What do you think?
Rate this book
Graan van God
Indringende brieven uit het jaar 100 geschreven door een Griekse bisschop op transport naar Rome. Zijn bestemming: de arena. In verzengende beelden drukt Ignatius zijn verlangen uit: sterven mogen voor God. Vermalen worden door de kaken van wilde beesten tot zuiver meel. Veranderen in brood van God, opgaan in Christus. Ignatius' radicaliteit is meeslepend. Hier ontstijgt een schrijver het aardse leven. Tot bij de Bron van alles.
101 pages, Hardcover
First published March 13, 2012
1 person want to read
About the author
Ignatius of Antioch
150 books55 followers"Ignatius of Antioch (Ancient Greek: Ἰγνάτιος Ἀντιοχείας, Ignátios Antiokheías; ad c. 35 or 50 – 98 to 117), also known as Ignatius Theophorus (Ιγνάτιος ὁ Θεοφόρος, Ignátios ho Theophóros, lit. "the God-bearing"), was an Apostolic Father and the third bishop of Antioch. He was reputedly a student of John the Apostle. En route to Rome, where he met his martyrdom by being fed to wild beasts, he wrote a series of letters which have been preserved as an example of very early Christian theology. Important topics addressed in these letters include ecclesiology, the sacraments, and the role of bishops."
-- Wikipedia
-- Wikipedia
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 3 of 3 reviews
January 31, 2026
Graan van God (2012) is de door Vincent Hunink vertaalde, ingeleide en van toelichting voorziene uitgave van de zeven brieven van de vroegchristelijke martelaar Ignatius van Antiochië (begin tweede eeuw). Na een beknopte maar heldere inleiding, waarin zowel de historische context als de centrale thematiek worden geschetst, volgen de zeven brieven: aan de Efeziërs, Magnesiërs, Tralliërs, Romeinen, Filadelfiërs, Smyrneeërs en Polycarpus. Ignatius schreef deze brieven tijdens zijn reis naar Rome, waar hem – zo wist hij – de marteldood wachtte door voor de wilde dieren te worden geworpen. In de brieven staan het martelaarschap en de kerkelijke eenheid rond de bisschop centraal. Tegelijk verdedigt Ignatius de ‘rechte leer’, geeft hij praktische aanwijzingen en richt hij persoonlijke groeten. Kortom, een bisschop op weg naar zijn dood probeert de gemeenten die hij achterlaat in eenheid te bewaren.
De brieven doen sterk denken aan die van Paulus. Dat is ook niet verwonderlijk, wanneer men bedenkt dat Ignatius zichzelf in de paulinische traditie geplaatst zag, zoals Hunink in de inleiding opmerkt: “deze christen ervaart zijn eigen positie als uitzonderlijk en vergelijkbaar met die van Paulus” (p. 14). In de brieven staat de eenheid van de gemeente nadrukkelijk centraal. De geadresseerden worden opgeroepen te leven in “onberispelijke eenheid”, waarbij de bisschop – die men zelfs “als de Heer zelf” moet beschouwen – een sleutelrol vervult. De oproep is onmiskenbaar: “Wees verenigd met uw bisschop en met hen die u leiden” (p. 40). Naast de bisschop worden ook de presbyters en diakens genoemd. In zijn brief aan de Tralliërs stelt Ignatius zelfs: “Zonder deze mensen [bisschop, diakens en presbyters] kan er geen sprake zijn van Kerk” (p. 48). Daarmee bieden de brieven een vroeg en uitgesproken voorbeeld van een ambtelijk gestructureerde kerkvorm.
