Gerçek Bir Yanılsama: Bilinç

by Tevfik Alıcı, Tuncay Birkan (Editor)

Bilinç sorununa odaklanan sinirbilim, günümüzün bilimsel araştırmalarına geniş bir ufuk getirdi. Tevfik Alıcı'nın kitabı bu alanda Türkçe yazılmış özgün bir katkı.
"Nasıl olur da tümüyle mekanik ilkelerle çalıştığını bildiğimiz fiziksel bir sistem, bilinç gibi öznel ve belki de metafizik bir gerçekliğe yol açabilir?" Tevfik Alıcı, bu alandaki birçok kitabın hep bu "asıl soruna" yönelik bir çözüm bulma telaşıyla yazıldığına dikkat çekiyor ve kendisine daha mütevazı bir görev veriyor: Bu kavramların ve metaforların (daha ziyade varsayımlara dayanan) doğasını, dikkat, algı ve bellek gibi olgular hakkında yakın dönemlerde yapılan deneysel çalışmalar ışığında sorgulamak ve adım adım yeniden yapılandırmak.
Tevfik Alıcı o büyüleyici "Ayşe olmak nasıl bir şey" sorusunu, bilinci "gerçek bir yanılsama" olarak gören bir perspektiften yanıtlamaya çalışıyor.
"İnsan beyni diğer bütün beyinler gibi, 'gerçeği' değil, görmeye (duymaya, tatmaya…) gereksinim duyduğu şeyleri görmek üzere evrimleşmiştir. Hatta görmeye gereksinim duyduğumuz şeylerin bazıları da, bizzat biz görelim diye evrimleşmiştir! Örneğin rengine bakarak bir kayısının olgunlaşıp olgunlaşmadığını anlamak için renk algısı geliştirmişsek, kayısı da biz görelim diye olgunlaştıkça sararma huyu geliştirmiştir! Bu anlamda algı kendi beynimizin ürünüdür ve beynimizde gerçekleşir, yani bir yanılsamadır. Öte yandan beynimizde algıyı oluşturan süreçler de bir o kadar somut ve gerçektir. Bu anlamda da algı gerçektir. Bir başka deyişle, ne algıladıklarımız gerçeğin kendisidir, ne de gerçeğin kendisi bir yanılsamadır; ama algı gerçek bir yanılsamadır."

Genres: Science, Nonfiction

264 pages, Paperback

First published February 1, 2013

Reviews

[Pınar Tunçöz · Rating 4 out of 5]

Bu kitabı bir tavsiye üzerine okudum ve günler önce bitirmeme rağmen yine de yorumsuz bırakmak istemediğim için bekledim ve nihayet vakit bulabildim. Öncelikle bilinç, algı,anlam,farkındalık, yanılsama gibi kelimeler sizi çekiyorsa ve bu tarz içeriklere ilgi duyuyorsanız bu kitap tam sizlik! Öncelikle burada kitaptan birkaç cezbedici ve ilginizi çekebilecek yer paylaşacağım. Çoğu anlamsız ve biraz askıda kalabilir, bu sebeple bütünsel bir okuma gerçekleştirmek önemli. Kitap farklı konulara ve hatta farklı deneylere geçiş yapsa dahi bütünlük algısını hiç bozmuyor ve okuduğunuz her parçayı zorluk çekmeden öğrenmiş de oluyorsunuz bu pekiştirmeyle. Kitapta anlamayı destekleyen birçok örnek ve deneye yer verilmiş durumda.

Başlayalım...Beni en çok etkileyen şu oldu: Bilincin davranıştan sonra geldiğine ilişkin gözlem ve deneyler. "İşitsel bir uyaran yaklaşık 10 milisaniyede,görsel bir uyaran ise yaklaşık 30 milisaniyede beyne ulaşır. Oysa araştırmacılar herhangi bir uyaranın bilinç düzeyinde farkındalığı için gerekli olan minimum sürenin 350 milisaniye olduğunu göstermektedir.Hızlı bir servisi karşılayan bir tenisçi düşünün,topun soluna mı yoksa sağına mı geldiğini görmesi ve gerektiğinde yanıltmacalara karşı hazırlıklı olması için yaklaşık 400 milisaniyesi vardır.Yalnızca omuzlarını uygun konuma getirip raketi kaldırmak için gerekli olan sürenin yaklaşık 350 milisaniye olduğu ve topa ulaşmanın yaklaşık yarım saniye aldığı düşünülürse,zaten atılan topun farkındalığı,anında ortaya çıksa bile oyuncunun topu karşılaması için yine yeterli süre kalmayacaktır.O halde bu hızlı servisi başarıyla karşılamanın tek yolu top karşı tarafın raketinden çıkmadan nereye gideceğinin tahmin edilmesiyle olur. Bir uyarana verilen bilinçli algı kimi zaman bu uyarana verilen motor tepkiden çok daha sonra ortaya çıkabilir.Mesela bir kişi belli bir uyarana karşı bilinçli bir tepki geliştirmiş olsun.Yani bu tepkiyi geçmişte defalarca tekrarladığı için uyaranla tepki arasındaki bağlantı pekişmiş ve tepki otomatikleşmiş olsun.Bu tepkinin tamamlanma süresi de yaklaşık 250 ms olsun.Bu süre uyaranın farkındalığı için gerekli olan süreden daha az bir süre olduğu için, kişi önce tepkiyi veriyor daha sonra uyaranın farkına varıyor olacaktır.Kapının çalmasıyla ağzınızdan çıkan her zamanki söz "gel" ise bunun yerini "girin" gibi farklı bir kelimeyle doldurmak ve tepkiyi değiştirmek sizi aşırı zorlayacaktır!

