What do you think?
Rate this book
Στα χρόνια του Εμφυλίου #4
Οι καιροί της μνήμης
Αγγέλα, Μέλπω, Αριάδνη.
Η μια απέναντι από την άλλη μέχρι χτες. Η μια δίπλα στην άλλη τώρα. Γυναίκες και μάνες του Εμφυλίου, τραγικές μορφές, σύμβολα και σημεία των πικρών καιρών, Ιστορία ζωντανή, αργασμένη στα πρόσωπα, στα βλέμματα, στις καρδιές τους.
Μετά τον εμφύλιο σπαραγμό στα πεδία των μαχών, ένας εμφύλιος σπαραγμός στις ζωές των ανθρώπων˙ στις σχέσεις, στις φιλίες, στις οικογένειες. Μαύρες μαντίλες και χιλιάδες απουσίες απ’ τη μια μεριά. Κόκκινες σημαίες κι εκατοντάδες εκτελέσεις απ’ την άλλη. Σκύλλα και Χάρυβδη. Μετεμφυλιακή δεξιά εξουσία και αυταρχικά κομμουνιστικά καθεστώτα, παρακράτος, προσφυγιά, κόμμα, παιδομάζωμα, διώξεις, φυλακές κι εξορίες.
Ένας λαός χωρισμένος στα δυο, ματωμένος, γονατισμένος. Ένας λαός θυσία, μια παράλογη θυσία χωρίς νικητές και ηττημένους, χωρίς θύτες και θύματα. Μα κι ένας λαός που πορεύεται στους καιρούς της μνήμης παλεύοντας να σταθεί όρθιος, ν’ αντικρίσει ήλιο κι ελπίδα. Ο λαός μας.
Η μια απέναντι από την άλλη μέχρι χτες. Η μια δίπλα στην άλλη τώρα. Γυναίκες και μάνες του Εμφυλίου, τραγικές μορφές, σύμβολα και σημεία των πικρών καιρών, Ιστορία ζωντανή, αργασμένη στα πρόσωπα, στα βλέμματα, στις καρδιές τους.
Μετά τον εμφύλιο σπαραγμό στα πεδία των μαχών, ένας εμφύλιος σπαραγμός στις ζωές των ανθρώπων˙ στις σχέσεις, στις φιλίες, στις οικογένειες. Μαύρες μαντίλες και χιλιάδες απουσίες απ’ τη μια μεριά. Κόκκινες σημαίες κι εκατοντάδες εκτελέσεις απ’ την άλλη. Σκύλλα και Χάρυβδη. Μετεμφυλιακή δεξιά εξουσία και αυταρχικά κομμουνιστικά καθεστώτα, παρακράτος, προσφυγιά, κόμμα, παιδομάζωμα, διώξεις, φυλακές κι εξορίες.
Ένας λαός χωρισμένος στα δυο, ματωμένος, γονατισμένος. Ένας λαός θυσία, μια παράλογη θυσία χωρίς νικητές και ηττημένους, χωρίς θύτες και θύματα. Μα κι ένας λαός που πορεύεται στους καιρούς της μνήμης παλεύοντας να σταθεί όρθιος, ν’ αντικρίσει ήλιο κι ελπίδα. Ο λαός μας.
630 pages, Paperback
First published October 20, 2011
2 people are currently reading
103 people want to read
About the author
Θοδωρής Παπαθεοδώρου
27 books75 followersΟ Θοδωρής Παπαθεοδώρου γεννήθηκε στα Δίκαια του Έβρου και κατοικεί στην Αθήνα. Έχει δημοσιεύσει δεκαέξι μυθιστορήματα ενηλίκων, τέσσερα μυθιστορήματα για παιδιά και δύο βιβλία για παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας, ενώ έχει συμμετάσχει σε τρεις συλλογές διηγημάτων.
Ασχολείται επίσης με τη συγγραφή σεναρίων και θεατρικών έργων. Το μυθιστόρημά του Το αστρολούλουδο του Βοσπόρου τιμήθηκε με το Βραβείο Καλύτερου Έργου Μνήμης 2003-2004 στο πλαίσιο του 20ού Πανελλήνιου Συμποσίου Ποίησης και Πεζογραφίας. Επίσης, το μυθιστόρημα Οι κόρες της λησμονιάς ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Αναγνωστών – ΕΚΕΒΙ 2010, ενώ το Οι καιροί της μνήμης υποψήφιο για το ίδιο βραβείο το 2012, όπου και κατέλαβε τη δεύτερη θέση στις ψήφους των αναγνωστών και των Λεσχών Ανάγνωσης.
Ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου έχει γράψει και τα πολιτικά θρίλερ Sφαγείο Sαλονίκης και Μαύρη αυγή με το ψευδώνυμο Θάνος Δραγούμης.
Ασχολείται επίσης με τη συγγραφή σεναρίων και θεατρικών έργων. Το μυθιστόρημά του Το αστρολούλουδο του Βοσπόρου τιμήθηκε με το Βραβείο Καλύτερου Έργου Μνήμης 2003-2004 στο πλαίσιο του 20ού Πανελλήνιου Συμποσίου Ποίησης και Πεζογραφίας. Επίσης, το μυθιστόρημα Οι κόρες της λησμονιάς ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Αναγνωστών – ΕΚΕΒΙ 2010, ενώ το Οι καιροί της μνήμης υποψήφιο για το ίδιο βραβείο το 2012, όπου και κατέλαβε τη δεύτερη θέση στις ψήφους των αναγνωστών και των Λεσχών Ανάγνωσης.
Ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου έχει γράψει και τα πολιτικά θρίλερ Sφαγείο Sαλονίκης και Μαύρη αυγή με το ψευδώνυμο Θάνος Δραγούμης.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 14 of 14 reviews
April 19, 2018
Και το τελευταίο βιβλίο της τετραλογίας ήταν ενδιαφέρον όπως και τα προηγούμενα. Ανθρώπινες ιστορίες, γεγονότα που στηρίζονται σε ιστορικές πηγές, φρικαλεότητες, λάθη και εμμονές παρελαύνουν από τις σελίδες της τετραλογίας και σημαδεύουν την άγρια εποχή του εμφυλίου που συντάραξε την Ελλάδα. Ένας εμφύλιος που διέλυσε την χώρα και τα αποτελέσματα του οποίου ήταν ορατά μέχρι και το πρόσφατο παρελθόν
November 17, 2015
Εξαιρετικό και συγκλονιστικό όπως και τα τρία προηγούμενα.Είναι βιβλία με πλούσια ιστορικά στοιχεία και που θα πρέπει να διαβάσουν όλοι και να γνωρίσουν αυτό το τραγικό κομμάτι της ιστορίας μας που,δυστυχώς,ελάχιστοι γνωρίζουν.Συγχαρητήρια ακόμη μια φορά στον κ. Παπαθεοδώρου.
January 11, 2025
Εξαιρετική γραφή και λεπτομερής έρευνα όσον αφορά τα ιστορικά γεγονότα (η σειρά ξεκινάει απο την κατοχή και φτάνει μέχρι το 57-58)!! Πλούσιες σημειώσεις στο τέλος κάθε βιβλίου για τον αναγνώστη! Πολύ προσεγμένη η δουλειά του συγγραφέα! Συστήνω τη σειρά ανεπιφύλακτα!
July 18, 2014
Το τέταρτο και τελευταίο βιβλίο της τετραλογίας του συγγραφέα για τον Εμφύλιο.
Αυτό το βιβλίο έπεσε στα χέρια μου τον Ιούνιο του 2012 που ταξίδευα για Θεσσαλονίκη. Δεν ήξερα τίποτα για το τι θα με περίμενε. Λέω Ψυχογιός είναι καλό θα είναι, βλέπω τούβλο 600 σελιδων (λατρεύω τα τούβλα κι ας με καθυστερούν) και βυθίστηκα στην ανάγνωση. Σπάνια διαβάζω τα οπισθόφυλλα με προσοχή, οπότε στη σελίδα 100 διαβάζω κάτι που δεν έπρεπε: το βιβλίο ήταν το ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ βιβλίο μιας ΤΕΤΡΑΛΟΓΙΑΣ. Και ακόμη δεν είχαμε φτάσει Λάρισα καν! Οπότε τι κάνουμε; Συνεχίζουμε την ανάγνωση ή όχι; Ευτυχώς το σταμάτησα και το έβαλα πείσμα όταν γυρίσω στην Αθήνα να βρω και τα υπόλοιπα. Έτσι μπήκα στο υπέροχο ταξίδι που χαρίζει ο συγγραφέας σε κάθε τυχερό αναγνώστη.
Τρεις γυναίκες λοιπόν, τρεις μητέρες, τρεις ιστορίες. Άνθρωποι, πόνος, αίμα, Εμφύλιος. Τρεις άγνωστοι άνθρωποι που η Μοίρα τους φέρνει κοντά. Κοινό τους χαρακτηριστικό: η άδεια αγκαλιά. Ένα αριστούργημα λογοτεχνίας, ένας ύμνος στο παράλογο του Εμφυλίου, από έναν άντρα συγγραφέα που δεν παύει όμως να νιώθει τον ίδιο πόνο με μια γυναίκα που της παίρνουν το παιδί, από έναν άντρα συγγραφέα που θέλει να πει μια δύσκολη, σκληρή, ακόμα σιωπηρή για πολλούς ιστορία.
Ο συγγραφέας κεντά έναν καμβά περιστατικών, γεγονότων, ιστοριών, με ένα απαράμιλλο στιλ γραφής που συνδυάζει τη λυρικότητα και την αφήγηση, μας κρατά σε αγωνία για τη συνέχεια. Συγκλονιστικές σελίδες, ανθρώπινες ιστορίες, λάθη, αδικίες, φρικαλεότητες, οι λέξεις περισσεύουν μπροστά στον πλούτο των πληροφοριών, των γεγονότων και των περιστατικών.
Στο τελευταίο βιβλίο περιγράφονται οι περιπέτειες των ηρώων στη μετεμφυλιακή Ελλάδα. Η Αγγέλα και η Αριάδνη αγωνιούν για την τύχη του Οδυσσέα στις φυλακές, η Μέλπω γεννά παιδί και πέφτει θύμα εμπορίας βρεφών, ο Οδυσσεάς, η Γιάννα, ο Σπύρος και η Κατερίνα ζουν στο Σιδηρούν παραπέτασμα. Θα λυτρωθούν; Θα βρουν την ευτυχία; Κατά πόσο το Κόμμα θα εξακολουθήσει να τους καθοδηγεί και κατά πόσο θα επηρεάσει τη στάση ζωής η ήττα (συγνώμη, η προσωρινή υποχώρηση για ανασύνταξη δυνάμεων όπως λέει το ΚΚΕ) και η καθημερινότητα στις σοσιαλιστικές χώρες; Κι όταν πεθάνει ο Στάλιν τι θα συμβεί στον σοσιαλισμό;
Η λογοτεχνική γραφή παραμένει αξεπέραστη, καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις, μεταφορές, πλοκή σφιχτοδεμένη, χωρίς πολλές εναλλαγές κεφαλαίων και ιστοριών για να μπερδέψουν και να κουράσουν. Παρ' όλ' αυτά, το κείμενο θέλει απόλυτη συγκέντρωση γιατί δεν έχουμε να κάνουμε με κάτι απλό, ελαφρύ, ευδιάθετο, εφήμερο. Σίγουρα έχουμε να κάνουμε με μυθιστορηματική ανάπλαση της ιστορίας του Εμφυλίου και του Διχασμού κι έτσι απαιτείται αμέριστη προσοχή κατά την ανάγνωση κι αυτό θα κουράσει και θα ξενίσει. Μην το παρατήσετε αλλά να είστε και προετοιμασμένοι.
