Leven is een kunst

by Paul van Tongeren

Een boeiend en toegankelijk geschreven boek, waarin prominent ethicus en Nietzsche-specialist Paul van Tongeren een moderne versie van de klassieke deugdethiek in stelling brengt in het huidige debat over de ethiek.

Leven is geen kunst zolang het een kwestie van overleven is. Wie moet zorgen te overleven, stelt geen vragen: hij vecht, (vr)eet, verbergt zich. Pas als dat gelukt is, is het mogelijk om van overleven, leven te maken; van vreten: eten, van biologie: kunst. Daarvoor is meer nodig dan filosofie. Maar zonder de kritische blik die het eigen leven onderzoekt zal het waarschijnlijk niet lukken. Ethiek is zo'n zelfonderzoek.

Van Tongerens pleidooi voor een ethiek die helpt bij de kunst van het leven en het leven als kunst, verhoudt zich kritisch tot het type levenskunstfilosofie dat vandaag de boventoon voert. Dat maakt zijn boek in zekere zin 'oneigentijds', maar niet minder inspirerend en uitdagend.

Genres: Philosophy

240 pages, Paperback

First published October 1, 2012

About the author

Paul van Tongeren (Deventer, 1950) studeerde theologie in Utrecht en filosofie in Leuven. Hij promoveerde in Leuven op een proefschrift over Nietzsches moraalkritiek. Hij was bijzonder hoogleraar wijsbegeerte namens de Radboud Stichting aan de Universiteit Leiden (1985-1991), gewoon hoogleraar wijsgerige ethiek van de Radboud Universiteit in Nijmegen (1988-2015) en buitengewoon hoogleraar ethiek aan de KU Leuven (België, 2002-2016). Tevens was hij als geassocieerd onderzoeker verbonden aan de Universiteit van Pretoria (Zuid-Afrika). Van Tongeren was tweemaal fellow aan het NIAS (Netherlands Institute for Advanced Study) en ontving ook tweemaal een fellowship aan het STIAS (Stellenbosch Institute for Advanced Study). In 2002 werd hij koninklijk onderscheiden en benoemd tot ridder in de orde van de Nederlandse leeuw.

Zijn werk heeft steeds twee kernpunten gekend: enerzijds de filosofie van Nietzsche en anderzijds de wijsgerige ethiek, met een voorliefde voor de klassieke traditie van de deugdethiek. Hij nam (met Gerd Schank en Herman Siemens) het initiatief voor een Nietzsche Wörterbuch, gaf lezingen en gastcolleges over Nietzsche in tal van landen en publiceerde in vele talen over het werk van de beroemde 19de eeuwse denker. Op het gebied van de wijsgerige ethiek publiceerde hij over de traditie van de klassieke, Aristotelische deugdethiek, over ethische aspecten van maatschappelijke en persoonlijke thema’s als genetische manipulatie, tolerantie, zorg voor ons natuurlijk milieu, voltooid leven, vergeving, dankbaarheid en vriendschap, en over de hermeneutiek als methode van een ethiek, die zich erop toelegt morele aspecten van de ervaring te beschrijven en te duiden.

Naast zijn academische werk houdt Van Tongeren zich al ruim twintig jaar intensief bezig met publieksfilosofie. Hij publiceerde meerdere boeken voor een breder publiek. In 2013 won hij met Leven is een kunst de Socratesbeker voor het urgentste en oorspronkelijkste Nederlandstalige filosofieboek. Ook maakte hij drie luisterboeken met colleges (over de grote ethische theorieën, over de praktische filosofie van Aristoteles en over Nietzsche en het nihilisme).

Van Tongeren werd en wordt door tal van media geïnterviewd, schrijft columns voor De Boekenkrant en voor Filosofie Magazine en is sinds 2005 lid van het Filosofisch Elftal van Trouw.​

Reviews

[Bram Van boxtel · Rating 4 out of 5]

Lieve Paul,

Met hoge verwachtingen begon ik aan je boek, levenskunst zoals dat door Joep Dohmen gedoceerd werd heeft immers een grote indruk achter gelaten. Het boek is helder geschreven, en in mijn opinie ben je theoretisch strakker dan Dohmen. De scherpe inzichten stapelen zich al snel op: dat Joep zelf nooit meer is gaan doen met hermeneutiek blijft na het lezen onbegrijpelijk, je hoofdstuk over Nietzsche is van bijzonder hogere kwaliteit en het hele verhaal leek bij elkaar te komen in het laatste hoofdstuk. Vijf sterren onmiddelijke klassieker, toch?