De sterke nadruk op eenheid – die Ignatius uiteindelijk in God zelf verankert (p. 53) – is aansprekend, maar roept ook vragen op. De herhaalde en expliciete oproepen suggereren immers dat er sprake was van verdeeldheid binnen de gemeenten. Deze verdeeldheid hing samen met concurrerende leeropvattingen, wat verklaart waarom Ignatius zich fel keert tegen docetische en gnostische ideeën. De oplossing wordt gevonden in een beleefde eenheid rond de bisschop en andere ambtsdragers, maar daarin gaat Ignatius – zeker voor de hedendaagse lezer – nogal ver. Dat blijkt onder meer uit zijn uitspraak dat de bisschop als de Heer zelf moet worden beschouwd, maar ook uit formuleringen als: “Al wie bij God en Jezus Christus hoort, staat aan de kant van de bisschop” (p. 69). Ter rechtvaardiging beroept Ignatius zich op openbaringen van de Geest, die hem onder meer zou hebben verkondigd: “Doe niets zonder de bisschop!” De passages over eenheid laten zich daardoor met wisselende waardering lezen. Tegelijkertijd vraagt deze nadruk om een lezing die recht doet aan de context van het begin van de tweede eeuw.
Een tweede hoofdthema in de brieven is Ignatius’ naderende marteldood. Door in Rome tegen de wilde dieren te vechten en daarbij te sterven, hoopt hij “een leerling te worden” (p. 21). Voor Ignatius gaat het om een vrije en bewuste keuze “te sterven in Zijn Lijden” (p. 39), een keuze die hij zelfs ziet als een “kans” om “God te bereiken” (p. 58). In zijn brief aan de Romeinen schrijft hij dan ook: “Vergoten wil ik worden voor God, zolang het altaar nog klaarstaat” (p. 58). Hij vervolgt met de beroemde passage waaraan dit boekje haar titel ontleent: “Graan van God ben ik en wilde-beesten-tanden malen mij, zodat ik zuiver brood van Christus blijken mag” (p. 60). Ignatius benadrukt herhaaldelijk dat zijn medechristenen geen pogingen moeten ondernemen om zijn vrijlating te bewerkstelligen: hij wil de marteldood sterven. Zoals Hunink terecht opmerkt, gelden deze brieven dan ook als belangrijke bronnen voor de vroegchristelijke ‘martelaren-spiritualiteit’ (p. 13).
Naast deze hoofdthema’s komen ook andere onderwerpen aan bod, waaronder Ignatius’ polemiek tegen docetische en gnostische opvattingen en zijn visie op de verhouding tussen christendom en jodendom. Met name dit laatste stemt ongemakkelijk. Ignatius zet zich op pijnlijke wijze af tegen het jodendom, zonder voldoende oog te hebben voor Jezus’ eigen joodse identiteit en de joodse wortels van het christendom. Zo schrijft hij: “Het is absurd te spreken van Jezus Christus en tegelijk het jodendom aan te houden. Het christendom is niet gaan geloven in het jodendom, maar het jodendom in het christendom!” (p. 42). Deze uitspraken maken duidelijk hoe vroeg en scherp het christendom zich van het jodendom is gaan onderscheiden, maar laten zich moeilijk zonder kritische distantie lezen.
Ik heb de zeven brieven van Ignatius van Antiochië, zoals uitgegeven in Graan van God, met grote belangstelling gelezen. Tijdens het lezen viel er veel te markeren: zowel passages die een rijk inzicht bieden in vroegchristelijke overtuigingen en praktijken als uitspraken die met enige verbazing gelezen worden. Ignatius’ vrijwillige weg naar het martelaarschap en zijn oproep tot eenheid en liefde binnen de gemeente zijn indrukwekkend, maar zijn verregaande nadruk op de bisschop roept vragen op. Niet zozeer vanwege het ambt zelf, maar vanwege de (ook recente) kerkgeschiedenis die laat zien dat de oproep om de bisschop als de Heer zelf te beschouwen niet altijd overtuigend is gebleken en soms zelfs het tegendeel heeft opgeroepen. De inhoud van de brieven vraagt dan ook niet om volledige instemming, maar om een kritische en historisch bewuste lezing. Juist daarin ligt hun waarde: het zijn bijna tweeduizend jaar oude teksten die een ware Fundgrube vormen voor wie geïnteresseerd is in de vroege kerk. De vertaling van Hunink leest prettig en de uitgave is verzorgd vormgegeven. Al met al is Graan van God een waardevol en toegankelijk boekje voor wie vroegchristelijke bronnen wil bestuderen.
