What do you think?
Rate this book
Vandrer-trilogien #3
Son Mutluluk
Published in Norway in 1912, The Last Joy (Den Siste Glaede) appears at an important transition point in Hamsun's career, as he moved any from his intense observations of individual characters to focus on a broader canvas of small town and farm life social units of the Norwegian culture. If Hunger (1890) represents the epitome Hamsun's focus on the individual, his works of the late teens and 1920s, particularly Growth of the Soil (1917) and Women at the Pump (1920) best represent the latter. The Last Joy lies somewhere between, with all the comic eccentricity of Hamsun's great individualistic portraits and the small-town pretensions and social inter-relationships of his later works.
Winner of the Nobel Prize in 1920, Knut Hamsun is one of the most beloved writers-although reviled for his "collaboration" with the Nazis during the German occupation of Norway-of the 20th century.
208 pages, Paperback
First published January 1, 1912
34 people are currently reading
430 people want to read
About the author
Knut Hamsun
736 books2,439 followersNovels of Norwegian writer Knut Hamsun (born Knud Pedersen), include
Hunger
(1890) and
The Growth of the Soil
(1917). He won the Nobel Prize for literature in 1920.
He insisted on the intricacies of the human mind as the main object of modern literature to describe the "whisper of the blood, and the pleading of the bone marrow." Hamsun pursued his literary program, debuting in 1890 with the psychological novel Hunger.
He insisted on the intricacies of the human mind as the main object of modern literature to describe the "whisper of the blood, and the pleading of the bone marrow." Hamsun pursued his literary program, debuting in 1890 with the psychological novel Hunger.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 33 reviews
August 3, 2010
I don't think I've ever read a better first chapter. It had me hooked immediately and then throughout the entire book. I love the way Hamsun writes and how he incorporates certain sentences that contain so much meaning. Love it, love it, love it.
Read
December 19, 2018The title is strange, the book is different, the author is a mystery, but I couldn't help but loving my experience reading it. It's short, 180 pages my Kindle says.
I met Knut Hamsun reading a book reviews blog that reviewed his more well known title, Hunger. Then I found out he's also a Noble prize for literature, 1920, for his title Growth of the Soil. And I know those who have no interest on Nobel prize authors.
Further down, I read he was a Nazi. Read this article though, and you'll see why that should not deter us from reading his books. And to say he was a Nazi, would be very incomplete and simplistic. There's also the fact that he did not have much schooling, that he was a self taught man. He had a very unique style, -maybe since he was unscathed by the intellectuals of the times, or the writers of the time. He lived long and was prolific.
Many times, an author's life and beliefs can draw us close to his books, or repel us from them. In this particular instance, there's much to ponder in this book, ideas, -some of them alien to me, others awake affinity, none can be ignored. Right after reading a book by a Swedish author of today, I met this Norwegian author of a century ago. (Not that they are more alike than an Italian and a Spaniard author would be, but they are both Nordic, foreign to me, exotic.) Knut Hamsun got my attention with this opening,
His style is a mix of a memoir, story telling, psychological ruminations, descriptions. He talks to us about himself, and what it means to him to be a writer who now enjoys certain prestige. He writes about old age, about modern Norway. He addresses the reader, and the Modern Spirit of Norway too.
I have many highlighted notes. I leave you with a few more and hopefully you pick up a book by him and read it. If you do so, or have done so, don't forget to let me know what you think of him.
I met Knut Hamsun reading a book reviews blog that reviewed his more well known title, Hunger. Then I found out he's also a Noble prize for literature, 1920, for his title Growth of the Soil. And I know those who have no interest on Nobel prize authors.
Further down, I read he was a Nazi. Read this article though, and you'll see why that should not deter us from reading his books. And to say he was a Nazi, would be very incomplete and simplistic. There's also the fact that he did not have much schooling, that he was a self taught man. He had a very unique style, -maybe since he was unscathed by the intellectuals of the times, or the writers of the time. He lived long and was prolific.
Many times, an author's life and beliefs can draw us close to his books, or repel us from them. In this particular instance, there's much to ponder in this book, ideas, -some of them alien to me, others awake affinity, none can be ignored. Right after reading a book by a Swedish author of today, I met this Norwegian author of a century ago. (Not that they are more alike than an Italian and a Spaniard author would be, but they are both Nordic, foreign to me, exotic.) Knut Hamsun got my attention with this opening,
"I have gone to the forest. Not because I am offended about anything, or very unhappy about men's evil ways: but since the forest will not come to me, I must go to it."
His style is a mix of a memoir, story telling, psychological ruminations, descriptions. He talks to us about himself, and what it means to him to be a writer who now enjoys certain prestige. He writes about old age, about modern Norway. He addresses the reader, and the Modern Spirit of Norway too.
I have many highlighted notes. I leave you with a few more and hopefully you pick up a book by him and read it. If you do so, or have done so, don't forget to let me know what you think of him.
"Experience shows that when culture spreads, it grows thin and colorless."
"But a person with character goes his own way up to a point, even if the majority go a different way."
"Life is only a loan, and I am grateful for the loan."
October 26, 2017
"But one thing I'll never be done with: withdrawing to sit in the solitude in my room, surrounded by a deep darkness. In spite of all, that's the last joy. (131)The Last Joy, also translated as Look Back on Happiness, is the last of what Hamsun's so-called Wanderer Trilogy. It is preceded by Under the Autumn Star (1906) and A Wanderer Plays on Muted Strings (1909), both of which are wonderful. This is the weakest of the three; it is not as sustained as the others, and it reveals Hamsun at his most conservative. Knut, I understand that you were railing against the spirit of the times, but women can be formally educated and also live a meaningful family life. Without becoming confused.
p.s. It hurts me to give you two stars, but I know you would want me to be honest and strong in my criticism.
p.p.s.
"It is for you that I have written this." (276)That's right, you shallow contemporary bunch of hipster pseudo-writers: Hamsun did it before you, in 1912.
February 25, 2019
First, Im getting sick of all this, this constant critique of every single thing in our lives, as if we really matter. We matter like a mouse matters. This pre packaged criticism , all set , all ready, here, facebook, instagram, this wanting to be important-- we are not---- fuels social media. My own review is drenched in wanting to be accepted. But, deep down? I dont care.
I do.
Hamsun, like Celine, Lawrence, Yeats and a few others have the good fortune to be hated by todays pc crowd. Lauded by the new right, the alt right...Im sure theyd have hated being liked by hipsters with risky tattoos and a gruff, affected brutalism. Hamsun was not a man of the Right. He was a traditionalist, like Lawrence. They worshipped Nature, nature was alive for them, there was god, the gods, God, goddesses, their fan base, their critics, all. To see creeping capitalism, industrialism, communism putting, once again, mankind as the center unnerved them, enraged them. I think they were more angry at this than advocated of genocide, blah blah blah. Hamsun especially is a pantheist, his Glahn and Nagel and Isaak find solace in the forest, find an erasing of all that is false. When Hamsun writes it is pure, with no brocade, as in Bunin or McCarthy. It feels as if it came straight from his heart, unworked, unworried about what the readers think, he doesnt care if we find his mouse named Madame strange odd wierd.
He had no blogs to read, no NYT critics to curry, no pc language to adorn his thoughts, Hamsun was a man , a modern man with a pre industrial age soul. This small book will outlive all of our reviews, all of our blogs, our shopping malls, jeff bezos, amazon, facebook, any future social media apps, future dictators that make Hitler look benign,the apocalypse, in fact , the gods will be reading Him when we die, even Sam Harris and Dawkins, the most anti Hamsun men, will listen to Hamsun in the afterlife, they will believe then. They will see that there is a deity or hundreds and it resides in the forests and Hamsun is their prophet.
I do.
Hamsun, like Celine, Lawrence, Yeats and a few others have the good fortune to be hated by todays pc crowd. Lauded by the new right, the alt right...Im sure theyd have hated being liked by hipsters with risky tattoos and a gruff, affected brutalism. Hamsun was not a man of the Right. He was a traditionalist, like Lawrence. They worshipped Nature, nature was alive for them, there was god, the gods, God, goddesses, their fan base, their critics, all. To see creeping capitalism, industrialism, communism putting, once again, mankind as the center unnerved them, enraged them. I think they were more angry at this than advocated of genocide, blah blah blah. Hamsun especially is a pantheist, his Glahn and Nagel and Isaak find solace in the forest, find an erasing of all that is false. When Hamsun writes it is pure, with no brocade, as in Bunin or McCarthy. It feels as if it came straight from his heart, unworked, unworried about what the readers think, he doesnt care if we find his mouse named Madame strange odd wierd.
He had no blogs to read, no NYT critics to curry, no pc language to adorn his thoughts, Hamsun was a man , a modern man with a pre industrial age soul. This small book will outlive all of our reviews, all of our blogs, our shopping malls, jeff bezos, amazon, facebook, any future social media apps, future dictators that make Hitler look benign,the apocalypse, in fact , the gods will be reading Him when we die, even Sam Harris and Dawkins, the most anti Hamsun men, will listen to Hamsun in the afterlife, they will believe then. They will see that there is a deity or hundreds and it resides in the forests and Hamsun is their prophet.
October 9, 2024
121 Er was iets waar ik nooit mee klaar zal zijn: me terugtrekken in de eenzaamheid van het bos, waar het aangenaam donker is. Dat is de laatste vreugde.
Dit derde en laatste deel in de zwerverstrilogie kwam uit in 1912. Ook het minste deel naar mijn mening. Maar nog steeds goed leesvoer voor de liefhebber. Voor de beginner raad ik Honger aan. Dat maakt geen deel uit van de trilogie maar de ik-figuur is wel dezelfde.