Τα γεγονότα που εκτυλίσσονται είναι αιματηρά, άδικα, παράλογα, η νοοτροπία του κόμματος στείρα και ανούσια κι όμως υπήρξαν άνθρωποι που την υποστήριξαν και έχυσαν το αίμα τους γι' αυτήν. Κρίμα κι άδικο. Εκτενείς αναφορές στην καθημερινότητα των κομμουνιστών που κατέφυγαν σε Τασκένδη, Βουδαπέστη, Βουκουρέστι, που παρέμεναν νούμερα για το Κόμμα και όχι ξεχωριστοί άνθρωποι με διακριτές ταυτότητες. Συνθήκες ζωής στα εργοστάσια για τη "γραμμή", πέτρινα χρόνια στην ξενιτειά, κι όμως εξακολουθούν να υποστηρίζουν το Κόμμα, τον Στάλιν, την ιδέα. Και φυσικά η μεγάλη σφαγή, ένας μικρός εσωτερικός εμφύλιος, που ξέσπασε σε όλο το Σιδηρούν Παραπέτασμα με τον θάνατο του Στάλιν και την αποσταλινοποίηση του κόμματος. Σφαγή για να γίνει το ξεκαθάρισμα, όχι αντικειμενικά βέβαια, αλίμονο, απλώς άλλαξαν τα οφίτσια χέρια! Σοκ και δέος!
Οι ήρωες αρχίζουν να βρίσκουν τον προορισμό τους, κάποια πάθη αποσοβούνται, κάποιες αδικίες επιδιορθώνονται, κάποια πράγματα μπαίνουν σε μια σειρά. Κάποιοι βρίσκουν τη λύτρωση, κάποιοι δεν αντέχουν το βάρος και τρελαίνονται, άνθρωποι και μίση, άνθρωποι και πάθη, ένα αριστούργημα ψυχολογίας και ανθρωπογνωσίας, βρίσκει την κορύφωσή του με αυτόν τον τόμο.
Ο συγγραφέας πλέον δεν κρατιέται: "Προλεταριακή αναδιαπαιδαγώγηση οι σύντροφοι στο Κόμμα, εθνική αναμόρφωση οι εχθροί στην πατρίδα, γλιτωμό από πουθενά οι άνθρωποι, δε φτάνει που έδωσαν τα νιάτα τους και τις ζωές τους για ένα μάταιο αγώνα, καταδικασμένο από τυχοδιωκτισμούς, δογματισμούς, προχειρότητες, μεγαλοστομίες και τραγικά λάθη, οι νικημένοι μια φορά στον πόλεμο νικιόνταν τώρα και στην ειρήνη κι από εχθρούς κι από συντρόφους. Ανάσα να μην πάρουν, μια ζωή καθήκοντα, μια ζωή χρέη, σε ποιον, για ποιον, γιατί; Γιατί αγκάλιασαν την ιδέα ενός καλύτερου, πιο δίκαιου κόσμου και προδόθηκαν δυο φορές. Γιατί πίστεψαν σε ένα όνειρο που αποδείχτηκε φρικτή αυταπάτη. Γιατί χειραγωγήθηκαν σκληρά από ηγέτες ανίδεους, αμόρφωτους, εγωπαθείς, και απαράδεκτα αναίσθητους κι έπειτα βασανίστηκαν φρικτά από άλλους ανθρώπους, εξαγριωμένους, αμέρωτους, αριβίστες και καπηλευτές της δόλιας πατρίδας.
Ούτε μέρος να πατήσουν, ούτε γη να σταθούν. Εκτοπισμοί, εξοντώσεις και φυλακίσεις μες στην Ελλάδα απ' τους ταξικούς εχθρούς, εκτοπισμοί, φυλακίσεις κι εξοντώσεις κι έξω απ' την Ελλάδα απ' τους συντρόφους στον αγώνα, αυτό το δεύτερο αφόρητο, αβάσταχτο, πώς να χωρέσει το μυαλό τους που, από τη μια στιγμή στην άλλη, από συμπολεμιστές που μοιράστηκαν αίμα, σφαίρες και ψωμί, χρόνια στα άπαρτα βουνά, βρέθηκαν ύποπτοι, χαφιέδες, πράχτορες, ρεφορμιστές, οπορτουνιστές, φραξιονιστές και της μάνας του Στάλιν το κέρατο. Μεταξύ σφύρας και άκμονος υπήρξαν στιγμές που έχαναν το μυαλό τους και την ίδια τους την ψυχή, γιατί το βόλι απ' τον εχθρό αντέχεται, το βόλι απ' το σύντροφο δεν αγαντάρεται με τίποτα" (σελ. 428-429).
Για το παιδομάζωμα γράφει πάλι ο συγγραφέας:
"Στο όνομα του λαού στημένο το ικρίωμα, παιδοσώσιμο και παιδοφύλαγμα να το βαφτίζει το Κόμμα, άρπαγμα, απομόνωση, ορφάνια και μισεμός να είναι μόνο. Παιδιά φυλακισμένα, παιδιά χαμένα στο πουθενά, σκορπισμένα στους πέντε ανέμους. Σαν τις φωνές τους που έσβηναν πια, για άλλη μια φορά πνιγμένες στην απόγνωση. Σαν τις φωνές τους που ακούγονταν αχνά την ίδια τρυφερή λέξη να προφέρουν, τη λέξη της καρδούλας τους: "Μάνα..." (σελ. 116).
