Problematic Man

by Gabriel Marcel, Brian Thompson (Translator)

Modernity has expanded upon the Psalmist’s admonition to put one’s trust not in princes. Power can assume, to borrow Gabriel Marcel’s phrase, an “infinity of masks”; yet these masks only obscure the vacuity of ideology and its inability to save man from himself. Problematic Man pursues both diagnosis and prognosis of the existential condition of modern man. Between the “death of God” which Nietzsche proclaimed and the atmosphere of anxiety, insecurity, and meaninglessness in which man now draws his daily breath stands an indisputable connection. To parse this connection, and thus bring forth something approaching a solution to “problematic man,” Marcel brings into conversation an array of philosophers and philosophies, ranging from Aristotle to Augustine, from Pascal and Kierkegaard to Heidegger and Sartre. Elegant in style and subtle in judgment, Marcel contrasts modernity’s inheritance of unprecedented scientific and technological progress with its spoils of unhappiness and unease and concludes emphatically that a re-integration of the Gospel is the fundamental solution to Problematic Man .

Genres: Philosophy

144 pages, Hardcover

First published January 1, 1955

About the author

Gabriel Marcel (1889–1973) was a philosopher, drama critic, playwright and musician. He converted to Catholicism in 1929 and his philosophy was later described as “Christian Existentialism” (most famously in Jean-Paul Sartre's “Existentialism is a Humanism”) a term he initially endorsed but later repudiated. In addition to his numerous philosophical publications, he was the author of some thirty dramatic works. Marcel gave the Gifford Lectures in Aberdeen in 1949–1950, which appeared in print as the two-volume The Mystery of Being, and the William James Lectures at Harvard in 1961–1962, which were collected and published as The Existential Background of Human Dignity.

Reviews

[Mohammad Ali Shamekhi · Rating 4 out of 5]

کتاب دو بخش دارد

1

بخش نخست کنکاشی است در مسأله شدن انسان برای خود و ریشه یابی آن. در پایان نیز تلاشی است برای یک راه حل. مارسل در این بخش از مثال انسان آلونک نشین برای مطرح کردن سؤال خود بهره می برد. این فرد کسی است که پیش از این سر و سودا و سفره ای رنگین داشته است اما اینک جز آهی در بساط ندارد. او از خود می پرسد: چرا چنین چیزی به سر من آمد؟ و مهم تر اینکه زندگی من چه ارزش و معنایی دارد؟ این وضع آشفته ی فعلی نظر او را به گذشته نیز دگرگون می کند؛ خوشی های گذشته مبدل به فریبی دردناک می شوند و همه چیز معنای دهشتناکی پیدا می کند.

اما این همه صرف وصف حالات روانیِ یک انسانِ بخت برگشته نیست؛ حتی توصیفی از رنج های طبقه ای خاص از اجتماع هم نیست. این وصف وصف آدمی است در عصر ما. اما چرا؟ چرا حتی وصف مایی است که همچون او چنین گشت دهشتناکی را تجربه نکرده ایم؟ مشارکت ما در این گسست و خلاء در مقام تأمل و پرسشگری است. ما به عنوان متفکر خود را در موقعیت انسان آلونک نشین تخیل می کنیم و ناگهان در می یابیم که از هر سو با همان پرسش معنای هستی مواجه می شویم! ما را چه شده است که هستی این چنین در برابرمان نحیف و شکننده شده است؟ رخدادهای ناگوار و تغییر احوال ما را آشفته کرده است. مسئول این آشفتگی کیست؟ هر چه می نگریم مسئولی وجود ندارد! حس می کنیم کسی به ما خیانت کرده است! اعتمادمان را به بازی گرفته و ما را اینک در این خاویه تنها و بیکس رها کرده است! اینجا است که مارسل می گوید آنجا که نمی توان مسئولی مشخص یافت، معضل معضلی است هستی شناسانه . او کیست؟ آیا آن هستی است که اهالی مابعدالطبیعه از آن سخن می گویند؟ وجود بما هو وجود؟ نه! آن هستی که ما را در چنبره ی فریب خود گرفتار ساخته است، خودی ترین هستی های انضمامی یعنی اگزیستانس ما ( وجود متفرد هر کس ) است. ما دیگر به هستی فردیمان اعتماد ندارد. این است آغاز گسست ها! این است آغاز واژگونی ارزش ها! زیرا مگر نه آن است که ارزش طرحی است افکنده شده از وجود نهادینه یمان برای زیستن زندگانی؟ مگر اختیار - که ویژگی این هستی انسانی است - ذاتا همان ارزش گذاری نیست؟ پس اگر ما دیگر اعتمادی به هستیمان نداشته باشیم، ارزش ها همه واژگون خواهند شد.