De ik-figuur is minder onvoorspelbaar in dit deel. Meer observerend. Waarbij opvalt dat hij een bijzondere belangstelling toont voor Ingeborg Torsten, een jonge dame, en haar liefdesleven. En een beetje verliefd op haar lijkt hij zelf ook. Misschien is dat ook wel een laatste vreugde, want de zwerver (en schrijver) is inmiddels 70.
Dit derde en laatste deel in de zwerverstrilogie kwam uit in 1912. Ook het minste deel naar mijn mening. Maar nog steeds goed leesvoer voor de liefhebber. Voor de beginner raad ik Honger aan. Dat maakt geen deel uit van de trilogie maar de ik-figuur is wel dezelfde.
De ik-figuur is minder onvoorspelbaar in dit deel. Meer observerend. Waarbij opvalt dat hij een bijzondere belangstelling toont voor Ingeborg Torsten, een jonge dame, en haar liefdesleven. En een beetje verliefd op haar lijkt hij zelf ook. Misschien is dat ook wel een laatste vreugde, want de zwerver (en schrijver) is inmiddels 70.
March 1, 2018
De los tres de La Trilogía del Vagabundo, La Última Alegría es el más bello de todos en su forma. En este caso, Hamsun se vale de la experiencia que ya Knut Pedersen ostenta, hasta el punto en que las imágenes que evoca suelen ser preciosas. En ese sentido, el libro se despliega como un paisaje de afectos en el que el lector no puede más que encontrarse inmerso todo el tiempo. Ahora bien, aquí también surge lo peor de Hamsun: la visión provinciana y xenófoba, que desprecia la diferencia (sobre todo lo referente a la cultura inglesa) y proclama los valores de la "austera vida del campo", del "retorno a las raíces" y demás. Nada más con el final, pareciera que el trajinar de Pedersen fuese en vano: un mero acto propagandístico de aquel que, al sentirse anciano, deja fluir su bilis melancólica a la par que reniega de todo lo que no tuvo forma de conocer en su pasado. El último acápite de la novela no deja de ser un reniego lastimero, inconveniente, a todas luces inadecuado en términos literarios. Con ello, Hamsun pareciera sugerir que su obra es una fábula; y no, es muchísimo más que eso. No se trata de que la señorita Torsen haya "vuelto a sus raíces noruegas, las de ser madre"; a pesar de su vocación docente, que no es más que un pretexto para encontrar "conocimientos vanos que desorientan la vida", tal como Hamsun sugiere en múltiples apartes. Por el contrario, aquí está en juego el trajinar humano: la capacidad para modificar los principios morales, desenvolverse a pesar de uno mismo, al viento del cambio y la intransigencia de ciertas ideas, porque ser humano es ser vulnerable y ello implica saberse a la deriva, bajo el peso de un carácter más o menos maleable.
De los brillantes y hermosos momentos iniciales de la novela, Hamsun reniega al final: el paisaje y sus afectos ya no es más que la certeza de los ideales rurales y nacionalistas de un noruego desorientado, consumido por el temor de su época. Eso sí, cualquier cosa podrá decirse de las novelas de Hamsun menos que carecen de sinceridad. Allí, en el rincón de cada hoja, se encuentran las esquirlas de una vida que supo reconocerse viva.
De los brillantes y hermosos momentos iniciales de la novela, Hamsun reniega al final: el paisaje y sus afectos ya no es más que la certeza de los ideales rurales y nacionalistas de un noruego desorientado, consumido por el temor de su época. Eso sí, cualquier cosa podrá decirse de las novelas de Hamsun menos que carecen de sinceridad. Allí, en el rincón de cada hoja, se encuentran las esquirlas de una vida que supo reconocerse viva.
September 11, 2021
Knut's middle-aged wanderer goes into the forest in winter to live in a peat hut. But He doesn't stay long.
Too much girly gossip for me, but the knarration is loaded with knuggets. For example, he makes a prescient observation about England (remember this was written in 1912):
"What have I learned in the forest? That young trees grow there."Most of the book takes place at the Tore Peak farm/resort during the Summer tourist season. There he loses himself in the affairs of others, becoming a busybody-voyeur-vagrant.
Too much girly gossip for me, but the knarration is loaded with knuggets. For example, he makes a prescient observation about England (remember this was written in 1912):
"England will soon have to open old people's homes for her sons. She desexes her people with sport and obsessive ideas: were not other countries keeping her in perpetual unrest, she would in a couple of generations be converted to pederasty...."
July 20, 2024
Wat ouder en grijzer geworden, trekt de zwerver er nog steeds op uit door bossen en over grenzen en nestelt hij zich - na een eenzame winter in een schamele hut - in een Noors sanatorium annex boerderij.
Terwijl de moderne wereld zich stilaan laat gelden aan de andere kant van de bergkam - de auto komt er aan en brengt een nieuw soort toerist naar de Noorse bergen - heeft de zwerver met zijn scherpe blik en gevoelige, empathische ziel vooral oog voor het wel en wee van de andere gasten. De relaties tussen de vrijgezelle vrouwen en knechten, de worsteling van de eigenaar met het reilen en zeilen van zijn zaak , het haantjesgedrag tussen de (mannelijke) bergtoeristen of de nuchtere werklust van de dochter des huizes: Hamsun beschrijft het helder, in vlotte zinnen, met kennis van zaken en roept zo een hele - inmiddels teloorgegane - wereld op.
Hoewel we de Zwervertrilogie lazen op zoek naar de idealistische motivatie van de zwerver, smachtend naar natuurbeschrijvingen, filosofische overpeinzingen of het relaas van ellenlange tochten, is het toch de blik van de gevoelige ziel op de relaties rondom hem, die ons het meest bijgebleven zijn. Compulsief leesbaar, strak geschreven en schoon.
Terwijl de moderne wereld zich stilaan laat gelden aan de andere kant van de bergkam - de auto komt er aan en brengt een nieuw soort toerist naar de Noorse bergen - heeft de zwerver met zijn scherpe blik en gevoelige, empathische ziel vooral oog voor het wel en wee van de andere gasten. De relaties tussen de vrijgezelle vrouwen en knechten, de worsteling van de eigenaar met het reilen en zeilen van zijn zaak , het haantjesgedrag tussen de (mannelijke) bergtoeristen of de nuchtere werklust van de dochter des huizes: Hamsun beschrijft het helder, in vlotte zinnen, met kennis van zaken en roept zo een hele - inmiddels teloorgegane - wereld op.
Hoewel we de Zwervertrilogie lazen op zoek naar de idealistische motivatie van de zwerver, smachtend naar natuurbeschrijvingen, filosofische overpeinzingen of het relaas van ellenlange tochten, is het toch de blik van de gevoelige ziel op de relaties rondom hem, die ons het meest bijgebleven zijn. Compulsief leesbaar, strak geschreven en schoon.
January 2, 2013
Every Hamsun book is great, and Look Back in Happiness is no exception. Here we have an older Hamsun persona still seasonally wandering the Norwegian countryside in search of work, while commenting on the modernization. As always, Hamsun offers the reader sharp insights into the motives of people through his wide range of characters that all happen to stay at a resort lodge, where Hamsun's persona is employed.
January 3, 2009
This his last (or one of the last books) before he got involved into politics and tragically supported Nazi occupation of Norway, met Hitler (who read his books as a young men, well Gebbels read for sure). Of course, all of his books are gems. One of my favorite authors. I read this book in both Russian and English translation.
March 26, 2025
yeah… no, i didn’t love it. what i adored about Onder de herfstster and about Growth of the soil was the tender way of writing and the obvious ode to nature and to rural life those books actually were. but this last book of the trilogy seemed too much like the memoirs of a man who is just as stuck in his ways as any other man will be who has had so many opportunities to reflect upon his life as this protagonist has—and the fact that this protagonist’s ways and convictions may deviate from those belonging to civil life, makes his stubbornness and sometimes rather arrogant instistence that ‘he has found the one correct way to live’ no less annoying.
i’m disappointed. but what can you do? move on to the next book.
i’m disappointed. but what can you do? move on to the next book.
December 28, 2016
In his last book of the Wanderer Trilogy, Hamsun's narrator is the same forward-looking individual as he was before in the trilogy. But he is also older. The narrator is in his seventies. At a certain age, what is there to look forward to but death? So the narrator lives vicariously through younger people that he comes in contact with. Gone are his own love interests; in come the love interests of others. Which is good, because now - in retrospect - the narrator's tendency to see everything through the lens of his love interests became, let's face it, tiresome. He still keeps complaining about his age but, luckily, that is easier to bear because he makes up for his complaints with his new, paradoxically youthful vigour.
The timeline spans more than a year. As a consequence, the time is spread out thin and becomes more shallow. There are almost no reminiscences in the book. All the speculation about the future is put to rest as the narrator reminds the reader that he is close to death anyway, which through some strange alchemy makes the book come alive in a way its predecessors did not.
Then it is the turn of the young generation to get old. They have children. Then it will be the turn of the children to get older. This is what the title of the book refers to: The Last Joy are the children. Of course, it is only from the viewpoint of an individual that they are the last joy.
While Hamsun remains the same keen observer of character as he was before and takes the liberty of scoffing at his readers and at his characters when he feels like it, there is a newfound hope in the book thanks to the emergence of the new generation. That hope did not exist in the other books of the trilogy. Yes, the narrator will die but life will go on. While the time may have become shallower it has also become deeper thanks to the book's intergenerational dimension.
The timeline spans more than a year. As a consequence, the time is spread out thin and becomes more shallow. There are almost no reminiscences in the book. All the speculation about the future is put to rest as the narrator reminds the reader that he is close to death anyway, which through some strange alchemy makes the book come alive in a way its predecessors did not.
Then it is the turn of the young generation to get old. They have children. Then it will be the turn of the children to get older. This is what the title of the book refers to: The Last Joy are the children. Of course, it is only from the viewpoint of an individual that they are the last joy.
