What do you think?
Rate this book
Pastorale 1943
Een groepje burgers uit een dorp in de Betuwe verricht dappere daden in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het verraad van onderduikers op een boerderij doet vijf mannen besluiten de plaatselijke NSB-kruidenier te liquideren. Hoewel hun motieven zuiver zijn, begaan ze een grote fout.
390 pages
First published January 1, 1945
About the author
Simon Vestdijk
170 books50 followersBorn in the small town of Harlingen, Vestdijk studied medicine in Amsterdam, but turned to literature after a few years as a doctor. He became one of the most important 20th-century writers in the Netherlands. His prolificity as a novelist was legendary, but he was at least as important as an essayist on e.g., literature, art, music and religion. He also wrote poetry and short stories. His work has been translated into most Western European languages.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 13 of 13 reviews
June 1, 2022
Het was een onverwacht genoegen om 'Pastorale 1943' te lezen! Ik zou Vestdijk nooit zo gauw uit mezelf hebben gelezen, dus prima dat het de keuze van Classics United was. Ik verwachtte galmende zinnen over ernstige zaken, omringd door een spruitjesgeur. Waarschijnlijk was deze veronderstelling puur gebaseerd op die strenge zwart/wit foto's van Vestdijk, waardoor onwillekeurig die indruk wordt opgewekt. Vestdijk is verre van moralistisch. Hij schrijft over gewone mensen met al hun goede kanten en onhebbelijkheden in een bijzondere periode. Omdat het boek geschreven is in de laatste jaren van de Tweede Wereldoorlog was het heel interessant om te lezen hoe gewone mensen in die tijd met elkaar spraken en hoe men over de bezetting dacht. De meeste boeken, die over de bezetting gaan, zijn daarna geschreven en beschrijven meestal vreselijke gebeurtenissen en/of heldendaden en daar vind je niet gauw gewone allerdaagse gesprekken. Ik vond de toon van Pastorale veel moderner dan ik verwacht had. En ook vond ik Vestdijk heel geestig. Nu het ijs gebroken is tussen Vestdijk en mij ga ik beslist meer van hem lezen!
April 3, 2013
Redelijk vermakelijke lectuur, maar je bent bijna 400 pagina's lang aan het wachten op de roman die maar niet wil komen. De grootste vraag waar ik mee blijf zitten (en ik geloof dat ik dat met meer Vestdijk-romans heb): waarom heeft hij dit geschreven? Wat wil hij er nou eigenlijk mee zeggen? Welk verhaal wil hij nou eigenlijk vertellen?
Genoeg boeiende scènes met interessante, niet al te zwart-wit getekende personages en levendige dialogen. Maar ze duren vaak te lang en ze lijken nergens heen te gaan. Net zoals Vestdijk niet lijkt te kunnen besluiten of hij het verhaal wil vertellen over onderduikers op een boerderij, of over NSB'ers die hen niet verraden maar er wel voor worden geliquideerd, of van een verzetsman die uiteindelijk in het Oranjehotel belandt om heel andere redenen, en dus niet de martelingen en het concentratiekamp tegemoet gaat die hij zo vreest. Tegen het einde van het verhaal lijkt het bijna alsof Vestdijk alleen daar naartoe heeft geschreven, alsof hij vooral zijn eigen ervaringen van zich af wilde schrijven (als gijzelaar van de bezetters, eerst in Michielsgestel en later ook een tijdje in Scheveningen).
Je hoort nogal eens de verzuchting 'dat Vestdijk niet meer gelezen wordt'. Misschien zouden mensen eerder moeten verzuchten dat het zo vreemd is dat Vestdijk zo lang in zo hoog aanzien stond. Dat je je bezorgd moet afvragen of de Nederlandse literatuur (of literatuurkritiek) misschien niet zoveel voorstelt als je wel zou willen – als dit oeuvre lange tijd zo opgehemeld is.
Want het boek is best vermakelijk, en intelligent. Maar het lijkt ook zo richtingloos, babbelziek en weinig urgent. Proza per strekkende meter. Aangenaam en onschadelijk.
Genoeg boeiende scènes met interessante, niet al te zwart-wit getekende personages en levendige dialogen. Maar ze duren vaak te lang en ze lijken nergens heen te gaan. Net zoals Vestdijk niet lijkt te kunnen besluiten of hij het verhaal wil vertellen over onderduikers op een boerderij, of over NSB'ers die hen niet verraden maar er wel voor worden geliquideerd, of van een verzetsman die uiteindelijk in het Oranjehotel belandt om heel andere redenen, en dus niet de martelingen en het concentratiekamp tegemoet gaat die hij zo vreest. Tegen het einde van het verhaal lijkt het bijna alsof Vestdijk alleen daar naartoe heeft geschreven, alsof hij vooral zijn eigen ervaringen van zich af wilde schrijven (als gijzelaar van de bezetters, eerst in Michielsgestel en later ook een tijdje in Scheveningen).