Nee Paul, verdomme. Het laatste hoofdstuk bleek een clusterfuck van bijbelse proporties te zijn, een filosofische uitstap in een mijnenveld. De reden dat je Lacan op moest rakelen blijft mij vreemd, en in mijn ogen vervult hij niet de functie die je van hem verwacht. De verwachte climax bleef uit (this is the way the world ends, not with a bang but a whimper..). Misschien was dat wel het punt. Misschien moet ik het nog een aantal keer lezen..

4/5 sterren, en ik geef je nog een kans Paul. Omdat ik denk dat we stiekem wel goede vriendjes zouden kunnen zijn.

[Martijn van Duivenboden · Rating 4 out of 5]

Dat het leven een hele kunst is, beschrijft Paul van Tongeren aan de hand van morele ervaring en deugdenethiek. Een boek wat je bezig zal houden en het je niet gemakkelijk maakt. De levenskunst, als praktisch onderdeel van de filosofie, verdient vandaag de dag meer aandacht dan ooit. Van Tongeren beschrijft hoe we ons kunnen verliezen in de tijd en bepleit rust om het leven te onderzoeken. Zijn bekroonde boek biedt inspirerende intermezzo's, die praktisch en toegankelijk zijn. Maar zijn filosofisch onderzoek over onder anderen Aristoteles en Nietzsche zal alleen de geoefende lezer aantrekken. Hij maakt een mooi overzicht van wat er bij het onderzoek naar het leven komt kijken: Geduld, Liefde, Hoop, Aandacht, Schaamte, Relaties. En al heeft hij het hier niet over, de levenskunst zou in Nederland meer aandacht op scholen mogen krijgen, omdat Van Tongeren heel goed beschrijft wat er 'gemist' kan worden. Een boek om je gedachten te steunen.

[Luke · Rating 2 out of 5]

Dit boek was 'okay' voor mij. Ik vond de schrijfstijl prettig en de auteur heeft duidelijk kennis van (verschillende) filosofische-, culturele- en psychologische stromingen en denkwijzen. Ik kan me voorstellen dat ik een ander boek van deze auteur, een meer gestroomlijnd betoog wellicht, me goed in de smaak zou vallen. Want dat is denk ik precies het probleem; de eenduidigheid van de inhoud van dit boek is voor mij ver te zoeken. Dit kan aan mijzelf denken, misschien heb ik niet afdoende 'brainpower' dit betoog te volgen of te weinig kennis in huis. Misschien is het een kwestie van visie; ik zie de wereld anders en kan mijn uitgangspunt niet verenigen met het uitgangspunt dat de auteur vraagt. Of misschien is het wat anders. Het feit blijft dat ik na het boek gelezen te hebben nog steeds niet echt helder heb welk punt de auteur wil maken, welke these hij wil testen of wat zijn bedoeling is geweest. Waarom dit boek schrijven? En daarbij ging de inhoud voor mij van de hak op de tak. Natuurlijk heb je als auteur de vrijheid om die stromen, personen, argumenten of concepten uit te leggen die je zelf aanspreken of interessant lijken, maar het is prettig voor de lezer als er een zekere lijn of logica in deze keuze zit. Deze heb ik niet kunnen vinden. Behalve de deugden dan, en verschillende perspectieven of deugen ethiek. Waarom deze nu nog van belang kan zijn, hetzij in een andere capaciteit dan oorspronkelijk het geval was.
Ik heb nog een klein boekje van de auteur over dankbaarheid. Die laat ik hierop volgen. Ik ben benieuwd.

[Hans Buijze · Rating 5 out of 5]

Een ongelooflijk knap boek dat ik al voor de derde keer lees en wat nog steeds boeit: door het onderwerp, door de manier waarop het geschreven is en vooral door zijn wijsheid. Een zee van inspiratie, van kennis en vooral troost. Troost voor de valkuilen van het leven van alle dag, moedgevend door de diepe inhoudelijke behandeling van die dingen in de filosofie die ertoe doen. Lezen voor het leven.

[Pascal · Rating 3 out of 5]

Sterk begin,wat langdradig midden en een sterk einde met een al te evidente uitswinger, maar we waren verwittigd; veel troost er is niet.
Absoluut geen zelfhulp boek - dus wees gerustgesteld, maar ik heb er toch veel van opgestoken: aanrader.

[Robert · Rating 4 out of 5]

Griekse deugdethiek beïnvloed door christelijke waarden tegenover hedendaagse levenskunst zonder bezieling.