While Hamsun remains the same keen observer of character as he was before and takes the liberty of scoffing at his readers and at his characters when he feels like it, there is a newfound hope in the book thanks to the emergence of the new generation. That hope did not exist in the other books of the trilogy. Yes, the narrator will die but life will go on. While the time may have become shallower it has also become deeper thanks to the book's intergenerational dimension.
April 22, 2014
I have read this, remember that opening page. Will have to check to see what other title this comes under when back on the Big Girl computer.
**This book is also known as The Last Joy**
**This book is also known as The Last Joy**
June 23, 2016
ah. nice read. finally some hamsun after a long while. good old hamsun.
January 24, 2019
To be honest, I am not sure what I thought of this book. I enjoyed it enough to finish it. I really enjoyed the beginning when the narrator is living in the wilderness in a Lapp hut in Norway, sharing the space with a mouse (whom he calls Madame). Unfortunately, this beginning doesn't last long, because the weather becomes warmer and he moves to a resort, where we meet several other people. The narrator focuses on just a few of the people and he does so for the rest of the book.
I read this because Hamsun is a Nobel Prize winner and I was hoping this would be a wonderful book, I was a little disappointed.
I read this because Hamsun is a Nobel Prize winner and I was hoping this would be a wonderful book, I was a little disappointed.
July 23, 2024
Onlangs verscheen "De laatste vreugde" van Nobelprijswinnaar Knut Hamsun (1859- 1952), het derde en afsluitende deel van "De Zwerverstrilogie". De eerste twee delen, "Onder de herfstster" en vooral "Con Sordino", waren mij prima bevallen. Ook dit derde en laatste deel stelde mij bepaald niet teleur. Het is kortom mooi dat de hele trilogie nu in soepel Nederlands vertaald is, en dat iedereen deze drie delen nu achter elkaar kan lezen.
In de eerste twee delen maakten we kennis met een ik- figuur die voortdurend rusteloos zwerft en zoekt, zonder te weten wat precies. Een personage dat lang niet zo intens- irrationeel en waanzinnig- wispelturig is als de hoofdpersonen in Hamsuns formidabele meesterwerken "Honger", "Mysteriën" en "Pan". Maar toch een opvallend onaangepast personage, dat veel onvoorspelbaarder, grilliger, vrijer en interessanter is dan u en ik. En die op aanstekelijke wijze totaal lak heeft aan ‘hoe het hoort’. Hij is nu een oude man die zich onttrekt aan alles, en die op verbitterde toon protesteert tegen de moderne wereld van toen (dus rond 1912). Maar hij reflecteert nauwelijks op zijn belevenissen uit de eerste twee delen, en ook niet op waarom hij doet wat hij doet en voelt wat hij voelt. Alsof hij in al die jaren niets heeft geleerd of heeft willen leren. Alsof hij puur de speelbal is van zijn grillen en driften. En alsof hij die grillige driften gewoon niet kan of wil duiden. Omdat ze daar simpelweg te ongrijpbaar voor zijn, maar ook omdat hij een afgrondige hekel heeft aan conventionele duidingen. En dus ook aan de psychologiserende romans van zijn tijd. Dat, plus het feit dat hij schrijver is en “Pedersen” heet (de echte naam van Knut Hamsun), maakt het verleidelijk om hem te zien als alter ego van Knut Hamsun zelf. Veel recensenten zijn er bovendien van overtuigd dat deze ik- figuur dezelfde is als de gekwelde, zich bijna doodhongerende jonge schrijver in "Honger". Die ook wel wordt gezien als alter ego van Hamsun zelf. Zodat je "Honger" en "De Zwerverstrilogie" samen zou kunnen opvatten als het gefictionaliseerde zelfportret van een onconventionele schrijver in verschillende stadia van zijn leven en schrijverschap. Maar dan nadrukkelijk zonder de psychologische ontwikkeling of persoonlijke groei die je bij een wat conventioneler zelfportret had mogen verwachten. En met veel meer onvoorspelbare en intrigerende grilligheden.
Veel lezers vinden dit derde deel wel het zwakste deel van de trilogie. Dat snap ik, want al dat bozige protest tegen alles wat modern is werd ook mij soms wel wat veel. Vaak vond ik het bovendien reactionair gereutel. Tegelijk echter vond ik dat gereutel ook wel weer ontroerend, omdat er een soort onmacht in doorklinkt, het machteloze gemopper van een oude gedesillusioneerde man. Fraai is bovendien hoe desillusie en accepterende onthechting samengaan in wat hij “zijn laatste vreugde” noemt. Die vreugde voelt hij met name als hij eenzaam en doelloos rondzwerft in de door iedereen verlaten natuur, zonder enige ballast: “Als ik vervolgens doorloop, voel ik me vooral leeg en verlaten: dat komt gewoon doordat die rugzak toch tamelijk zwaar was en ik die nu niet meer bij me heb. De laatste vreugde! denk ik bij mezelf. Zonder band met wat dan ook loop ik verder en denk: Het laatste land, het laatste woord, de laatste vreugde….”.
Die laatste vreugde gaat bovendien samen met heel intense en meeslepende jubel over de weergaloze schoonheid van de natuur. De ik-figuur wordt bijvoorbeeld helemaal blij van “een grote berghelling, zo vol tederheid en hulpeloosheid, die net als een moeder alles toelaat, zelfs een mier mag erover lopen”. Ook bejubelt hij de ontzagwekkende aanblik van een arend in volle vlucht: “Groot en zwartachtig, onbereikbaar draait hij de ene cirkel na de andere daarboven, alsof hij op een baan vliegt, hij vreet zich langzaam een weg door de lucht, een mannetje met een dikke nek, een arendshengst die alles onder controle heeft. O, die aanblik is als een melodie”. Soms krijgt zijn jubel over de natuur zelfs bijna religieuze trekken: “Op dit ogenblik ben ik hier met iemand onder vier ogen, en kort daarop zie ik een rug in het bos verdwijnen. Dat is God, denk ik. En daar sta ik dan, ik spreek niet, ik zing niet, ik kijk alleen maar. Ik voel dat mijn gehele wezen van die verschijning is vervuld. Dat was God, denk ik”. Wel is die God een heel persoonlijke God, zoals snel daarna duidelijk wordt: “Niemand kent God, vriendje, de mens kent alleen maar goden. En soms heb ik het gevoel dat ik die van mij tegenkom”. Alsof de ik- figuur, iets nadat hij over zijn God heeft verteld, korzelig laat doorschemeren dat die vluchtige ontmoeting alleen maar een voorbijgaande fictie is. Wat die ontmoeting misschien niet minder intens maakt, en de natuurbeschrijvingen misschien niet minder jubelend of meeslepend. Maar de korzeligheid en desillusie zijn nooit veraf. Bovendien, misschien versterkt de desillusie zelfs het verlangen naar onthechting van alles, naar het loslaten van alle zo teleurstellende ballast, naar de totale vrijheid en ongereptheid van de natuur. Al is de ik- figuur te korzelig om zulke conclusies met ons te willen delen. Of te ongeduldig en ongedurig om zulke reflecties zelfs maar in zichzelf te laten opkomen.
Tegelijk lijkt die “laatste vreugde” soms meer op een onthecht soort acceptatie en berusting dan op jubel over de ongerepte natuur. In zijn gemopper over de moderne tijd, en zijn nostalgie naar ‘vroeger’, zegt de ik- figuur immers ook: “Men leefde zijn leven op een andere manier, men was argeloos. Ik vraag me af of dit niet een minstens even goede muur is om tegenaan te leunen. Men faalde toen ook, maar dat ging niet met zoveel leed gepaard, men droeg het met meer dierlijke kracht. We hebben ons gezonde draagvermogen verzwakt.”. Ofwel: vroeger faalde men net zo hard als nu, en was alles even hopeloos als nu, maar men accepteerde toen dat falen en die hopeloosheid beter. Later spreekt de ik- figuur ook over de ijzers die in eenieder gloeien: “Men stelt zich die ijzers groot en roodgloeiend voor, maar in werkelijkheid zijn het kleine, zwak gloeiende ijzers”. Dat is voor onze innerlijke ijzers zo, net als voor de innerlijke ijzers van de ik- figuur. Toch is er onderscheid: “Maar het verschil tussen mij en mijn lotgenoten is dat ik toegeef dat ze niet anders zijn”. Hij is met andere woorden niet hopelozer of minder hopeloos dan anderen, maar heeft een scherper besef (en een sterker draagvermogen) voor die hopeloosheid. Althans, dat zegt hij soms zelf. Vaak met meer verbittering dan nu, en soms met een boosheid die juist het tegendeel van berusting of acceptatie lijkt. Maar misschien laat precies dat zien dat hij zijn eigen verbittering beter erkent en verdraagt dan de meesten. Of dat hij een heel grillig en veranderlijk mens is: de ene keer berustend, de andere keer vol verbitterd protest, dan weer jubelend, en dan weer totaal gedesillusioneerd. En daarbij past dat hij zijn eigen ouderdom de ene keer lijkt op te vatten als deugd omdat deze hem van jeugdige illusies verlost, en de andere keer als pure vloek van verval en nakende dood. Terwijl hij ook bittere ontboezemingen doet als: “Je bent nog zo bedroevend jong van geest als je vooraan in de zeventig bent”. Of uitspraken die onthechting lijken te combineren met verbitterde onverschilligheid. Zoals: “Mijn meest inspirerende spel is kop of munt: ik gooi een munt in de lucht en zie wat er gebeurt”. Of, nog wat onverschilliger en verbitterder: “Niemand is geïnteresseerd in waar ik ben, ikzelf allerminst”. Woorden die kenmerkend zijn voor de zwerver, die doelloos en rusteloos zwerft van de ene plek naar de andere, de ene ervaring na de andere, en de ene stemming na de andere. Zonder ooit rustpunten te vinden, zeker niet in zijn eigen hoofd.