SPOILERS
Δεν είχε νόημα να κρατήσω αναλυτικές σημειώσεις για το πού παέι ο καθένας και τι κάνει εκεί. Όλοι οι χαρακτήρες του βιβλίου δοκιμάζονται και φτάνουν πια στα όριά τους. Δυστυχώς η Κατερινούλα, λόγω του τραυματισμού στα βουνά από το μουλάρι, έχει αδύνατους πνεύμονες και η καταναγκαστική εργασία σε εργοστάσια την κάνει φθισικιά και χάνει τη μάχη με τη ζωή. Στα πλαίσια της καλύτερης εικόνας τα σοσιαλιστικά κράτη δέχονται να δώσουν πίσω στην Ελλάδα κάποια από τα παιδιά του παιδομαζώματος, ανάμεσά τους και την Ελενίτσα. Η Κατερίνα κλείνεται σε άσυλο λόγω φρενοβλάβειας. Ο Ηλίας τραβάει του λιανριού τα πάθη αλλά δεν υπογράφει δήλωση μετανοίας, ώσπου μαθαίνει για την ετοιμοθάνατη μητέρα του και υπογράφει, βρίζοντας και σιχτιρίζοντας για το μάταιο κακό που πέρασε η Ελλάδα. Η Γιάννα και ο Οδυσσέας παντρεύονται και ζουν στη Ρουμανία. Η Μέλπω παίρνει αμνηστεία λόγω των νέων, ευνοϊκότερων μέτρων της κυβέρνησης. Ο κύκλος κλείνει και αποχωρίζομαι τους ήρωες με μεγάλη μου λύπη και κάποια ανακούφιση για όσους λυτρώθηκαν και κατάφεραν να ευτυχήσουν.
Αυτό το βιβλίο έπεσε στα χέρια μου τον Ιούνιο του 2012 που ταξίδευα για Θεσσαλονίκη. Δεν ήξερα τίποτα για το τι θα με περίμενε. Λέω Ψυχογιός είναι καλό θα είναι, βλέπω τούβλο 600 σελιδων (λατρεύω τα τούβλα κι ας με καθυστερούν) και βυθίστηκα στην ανάγνωση. Σπάνια διαβάζω τα οπισθόφυλλα με προσοχή, οπότε στη σελίδα 100 διαβάζω κάτι που δεν έπρεπε: το βιβλίο ήταν το ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ βιβλίο μιας ΤΕΤΡΑΛΟΓΙΑΣ. Και ακόμη δεν είχαμε φτάσει Λάρισα καν! Οπότε τι κάνουμε; Συνεχίζουμε την ανάγνωση ή όχι; Ευτυχώς το σταμάτησα και το έβαλα πείσμα όταν γυρίσω στην Αθήνα να βρω και τα υπόλοιπα. Έτσι μπήκα στο υπέροχο ταξίδι που χαρίζει ο συγγραφέας σε κάθε τυχερό αναγνώστη.
Τρεις γυναίκες λοιπόν, τρεις μητέρες, τρεις ιστορίες. Άνθρωποι, πόνος, αίμα, Εμφύλιος. Τρεις άγνωστοι άνθρωποι που η Μοίρα τους φέρνει κοντά. Κοινό τους χαρακτηριστικό: η άδεια αγκαλιά. Ένα αριστούργημα λογοτεχνίας, ένας ύμνος στο παράλογο του Εμφυλίου, από έναν άντρα συγγραφέα που δεν παύει όμως να νιώθει τον ίδιο πόνο με μια γυναίκα που της παίρνουν το παιδί, από έναν άντρα συγγραφέα που θέλει να πει μια δύσκολη, σκληρή, ακόμα σιωπηρή για πολλούς ιστορία.
Ο συγγραφέας κεντά έναν καμβά περιστατικών, γεγονότων, ιστοριών, με ένα απαράμιλλο στιλ γραφής που συνδυάζει τη λυρικότητα και την αφήγηση, μας κρατά σε αγωνία για τη συνέχεια. Συγκλονιστικές σελίδες, ανθρώπινες ιστορίες, λάθη, αδικίες, φρικαλεότητες, οι λέξεις περισσεύουν μπροστά στον πλούτο των πληροφοριών, των γεγονότων και των περιστατικών.
Στο τελευταίο βιβλίο περιγράφονται οι περιπέτειες των ηρώων στη μετεμφυλιακή Ελλάδα. Η Αγγέλα και η Αριάδνη αγωνιούν για την τύχη του Οδυσσέα στις φυλακές, η Μέλπω γεννά παιδί και πέφτει θύμα εμπορίας βρεφών, ο Οδυσσεάς, η Γιάννα, ο Σπύρος και η Κατερίνα ζουν στο Σιδηρούν παραπέτασμα. Θα λυτρωθούν; Θα βρουν την ευτυχία; Κατά πόσο το Κόμμα θα εξακολουθήσει να τους καθοδηγεί και κατά πόσο θα επηρεάσει τη στάση ζωής η ήττα (συγνώμη, η προσωρινή υποχώρηση για ανασύνταξη δυνάμεων όπως λέει το ΚΚΕ) και η καθημερινότητα στις σοσιαλιστικές χώρες; Κι όταν πεθάνει ο Στάλιν τι θα συμβεί στον σοσιαλισμό;
Η λογοτεχνική γραφή παραμένει αξεπέραστη, καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις, μεταφορές, πλοκή σφιχτοδεμένη, χωρίς πολλές εναλλαγές κεφαλαίων και ιστοριών για να μπερδέψουν και να κουράσουν. Παρ' όλ' αυτά, το κείμενο θέλει απόλυτη συγκέντρωση γιατί δεν έχουμε να κάνουμε με κάτι απλό, ελαφρύ, ευδιάθετο, εφήμερο. Σίγουρα έχουμε να κάνουμε με μυθιστορηματική ανάπλαση της ιστορίας του Εμφυλίου και του Διχασμού κι έτσι απαιτείται αμέριστη προσοχή κατά την ανάγνωση κι αυτό θα κουράσει και θα ξενίσει. Μην το παρατήσετε αλλά να είστε και προετοιμασμένοι.
