Pippi Långstrump

by Astrid Lindgren

1

Genres: Swedish Literature

Hardcover

About the author

Astrid Anna Emilia Lindgren, née Ericsson, (1907 - 2002) was a Swedish children's book author and screenwriter, whose many titles were translated into 85 languages and published in more than 100 countries. She has sold roughly 165 million copies worldwide. Today, she is most remembered for writing the Pippi Longstocking books, as well as the Karlsson-on-the-Roof book series.

Awards:
Hans Christian Andersen Award for Writing (1958)

Reviews

[Annina]

Idealisme vanuit pedagogisch en literair perspectief

Toen ik bij ons nationaal instituut voor politieke educatie op zoek ging naar brochures over culturele en literaire vrijheid, was er over dit thema niets te vinden. Het wordt niet gehandhaafd als gangbaar politiek onderwerp zoals ecologie of voeding.
En toch hebben juist in de kinderliteratuur van de na-oorlogse tijd bevrijdungen plaatsgevonden waarover mensen kennis moeten hebben: hoe ze zich ontwikkelde tot medium van geestelijke vrijheid, weg van de africhtingsmiddels. Daarmee gepaard ging de emancipatie van donkere thema’s en aggressie, de emancipatie van verkeerde werelden waar de de hiërarchieën tussen volwassenen en kind of tussen mens en dier ondersteboven gedraaid zijn; of de emancipatie van domme en lelijke helden die niet meer ‘voorbeeldig’ staan qua uiterlijk en karakter.
Wat deze ontwikkeling met de emancipatie van pedagogische idealen verbindt is ongetwijfeld de vrijheid voor kinderen, om zelf in de wereld rond te kijken en zelf te oordelen. Een ruimte bereiden waar de wereld uit elkaar gehaald en opnieuw in elkaar gezet worden kan.
Zullen we als leraren en kinderboekenmakers vandaag erin slaan over deze simpele principes in gedachtewisseling te gaan?

Wat stimuleert een kind?
De gedachteconcepten die we kinderen moeten vermiddelen en het medium waarmee we ze begrijpelijk maken, kunnen ver bij elkaar vandaan liggen. Bijvoorbeeld zijn vierhoektypen een concept met streng bureaucratische richtlijnen: heeft het rechte hoeken, heeft het parallelle zijden of zijden van gelijke lengte, symmetrieassen, een symmetriecentrum, gelijke hoeken? Om te vertwijfelen! Aanschouwelijker is het uit te leggen dat het zich zoals met diploma’s verhoudt: als je bij het zwemmen bijvoorbeeld goud haalt, dan heb je zilver en brons sowieso. Als het een vierkant is, dan heb je de rechthoek sowieso, met de rechthoek heb je het parallelogram sowieso, etc.

Mit dit besef over de irrationele wegen van begrijpen kunnen we voor literaire vrijheid opkomen. Want ook de tekst die letterlijk in een boek staat en wat bij iemand weken later hangen blijft, kan heel ver uit elkaar liggen. Voor het beoordelen van kinderboeken worden vaak heel strenge richtlijnen aangelegd: zijn de figuren woke, handelen ze ecologisch, worden slechteriken gestraft.
Daarmee wordt de eigenstandige betekenis van literaire vrijheid voor de maatschappij ontkend, en worden autoritaire africhtingsboeken opgeeist waar alles precies zo staat als wij het ons voorstellen. Van zulke aanvallen op kinderliteratuur moeten wij als leerkrachten afstand nemen. Alleen een diepteanalyse – is er ruimte voor het lezende kind om zelf te oordelen - kan indicatie geven van zowel positieve als negatieve effecten.