اما چه چیزی در تاریخ رخ داده است که ما را چنین به هستی خود بدبین کرده است؟ جدی ترین علت این هیچ گرایی مطلق شدن من است. من با مطلق شدن و بریدن از همه چیز، ناگهان از هم می پاشد و فرو می ریزد .

برای خروج از هیچ گرایی چه باید کرد؟ چاره قطعا بازگشت نیست زیرا همانطور که پس زدن تکنیک به دلیل هراس هایمان از نتایج اش بی معنا است - زیرا پس زدن آن دست رد زدن است به سینه ی خود آدمی - ، بازگشت به دوران پیش از تشویش - آن هنگام که آدمی برای خود مسأله نبود - نیز ممکن نیست.

مرگ خدای نیچه برای مارسل مرگ یک نگاه به خدا است: نگاه علی-محرک اول نگر ؛ مرگ خدای ارسطویی-توماسی. او از این منظرِ دیندارانه در پی افقی است که انسان را به دیگری پیوند زند تا هم اختیار معنا پیدا کند و هم ارزش گذاری. او راه خود را از کانت آغاز می کند. کانت به ما تذکر داد که علیت امری است از جانب ما و نه امری تحمیل شده بر ما. مارسل با کنار گذاشتن جنبه های فرمالیستی تفکر کانتی، با ادامه ای این راه می گوید علیت وصف جهان ابزاری آدمی است و به همین دلیل نمی توان آن را به موقعیت های دیگر تسری داد ؛ نمی توان از علت خود آدمی پرسید زیرا انسان خود ابزار و ساخته ی فن نیست. محل اتکای دیگر مارسل ایده آلیسم است. ایده آلیست ها به ما تذکر دادند که من - یا امر مطلق - چیزی از جنس اشیاء دیگر و در ردیف آنها نیست؛ نمی توان با مقولات مربوط به اشیاء آدمی را سنجید . اما مارسل در همین نقطه می ایستد و از ادامه ی همراهی با ایده آلیسم امتناع می ورزد. او معتقد است، دیگرگون بودن هستی انسانی امری است مهم و بنیادین اما اشتباه ایده آلیسم مطلق ساختن این هستی دیگرگون است. آدمی گرچه از سنخ اشیاء نیست، اما در عین حال مطلق نیز نیست .

چه چیزی فراسوی ما ما را از اطلاق به در می آورد؟ خدایی متعالی. اما نه خدایی که علت یا صانع است؛ بلکه خدایی که ویژگی بارزش حضور است . آنچه ما را از توهم اطلاق خود به در می آورد چیست؟ مواجهه ی با ساحت معنوی . این مواجهه در کجا رخ می دهد؟ در آن اشارات و حالات بین الاذهانی، میان من و دیگران، که ناگهان در من حسی را بر می انگیزند که با امری از ساحتی دیگر - ساحتی معنوی - روبرو شده ام. ایده ی محوری در اینجا فیض الهی است. البته نباید این فیض الهی را طبیعی ساخت همچون علتی. فیض الهی یک مواجهه است، یک مواجهه ی هستی شناسانه. این مواجهه مقوم اختیار بشری است. زیرا اختیار همچون فیض الهی با مقوله ی علیت سنخیتی ندارد و با آن توضیح داده نمی شود. اختیار آری گویی یا نه گویی به فیض الهی است. فیض الهی است که اختیار را ممکن می سازد .

2

بخش دوم تحلیلی است از نظرات فلاسفه و متألهین در باب دلهره و تشویش و سیر تغییر و تحول برداشت ها. در این بخش به آراء رواقیان، انجیل، آگوستین، پاسکال، کییرکگارد، نیچه و هایدگر، سارتر، گوته و ژید پرداخته می شود.

به نظرم این بخش دوم - خصوصا فصل های نخستینش - مکمل خوبی است برای کتاب روح فلسفه ی قرون وسطی ژیلسون ؛ از این نظر که بیانگر یک تغییر در تلقی فلاسفه قبل و بعد از مسیحیت در قبال دلهره و تشویش است: از رویکردی منفی به رویکردی رهایی بخش.

