De plot zit goed in mekaar, zelfs wanneer na 100 bladzijden alles al opgelost lijkt en de spanning (even) wegvalt.
Het is wel een erg gevoelig onderwep, pedofilie bij de clerus, dat vooral hier in België enkele jaren geleden de publieke opinie en de pers domineerde. Luc Vos speelt daar op in maar geeft wel enkele originele accenten.
Er zijn eigenlijk drie verhaallijnen. Die wel constant door mekaar lopen en met mekaar interageren. Je hebt het persoonlijke trauma van zowel de moordenaar als de commissaris die in hun jeugd seksueel misbruikt werden - en bovendien nergens met hun verhaal terecht konden.
Dan is er het bijwonen van een aantal executies en de manier waarop de moordenaar onder de radar kan blijven. En ten derde natuurlijk het politieonderzoek waar heel wat persoonlijke gevoelens aan te pas komen.
Moorden en onderzoek worden chronologisch gebracht, de persoonlijk intermezzo's in de vorm van flashbacks.
De eerste 100 bladzijden vormen een standaard thriller met moorden en een onderzoek. Dan is de naam van de moordenaar bekend en valt de spanning van het onderzoek weg. Het lijkt een formaliteit om de moordenaar op te pakken en te berechten.
Nochtans is het boek dan nog meer dan 200 bladzijden langer.
Op dat moment verandert de focus en gaat die veel meer naar persoonlijk trauma ten gevolge van kindermisbruik. In plaats van thriller eerder een Griekse tragedie. De laatste 50 bladzijden ongeveer is er een tweede climax wanneer Anne Verhelst haar beslissing ten opzichte van haar commissaris neemt en de klopjacht op de moordenaar zijn einde nadert.
Zoals Luc Vos zelf vertelt - en iedereen in België enkele jaren geleden meemaakte - is dit gegeven niet uit de lucht gegrepen. Er is een enorm schandaal geweest in verband met misbruik van kinderen (vooral jongens) in de kerk. Frappant detail: bisschop Van Gheluwe die zijn neefje aanrandde staat model voor 1 van de slachtoffers (Van Woluwe) uit het boek (andere naam, rest is identiek). Die werd beschermd door de kerk, vrijgesproken wegens feiten verjaard, leeft nu 'gelukkig' in een klooster in Frankrijk (beschermd door de politie op kosten van de belastingbetaler en mét behoud van groot kerkelijk pensioen).
Hypnose bestaat en wordt o.a. in de geneeskunde gebruikt, maar de techniek uit het boek is te gek voor woorden.
Algemeen heeft Luc Vos zijn best gedaan om de fijne lijn tussen feiten (en dus risico op eerroof en laster) en fictie heel zorgvuldig te respecteren. De gruwelijkheid van de onderliggende feiten, pedofilie, zorgen er wel voor dat de meeste mensen symathie voelen voor de moordenaar.
Een gedufde aanpak.
Een eerste onknoping na 100 bladzijden betekent ogenschijnlijk het einde van het verhaal. Dan komt er een lang relaas waar vooral naar persoonlijke trauma's en hoe er mee om te gaan wordt gekeken. Daarbinnen zitten heel wat gruwelijke feiten maar ook verklaringen van het hoe en waarom vanuit het standpunt van de slachtoffers. Al scheert Luc Vos alle vormen van misbruik gemakshalve over dezelfde kam. Het ogenblik dat er een moord gebeurt in het bijzijn van de beide speurders is een dieptepunt met grote psychologisch impact. En dan het moment dat Anne Verelst haar commissaris verraadt gevolgd door het optreden van de nieuwe commissaris. Uiteraard is de scene bij de aartsbisschop de ultieme climax.
De karakters zijn verschillend uitgewerkt. De beide pedofile-slachtoffers worden in detail geanalyseerd, vanaf het moment van misbruik tot heden, als moordenaar of als commissaris.
