almadığım için bir takım kavramlar haricinde çok üzerinde düşünüp çalışmadım, pek notta almadım. Kitap kritiğini analiz noktasına getirebilecek durumda değilim, durumum da gerekli olmadığı kanaatindeyim ayrıca.

[Ahmad Ismat · Rating 4 out of 5]

قرأته بتحقيق الدكتور عثمان أمين رحمه الله، وفيه مقدمة له لا غنى عنها لفهم فلسفة المعلم الثاني ومعرفته وعلمه، ولفهم مدى أهمية هذا الكتاب تحديدا وحجم تأثيره على صغره وعلى بساطة مراد صاحبه منه.

[Ismail · Rating 4 out of 5]

80 yıllık ömrüne 103 kitap sığdırmış. İslam felsefesinin öncülerinden. İslam coğrafyasında ilim merkezi Bağdat'a eğitim görmüş. Ailesi o doğmadan Türkistan'ın Farab şehrine göç ettiği için Türk olarak bilinir ancak aslen İran'lıdır. Orta Çağ İslam filozoflar arasında olup siyaset felsefecisinin kurucusudur. Okuduğum ikinci kitabı. 

Kitapta kendi döneminde bilim olarak kabul gören bilim dallarını sınıflamıştır. Kitabı okuduğunuzda o dönem ilim insanlarının çok yönlülüğü göze çarpıyor. O dönemde Farabi gibi hemen tüm bilim insanları birden fazla konuda derinleşmişler. Disiplinler arası çalışma ihtiyacını kendi içlerinde çözmüşler. 

Kitabta Farabi ilmi 5 ana bölüme ayırmış. Dil, mantık, matematik(aritmetik, geometri, optik, astronomi, müzik, ağırlık, tedbir ilmi), tabiat ve ilahiyat, siyaset, fıkıh ve kelam ilmi. 

Bu ilimlerden herhangi birini öğrenmek isteyen kişilere  uzmanlaşma istedikleri ilmin kısa tanımlarını, nasıl bir fayda sağlayacağını ya da ne türden bir üstünlük sağlayacağı konusunda yüzeysel bilgiler vermektedir. Böylesine bir sınıflandırma helen felsefesinde de yok. Örneğin Farabi'nin en fazla etkilendiği Aristoteles ilmi üçe ayırır. Dil, mantık ve siyasete yer yoktur orada. 

Farabi müziği de matematik ilimleri içinde sınıflandırmıştır. Ameli müzik ve nazar müzik olarak iki alt grupta inceler. Müziğe özel bir ilgisi olan Farabi'nin müzik aletleri ilgili kitabı da var. 

İslam tarihinin sahabeler ve sonrası dönemlerinde İslam Coğrafyasında nasıl bir atmosfer oluşturulmuşki bilimsel sınıflandırma rehberlerine ihtiyaç duyulmuş. Demek ki ciddi bir talep oluşumu. Müthiş. Bilimi parmaklarımızın arasından kaydırıp Cebeli Tarık boğazından avrupaya devretmişiz. 

#okuduğunkitabıpaylaş 

#bilgiylekalın 

#arasınkitaplığı 

[Gizem Çetin · Rating 3 out of 5]

10. asırda yaşamış olan Türkistanlı filozof Farabi, herhangi bir dala yönelmek isteyen kişilere rehber olarak bu kitabında ilim dallarını sınıflandırmış. Her bölümde ilgili dalı kısaca tanımlamış.

İlimleri beş ana kategoriye ayırmış: dil, mantık, matematik, doğa bilimleri-ilahiyat, siyaset-fıkıh-kelam. Matematiğin içerisinde fizik, müzik, optik gibi ilimler de yer alıyor.

Kitabın kendi içeriğinin yarısı kadar süren, açıklayıcı bir önsöz var. Burada içerikten, Farabi'nin sınıflandırmasının Aristoteles'in sınıflandırmasının farkından bahsediyor. Felsefe okuması yapmak isteyenlere tavsiye ediyorum.

[Reinhard Gobrecht · Rating 5 out of 5]

Al Farabi spricht von in der Seele (ein-)geschaffenen Vernunftgehalten. Eine Art a priori Wissen, ähnlich zu Platon, Leibniz, Kant u.a. Al Farabi erklärt in seinem Buch auch die verschiedenen Redearten: demonstrativ, topisch, sophistisch, rhetorisch und poetisch, je nach Art der Motivation oder Absicht nach der eine Rede geführt wird. Ferner behandelt Al Faribi in seinem Buch die mathematischen Wissenschaften, die Naturwissenschaft und die Göttliche Wissenschaft sowie Staatswissenschaft und Rechtswissenschaft.