Τα γεγονότα που εκτυλίσσονται είναι αιματηρά, άδικα, παράλογα, η νοοτροπία του κόμματος στείρα και ανούσια κι όμως υπήρξαν άνθρωποι που την υποστήριξαν και έχυσαν το αίμα τους γι' αυτήν. Κρίμα κι άδικο. Εκτενείς αναφορές στην καθημερινότητα των κομμουνιστών που κατέφυγαν σε Τασκένδη, Βουδαπέστη, Βουκουρέστι, που παρέμεναν νούμερα για το Κόμμα και όχι ξεχωριστοί άνθρωποι με διακριτές ταυτότητες. Συνθήκες ζωής στα εργοστάσια για τη "γραμμή", πέτρινα χρόνια στην ξενιτειά, κι όμως εξακολουθούν να υποστηρίζουν το Κόμμα, τον Στάλιν, την ιδέα. Και φυσικά η μεγάλη σφαγή, ένας μικρός εσωτερικός εμφύλιος, που ξέσπασε σε όλο το Σιδηρούν Παραπέτασμα με τον θάνατο του Στάλιν και την αποσταλινοποίηση του κόμματος. Σφαγή για να γίνει το ξεκαθάρισμα, όχι αντικειμενικά βέβαια, αλίμονο, απλώς άλλαξαν τα οφίτσια χέρια! Σοκ και δέος!
Οι ήρωες αρχίζουν να βρίσκουν τον προορισμό τους, κάποια πάθη αποσοβούνται, κάποιες αδικίες επιδιορθώνονται, κάποια πράγματα μπαίνουν σε μια σειρά. Κάποιοι βρίσκουν τη λύτρωση, κάποιοι δεν αντέχουν το βάρος και τρελαίνονται, άνθρωποι και μίση, άνθρωποι και πάθη, ένα αριστούργημα ψυχολογίας και ανθρωπογνωσίας, βρίσκει την κορύφωσή του με αυτόν τον τόμο.
Ο συγγραφέας πλέον δεν κρατιέται: "Προλεταριακή αναδιαπαιδαγώγηση οι σύντροφοι στο Κόμμα, εθνική αναμόρφωση οι εχθροί στην πατρίδα, γλιτωμό από πουθενά οι άνθρωποι, δε φτάνει που έδωσαν τα νιάτα τους και τις ζωές τους για ένα μάταιο αγώνα, καταδικασμένο από τυχοδιωκτισμούς, δογματισμούς, προχειρότητες, μεγαλοστομίες και τραγικά λάθη, οι νικημένοι μια φορά στον πόλεμο νικιόνταν τώρα και στην ειρήνη κι από εχθρούς κι από συντρόφους. Ανάσα να μην πάρουν, μια ζωή καθήκοντα, μια ζωή χρέη, σε ποιον, για ποιον, γιατί; Γιατί αγκάλιασαν την ιδέα ενός καλύτερου, πιο δίκαιου κόσμου και προδόθηκαν δυο φορές. Γιατί πίστεψαν σε ένα όνειρο που αποδείχτηκε φρικτή αυταπάτη. Γιατί χειραγωγήθηκαν σκληρά από ηγέτες ανίδεους, αμόρφωτους, εγωπαθείς, και απαράδεκτα αναίσθητους κι έπειτα βασανίστηκαν φρικτά από άλλους ανθρώπους, εξαγριωμένους, αμέρωτους, αριβίστες και καπηλευτές της δόλιας πατρίδας.
Ούτε μέρος να πατήσουν, ούτε γη να σταθούν. Εκτοπισμοί, εξοντώσεις και φυλακίσεις μες στην Ελλάδα απ' τους ταξικούς εχθρούς, εκτοπισμοί, φυλακίσεις κι εξοντώσεις κι έξω απ' την Ελλάδα απ' τους συντρόφους στον αγώνα, αυτό το δεύτερο αφόρητο, αβάσταχτο, πώς να χωρέσει το μυαλό τους που, από τη μια στιγμή στην άλλη, από συμπολεμιστές που μοιράστηκαν αίμα, σφαίρες και ψωμί, χρόνια στα άπαρτα βουνά, βρέθηκαν ύποπτοι, χαφιέδες, πράχτορες, ρεφορμιστές, οπορτουνιστές, φραξιονιστές και της μάνας του Στάλιν το κέρατο. Μεταξύ σφύρας και άκμονος υπήρξαν στιγμές που έχαναν το μυαλό τους και την ίδια τους την ψυχή, γιατί το βόλι απ' τον εχθρό αντέχεται, το βόλι απ' το σύντροφο δεν αγαντάρεται με τίποτα" (σελ. 428-429).
Για το παιδομάζωμα γράφει πάλι ο συγγραφέας:
"Στο όνομα του λαού στημένο το ικρίωμα, παιδοσώσιμο και παιδοφύλαγμα να το βαφτίζει το Κόμμα, άρπαγμα, απομόνωση, ορφάνια και μισεμός να είναι μόνο. Παιδιά φυλακισμένα, παιδιά χαμένα στο πουθενά, σκορπισμένα στους πέντε ανέμους. Σαν τις φωνές τους που έσβηναν πια, για άλλη μια φορά πνιγμένες στην απόγνωση. Σαν τις φωνές τους που ακούγονταν αχνά την ίδια τρυφερή λέξη να προφέρουν, τη λέξη της καρδούλας τους: "Μάνα..." (σελ. 116).
SPOILERS
Δεν είχε νόημα να κρατήσω αναλυτικές σημειώσεις για το πού παέι ο καθένας και τι κάνει εκεί. Όλοι οι χαρακτήρες του βιβλίου δοκιμάζονται και φτάνουν πια στα όριά τους. Δυστυχώς η Κατερινούλα, λόγω του τραυματισμού στα βουνά από το μουλάρι, έχει αδύνατους πνεύμονες και η καταναγκαστική εργασία σε εργοστάσια την κάνει φθισικιά και χάνει τη μάχη με τη ζωή. Στα πλαίσια της καλύτερης εικόνας τα σοσιαλιστικά κράτη δέχονται να δώσουν πίσω στην Ελλάδα κάποια από τα παιδιά του παιδομαζώματος, ανάμεσά τους και την Ελενίτσα. Η Κατερίνα κλείνεται σε άσυλο λόγω φρενοβλάβειας. Ο Ηλίας τραβάει του λιανριού τα πάθη αλλά δεν υπογράφει δήλωση μετανοίας, ώσπου μαθαίνει για την ετοιμοθάνατη μητέρα του και υπογράφει, βρίζοντας και σιχτιρίζοντας για το μάταιο κακό που πέρασε η Ελλάδα. Η Γιάννα και ο Οδυσσέας παντρεύονται και ζουν στη Ρουμανία. Η Μέλπω παίρνει αμνηστεία λόγω των νέων, ευνοϊκότερων μέτρων της κυβέρνησης. Ο κύκλος κλείνει και αποχωρίζομαι τους ήρωες με μεγάλη μου λύπη και κάποια ανακούφιση για όσους λυτρώθηκαν και κατάφεραν να ευτυχήσουν.