اشکال بخش دوم این است که نخستین فصل آن - که به توضیح تشویش و دلهره و اضطراب می پردازد - اصلا مفهوم نیست. معلوم نیست در نهایت از نظر مارسل تفاوت این سه حال به چیست و شباهتشان به چه. تا آخر کتاب هر بار بر این تفاوت انگشت بگذارد - که خدا رو شکر تعداشان زیاد نیست - مطلب گنگ می ماند.

[Steven H · Rating 5 out of 5]

THE FRENCH EXISTENTIALIST PHILOSOPHER WONDERS WHETHER “MAN HAS BECOME A QUESTION FOR MAN?”

Gabriel Honoré Marcel (1889-1973) was a French philosopher, playwright, music critic and Christian existentialist.

He begins this 1967 book with the statement, “The problem towards whose solution I would here like to supply several elements is a problem in the second degree, a problem regarding a problem. I will formulate it this way: Under which conditions has man become, in his entirety, a question for man?” (Pg. 17)

He suggests, “In a general way, if we consider the historical and sociological evaluation such as it has taken place for the past two centuries, it seems that man has lost his divine reference: he ceases to confront a God as His creature and image. Might not the death of God, in the exact sense that Nietzsche has given to these words, be at the origin of the fact that man has become for himself a question without an answer?” (Pg. 29) Later, he observes, “It could be… that the God whose death Nietzsche truthfully announced was the god of the Aristotelian-Thomistic tradition, god the prime mover. But in this line of thought, what is the significance of the fact that man has become once and for all a question for himself?” (Pg. 54-55)

He adds, “in a perspective not very different from that of Nietzsche… many solutions, many landings at which the mind has paused, particularly in the idealist philosophies, are as it were stages on a road which leads to nihilism.” (Pg. 42)

He asserts, “It is difficult to see how Marxism could in any way identify itself with a philosophy of freedom of the Sartrean type. If there is a common denominator, it is atheism, and one can wonder whether this is not, at least in part, the reason for which Marxism exercises such a force of attraction upon Sartre.” (Pg. 52) At the end of the book, he argues, “the Sartrean theory of anguish dissolved in the final analysis into a morality of unconstraint.” (Pg. 119)

He states, “The critical point appears to me to be the following: a being whose most profound originality consists perhaps not only in questioning the nature of things, but in interrogating himself regarding his own essence, is situated by this very fact beyond all the inevitably partial answers to which this interrogation can lead.” (Pg. 62)

He summarizes, “We have been able to realize that in a Christian perspective it is not only possible, but no doubt indispensable, to find an internal justification for uneasiness considered as the movement by which the human soul, denouncing all complacency in itself and in the sensible world as well, shakes itself free from itself and comes forward somehow to meet grace.” (Pg. 90)

He points out, “Heidegger… wanted to be he whose NO would not bear witness for the YES, and esteemed that the establishing of a thought radically delivered from the idea of God could not be conceived by the negation of this idea, but must be formulated without reference to it. I will observe in passing, moreover, that by the avowal of Heidegger himself---and here I refer to what he told me when I talked to him in Fribourg several years ago---it is not fitting to classify him among the atheists, or to regard his doctrine as atheism. His thought, he said, is in suspense on the problem of the existence of God. It is not certain, of course, that this is his last word.” (Pg. 110)

Later, he adds, “It must be repeated that Heidegger refuses to be classified among the atheists, that in certain respects his thought presents itself more and more as oriented toward a certain resacralization. And this helps to reinforce the feeling of a profound ambiguity which one experiences in reading this difficult philosopher, no doubt the most profound of our time, but the least capable of formulating anything resembling clear directives, of effectively orienting the young people who turn to him as a guide.” (Pg. 115)

This book will be of great interest to anyone studying Marcel, or religious existentialism in general.

[Riccardo · Rating 3 out of 5]

"Ogni azione in quanto scelta è una mutilazione e potremmo persino dire un'ingiura alla realtà. L'umana tragedia consiste, per un verso, nel fatto che ciascuno di noi è condannato a questa mutilazione, giacché diventa se stesso solo mediante essa; ma d'altro canto ciascuno è tenuto a riscattare la colpa, se ve ne è una, con una qualche azione compensatrice, fondamentalmente impegnata a restaurare la realtà che egli ha contribuito a spezzare con la sua scelta."

Un itinerario tematico delle diverse forme assunte da inquietudine e angoscia nei grandi pensatori della storia, da Epicuro a Gide; non sempre lineare ma capace di abbaglianti intuizioni.

[Camila Pinheiro · Rating 4 out of 5]

Muy interesante descripción del hombre post moderno que combina un desarrollo histórico y filosófico