De brieven doen sterk denken aan die van Paulus. Dat is ook niet verwonderlijk, wanneer men bedenkt dat Ignatius zichzelf in de paulinische traditie geplaatst zag, zoals Hunink in de inleiding opmerkt: “deze christen ervaart zijn eigen positie als uitzonderlijk en vergelijkbaar met die van Paulus” (p. 14). In de brieven staat de eenheid van de gemeente nadrukkelijk centraal. De geadresseerden worden opgeroepen te leven in “onberispelijke eenheid”, waarbij de bisschop – die men zelfs “als de Heer zelf” moet beschouwen – een sleutelrol vervult. De oproep is onmiskenbaar: “Wees verenigd met uw bisschop en met hen die u leiden” (p. 40). Naast de bisschop worden ook de presbyters en diakens genoemd. In zijn brief aan de Tralliërs stelt Ignatius zelfs: “Zonder deze mensen [bisschop, diakens en presbyters] kan er geen sprake zijn van Kerk” (p. 48). Daarmee bieden de brieven een vroeg en uitgesproken voorbeeld van een ambtelijk gestructureerde kerkvorm.
De sterke nadruk op eenheid – die Ignatius uiteindelijk in God zelf verankert (p. 53) – is aansprekend, maar roept ook vragen op. De herhaalde en expliciete oproepen suggereren immers dat er sprake was van verdeeldheid binnen de gemeenten. Deze verdeeldheid hing samen met concurrerende leeropvattingen, wat verklaart waarom Ignatius zich fel keert tegen docetische en gnostische ideeën. De oplossing wordt gevonden in een beleefde eenheid rond de bisschop en andere ambtsdragers, maar daarin gaat Ignatius – zeker voor de hedendaagse lezer – nogal ver. Dat blijkt onder meer uit zijn uitspraak dat de bisschop als de Heer zelf moet worden beschouwd, maar ook uit formuleringen als: “Al wie bij God en Jezus Christus hoort, staat aan de kant van de bisschop” (p. 69). Ter rechtvaardiging beroept Ignatius zich op openbaringen van de Geest, die hem onder meer zou hebben verkondigd: “Doe niets zonder de bisschop!” De passages over eenheid laten zich daardoor met wisselende waardering lezen. Tegelijkertijd vraagt deze nadruk om een lezing die recht doet aan de context van het begin van de tweede eeuw.
Een tweede hoofdthema in de brieven is Ignatius’ naderende marteldood. Door in Rome tegen de wilde dieren te vechten en daarbij te sterven, hoopt hij “een leerling te worden” (p. 21). Voor Ignatius gaat het om een vrije en bewuste keuze “te sterven in Zijn Lijden” (p. 39), een keuze die hij zelfs ziet als een “kans” om “God te bereiken” (p. 58). In zijn brief aan de Romeinen schrijft hij dan ook: “Vergoten wil ik worden voor God, zolang het altaar nog klaarstaat” (p. 58). Hij vervolgt met de beroemde passage waaraan dit boekje haar titel ontleent: “Graan van God ben ik en wilde-beesten-tanden malen mij, zodat ik zuiver brood van Christus blijken mag” (p. 60). Ignatius benadrukt herhaaldelijk dat zijn medechristenen geen pogingen moeten ondernemen om zijn vrijlating te bewerkstelligen: hij wil de marteldood sterven. Zoals Hunink terecht opmerkt, gelden deze brieven dan ook als belangrijke bronnen voor de vroegchristelijke ‘martelaren-spiritualiteit’ (p. 13).