De ik- figuur lijkt dan ook weinig te hebben geleerd van zijn hulpeloze en erratische verliefdheid op mevrouw Falkenberg in de eerste twee delen van de trilogie. Want nu heeft hij een ongeneeslijke en uitzichtloze crush voor de veel jongere juffrouw Ingeborg Torsen, die hij tegelijk meewarig bekijkt en bejegent, omdat zij haar eigen natuur ondervoedt door haar leraressenberoep en leraressenopleiding. Dat althans vindt de ik- figuur. Die tegelijk hopeloos op haar verliefd is, zonder dit aanvankelijk te beseffen of te willen toegeven. De lezer merkt het aanvankelijk ook alleen tussen de regels door, aan de intensiteit waarmee de ik- figuur Ingeborg observeert. Als een voyeur, een buitenstaander, een niet- deelnemer die niet begrijpt wat hij ziet en wat hij zelf daarbij ervaart. Het lijkt overigens alsof juffrouw Torsen ook zichzelf niet begrijpt. Haar relaties met verschillende mannen zijn van vluchtigheid en ongemotiveerd toeval doorregen, en die mannen – met name de opmerkelijk enigmatische, soms satanische Solem- boren soms duisterheden aan in haar eigen gemoed die zij nauwelijks durft te onderkennen. Ook zij en sommige van haar liefdes zijn dus personages vol van typisch Hamsuniaanse ongrijpbaarheid, wat nog wordt versterkt door de erratische en door hulpeloosheid vertekende blik waarmee de ik- figuur haar bekijkt. En door de gebrekkigheden in diens perspectief, dat door geen enkele alwetende vertellersblik wordt aangevuld en gecorrigeerd.
Dat levert echter wel diverse fraaie observaties en vele mooie zinnen op. Bijvoorbeeld over juffrouw Torsen: “Ach, ze was uit balans, een arm persoontje dat op een dwaalspoor was geraakt. Als ze kon, wreef ze zich stiekem met teer en mest van het veld in, stonk als de pest en walgde er nog steeds niet van”. Maar ook over een zich voortdurend bedrinkende bijfiguur: “Paul kwam terug met ogen die hij blind had gedronken om niet meer te hoeven zien”. Of over de onbevattelijke aanblik van iemand vlak na zijn dodelijke val: “Het was heel bizar, zijn horloge tikte, maar hijzelf was dood”. Of over een door haar man genegeerde gast in een sanatorium: “Mevrouw Molie is een magere dame met platte borst, maar ze heeft er vast niet altijd zo schraal uitgezien; haar blauwige tanden zien eruit alsof ze koud zijn, alsof ze van ijs zijn, maar een paar jaar geleden moeten haar volle mond en de donkere donshaartjes bij haar mondhoeken het mooiste zijn geweest wat haar man zag”. Fraaie zinnen, vind ik, die bovendien laten zien met hoeveel aandacht en gevoel de ik- figuur observeert. Ondanks al zijn beperkingen, ondanks al zijn zo erratische verbittering, ondanks alle vertekeningen van zijn zo grillige perspectief. En misschien maakt vooral dat hem tot waardig alter ego van Hamsun zelf: een schrijver met een wel heel onconventioneel en volgens veel tijdgenoten zelfs ronduit krankjorum perspectief op mens en wereld, maar precies daardoor ook een schrijver met een buitengewoon aandachtige gevoeligheid voor de ongrijpbare grilligheden in het menselijke gemoed.
"De zwerverstrilogie" is zoals gezegd niet zo intens- irrationeel en waanzinnig- wispelturig als Hamsuns formidabele jeugdwerken "Honger", "Mysteriën" en "Pan". En ik vind die jeugdwerken ook echt wel een slag genialer en indringender. Maar ook de trilogie vond ik fraai, en "De laatste vreugde" vond ik een mooie afsluiting. Juist door zijn vreemdheid, de grillige en wispelturige verbittering van de hoofdpersoon, de ook voor hem onbegrijpelijke hartstochten die zijn perspectief vervormen, en zijn opmerkelijk fraaie observaties die hij ook nog eens pregnant verwoordt. Ook de troostende schoonheid van de natuur komt in alle drie delen mooi naar voren. Deze trilogie wordt bovendien vaak als een brug gezien tussen de vroege intens- irrationele Hamsun, en de latere Hamsun, die in "Hoe het groeide" een liefdeslied zong voor de natuur en het simpele leven. Door deze trilogie ben ik extra benieuwd naar dit liefdeslied, dat later dit jaar in nieuwe vertaling zal verschijnen. Maar nu ben ik gewoon al blij dat ik de trilogie in zijn geheel gelezen heb.
In de eerste twee delen maakten we kennis met een ik- figuur die voortdurend rusteloos zwerft en zoekt, zonder te weten wat precies. Een personage dat lang niet zo intens- irrationeel en waanzinnig- wispelturig is als de hoofdpersonen in Hamsuns formidabele meesterwerken "Honger", "Mysteriën" en "Pan". Maar toch een opvallend onaangepast personage, dat veel onvoorspelbaarder, grilliger, vrijer en interessanter is dan u en ik. En die op aanstekelijke wijze totaal lak heeft aan ‘hoe het hoort’. Hij is nu een oude man die zich onttrekt aan alles, en die op verbitterde toon protesteert tegen de moderne wereld van toen (dus rond 1912). Maar hij reflecteert nauwelijks op zijn belevenissen uit de eerste twee delen, en ook niet op waarom hij doet wat hij doet en voelt wat hij voelt. Alsof hij in al die jaren niets heeft geleerd of heeft willen leren. Alsof hij puur de speelbal is van zijn grillen en driften. En alsof hij die grillige driften gewoon niet kan of wil duiden. Omdat ze daar simpelweg te ongrijpbaar voor zijn, maar ook omdat hij een afgrondige hekel heeft aan conventionele duidingen. En dus ook aan de psychologiserende romans van zijn tijd. Dat, plus het feit dat hij schrijver is en “Pedersen” heet (de echte naam van Knut Hamsun), maakt het verleidelijk om hem te zien als alter ego van Knut Hamsun zelf. Veel recensenten zijn er bovendien van overtuigd dat deze ik- figuur dezelfde is als de gekwelde, zich bijna doodhongerende jonge schrijver in "Honger". Die ook wel wordt gezien als alter ego van Hamsun zelf. Zodat je "Honger" en "De Zwerverstrilogie" samen zou kunnen opvatten als het gefictionaliseerde zelfportret van een onconventionele schrijver in verschillende stadia van zijn leven en schrijverschap. Maar dan nadrukkelijk zonder de psychologische ontwikkeling of persoonlijke groei die je bij een wat conventioneler zelfportret had mogen verwachten. En met veel meer onvoorspelbare en intrigerende grilligheden.
Veel lezers vinden dit derde deel wel het zwakste deel van de trilogie. Dat snap ik, want al dat bozige protest tegen alles wat modern is werd ook mij soms wel wat veel. Vaak vond ik het bovendien reactionair gereutel. Tegelijk echter vond ik dat gereutel ook wel weer ontroerend, omdat er een soort onmacht in doorklinkt, het machteloze gemopper van een oude gedesillusioneerde man. Fraai is bovendien hoe desillusie en accepterende onthechting samengaan in wat hij “zijn laatste vreugde” noemt. Die vreugde voelt hij met name als hij eenzaam en doelloos rondzwerft in de door iedereen verlaten natuur, zonder enige ballast: “Als ik vervolgens doorloop, voel ik me vooral leeg en verlaten: dat komt gewoon doordat die rugzak toch tamelijk zwaar was en ik die nu niet meer bij me heb. De laatste vreugde! denk ik bij mezelf. Zonder band met wat dan ook loop ik verder en denk: Het laatste land, het laatste woord, de laatste vreugde….”.
Die laatste vreugde gaat bovendien samen met heel intense en meeslepende jubel over de weergaloze schoonheid van de natuur. De ik-figuur wordt bijvoorbeeld helemaal blij van “een grote berghelling, zo vol tederheid en hulpeloosheid, die net als een moeder alles toelaat, zelfs een mier mag erover lopen”. Ook bejubelt hij de ontzagwekkende aanblik van een arend in volle vlucht: “Groot en zwartachtig, onbereikbaar draait hij de ene cirkel na de andere daarboven, alsof hij op een baan vliegt, hij vreet zich langzaam een weg door de lucht, een mannetje met een dikke nek, een arendshengst die alles onder controle heeft. O, die aanblik is als een melodie”. Soms krijgt zijn jubel over de natuur zelfs bijna religieuze trekken: “Op dit ogenblik ben ik hier met iemand onder vier ogen, en kort daarop zie ik een rug in het bos verdwijnen. Dat is God, denk ik. En daar sta ik dan, ik spreek niet, ik zing niet, ik kijk alleen maar. Ik voel dat mijn gehele wezen van die verschijning is vervuld. Dat was God, denk ik”. Wel is die God een heel persoonlijke God, zoals snel daarna duidelijk wordt: “Niemand kent God, vriendje, de mens kent alleen maar goden. En soms heb ik het gevoel dat ik die van mij tegenkom”. Alsof de ik- figuur, iets nadat hij over zijn God heeft verteld, korzelig laat doorschemeren dat die vluchtige ontmoeting alleen maar een voorbijgaande fictie is. Wat die ontmoeting misschien niet minder intens maakt, en de natuurbeschrijvingen misschien niet minder jubelend of meeslepend. Maar de korzeligheid en desillusie zijn nooit veraf. Bovendien, misschien versterkt de desillusie zelfs het verlangen naar onthechting van alles, naar het loslaten van alle zo teleurstellende ballast, naar de totale vrijheid en ongereptheid van de natuur. Al is de ik- figuur te korzelig om zulke conclusies met ons te willen delen. Of te ongeduldig en ongedurig om zulke reflecties zelfs maar in zichzelf te laten opkomen.