Je hoort nogal eens de verzuchting 'dat Vestdijk niet meer gelezen wordt'. Misschien zouden mensen eerder moeten verzuchten dat het zo vreemd is dat Vestdijk zo lang in zo hoog aanzien stond. Dat je je bezorgd moet afvragen of de Nederlandse literatuur (of literatuurkritiek) misschien niet zoveel voorstelt als je wel zou willen – als dit oeuvre lange tijd zo opgehemeld is.
Want het boek is best vermakelijk, en intelligent. Maar het lijkt ook zo richtingloos, babbelziek en weinig urgent. Proza per strekkende meter. Aangenaam en onschadelijk.
September 6, 2022
Simon Vestdijk schreef zijn roman ‘Pastorale 1943’ in juli-augustus 1945. Eerst verscheen het geschrift gedeeltelijk in het tijdschrift Centaur, vervolgens als geheel in 1948 in boekvorm. Intussen had de gemeente Amsterdam Vestdijk in 1946 ervoor beloond met de Multatuliprijs.
Wij volgen Johan Schults, van Duitse afkomst, leraar Duits in een stadje in het rivierengebied. Hij is lid van een plaatselijke verzetsgroep. Door hem maken we kennis met allerlei mensen: zijn collega’s en zijn leerlingen op school, de bewoners van boerderij ‘De Hoenderik’ inclusief de onderduikers aldaar, collega-verzetsmensen, foute mensen als drogist Poerstamper die lid is van de NSB, enkele vrouwen onder wie de wat vage figuur Mies – zij vervult een scharnierfunctie verderop in het verhaal – en later nog een aantal Duitse officials. Als we de meeste van de ongeveer dertig personages goed hebben leren kennen – laat dat maar aan Vestdijk over, diens even uitvoerige als scherpe karaktertekening doet aan die van de zeer grote literatoren denken als Balzac – voltrekt zich het drama van een Duitse inval op de boerderij, met dood en gevangenneming als directe gevolgen.
Intussen weet de lezer welke persoon de onderduikers verraden heeft. De verzetsmensen vangen uitroepen op van de dochter van de boer; daarop afgaande besluit de verzetsgroep – na uitvoerige deliberatiën, dat wel – tot de liquidatie van NSBer Poerstamper.
Na die voltrekking – wat een onbeholpenheid! – wordt Schults opgepakt en naar de Scheveningse gevangenis gebracht, die toen in de volksmond het ‘Oranjehotel’ werd genoemd. De gevangenis herbergt een bijzondere samenleving, van gevangenen onderling en van hun contacten met bewaarders en officieren. Ook hier toont Vestdijk zich een meester in het weergeven van de situatie, de mores, de gevoelens van Schults en zijn celgenoten en hoe men dan nog zich tactisch gedraagt en uit tegenover zijn opponenten, of dat nu snauwende wachtmeesters zijn of de ondervragende officier, het geheel te midden van grote onzekerheden over het eigen lot en dat van de kompanen.
De afwikkeling van de geschiedenis kent een aardige wending, een onvermoed gevolg van een brief die Schults vanuit de gevangenis aan zijn moeder schrijft.
Wat valt mij verder op.
Behalve een zeer goed karakteriseur was Vestdijk als auteur ook een briljant causeur. In het boek, zo rijk aan dialogen, worden redeneringen opgehangen die hout snijden. Of het nu om abstracties gaat of over alledaagse dingen of een praktische handelwijze in moeilijke omstandigheden, mij weet Vestdijk ‘gevangen’ in zijn weefsel dat een zorgvuldige voortgang van de plot te zien geeft.
Maar dan, en dat is voor mij inhoudelijk het wezenlijke van deze roman, raakt de strakte van de redenering regelmatig in het slop. De oversimplificatie van een enkelvoudige uiting zonder context, die leiden móet tot de aanwijzing van Poerstamper als schuldig, dus te straffen individu, dat toont het huis-tuin-en-keuken-niveau van de (redeneer)intelligentie van de personages, eigenlijk vooral van Schults. De anderen van de groep dan? Ik stipuleer hier slechts dat het mijns inziens de meeste van de overige verzetsmensen minder aan te rekenen is, dat zij nauwelijk stilstaan bij het versimpelen van de feiten, niet stilstaan bij andere, mogelijk relevante feiten en omstandigheden. Zij blijken meer vatbaar voor overwegingen die verband houden met het prestige en het imago van de verzetsgroep, kennelijk waren die meer grijpbaar dan scenario’s, waarin voor anderen dan Poerstamper een verradersrol zou kunnen zijn weggelegd.