Naast deze hoofdthema’s komen ook andere onderwerpen aan bod, waaronder Ignatius’ polemiek tegen docetische en gnostische opvattingen en zijn visie op de verhouding tussen christendom en jodendom. Met name dit laatste stemt ongemakkelijk. Ignatius zet zich op pijnlijke wijze af tegen het jodendom, zonder voldoende oog te hebben voor Jezus’ eigen joodse identiteit en de joodse wortels van het christendom. Zo schrijft hij: “Het is absurd te spreken van Jezus Christus en tegelijk het jodendom aan te houden. Het christendom is niet gaan geloven in het jodendom, maar het jodendom in het christendom!” (p. 42). Deze uitspraken maken duidelijk hoe vroeg en scherp het christendom zich van het jodendom is gaan onderscheiden, maar laten zich moeilijk zonder kritische distantie lezen.
Ik heb de zeven brieven van Ignatius van Antiochië, zoals uitgegeven in Graan van God, met grote belangstelling gelezen. Tijdens het lezen viel er veel te markeren: zowel passages die een rijk inzicht bieden in vroegchristelijke overtuigingen en praktijken als uitspraken die met enige verbazing gelezen worden. Ignatius’ vrijwillige weg naar het martelaarschap en zijn oproep tot eenheid en liefde binnen de gemeente zijn indrukwekkend, maar zijn verregaande nadruk op de bisschop roept vragen op. Niet zozeer vanwege het ambt zelf, maar vanwege de (ook recente) kerkgeschiedenis die laat zien dat de oproep om de bisschop als de Heer zelf te beschouwen niet altijd overtuigend is gebleken en soms zelfs het tegendeel heeft opgeroepen. De inhoud van de brieven vraagt dan ook niet om volledige instemming, maar om een kritische en historisch bewuste lezing. Juist daarin ligt hun waarde: het zijn bijna tweeduizend jaar oude teksten die een ware Fundgrube vormen voor wie geïnteresseerd is in de vroege kerk. De vertaling van Hunink leest prettig en de uitgave is verzorgd vormgegeven. Al met al is Graan van God een waardevol en toegankelijk boekje voor wie vroegchristelijke bronnen wil bestuderen.
May 11, 2025
Dit boek met brieven aan gemeentes uit het hele vroege christendom (100nC) bevat prachtige beelden over wie een mens voor God is, bijvoorbeeld een atleet en een soldaat. Ignatius van Antiochië geeft goede, steeds dezelfde, raad: luister naar je bisschop en ouderlingen, zoek elkaar in de eenheid, leef zuiver. Heel herkenbaar voor deze tijd, al lijkt er zo'n grote overbrugging nodig in de tijd.
Ik vind het een nadeel dat deze bisschop erg veel over zichzelf praat, al snap ik dat hij God wil verheerlijken en niet zichzelf in de marteldood. Met hoe hij spreekt over die dood heb ik wel moeite, in de inleiding door Vincent Hunnink staat dan ook uitgelegd dat er een eeuw later tegen werd gewaarschuwd de marteldood op te hemelen. Mensen leven immers ook nog voor God. De bisschop zegt bijvoorbeeld dat hij 'verliefd is op de dood', al wil je het niet als zelfdestructie zien, het werkt toch vervreemdend.
Ik vind het een nadeel dat deze bisschop erg veel over zichzelf praat, al snap ik dat hij God wil verheerlijken en niet zichzelf in de marteldood. Met hoe hij spreekt over die dood heb ik wel moeite, in de inleiding door Vincent Hunnink staat dan ook uitgelegd dat er een eeuw later tegen werd gewaarschuwd de marteldood op te hemelen. Mensen leven immers ook nog voor God. De bisschop zegt bijvoorbeeld dat hij 'verliefd is op de dood', al wil je het niet als zelfdestructie zien, het werkt toch vervreemdend.
May 15, 2022
Vooral de brief aan de Romeinen is wat mij betreft de moeite waard om te lezen.
Displaying 1 - 3 of 3 reviews