Verelst is de hoofdpersoon uit deze reeks (met nog minstens 1 boek onderweg) en leren we ook in detail kennen. De andere karakters heel wat minder. Zeker de plegers van pedofilie, al is het natuurlijk zo dat buiten psychiaters eigenlijk nieand zit te wachten op een verklaring laat staan vergoelijking van hun beweegredenen. De burgemeester, gewone politieagenten en buren zijn eerder stereotiep getekend naar gelang de rol die ze hebben te spelen. De burgemeester vooral is een karikatuur.
In de loop van het verhaal worden de karakters laag per laag opgebouwd, vooral naar het trauma toe en de manier waarop de slachtoffers zelf, maar ook hun omgeving, daar mee omgaan. Het meest schrijnende, en ook bewezen meest gebruikelijke, is dat uiteraard de dader maar ook ouders en de kerk vooral alles willen in de doofpot steken, er over zwijgen en aanvaarden om ten koste van alles een schandaal te vermijden.
De locaties zijn vooral Antwerpen, en daarvan kan ik zelf getuigen dat dat accuraat is, ik woon in de buurt die beschreven wordt, Mechelen, de Kempen, Wallonië en Zeeland. Mechelen uiteraard omdat daar het bisschoppelijk paleis van de aartsbisschop ligt. De link met het nieuws van enkele jaren geleden ligt nog vers in het geheugen, het kindermisbruik en de aanvallen op de Kerk zijn niet meer echt weg geweest. Ook de reactie van Jan Publiek worden accuraat weergegeven.
De eerste honderd bladzijden volgen het verloop van een klassieke thriller met moorden en een speurtocht naar de moordenaar. Dan valt de spanning een tijdje weg en krijgen we vooral achtergrond, tot vervelens toe. Niet echt aangenaam maar wel gebaseerd op de realiteit.
Dan is er wel steeds een opbouw van spanning per moord (en het zijn er in totaal 19). Die spanning valt dan weer weg bij de extra details waarmee de karakters van de moordenaar en de commissaris verrijkt worden. En de reactie en innerlijke strijd van Anne Verelst. Uiteindelijk groeit het dan toe naar een climax met enkele dramatische hoogtepunten. De ontdekking van de identiteit van het laatste beoogde slachtoffer, het verraard van de commissaris door Verelst, de reddingsactie en de arrestatie van de commissaris.
De pure spanning moet vaak wijken voor de walgelijke details, en dan is de beschrijving van de eigenlijke moorden nog het minste. Dat is misschien minder spannend maar het houdt de aandacht vast en stoot af, niemand wil eigenlijk met deze feiten geconfronteerd worden, dit zou niet mogen bestaan. Dat is natuurlijk de bestaansreden van dit boek. Dit is echt en had niet mogen gebeuren en mag nooit meer gebeuren. Ondertussen weten we beter...
Het is erg beeldend geschreven, misschien wel te beeldend om te kunnen verfilmen. Ofwel met veel censuur ofwel als horror. In beide gevallen gaat men dan aan de bedoeling van de schrijver voorbij.
Het taalgebruik is dat van alledag zoals in Vlaanderen bij de beter opgeleiden en ambtenaren gebruikelijk. Herkenbaar en dus ook makkelijk te volgen. Luc Vos is Vlaming en houdt dus automatisch rekening met de verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië, ook dat komt natuurlijk over.
Bij de perspektiefwisselingen voel je de overgang van iemand die er psychologisch onderdoor is gegaan, iemand die verscheurd wordt tussen eigen gevoelens en politionele correctheid en bij Verelst het dilemma van verraad van haar "vriend" en collega en de manier hoe ze dat voor zichzelf goedpraat.
Niet voor gevoelige zielen. Luc Vos is een begenadigd schrijver. Maar het onderwerp - pedofilie - is uiteraard schokerend en de beschrijvingen van de executies en de moordscènes zijn dat ook.
Dit komt binnen als een mokerslag. Het is wel een orignele kijk doordat we drie soorten slachtoffers te zien krijgen. De moordenaar die helemaal radicaliseert. De commissaris die dit in zijn dagelijkse werk een plaats moet geven. En de overgrote meerdeheid wiens leven verwoest is maar toch zwijgt.
Ik ga het vorige boek over Verelst, Zeven, ook lezen omdat ik wil weten wat er verder met Verelst maar zeker Martens gebeurt.