Iets anders: hoe waarschijnlijk is de relatief milde behandeling in de gevangenis, zoals Vestdijk die beschrijft? Vestdijk is in het algemeen gekend als iemand die gedegen onderzoek heeft gedaan vooraleer hij zich aan het schrijven zet, of het nu de Griekse Oudheid betreft, de Renaissance in Spanje, de Dertigjarige oorlog of de Tweede Wereldoorlog, welke laatste tijdens het schrijven aan deze roman nog slechts twee maanden achter hem lag. Vestdijks eigen ervaring is dat hij op 4 mei 1942 is opgepakt en via het Oranjehotel naar St. Michielsgestel is gebracht om samen met enkele honderden anderen als gijzelaar te dienen: hij kon dan doodgeschoten worden als repressaille-maatregel voor bijvoorbeeld een sabotageactie van het verzet. Zelf schrijft Vestdijk: 'Hier is de situatie in alle opzichten zeer dragelijk.' De man weet dus waarover hij in zijn roman schrijft. Voorts schrijft Hugo Brandt Corstius in zijn recensie: “Alle details maken een oer-echte indruk. We weten dat Vestdijk over het verzet bij kennissen inlichtingen inwon. Hij zat daar zelf niet bij, maar had wel twee onderduiksters in huis.”
Maar goed, ‘Pastorale 1943’ is niet zozeer een historische, maar een psychologische roman.
Belangrijker vind ik in de gevangenisscenes, dat Schults geen gedachten meer wijdt aan de vraag of men al of niet goed gedaan heeft met de liquidatie van Poerstamper. Als Vestdijk dit aspect expres achterwege heeft gelaten, dan toont dit impliciet nog sterker dan al eerder was doorgesijpeld, de karakterzwakte van Schults, hoe begrijpelijk het ook is dat hij zich in de gevangenis vooral om het lot van hemzelf (en zijn celgenoten) bekommert. Zou het niet logisch zijn geweest, vraag ik mij af, dat Schults, op zichzelf aangewezen, zich was gaan afvragen of hij en zijn verzetsmakkers ‘het goede’ hebben gedaan, en op die manier de zuiverheid van zijn geweten aanspreekt...
Welnu, Poerstamper wordt expliciet onschuldig slachtoffer en Schults wordt impliciet antiheld. Zie daar ‘Pastorale 1943’ in een notendop.
Voor hen die aan Vestdijk denken in termen als archaisch, oubollig, droog, traag en dergelijke: Vestdijk is chill, kan vlot, aansprekend, vet geinig en spannend zijn, en dat is ‘ie in deze roman allemaal. Hij schuwt geen zwaar onderwerp, zoals hier het thema van goed-fout in de oorlog, en geeft er hier een draai aan, waaruit blijkt dat niets gewoon-menselijks de toenmalige goedwillende burger vreemd was. En dat het oppassen blijft met oogkleppen die je zelf niet in de gaten hebt. JM
Wij volgen Johan Schults, van Duitse afkomst, leraar Duits in een stadje in het rivierengebied. Hij is lid van een plaatselijke verzetsgroep. Door hem maken we kennis met allerlei mensen: zijn collega’s en zijn leerlingen op school, de bewoners van boerderij ‘De Hoenderik’ inclusief de onderduikers aldaar, collega-verzetsmensen, foute mensen als drogist Poerstamper die lid is van de NSB, enkele vrouwen onder wie de wat vage figuur Mies – zij vervult een scharnierfunctie verderop in het verhaal – en later nog een aantal Duitse officials. Als we de meeste van de ongeveer dertig personages goed hebben leren kennen – laat dat maar aan Vestdijk over, diens even uitvoerige als scherpe karaktertekening doet aan die van de zeer grote literatoren denken als Balzac – voltrekt zich het drama van een Duitse inval op de boerderij, met dood en gevangenneming als directe gevolgen.
Intussen weet de lezer welke persoon de onderduikers verraden heeft. De verzetsmensen vangen uitroepen op van de dochter van de boer; daarop afgaande besluit de verzetsgroep – na uitvoerige deliberatiën, dat wel – tot de liquidatie van NSBer Poerstamper.