Tegelijk lijkt die “laatste vreugde” soms meer op een onthecht soort acceptatie en berusting dan op jubel over de ongerepte natuur. In zijn gemopper over de moderne tijd, en zijn nostalgie naar ‘vroeger’, zegt de ik- figuur immers ook: “Men leefde zijn leven op een andere manier, men was argeloos. Ik vraag me af of dit niet een minstens even goede muur is om tegenaan te leunen. Men faalde toen ook, maar dat ging niet met zoveel leed gepaard, men droeg het met meer dierlijke kracht. We hebben ons gezonde draagvermogen verzwakt.”. Ofwel: vroeger faalde men net zo hard als nu, en was alles even hopeloos als nu, maar men accepteerde toen dat falen en die hopeloosheid beter. Later spreekt de ik- figuur ook over de ijzers die in eenieder gloeien: “Men stelt zich die ijzers groot en roodgloeiend voor, maar in werkelijkheid zijn het kleine, zwak gloeiende ijzers”. Dat is voor onze innerlijke ijzers zo, net als voor de innerlijke ijzers van de ik- figuur. Toch is er onderscheid: “Maar het verschil tussen mij en mijn lotgenoten is dat ik toegeef dat ze niet anders zijn”. Hij is met andere woorden niet hopelozer of minder hopeloos dan anderen, maar heeft een scherper besef (en een sterker draagvermogen) voor die hopeloosheid. Althans, dat zegt hij soms zelf. Vaak met meer verbittering dan nu, en soms met een boosheid die juist het tegendeel van berusting of acceptatie lijkt. Maar misschien laat precies dat zien dat hij zijn eigen verbittering beter erkent en verdraagt dan de meesten. Of dat hij een heel grillig en veranderlijk mens is: de ene keer berustend, de andere keer vol verbitterd protest, dan weer jubelend, en dan weer totaal gedesillusioneerd. En daarbij past dat hij zijn eigen ouderdom de ene keer lijkt op te vatten als deugd omdat deze hem van jeugdige illusies verlost, en de andere keer als pure vloek van verval en nakende dood. Terwijl hij ook bittere ontboezemingen doet als: “Je bent nog zo bedroevend jong van geest als je vooraan in de zeventig bent”. Of uitspraken die onthechting lijken te combineren met verbitterde onverschilligheid. Zoals: “Mijn meest inspirerende spel is kop of munt: ik gooi een munt in de lucht en zie wat er gebeurt”. Of, nog wat onverschilliger en verbitterder: “Niemand is geïnteresseerd in waar ik ben, ikzelf allerminst”. Woorden die kenmerkend zijn voor de zwerver, die doelloos en rusteloos zwerft van de ene plek naar de andere, de ene ervaring na de andere, en de ene stemming na de andere. Zonder ooit rustpunten te vinden, zeker niet in zijn eigen hoofd.
De ik- figuur lijkt dan ook weinig te hebben geleerd van zijn hulpeloze en erratische verliefdheid op mevrouw Falkenberg in de eerste twee delen van de trilogie. Want nu heeft hij een ongeneeslijke en uitzichtloze crush voor de veel jongere juffrouw Ingeborg Torsen, die hij tegelijk meewarig bekijkt en bejegent, omdat zij haar eigen natuur ondervoedt door haar leraressenberoep en leraressenopleiding. Dat althans vindt de ik- figuur. Die tegelijk hopeloos op haar verliefd is, zonder dit aanvankelijk te beseffen of te willen toegeven. De lezer merkt het aanvankelijk ook alleen tussen de regels door, aan de intensiteit waarmee de ik- figuur Ingeborg observeert. Als een voyeur, een buitenstaander, een niet- deelnemer die niet begrijpt wat hij ziet en wat hij zelf daarbij ervaart. Het lijkt overigens alsof juffrouw Torsen ook zichzelf niet begrijpt. Haar relaties met verschillende mannen zijn van vluchtigheid en ongemotiveerd toeval doorregen, en die mannen – met name de opmerkelijk enigmatische, soms satanische Solem- boren soms duisterheden aan in haar eigen gemoed die zij nauwelijks durft te onderkennen. Ook zij en sommige van haar liefdes zijn dus personages vol van typisch Hamsuniaanse ongrijpbaarheid, wat nog wordt versterkt door de erratische en door hulpeloosheid vertekende blik waarmee de ik- figuur haar bekijkt. En door de gebrekkigheden in diens perspectief, dat door geen enkele alwetende vertellersblik wordt aangevuld en gecorrigeerd.
Dat levert echter wel diverse fraaie observaties en vele mooie zinnen op. Bijvoorbeeld over juffrouw Torsen: “Ach, ze was uit balans, een arm persoontje dat op een dwaalspoor was geraakt. Als ze kon, wreef ze zich stiekem met teer en mest van het veld in, stonk als de pest en walgde er nog steeds niet van”. Maar ook over een zich voortdurend bedrinkende bijfiguur: “Paul kwam terug met ogen die hij blind had gedronken om niet meer te hoeven zien”. Of over de onbevattelijke aanblik van iemand vlak na zijn dodelijke val: “Het was heel bizar, zijn horloge tikte, maar hijzelf was dood”. Of over een door haar man genegeerde gast in een sanatorium: “Mevrouw Molie is een magere dame met platte borst, maar ze heeft er vast niet altijd zo schraal uitgezien; haar blauwige tanden zien eruit alsof ze koud zijn, alsof ze van ijs zijn, maar een paar jaar geleden moeten haar volle mond en de donkere donshaartjes bij haar mondhoeken het mooiste zijn geweest wat haar man zag”. Fraaie zinnen, vind ik, die bovendien laten zien met hoeveel aandacht en gevoel de ik- figuur observeert. Ondanks al zijn beperkingen, ondanks al zijn zo erratische verbittering, ondanks alle vertekeningen van zijn zo grillige perspectief. En misschien maakt vooral dat hem tot waardig alter ego van Hamsun zelf: een schrijver met een wel heel onconventioneel en volgens veel tijdgenoten zelfs ronduit krankjorum perspectief op mens en wereld, maar precies daardoor ook een schrijver met een buitengewoon aandachtige gevoeligheid voor de ongrijpbare grilligheden in het menselijke gemoed.
"De zwerverstrilogie" is zoals gezegd niet zo intens- irrationeel en waanzinnig- wispelturig als Hamsuns formidabele jeugdwerken "Honger", "Mysteriën" en "Pan". En ik vind die jeugdwerken ook echt wel een slag genialer en indringender. Maar ook de trilogie vond ik fraai, en "De laatste vreugde" vond ik een mooie afsluiting. Juist door zijn vreemdheid, de grillige en wispelturige verbittering van de hoofdpersoon, de ook voor hem onbegrijpelijke hartstochten die zijn perspectief vervormen, en zijn opmerkelijk fraaie observaties die hij ook nog eens pregnant verwoordt. Ook de troostende schoonheid van de natuur komt in alle drie delen mooi naar voren. Deze trilogie wordt bovendien vaak als een brug gezien tussen de vroege intens- irrationele Hamsun, en de latere Hamsun, die in "Hoe het groeide" een liefdeslied zong voor de natuur en het simpele leven. Door deze trilogie ben ik extra benieuwd naar dit liefdeslied, dat later dit jaar in nieuwe vertaling zal verschijnen. Maar nu ben ik gewoon al blij dat ik de trilogie in zijn geheel gelezen heb.
Read
November 26, 2024"... als de bossen niet naar mij komen, moet ik naar hen toe gaan. Zo is dat."
April 10, 2023
Look Back on Happiness no es un libro de autoayuda; título equívoco el suyo. Look Back on Happiness es un libro estilo autobiográfico del escritor de origen noruego, ganador del nobel de literatura en 1920, Knut Hamsun. Tan sólo con haber leído nada más que esta obra (y eso que no es la más vanagloriada dentro de su repertorio) puedo ver el por qué de tal distinción: su estilo de escritura es poético; ritmo y rima conducen la cadencia durante casi todas las páginas. Casi; hay cosas que simplemente no pueden (o no deben) ser poetizadas. Me recordó al estilo de escritura de Thomas Wolfe, lo cuál siempre agradezco. Aunque si me preguntas Thomas Wolfe es mejor.
Curioso. Me acabó de dar cuenta que el nombre del protagonista no es explícitamente mencionado en el libro. Ni como Knut o alguna especie de alter ego. Y no me molestó para nada: ni lo había notado.
Me parece que el motivo de título del libro (Look Back on Happiness) es que el señor Knut lo escribió teniendo una edad un tanto avanzada; sesenta años, tal vez más. En él recuerda cómo solían ser las cosas en la Noruega de su juventud (Look Back), y cómo solía ser él en ella (on Happiness). Un libro nostálgico, en pocas palabras.
El libro está ambientado en una Noruega de los años cuarenta, una Noruega intentando decidir su futuro: convertirse en un destino turístico como Suiza, o ser una potencia al igual que Alemania. Cualquiera que sea el rumbo que decida tomar, acarreara cambios que no serán del agrado del señor Knut.