August 27, 2014
Όλη η τετραλογία του συγγραφέα πραγματεύεται ένα θέμα που για πολύ καιρό απέφευγα να ασχοληθώ, αλλά θεώρησα ότι ήταν καιρός, μια που τις συνέπειες αυτής της εποχής τις έχω ζήσει και από τις δύο πλευρές. Όχι άμεσα βέβαια, μια που χρονικά αυτό θα ήταν απίθανο, αλλά έμμεσα από τις συνέπειες που αυτή η εποχή είχε στους γονείς μου και στις επιλογές τους. Από τη μια είχα έναν παππού που τον σακάτεψαν στο ξύλο οι αντάρτες επειδή "δεν ήταν μαζί τους" κι από την άλλη είχα έναν παππού που έγινε αντάρτης κατά ειρωνεία όχι λόγω ιδεολογίας αλλά ανάγκης και το αποτέλεσμα ήταν να διώκεται η οικογένειά του για ... προληπτικούς λόγους επειδή ήταν οικογένειά του.
Πίσω στο βιβλίο. Ο συγγραφέας, ένα μπορώ να πω, ότι είπε τα πράγματα με τ' όνομά τους. Και για τους μεν και για τους δε. Κυρίως εκτίμησα το γεγονός ότι μίλησε για τις "παράπλευρες απώλειες", όπως θα έλεγε η κάθε πλευρά συγκαταβατικά ή αρνούμενη την ύπαρξή τους. Για κάποια πράγματα τα αγνοούσα ολοκληρωτικά όπως π.χ. ότι υπήρξαν χιλιάδες άτομα που σύρθηκαν όμηροι μόνο και μόνο για να εκβιαστεί το νικηφόρο αποτέλεσμα. Ηλικιωμένοι και παιδιά. Που όχι μόνο σύρθηκαν μέσα στον χειρότερο καιρό, αλλά σύρθηκαν εκτος συνόρων της χώρας. Και ελάχιστοι ξαναγύρισαν πίσω, πολλά χρόνια μετά.
Αυτό που μου έμεινε ήταν ακριβώς το γεγονός ότι χιλιάδες παιδιά απλώς εξαφανίστηκαν. Δεν ξαναγύρισαν και δεν βρέθηκαν ποτέ. Χωρίς να φταίνε σε τίποτα αλλά και για εντελώς γελοίους λόγους. Συνειδητά, οργανωμένα και με τυφλή επιμονή. Ελληνόπουλα που τα εξαφάνισε το μίσος Ελλήνων. Δεν επρόκειτο εδώ για γενοκτονία των Ναζί ή κάποιων άλλων αόρατων εχθρών.
Σίγουρα υπήρχε το μελό στοιχείο στο βιβλίο, αλλά ίσως ήταν ένα αντίβαρο στα δυσβάσταχτα που διάβαζα. Υπήρχαν και επαναλήψεις που θα μπορούσαν να λείπουν, αλλά προφανώς ήταν για μια σχετική αυτονομία του κάθε βιβλίου. Φυσικά για το παράπονο του αναγνώστη θα αναφερθώ στη μοίρα της Κατερίνας, αν και καταλαβαίνω ότι ήταν ένας τρόπος να φανεί το τραγικό της υπόθεσης. Το τέλος ειπώθηκε κάπως βιαστικά, θα μπορούσαν να ειπωθούν κι άλλα για το τι απέγιναν οι υπόλοιποι. Ίσως όμως να μην υπήρχε κάτι άλλο άξιο λόγου να ειπωθεί. Πάντως μακράν είναι το καλύτερό του έργο από όσα έχω διαβάσει, επειδή ίσως κι ο ίδιος είχε εμπλακεί, έμμεσα πάντα κι αυτός στις συνέπειες αυτής της θλιβερής εποχής της ελληνικής ιστορίας.
Πίσω στο βιβλίο. Ο συγγραφέας, ένα μπορώ να πω, ότι είπε τα πράγματα με τ' όνομά τους. Και για τους μεν και για τους δε. Κυρίως εκτίμησα το γεγονός ότι μίλησε για τις "παράπλευρες απώλειες", όπως θα έλεγε η κάθε πλευρά συγκαταβατικά ή αρνούμενη την ύπαρξή τους. Για κάποια πράγματα τα αγνοούσα ολοκληρωτικά όπως π.χ. ότι υπήρξαν χιλιάδες άτομα που σύρθηκαν όμηροι μόνο και μόνο για να εκβιαστεί το νικηφόρο αποτέλεσμα. Ηλικιωμένοι και παιδιά. Που όχι μόνο σύρθηκαν μέσα στον χειρότερο καιρό, αλλά σύρθηκαν εκτος συνόρων της χώρας. Και ελάχιστοι ξαναγύρισαν πίσω, πολλά χρόνια μετά.
Αυτό που μου έμεινε ήταν ακριβώς το γεγονός ότι χιλιάδες παιδιά απλώς εξαφανίστηκαν. Δεν ξαναγύρισαν και δεν βρέθηκαν ποτέ. Χωρίς να φταίνε σε τίποτα αλλά και για εντελώς γελοίους λόγους. Συνειδητά, οργανωμένα και με τυφλή επιμονή. Ελληνόπουλα που τα εξαφάνισε το μίσος Ελλήνων. Δεν επρόκειτο εδώ για γενοκτονία των Ναζί ή κάποιων άλλων αόρατων εχθρών.