Na die voltrekking – wat een onbeholpenheid! – wordt Schults opgepakt en naar de Scheveningse gevangenis gebracht, die toen in de volksmond het ‘Oranjehotel’ werd genoemd. De gevangenis herbergt een bijzondere samenleving, van gevangenen onderling en van hun contacten met bewaarders en officieren. Ook hier toont Vestdijk zich een meester in het weergeven van de situatie, de mores, de gevoelens van Schults en zijn celgenoten en hoe men dan nog zich tactisch gedraagt en uit tegenover zijn opponenten, of dat nu snauwende wachtmeesters zijn of de ondervragende officier, het geheel te midden van grote onzekerheden over het eigen lot en dat van de kompanen.
De afwikkeling van de geschiedenis kent een aardige wending, een onvermoed gevolg van een brief die Schults vanuit de gevangenis aan zijn moeder schrijft.
Wat valt mij verder op.
Behalve een zeer goed karakteriseur was Vestdijk als auteur ook een briljant causeur. In het boek, zo rijk aan dialogen, worden redeneringen opgehangen die hout snijden. Of het nu om abstracties gaat of over alledaagse dingen of een praktische handelwijze in moeilijke omstandigheden, mij weet Vestdijk ‘gevangen’ in zijn weefsel dat een zorgvuldige voortgang van de plot te zien geeft.
Maar dan, en dat is voor mij inhoudelijk het wezenlijke van deze roman, raakt de strakte van de redenering regelmatig in het slop. De oversimplificatie van een enkelvoudige uiting zonder context, die leiden móet tot de aanwijzing van Poerstamper als schuldig, dus te straffen individu, dat toont het huis-tuin-en-keuken-niveau van de (redeneer)intelligentie van de personages, eigenlijk vooral van Schults. De anderen van de groep dan? Ik stipuleer hier slechts dat het mijns inziens de meeste van de overige verzetsmensen minder aan te rekenen is, dat zij nauwelijk stilstaan bij het versimpelen van de feiten, niet stilstaan bij andere, mogelijk relevante feiten en omstandigheden. Zij blijken meer vatbaar voor overwegingen die verband houden met het prestige en het imago van de verzetsgroep, kennelijk waren die meer grijpbaar dan scenario’s, waarin voor anderen dan Poerstamper een verradersrol zou kunnen zijn weggelegd.
Iets anders: hoe waarschijnlijk is de relatief milde behandeling in de gevangenis, zoals Vestdijk die beschrijft? Vestdijk is in het algemeen gekend als iemand die gedegen onderzoek heeft gedaan vooraleer hij zich aan het schrijven zet, of het nu de Griekse Oudheid betreft, de Renaissance in Spanje, de Dertigjarige oorlog of de Tweede Wereldoorlog, welke laatste tijdens het schrijven aan deze roman nog slechts twee maanden achter hem lag. Vestdijks eigen ervaring is dat hij op 4 mei 1942 is opgepakt en via het Oranjehotel naar St. Michielsgestel is gebracht om samen met enkele honderden anderen als gijzelaar te dienen: hij kon dan doodgeschoten worden als repressaille-maatregel voor bijvoorbeeld een sabotageactie van het verzet. Zelf schrijft Vestdijk: 'Hier is de situatie in alle opzichten zeer dragelijk.' De man weet dus waarover hij in zijn roman schrijft. Voorts schrijft Hugo Brandt Corstius in zijn recensie: “Alle details maken een oer-echte indruk. We weten dat Vestdijk over het verzet bij kennissen inlichtingen inwon. Hij zat daar zelf niet bij, maar had wel twee onderduiksters in huis.”
Maar goed, ‘Pastorale 1943’ is niet zozeer een historische, maar een psychologische roman.
Belangrijker vind ik in de gevangenisscenes, dat Schults geen gedachten meer wijdt aan de vraag of men al of niet goed gedaan heeft met de liquidatie van Poerstamper. Als Vestdijk dit aspect expres achterwege heeft gelaten, dan toont dit impliciet nog sterker dan al eerder was doorgesijpeld, de karakterzwakte van Schults, hoe begrijpelijk het ook is dat hij zich in de gevangenis vooral om het lot van hemzelf (en zijn celgenoten) bekommert. Zou het niet logisch zijn geweest, vraag ik mij af, dat Schults, op zichzelf aangewezen, zich was gaan afvragen of hij en zijn verzetsmakkers ‘het goede’ hebben gedaan, en op die manier de zuiverheid van zijn geweten aanspreekt...