[Elif Sena · Rating 5 out of 5]

"Nasıl olur da tümüyle mekanik ilkelerle çalıştığını bildiğimiz fiziksel bir sistem, bilinç gibi öznel ve belki de metafizik bir gerçekliğe yol açabilir?"

Kitabın temelde ele aldığı konu bu sorudan yola çıkarak: bilinç. Tevfik Alıcı bilinç konusunu bütün ayrıntıları ile anlatmaya çalışıyor. Bu konuda yapılan deneyler, araştırmalar ve varsayımlar üzerinden konuyu ele alıyor. Temelde de öznel deneyim parçacıkları(qualia) üzerinde duruyor. Yapılan araştırmalarda da asıl soru öznel deneyim anlamında bilincin varlık nedenini açıklamak! Açıklanabiliyor mu sorusunun net bir cevabı yok. Kitabın devamı gelecekmiş yazar öyle söylüyor. Bence de gelmeli. Çünkü hala soru işaretli kısımlar var konuya dair.

Kitabı çok dikkatli okumam gerekti. Çünkü verilen bilgiler çok kıymetliydi ve benim çok alanım olmayan bir konu olduğundan terimleri anlamak adına bütün dikkatimi kitaba verdim. İlgimi çeken çok fazla bölüm ve cümle oldu. Bunlardan bir kaçını buraya bırakacağım ki okumak isteyen ve öncesinde buraya göz atanlara bir rehber niteliğinde olsun.

Alıntılar;

*Bilinçli davranış ve deneyimlerimiz bile beyinde gerçekleşen bilinçsiz süreçlerin ürünü olarak ortaya çıkmaktadır.

*Algıların amacı dış dünyada bulunan gerçek nesnelerle etkileşimi kolaylaştırmaktır.

*Bilinç dediğimiz şey yalnızca bir anlatıdır; girdi sırasıyla beyinde oluşan değil, çıktı sırasıyla dışarda oluşan bir anlatı...

*Rengine bakarak bir kayısının olgunlaşıp olgunlaşmadığını anlamak için renk algısı geliştirmişsek, kayısı da biz görelim diye olgunlaştıkça sararma huyu geliştirmiştir! Bu anlamda algı kendi beynimizin ürünüdür ve beynimizde gerçekleşir, yani bir yanılsamadır. Öte yandan beynimizde algıları oluşturan süreçler de bir o kadar somut ve gerçektir. Bu anlamda da algı gerçektir. Bir başka deyişle, ne algıladıklarımız gerçeğin kendisidir ne de gerçeğin kendisi bir yanılsamadır; ama algı gerçek bir yanılsamadır.

[Uyar · Rating 4 out of 5]

bilinc konusunda bilimsel yazilmis turkce bir kitap bulmaktan son derece memnun oldum.bilinc gercek bir yanilsama demek cok kolay tabii gelebilir ama simdiye kadar okudugum ingilizce ve turkce tercumeleri olan kitaplarla kiyasla yazar Tevfik Alici'nin bize oz anektodlarini da katarak simdiye kadar olan bilimsel dusunceleri basariyla aktarmasi ilk dikkatimi ceken oldu. ozellikle 12. bolumde "bilinc beynimizin neresinde"yi yazarken cok basarili buldum. bir ben var benden iceri, qualia, gestalt ilkeleri, kartezyen sahne yanilgisi vs bircok terimler turkcenin bazen sinirlarini zorlasa da yazarin D Dennett'ci cizgisini arti ve eksileriyle sunmasi gercekten buyuk katki yapiyor. butun bunlar bitecek derken sonucta devami "az sonra" demesi de bende hos bir tebessum birakti.. merakla bekleyecegim

[Buğra Davutluoğlu · Rating 5 out of 5]

Dennett'in orjinal fikirlerini, kendisinden daha net ve anlaşılır izah edebilen yazarı tebrik ediyor, insan bilincinin evrimsel kökenlerine dair kaleme almayı planladığı kitabı bir an önce raflarda görmeyi umuyorum.

[Beyzanur · Rating 5 out of 5]

Sadece dersle alakalı kısımlara bi göz atarım diye kütüphaneden aldığım bir kitaptı. Az önce tüm kitabı bitirdim, beklediğimden daha farklı yönlerine de girmiş konunun, biraz felsefi açıdan da yaklaşmış. Bahsettiği deneylerin çoğunu derslerden biliyordum ama Türkçe olarak okumak da çok güzel oldu, çok net ifade edilmişti bana kalırsa.
Teorik kısımları da zihnimi açtı lol. Bi iki yerde not aldım, hakkında daha fazla okuma yapmak istediğim konularda. %100 anlamadığım yerler oldu ama alana genel bi bakış açısından faydalı bi kitaptı.

[Koray Karabekiroğlu · Rating 5 out of 5]

Bilinç hakkında okuması kolay, derli toplu bir kitap. Tavsiye ederim.