Goeie vraag, volgende vraag.
Kunnen kinderboekenmakers ook voor ons opkomen en deze saaie, naar goedmens stinkende pedagogiek bestuderen, zich de inzichten van onze tijd eigen maken en vanuit een culturele positie als waardevol verdedigen?
Telkens op momenten waar een boek opduikt dat overduidelijk de kinderhersenen terechtschroeven wil en met tienvoudige kracht de gehele denkstructuur van A naar B probeert te bewegen, alsof men een trein met een hijskraan van het ene spoor naar het andere wilde verplaatsen – juist op dit moment hoor je uit literaire kringen dat dit een slecht boek is ‘omdat het pedagogisch is.’
Ik denk altijd: met een beetje verbeeldingskracht moet je toch daarop komen dat wij zó niet werken.
Auteur Andreas Steinhöfel beklaagde zich in de duitse podcast ‘freigeistern’ over een boek waarin een kind dat verschrikkelijke angst heeft van het skiën van zijn eigen familie brutaal op de helling wordt neergezet en daar alleen staat terwijl de familie beneden wacht. Op een gegeven moment vat het kind moed en rijdt zomaar naar beneden, zo de twijfelachtige moraal van het verhaal. Na zijn beschrijving een boek zonder sfeer. Hij noemde dat ‘pedagogisch’ en gebruikte vervolgens nog minstens vijf keer het woord ‘pedagogisch’ als synoniem voor slechte literatuur. 1
Ik vind het sympatiek dat hij zo’n boek betwijfelt. Maar wát is daaraan pedagogisch?
Goeie pedagogiek kent spoorwegnetwerken en wisselen. Ze zou nooit beweren dat zo’n spontane sneeuwkanoon in de hersen, copy-paste op papier gebracht, echt moed overdraagt.

De essentie
In Nederland leeft kinderliteratuur in het stralende licht van de ouwe Annie M.G. Schmidt, tot vandaag inspireren zich schrijvers van haar wonderbaar abstruse, eigenzinnige wereld. Tegelijk kreeg ik de indruk dat men zich haar gedachtengoed geen centimeter uit wil bewegen, en zich vastklampt aan haar definitie: ‘weg met die juf’;2 in geeneen geval pedagogisch denken toelaten. En wat is pedagogisch denken? Een heel leven vol ervaringen waartoe kinderen eigenlijk in staat zijn. Boeken over georganiseerde ongelijkheid, hoe educatiesystemen de sociale verschillen cementeren. Als je geloofwaardig en zonder vooroordeel over kinderen wilt schrijven, dan kun je dáár op ontdekkingstocht.

Ik wou dat we elkaars gevoelens en verhalen beter kenden. Het lachen dat door je heen stroomt als een leerling op een doodgewone dinsdag plots appt: ‘vindt vandaag eigenlijk bijles plaats?’ De ironie in omgedraaide werelden. Het comfort als je over een politiek thema schrijft en weet, het moet niet volstandig zijn. De vragen die kinderen stellen voor wie de rekenwereld niet toegankelijk is.
Idealisme heeft geen religie. Het kan nooit helemaal pedagogisch, of helemaal literair zijn. Idealisme verbreekt grensen, en de communicatie erover moet over grensen heen plaatsvinden.

1. vind je onder 'freigeistern' of Andreas Steinhöfel pädagogisch
2. Annie Schmidtlezing Bette Westera, citaat Annie M.G. Schmidt

[Landis Duffett · Rating 5 out of 5]

Imagine if English had escaped its fate of being colonized by the legal, political, and martial lexicons of Norman French and had emerged instead into the modern era with its Anglo-Saxon core fully intact (imagine if we still used words like "thole" and "sough"), only now pieced together as needed, and sometimes even on the fly, to convey more abstract concepts. Imagine, too, a language that is much more of what linguists quite counterintuitively call "analytic" than English, which means less (not more) reliant on strict syntactic rules. Imagine, too, a language that is much more "isolating" (less bound to complex morphological conjugations and declensions) than German. But none of that creates a picture. The Swedish language is all about pictures. It's hard to compare Swedish to other languages for colorfulness and tactility. Swedish is rolling down a hill in the country under a blue sky and on the mud, grass getting in your mouth. It is creative shortcuts and bumpy trails that route around and under but never directly across the sprawling interstates of sometimes incorporeal academic English and ponderous hegemonic German. Reading the Swedish of Astrid Lindgren is to take all of those routes on a long return to summer childhood days of splashing through cool water in ditches (a good Swedish word, btw) and getting one's clothes muddy and wet, but returning home in the silence of a barely glimmering and transfixing twilight.

"Hon höjde amarna mot kvällshimlen, och medan ett regn av gnistor föll över henne skrek hon högt: 'En sån rolig, rolig, rolig eldsvåda!' " (She raised her arms towards the evening sky, and as a rain of sparks fell over her she cried out loudly, "What a fun, fun, fun fire!")

"...det var bra nog mörkt i Pippis trädgård, och de gamla träden som just höll på att tappa sina sista blad susade så dystert." (...it was downright dark in Pippis yard, and the old trees that had just dropped their last leaves soughed so gloomily.)