A lo cuál me lleva al motivo por el que sólo le he dado cuatro estrellas al libro a pesar de haberlo amado: hay ideas severamente retrogradas con respecto al genero femenino. Lo cuál generalmente no me molesta encontrar en los libros clásicos: todos somos hijos de nuestro tiempo. Pero en este libro fue mencionado reiteradamente. Parafraseando, y mofándome un poco del señor Knut, aparecen cosas como "pobres de las jóvenes noruegas; no saben en lo que las hemos convertido al permitirles tener educación. No saben que no hacen más que perder el tiempo que podrían estar utilizando para aprender las labores propias de una mujer". Y más adelante "qué usó tiene un hombre para una mujer que no sabe hacer otra cosa que aprender." Tal vez estoy exagerando con los ejemplos, pero así fue como lo interprete.
Aunque al mismo tiempo entiendo el punto que trataba de realizar el señor Knut. Lo que no me gustó fue la manera en que lo mostró: si tan sólo hubiera puesto también ejemplos que exhibieran al género masculino, otra fuese mi opinión.
Pero es que el señor Knut es tan nostálgico de la Noruega de su recuerdo que inclusive en tres ocasiones rompe la cuarta barrera al hacernos creer que está hablando con nosotros, el lector, al usar el pronombre personal en segunda persona (you) combinado con un toque de familiaridad (my friend). Pero es un engaño que es rebelado, aunque no explícitamente, al final del libro. En realidad está hablando con esa Noruega que lo vio nacer.
Look Back on Happiness trata sobre un hombre cansado de la sociedad siempre cambiante. Un hombre que con cada primavera decide marcharse al bosque para estar con la naturaleza y con sus pensamientos, generalmente poéticos. Una lectura recomendable a pesar de sus defectos.
What would my heart, where would I stray?
Shall I leave the forest behind me?
It was my home but yesterday;
now toward the city I wend my way;
to the darkness of night I’ve resigned me.
The world round me sleeps as I tarry, alone,
soothing my ear with its quiet.
How large and gray is the city of stone
in which the many all hopes enthrone!
Shall I, too, accept their fiat?
Hark! Do the bells ring on the hillside?
Back to the peace of the forest I turn
in the nightly hour that’s hoarest.
There’s a sweet-smelling hedgerow to which I yearn;
I shall rest my head on heather and fern,
and sleep in the depths of the forest.
Hark, how the bells ring on the hillside!
Romantic? Yes. Mere sentimentality, mood, rhyme — nothing? Yes.
It is the last happiness.
Curioso. Me acabó de dar cuenta que el nombre del protagonista no es explícitamente mencionado en el libro. Ni como Knut o alguna especie de alter ego. Y no me molestó para nada: ni lo había notado.
Me parece que el motivo de título del libro (Look Back on Happiness) es que el señor Knut lo escribió teniendo una edad un tanto avanzada; sesenta años, tal vez más. En él recuerda cómo solían ser las cosas en la Noruega de su juventud (Look Back), y cómo solía ser él en ella (on Happiness). Un libro nostálgico, en pocas palabras.
El libro está ambientado en una Noruega de los años cuarenta, una Noruega intentando decidir su futuro: convertirse en un destino turístico como Suiza, o ser una potencia al igual que Alemania. Cualquiera que sea el rumbo que decida tomar, acarreara cambios que no serán del agrado del señor Knut.
A lo cuál me lleva al motivo por el que sólo le he dado cuatro estrellas al libro a pesar de haberlo amado: hay ideas severamente retrogradas con respecto al genero femenino. Lo cuál generalmente no me molesta encontrar en los libros clásicos: todos somos hijos de nuestro tiempo. Pero en este libro fue mencionado reiteradamente. Parafraseando, y mofándome un poco del señor Knut, aparecen cosas como "pobres de las jóvenes noruegas; no saben en lo que las hemos convertido al permitirles tener educación. No saben que no hacen más que perder el tiempo que podrían estar utilizando para aprender las labores propias de una mujer". Y más adelante "qué usó tiene un hombre para una mujer que no sabe hacer otra cosa que aprender." Tal vez estoy exagerando con los ejemplos, pero así fue como lo interprete.
Aunque al mismo tiempo entiendo el punto que trataba de realizar el señor Knut. Lo que no me gustó fue la manera en que lo mostró: si tan sólo hubiera puesto también ejemplos que exhibieran al género masculino, otra fuese mi opinión.
Pero es que el señor Knut es tan nostálgico de la Noruega de su recuerdo que inclusive en tres ocasiones rompe la cuarta barrera al hacernos creer que está hablando con nosotros, el lector, al usar el pronombre personal en segunda persona (you) combinado con un toque de familiaridad (my friend). Pero es un engaño que es rebelado, aunque no explícitamente, al final del libro. En realidad está hablando con esa Noruega que lo vio nacer.
Look Back on Happiness trata sobre un hombre cansado de la sociedad siempre cambiante. Un hombre que con cada primavera decide marcharse al bosque para estar con la naturaleza y con sus pensamientos, generalmente poéticos. Una lectura recomendable a pesar de sus defectos.
What would my heart, where would I stray?
Shall I leave the forest behind me?
It was my home but yesterday;
now toward the city I wend my way;
to the darkness of night I’ve resigned me.
The world round me sleeps as I tarry, alone,
soothing my ear with its quiet.
How large and gray is the city of stone
in which the many all hopes enthrone!
Shall I, too, accept their fiat?
Hark! Do the bells ring on the hillside?
Back to the peace of the forest I turn
in the nightly hour that’s hoarest.
There’s a sweet-smelling hedgerow to which I yearn;
I shall rest my head on heather and fern,
and sleep in the depths of the forest.
Hark, how the bells ring on the hillside!
Romantic? Yes. Mere sentimentality, mood, rhyme — nothing? Yes.
It is the last happiness.
August 25, 2017
"For my own bed, I cut fresh pine twigs, as is fitting. I have an axe and a saw and the necessary crockery. And I have a sleeping bag of sheepskin with the wool inside. I keep a fire burning in the fireplace all night, and my shirt, which hangs by it, smells of fresh resin in the morning. When I want coffee, I go out, fill the kettle with clean snow, and hang it over the fire till the snow turns to water.
/.../
While the pot is boiling I lie down and gaze at the fire till I fall asleep. I take my midday nap before my meal. And when I wake up, the food is cooked, filling the hut with an aroma of meat and resin.
/.../
The day is at an end. All has been well, and I have had no unpleasantness. In the great silence surrounding me, I am the only adult, roaming man; this makes me bigger and more important, God's kin."
/.../
While the pot is boiling I lie down and gaze at the fire till I fall asleep. I take my midday nap before my meal. And when I wake up, the food is cooked, filling the hut with an aroma of meat and resin.
/.../
The day is at an end. All has been well, and I have had no unpleasantness. In the great silence surrounding me, I am the only adult, roaming man; this makes me bigger and more important, God's kin."
March 26, 2009
This was a somewhat different read of Hamsun than I'd grown accustom to with his past work. The style and flow however, was similar and I really enjoyed this book. As usual, there's not anyone who gets lost in the story along the way and it's a neat insight into the community of a small rural town.
April 30, 2022
О путниках и бездомных
Что тут еще сказать? Завораживает этот противоречивый норвежец, затягивает в свои книги, погружает в медитацию и приносит какое-то умиротворение, умело переплетая Природу и Человека. Здесь не хочется искать глубоких смыслов и замысловатых подтекстов, а просто расслабиться и наслаждаться. Стиль Гамсуна уникален и очень органичен, он создан для и непосредственно теми сюжетами, теми картинами, которые автор словно небрежно, но выверено и органично выписывает для читателя.
Данный сборник включает в себя повесть "Последняя отрада" и роман "Последняя глава".
Последняя отрада (4½ из 5)
"Последняя отрада" - завершающая часть Трилогии о Странниках, хотя скорее о Страннике.
В первой части трилогии главный герой предстает перед нами достаточно молодым и страстным, полным вдохновения, желания творить и дарить свои чувства. Во второй повести наш странник набирается опыта и шрамов, устает от страданий и все чаще отстранено наблюдает за жизнью городских. Третья же часть показывает нам почтенного старика, но старика в плане мудрости и спокойствия, а не закостенелости и смиренности. Герой концентрируется на себе, своем "внутреннем железе", а главная его цель - как можно дольше держать это железо раскаленным докрасна. Он уходит в лес, когда чувствует в этом необходимость, он встречается с людьми, когда сердце его желает того. Странник научился чувствовать как никогда остро как окружающих, так и самого себя. Он смотрит проницательно и спокойно. Он твердо стоит на ногах и хоть не знает, куда сердце поведет его завтра, он всегда готов отправиться в путь. По зову и на зов. К последней отраде.
"Последняя отрада" отлично справляется с ролью завершающей части, идеально дополняя и полно раскрывая трилогию. С удовольствием бы купила все три повести под одной обложкой. Надеюсь, когда-нибудь ее издадут в таком виде.
Последняя глава (3½ из 5)
Среди горных вершин, недалеко от Вышки, раскинулась санатория "Торахус". Безмятежность, исцеление и великосветскую компанию обещают всем потенциальным гостям нового пансионата. И люди стекаются, каждый преследует свою цель, почему-то надеясь найти ее у черта на куличиках: владельцы ждут прибыли, доктор - "подопытных", одинокие дамы - прекрасных принцев, ученые мужи - слушателей с разинутыми ртами, страдальцы и актеры ищут публики, а скучающие - шоу.
Санаторий - это приют. И герои романа, застрявшие, простите, задержавшиеся в полюбившейся санатории, по сути бездомные. Вот вы бы встречали Рождество в компании сомнительных полузнакомых людей, если бы где-то в этом мире вас ждали у потрескивающего камина? Им некуда идти, они бегут от жизни, от реальности. Но реальность одна на всех, она настигает тебя даже под защитой норвежских фьордов.
"Торахус" не сказка. Здесь можно сколько угодно читать французские романы и английские детективы, но ни принцессой, ни Шерлоком от этого не станешь. Здесь можно сколько угодно разглагольствовать, но все слова улетят в пустоту. Здесь можно усердно искать смерти или же выздоровления, но получишь лишь то, что сможешь взять сам.