Welnu, Poerstamper wordt expliciet onschuldig slachtoffer en Schults wordt impliciet antiheld. Zie daar ‘Pastorale 1943’ in een notendop.
Voor hen die aan Vestdijk denken in termen als archaisch, oubollig, droog, traag en dergelijke: Vestdijk is chill, kan vlot, aansprekend, vet geinig en spannend zijn, en dat is ‘ie in deze roman allemaal. Hij schuwt geen zwaar onderwerp, zoals hier het thema van goed-fout in de oorlog, en geeft er hier een draai aan, waaruit blijkt dat niets gewoon-menselijks de toenmalige goedwillende burger vreemd was. En dat het oppassen blijft met oogkleppen die je zelf niet in de gaten hebt. JM
May 20, 2013
Tegen zulke mooie reacties als hieronder kan ik niet op, dus ik houd het kort. De reden dat ik dit boek heb gelezen is dat het de keuze van Classics United was. Ik zou zelf nooit voor Vestdijk hebben gekozen. Maar nu ben ik blij dat ik het gelezen heb en kan me voorstellen dat het tot de klassiekers behoort. Een boek waarbij geen helden of verliezers worden beschreven maar allerlei soorten mensen met hun gedachtes en gevoelens. Soms ook erg grappig en herkenbaar. Allerlei situaties die je je kunt voorstellen bij de 2e WO passeren de revue en worden niet flitsend beschreven maar op een menselijke manier waarbij je je kunt voorstellen dat het zo is gegaan. Een erg mooi boek.
September 26, 2020
Een echt “Hollands” boek over de Tweede Wereldoorlog. Het zijn niet alleen de streek (de grote rivieren), maar ook de mensen, en vooral ook de knulligheid van alles, zowel van het verzet als van de collaborateurs. Veel misverstanden, grootspraak, maar ook tragiek. Ik heb ervan genoten, van het psychologisch inzicht en de humor van Vestdijk, ook al zijn de dialogen schrijftafeldialogen. Toen ik het boek uit had heb ik meteen daarna op You Tube de verfilming gezien. Ook goed, maar het boek is beter.
August 10, 2015
Voor mijn leeslijst las ik dit boek als middelbare scholier. Het maakte op mij best indruk. Voor een Simon Vestdijk leest het vrij vlot. Het is een verzetsroman bezien door verschillende ogen Een leraar die werkt voor de ondergrondse, gevangen wordt genomen, en lerares die spioneert voor de geallieerden. De liquidatie van de N.S.B. er is mij het best bijgebleven.
December 25, 2015
Ik moest eerst even aan Vestdijk's schrijfstijl wennen, maar toen ik eenmaal in het boek zat werd ik geboeid en geamuseerd. Omdat het boek heel kort na de oorlog is geschreven voelde het heel authentiek en menselijk aan.
July 24, 2019
Weinig nieuws als je al veel WOII boeken gelezen hebt en ook verder geen bijzonder stijl / gelaagdheid of wat dan ook. Boek schetst kennelijk een periode waarin de strijd voor de Duitsers verloren lijkt, maar waarin iedereen kennelijk ook (al) van de hoed en rand weet over wat er precies met de gedeporteerde Joden gebeurde. Dat laatste wekt de nieuwsgierigheid naar wat wie op welk moment wist (een vraag die in het boek overigens niet wordt beantwoord).
June 28, 2022
Pastorale 1943 geeft een intrigerend beeld van Nederland tijdens WO 2. Vestdijk weet zijn personages aan de verschillende kanten van de oorlog kleur en diepgang te geven. Van de knullige acties van het verzet tot de pragmatische willekeur van de bezetter. Het boek heeft spanning, sterke karakter ontwikkelingen en zoals ik inmiddels van Vestdijk gewend humor gegoten in prachtige zinnen. Voor iedereen die een eerlijk boek over de bezetting wilt lezen is dit echt een aanrader.
July 18, 2019
Onkunde en onbeholpenheid.
April 14, 2026
Goed en indringend geschreven
June 29, 2024
Een beschrijving van (amateuristisch) verzet tijdens WW II in een kleine stad in Nederland. Nergens cynisch of sarcastisch. Maar wel teruggebracht tot oprecht goedwillende burgers die het hunne proberen tegen de Nazi's. Ook geweldig verfilmd.
March 31, 2010
Vestdijk has a rare talent of writing long, yet pretty sentences. Personally I really like his linguistic usage. The story isn't too complex, but amusing nevertheless.
Displaying 1 - 13 of 13 reviews