Σίγουρα υπήρχε το μελό στοιχείο στο βιβλίο, αλλά ίσως ήταν ένα αντίβαρο στα δυσβάσταχτα που διάβαζα. Υπήρχαν και επαναλήψεις που θα μπορούσαν να λείπουν, αλλά προφανώς ήταν για μια σχετική αυτονομία του κάθε βιβλίου. Φυσικά για το παράπονο του αναγνώστη θα αναφερθώ στη μοίρα της Κατερίνας, αν και καταλαβαίνω ότι ήταν ένας τρόπος να φανεί το τραγικό της υπόθεσης. Το τέλος ειπώθηκε κάπως βιαστικά, θα μπορούσαν να ειπωθούν κι άλλα για το τι απέγιναν οι υπόλοιποι. Ίσως όμως να μην υπήρχε κάτι άλλο άξιο λόγου να ειπωθεί. Πάντως μακράν είναι το καλύτερό του έργο από όσα έχω διαβάσει, επειδή ίσως κι ο ίδιος είχε εμπλακεί, έμμεσα πάντα κι αυτός στις συνέπειες αυτής της θλιβερής εποχής της ελληνικής ιστορίας.
September 1, 2023
Στο τελευταίο βιβλίο της τετραλογίας η ιστορία των τριών γυναικών, της Μέλπως,της Αγγέλας και της Αριάδνης περιγράφεται στην μετεμφυλιακή Ελλάδα. Αγωνιούν για τα παιδιά τους, τους άντρες τους και προσπαθούν να κρατήσουν το μυαλό τους στην θέση του.
Η μία απέναντι από την άλλη μέχρι χτες. Η μία δίπλα στην άλλη τώρα.
Ένας εμφύλιος σπαραγμός οι ζωές τους. Τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν ήταν άδικα, παράλογα, σκληρά! Διώξεις, φυλακές, εξορίες... παιδομάζωμα, εμπόριο βρεφών. Σοκ και δέος! Και η ζωή των κομμουνιστών;
Όσων κατέφυγαν Ρουμανία, Ουγγαρία και τέρμα θεού...στην Τασκένδη; κι όμως! Υπήρχαν άνθρωποι που πίστεψαν σε αυτή την ιδέα. Έδωσαν τα πάντα για αυτό!!
Αναδιαπαιδαγωγηση οι σύντροφοι στο κόμμα, εθνική αναμόρφωση οι εχθροί στην πατρίδα και πουθενά σωτηρία!!
Συγκλονιστικό έργο!! Η έρευνα του συγγραφέα τεράστια και η λογοτεχνική γραφή του αξεπέραστη! Μετρημένα λόγια που μπορούσαν να φέρουν δάκρυα στα μάτια με τρεις λέξεις μόνο.
Η μία απέναντι από την άλλη μέχρι χτες. Η μία δίπλα στην άλλη τώρα.
Ένας εμφύλιος σπαραγμός οι ζωές τους. Τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν ήταν άδικα, παράλογα, σκληρά! Διώξεις, φυλακές, εξορίες... παιδομάζωμα, εμπόριο βρεφών. Σοκ και δέος! Και η ζωή των κομμουνιστών;
Όσων κατέφυγαν Ρουμανία, Ουγγαρία και τέρμα θεού...στην Τασκένδη; κι όμως! Υπήρχαν άνθρωποι που πίστεψαν σε αυτή την ιδέα. Έδωσαν τα πάντα για αυτό!!
Αναδιαπαιδαγωγηση οι σύντροφοι στο κόμμα, εθνική αναμόρφωση οι εχθροί στην πατρίδα και πουθενά σωτηρία!!
Συγκλονιστικό έργο!! Η έρευνα του συγγραφέα τεράστια και η λογοτεχνική γραφή του αξεπέραστη! Μετρημένα λόγια που μπορούσαν να φέρουν δάκρυα στα μάτια με τρεις λέξεις μόνο.
February 25, 2023
Το τέταρτο βιβλίο, όπως και όλα τα προηγούμενα, ήταν ανατριχιαστικό, εξαιρετικά λεπτομερές από θέμα ιστορικών γεγονότων. Η ιστορία συνεχίζεται με τις τρεις γυναίκες, και όλη την Ελλάδα, να προσπαθούν να μαζέψουν τα κομμάτια τους το διάστημα μετά του εμφυλίου πολέμου, να μη γνωρίζει κανείς να επιβεβαιώσει ποιος ζει, ποιος χάθηκε στη μάχη, που βρίσκονται αυτοί που επιβίωσαν..
συγκλονιστική ιστορία αλλά ακόμη πιο αξιοθαύμαστο είναι το πόσα ιστορικά στοιχεία εμπεριέχονται στο βιβλίο και το πόσα μαθαίνει κανείς. Ένιωσα σαν να γυρνάω στο σχολείο για λίγο, αλλά αυτή τη φορά προσέχοντας στο μάθημα της ιστορίας..
συγκλονιστική ιστορία αλλά ακόμη πιο αξιοθαύμαστο είναι το πόσα ιστορικά στοιχεία εμπεριέχονται στο βιβλίο και το πόσα μαθαίνει κανείς. Ένιωσα σαν να γυρνάω στο σχολείο για λίγο, αλλά αυτή τη φορά προσέχοντας στο μάθημα της ιστορίας..
July 10, 2023
Συγκλονιστικός επίλογος της τετραλογίας του εμφυλίου.. Ωστόσο, σε κάποια σημεία οι λεπτομέρειες για την μεταπολεμική κατάσταση μου έπεσαν κάπως μαζεμένες. Χωρίς να αναιρεί όμως αυτό τη δύναμη της ιστορίας..Ένα μεγάλο μπράβο στο συγγραφέα για τον άθλο να εμβαθύνει στα σκοτεινά αυτά χρόνια και να μας μεταφέρει τα όσα έγιναν με τόση ακρίβεια.. Αλλά και με τόσο συναίσθημα..