Тяжело читать о разбившихся, ленивых, самонадеянных и слепых. Тяжело видеть столько вроде бы взрослых и состоявшихся, но бездомных и потерянных. Среди всей этой печали ярким лучиком света освещала меня трогательная и такая по-мужски колючая дружба Самоубийцы и Мосса. Пожалуй, только она позволила не погрязнуть в этой трясине санатория, жизнезаменителя, который шуршит яркой обложкой и завлекает желающих достичь цели, при этом не шевеля и пальцем.
"Последняя глава" завлекает и вызывает яркие эмоции, что нехарактерно для такого размеренного и безсобытийного повествования. А главное - помогает понять, что ни доктора, ни горный воздух, ни даже ключевая водица и графиня в соседней комнате не принесут вам счастья на золотом блюдечке. Не все человеку санатория. А если некуда идти, то, может, стоит попробовать построить настоящий, свой дом? Если не лень, конечно.
Он пишет так же, как говорит, как думает, как мечтает, как поет птица, как растет дерево. Все его отступления, сказки, сны, восторги, бред, которые были бы нелепы и тяжелы у другого, составляют его тонкую и пышную прелесть.... И самый язык его неподражаем - этот небрежный, интимный, с грубоватым юмором, непринужденный и несколько растрепанный разговорный язык, которым он как будто бы рассказывает свои повести, один на один, самому близкому человеку и за которым так и чувствуется живой жест, презрительный блеск глаз и нежная улыбка.
А. И. Куприн о творчестве Кнута Гамсуна
Что тут еще сказать? Завораживает этот противоречивый норвежец, затягивает в свои книги, погружает в медитацию и приносит какое-то умиротворение, умело переплетая Природу и Человека. Здесь не хочется искать глубоких смыслов и замысловатых подтекстов, а просто расслабиться и наслаждаться. Стиль Гамсуна уникален и очень органичен, он создан для и непосредственно теми сюжетами, теми картинами, которые автор словно небрежно, но выверено и органично выписывает для читателя.
Данный сборник включает в себя повесть "Последняя отрада" и роман "Последняя глава".
Последняя отрада (4½ из 5)
"Последняя отрада" - завершающая часть Трилогии о Странниках, хотя скорее о Страннике.
Со мной случилось то, что случается со всеми любителями лесов и широкого простора: мы безмолвно назначили друг другу свидание - это было вчера вечером, меня вдруг охватило какое-то странное чувство, и глаза мои невольно обратились к двери.
В первой части трилогии главный герой предстает перед нами достаточно молодым и страстным, полным вдохновения, желания творить и дарить свои чувства. Во второй повести наш странник набирается опыта и шрамов, устает от страданий и все чаще отстранено наблюдает за жизнью городских. Третья же часть показывает нам почтенного старика, но старика в плане мудрости и спокойствия, а не закостенелости и смиренности. Герой концентрируется на себе, своем "внутреннем железе", а главная его цель - как можно дольше держать это железо раскаленным докрасна. Он уходит в лес, когда чувствует в этом необходимость, он встречается с людьми, когда сердце его желает того. Странник научился чувствовать как никогда остро как окружающих, так и самого себя. Он смотрит проницательно и спокойно. Он твердо стоит на ногах и хоть не знает, куда сердце поведет его завтра, он всегда готов отправиться в путь. По зову и на зов. К последней отраде.
И я стою здесь, прислонившись к самому миру; да, а ты, быть может, принимаешь мою бледность за нечто серьезное…
"Последняя отрада" отлично справляется с ролью завершающей части, идеально дополняя и полно раскрывая трилогию. С удовольствием бы купила все три повести под одной обложкой. Надеюсь, когда-нибудь ее издадут в таком виде.
Последняя глава (3½ из 5)
Среди горных вершин, недалеко от Вышки, раскинулась санатория "Торахус". Безмятежность, исцеление и великосветскую компанию обещают всем потенциальным гостям нового пансионата. И люди стекаются, каждый преследует свою цель, почему-то надеясь найти ее у черта на куличиках: владельцы ждут прибыли, доктор - "подопытных", одинокие дамы - прекрасных принцев, ученые мужи - слушателей с разинутыми ртами, страдальцы и актеры ищут публики, а скучающие - шоу.
Санаторий - это приют. И герои романа, застрявшие, простите, задержавшиеся в полюбившейся санатории, по сути бездомные. Вот вы бы встречали Рождество в компании сомнительных полузнакомых людей, если бы где-то в этом мире вас ждали у потрескивающего камина? Им некуда идти, они бегут от жизни, от реальности. Но реальность одна на всех, она настигает тебя даже под защитой норвежских фьордов.
Люди ползают и ползают, некоторые здесь, други�� там. Порою ползают вместе, порою встречаются и не желают уступить дорогу друг другу. А иногда переползают через труп друг друга. И разве может быть иначе? Разве они не люди?
"Торахус" не сказка. Здесь можно сколько угодно читать французские романы и английские детективы, но ни принцессой, ни Шерлоком от этого не станешь. Здесь можно сколько угодно разглагольствовать, но все слова улетят в пустоту. Здесь можно усердно искать смерти или же выздоровления, но получишь лишь то, что сможешь взять сам.
Люди не могут всегда иг��ать на одной струне, иные струны рвутся, бывает, что они играют на последней.
Тяжело читать о разбившихся, ленивых, самонадеянных и слепых. Тяжело видеть столько вроде бы взрослых и состоявшихся, но бездомных и потерянных. Среди всей этой печали ярким лучиком света освещала меня трогательная и такая по-мужски колючая дружба Самоубийцы и Мосса. Пожалуй, только она позволила не погрязнуть в этой трясине санатория, жизнезаменителя, который шуршит яркой обложкой и завлекает желающих достичь цели, при этом не шевеля и пальцем.
"Последняя глава" завлекает и вызывает яркие эмоции, что нехарактерно для такого размеренного и безсобытийного повествования. А главное - помогает понять, что ни доктора, ни горный воздух, ни даже ключевая водица и графиня в соседней комнате не принесут вам счастья на золотом блюдечке. Не все человеку санатория. А если некуда идти, то, может, стоит попробовать построить настоящий, свой дом? Если не лень, конечно.
April 3, 2025
[4.0/5.0]
Lydbok, Cappelen Damm 2024, lest av Anders Ribu, Operasjon Hjernerystelse.
En vidunderlig og stemningsfull historie, med nydelige skildringer av både natur og mennesker.
Selv om dette er bok 3 i Vandrer-serien er den svært forskjellig fra de to første bøkene i serien, både i historie og oppbygging. De to første bøkene var veldig tydelig del 1 og 2 av samme historie. Bøkene var dominert av endeløse intriger som ikke alltid var like interessante og mange av personene blei vi bare overflatisk kjent med. I tillegg benytta bøkene seg av et for meg distanserende fortellergrep: flere ganger fortalte en tredjeperson jeg-personen hva vedkommende hadde sett og hørt. I Den siste glede er det derimot jeg-personen som virkelig er sentrum. Handlingene blir (stort sett) opplevd gjennom ham selv. Når det er andres historier som skal fortelles, er det den aktuelle personen selv som forteller, istedenfor at en tredjeperson skal involveres. Også denne boka har intriger, men de er mer interessante og blir fortalt med mer innlevelse. Til slutt er den aldrende (han har jo bikka 50!) jeg-personens syn på det å bli gammel en rød tråd gjennom hele romanen.
Naturskildringene er ypperlige. Hamsun beskriver alltid naturen flott, men dette er for meg høydepunktet i karrieren hans så langt. Skildringene satt kanskje ekstra godt siden jeg hørte boka mens jeg gikk tur i Nordmarka med sekk og primus?
Vanligvis syns jeg repetisjoner bare fungerer sånn passe. Hamsun er derimot en mester i geniale og stemningsfulle gjentagelser av fraser. Han var så ung. Språket er som vanlig påfallende moderne og nærmest eksperimentelt. Ikke noe behov for fullstendige setninger fra den pennen, nei.
Så, hvorfor bare 4 stjerner? Som (nesten) alltid roter Hamsun seg av og til bort i lange og uinteressante stream-of-consciousness-partier. I tillegg kjeder samfunnskommentarene hans meg; han (det vil si karakterene hans) øser av sin sedvanlige motvilje mot Sveits og England, mens hans elskede Tyskland får skryt i massevis. I motsetning til de tidløse beskrivelsene av mellommenneskelige forhold og natur, har slike partier ikke annen funksjon enn å få teksten til å virke gammel og forelda.
Innleser er igjen Anders Ribu. Han leser bra. Enten har jeg blitt mer vant til lesestilen hans, eller så leste han denne boka mindre gammelmodig og radioteateraktig enn de to første bøkene. Nå syntes jeg bare han leste med en flott innlevelse. Pusteteknikken hans var også mye bedre, denne gangen var det bare noen få setninger han endte opp å måtte presse ut på grunn av luftmangel.
Lydbok, Cappelen Damm 2024, lest av Anders Ribu, Operasjon Hjernerystelse.
En vidunderlig og stemningsfull historie, med nydelige skildringer av både natur og mennesker.
Selv om dette er bok 3 i Vandrer-serien er den svært forskjellig fra de to første bøkene i serien, både i historie og oppbygging. De to første bøkene var veldig tydelig del 1 og 2 av samme historie. Bøkene var dominert av endeløse intriger som ikke alltid var like interessante og mange av personene blei vi bare overflatisk kjent med. I tillegg benytta bøkene seg av et for meg distanserende fortellergrep: flere ganger fortalte en tredjeperson jeg-personen hva vedkommende hadde sett og hørt. I Den siste glede er det derimot jeg-personen som virkelig er sentrum. Handlingene blir (stort sett) opplevd gjennom ham selv. Når det er andres historier som skal fortelles, er det den aktuelle personen selv som forteller, istedenfor at en tredjeperson skal involveres. Også denne boka har intriger, men de er mer interessante og blir fortalt med mer innlevelse. Til slutt er den aldrende (han har jo bikka 50!) jeg-personens syn på det å bli gammel en rød tråd gjennom hele romanen.