August 16, 2024
Ενώ ήθελα να τελειώσει, τελικα ήθελα και λίγο ακόμη... Ήθελα λίγο ακόμα να δω την εξέλιξη τους... Βέβαια αν συνέχιζε μπορεί να πικραινομουν πάλι, οπότε καλύτερα εκεί που τελείωσε. Αρκετή πίκρα πήρα (ευτυχώς είχα διαβάσει ένα σποιλερ και είχα προετοιμαστει). Θα μπορούσε όμως να έχει και λίγη εξέλιξη ακόμα...
May 19, 2016
Το αρνητικό αυτού του βιβλίου (του τέταρτου τόμου, όχι όλης της τετραλογίας) είναι ότι έχει πολύ ιστορία- σχολικό μάθημα μέσα, αν υποθέσουμε ότι αυτά θα διδαχτούν κάποια στιγμή στα σχολεία. Και επειδή δεν μπορούσα να το αφήσω από τα χέρια μου, έμαθα και πράγματα που δεν ήξερα και δεν φανταζόμουνα ότι θα μπορούσαν να συμβαίνουν σε καιρό εκτός πολέμου στη δική μας χώρα.
Επίσης, προφανώς και τελειώνουν οι ιστορίες των τριών οικογενειών που ακολουθούμε για πάνω από δέκα χρόνια, οι οποίες στο μεταξύ έχουν έρθει κοντά με κάποιο τρόπο. Νομίζω πως τα λόγια είναι λίγα μπροστά σε ένα τόσο σπουδαίο έργο (αναφέρομαι στην τετραλογία), αν δεν το διαβάσεις δεν μπορείς να καταλάβεις το πόσο όμορφα μπορεί να είναι γραμμένο ένα ιστορικό βιβλίο που αφορά μια τόσο δύσκολη και σύγχρονη ιστορική περίοδο. Τα συγχαρητήριά μου στον συγγραφέα (παρεπιπτόντως: το τέλος θα το προτιμούσα διαφορετικό).
Επίσης, προφανώς και τελειώνουν οι ιστορίες των τριών οικογενειών που ακολουθούμε για πάνω από δέκα χρόνια, οι οποίες στο μεταξύ έχουν έρθει κοντά με κάποιο τρόπο. Νομίζω πως τα λόγια είναι λίγα μπροστά σε ένα τόσο σπουδαίο έργο (αναφέρομαι στην τετραλογία), αν δεν το διαβάσεις δεν μπορείς να καταλάβεις το πόσο όμορφα μπορεί να είναι γραμμένο ένα ιστορικό βιβλίο που αφορά μια τόσο δύσκολη και σύγχρονη ιστορική περίοδο. Τα συγχαρητήριά μου στον συγγραφέα (παρεπιπτόντως: το τέλος θα το προτιμούσα διαφορετικό).
January 8, 2017
Η τετραλογια εκλεισε για μενα μεντο κλεισιμο του 2016.Σχεδον 70 χρονια απο την απαρχη του μεγαλυτερου φορου αιματος ππυ πληρωσε η Ελλαδα στη συγχρονη ιστορια και δη αιμα αδελφικο.
Ευχαριστω βαθυτατα τον κο Παπαθοδωρου για την ευκαιρια ππυ μου εδωσε να μυηθω σ αυτη την δυσκολη περιοδο για την πατριδα, καθως το εργο του αποτελει σιγουρα ενα πονημα που απαιτησε βαθια μελετη.
Το τελςυταιο βιβλιο περιμενα να κλεισει μεσα μου εντελως τα κενα ππυ ειχα, πραγμα που δυστυχως δεν συνεβη σχετικα με την τυχη των ηρωων στη συνεχεια και εκει απογοητευτηκα γιατι εμεινα με την αγωνια εξ'ου και τα τρια αστερακια της βαθμολογιας.
Τελος οφειλω να συγχαρω τον συγγραφεα για τα πλουσια καλολογικα στοιχεια που εβριθε το κειμενο και να τονισω πως ειναι μια προσπαθεια που αξιζει ανθολογησης!!
Ευχαριστω βαθυτατα τον κο Παπαθοδωρου για την ευκαιρια ππυ μου εδωσε να μυηθω σ αυτη την δυσκολη περιοδο για την πατριδα, καθως το εργο του αποτελει σιγουρα ενα πονημα που απαιτησε βαθια μελετη.
Το τελςυταιο βιβλιο περιμενα να κλεισει μεσα μου εντελως τα κενα ππυ ειχα, πραγμα που δυστυχως δεν συνεβη σχετικα με την τυχη των ηρωων στη συνεχεια και εκει απογοητευτηκα γιατι εμεινα με την αγωνια εξ'ου και τα τρια αστερακια της βαθμολογιας.
Τελος οφειλω να συγχαρω τον συγγραφεα για τα πλουσια καλολογικα στοιχεια που εβριθε το κειμενο και να τονισω πως ειναι μια προσπαθεια που αξιζει ανθολογησης!!
April 10, 2016
τόσο συγκινητικό,τόσο πονεμένο...οι χειρότερες σελίδες στην νεώτερη ιστορία του ελληνικού έθνους...όταν η βία,το αίμα και ο τυφλός κομματισμός σαρώνουν τα πάντα...
Στη σειρά είναι το 4ο της τετραλογίας,το 1ο όμως που διάβασα εγώ....δυστυχώς αδυνατώ να διαβάσω τα υπόλοιπα,πονά πάρα πολύ...
Στη σειρά είναι το 4ο της τετραλογίας,το 1ο όμως που διάβασα εγώ....δυστυχώς αδυνατώ να διαβάσω τα υπόλοιπα,πονά πάρα πολύ...
April 10, 2016
Με συγκλόνισε! ΕΞαιρετικό! Μου άφησε μια πικρή γεύση. Εν τέλει τα "άκρα" ποτέ δεν ωφέλησαν.
April 24, 2017
Το 4ο βιβλίο Εξορίες- Φυλακές, Θάνατοι και συναντήσεις
Displaying 1 - 14 of 14 reviews