Naturskildringene er ypperlige. Hamsun beskriver alltid naturen flott, men dette er for meg høydepunktet i karrieren hans så langt. Skildringene satt kanskje ekstra godt siden jeg hørte boka mens jeg gikk tur i Nordmarka med sekk og primus?
Vanligvis syns jeg repetisjoner bare fungerer sånn passe. Hamsun er derimot en mester i geniale og stemningsfulle gjentagelser av fraser. Han var så ung. Språket er som vanlig påfallende moderne og nærmest eksperimentelt. Ikke noe behov for fullstendige setninger fra den pennen, nei.
Så, hvorfor bare 4 stjerner? Som (nesten) alltid roter Hamsun seg av og til bort i lange og uinteressante stream-of-consciousness-partier. I tillegg kjeder samfunnskommentarene hans meg; han (det vil si karakterene hans) øser av sin sedvanlige motvilje mot Sveits og England, mens hans elskede Tyskland får skryt i massevis. I motsetning til de tidløse beskrivelsene av mellommenneskelige forhold og natur, har slike partier ikke annen funksjon enn å få teksten til å virke gammel og forelda.
Innleser er igjen Anders Ribu. Han leser bra. Enten har jeg blitt mer vant til lesestilen hans, eller så leste han denne boka mindre gammelmodig og radioteateraktig enn de to første bøkene. Nå syntes jeg bare han leste med en flott innlevelse. Pusteteknikken hans var også mye bedre, denne gangen var det bare noen få setninger han endte opp å måtte presse ut på grunn av luftmangel.
November 11, 2024
Semi-interesting as a proto-autofictional preliminary take on tropes and conflicts Hamsun will eventually clarify and fully imagine in the Growth of the Soil. But, published when he was in his early fifties, narrated by a "settled" writer in his early seventies, it ultimately feels like a posthumous or abandoned novel. It seems more like the work of a much younger or much older/enfeebled writer than something he wrote a few years before writing a masterpiece.
If you've ever watched and enjoyed Alone, the show involving a group of contestants seeing who can survive the longest alone in the woods, I recommend downloading a free ebook of this and reading the first two or three chapters. The narrator is living in a peat hut, living off reindeer cheese and meat he keeps in a snow bank, conversing with and feeding a friendly little mouse, and figuring out the way home when the sun isn't out by leaves and moss and other signs. Turns of phrase and general Hamsun weirdness are on full display, and I thought after two chapters this would be a real treat.
It starts at a really high point, the prose striking and polished, and then it falls off a little as he interacts with others and then falls off some more once he stays at a summer house in an area where a new road through the territory has brought some changes. Some things happen but characters beyond the narrator were not clear enough for me to care. And then it continues to fall off in quality (the intensity, weirdness, engagement of Hamsun's best writing) until the very last chapter, but it's too late after far too little.
This "Wanderers" trilogy seems under-read, most likely for good reason -- this is the last book in the trilogy and I expect to read the other two in free ebook form, in part because it seems to have had an influence on Tomas Espedal, a favorite Norwegian writer.
If you've ever watched and enjoyed Alone, the show involving a group of contestants seeing who can survive the longest alone in the woods, I recommend downloading a free ebook of this and reading the first two or three chapters. The narrator is living in a peat hut, living off reindeer cheese and meat he keeps in a snow bank, conversing with and feeding a friendly little mouse, and figuring out the way home when the sun isn't out by leaves and moss and other signs. Turns of phrase and general Hamsun weirdness are on full display, and I thought after two chapters this would be a real treat.
It starts at a really high point, the prose striking and polished, and then it falls off a little as he interacts with others and then falls off some more once he stays at a summer house in an area where a new road through the territory has brought some changes. Some things happen but characters beyond the narrator were not clear enough for me to care. And then it continues to fall off in quality (the intensity, weirdness, engagement of Hamsun's best writing) until the very last chapter, but it's too late after far too little.
This "Wanderers" trilogy seems under-read, most likely for good reason -- this is the last book in the trilogy and I expect to read the other two in free ebook form, in part because it seems to have had an influence on Tomas Espedal, a favorite Norwegian writer.
December 9, 2018
The first chapter was fantastic. It opens with a man living alone in the woods. There's a bit of annoying cuteness with a mouse named "Madame" but the rest of it was so darned good! Things go south when the narrator leaves his hermitage and travels to a vacation lodge. I never figured out why he does this, especially after telling us how much he enjoys the woods and his solitude. Perhaps he is seduced by the young Solem into following him. The narrator is rather coy about himself - sometimes to hilarious affect, sometimes it makes the hair on your neck stand up with creepiness.
When he meets and becomes a bit obsessed with a young schoolteacher at the resort things get very odd. Much misogynistic nonsense ensues,
I did enjoy the humor, and some of the characters. And perhaps my dislikes stem from misunderstanding the author and his intention. I was confused by a few things - the narrator tells us he is mid-fifties in two places, and mid-seventies at least one other place. Then there was a bit of a closing rant which for me came completely out of the blue, that I could not make heads nor tails of. So take my 3 stars with a grain of salt, this one may have gone right over my head.
When he meets and becomes a bit obsessed with a young schoolteacher at the resort things get very odd. Much misogynistic nonsense ensues,
I did enjoy the humor, and some of the characters. And perhaps my dislikes stem from misunderstanding the author and his intention. I was confused by a few things - the narrator tells us he is mid-fifties in two places, and mid-seventies at least one other place. Then there was a bit of a closing rant which for me came completely out of the blue, that I could not make heads nor tails of. So take my 3 stars with a grain of salt, this one may have gone right over my head.
June 9, 2022
مقدمة ترجمتي للرواية: التفت إلى السعادة - كنوت هامسون
تُكتب هذه الروايات لترافق المرء طيلة حياته، مؤدية وظيفة الفن الرئيسية: مرافقة الإنسان في مراحل حياته والتأثير عليه في كل منها.
هذه رواية عذبة، جميلة، تمنح المرء شعوراً لطيفاً مع نفسه، وعمق رؤية للآخر أمامه، تسرد الأحداث البسيطة للغاية بأكبر قدر من الفلسفة الإنسانية، وبطريقة تجعل المرء يفكر مراراً بينه وبين نفسه عن طبائع البشر وتحولاتهم.
سيجد القارئ نفسه مغموراً بالرؤية الرومنسية الطبيعية التي حملها العجوز للعالم حوله، وسيتبنى هذه النظرة كلما اقترب من شجرة أو تأمل نسراً محلقاً، ستغدو الطبيعية في عينيه نابضة بكل معاني الحياة والصيرورة، وسيجد نفسه جزءاً من أبَّهة الطبيعة وحضورها القوي.
يقرأ المرء هذا النوع من الأدب فتنبعث الطمأنينة في نفسه وتهدأ روحه من التفكير المستمر، ولا تغدو تفاصيل الحياة تهمه، بل تصبح الأمور عنده سيان في كل مرة، ففي ريف النرويج وبين شخصيات الرواية، سينظر القارئ عبر عيني العجوز ويدرك سيانية الأحداث والتحول الحتمي الذي ينتظر الشخصيات نهاية المطاف، وسيُسائل نفسه عن تحولاته الشخصية وطبيعتها، بادئاً مع نفسه رحلة لرسم ملامح ذاته والوقوف على سماته الخاصة.
هي رواية عن حياة البسطاء في النرويج، والنظرة البسيطة للحياة التي حملوها معهم قبل قرن من الزمان، ستُمتع القارئ وتمنحه جواً من الانتباه اللطيف لما وقف الكاتب على تفاصيله، حتى يرى المرء نفسه وهو يقلب الصفحة الأخيرة وكأنه أفلت يد غريبٍ جالسه ساعة من الزمان، فطربت إليه روحه.
غلاء سمير أنس 30\8\2021
تُكتب هذه الروايات لترافق المرء طيلة حياته، مؤدية وظيفة الفن الرئيسية: مرافقة الإنسان في مراحل حياته والتأثير عليه في كل منها.
هذه رواية عذبة، جميلة، تمنح المرء شعوراً لطيفاً مع نفسه، وعمق رؤية للآخر أمامه، تسرد الأحداث البسيطة للغاية بأكبر قدر من الفلسفة الإنسانية، وبطريقة تجعل المرء يفكر مراراً بينه وبين نفسه عن طبائع البشر وتحولاتهم.
سيجد القارئ نفسه مغموراً بالرؤية الرومنسية الطبيعية التي حملها العجوز للعالم حوله، وسيتبنى هذه النظرة كلما اقترب من شجرة أو تأمل نسراً محلقاً، ستغدو الطبيعية في عينيه نابضة بكل معاني الحياة والصيرورة، وسيجد نفسه جزءاً من أبَّهة الطبيعة وحضورها القوي.
يقرأ المرء هذا النوع من الأدب فتنبعث الطمأنينة في نفسه وتهدأ روحه من التفكير المستمر، ولا تغدو تفاصيل الحياة تهمه، بل تصبح الأمور عنده سيان في كل مرة، ففي ريف النرويج وبين شخصيات الرواية، سينظر القارئ عبر عيني العجوز ويدرك سيانية الأحداث والتحول الحتمي الذي ينتظر الشخصيات نهاية المطاف، وسيُسائل نفسه عن تحولاته الشخصية وطبيعتها، بادئاً مع نفسه رحلة لرسم ملامح ذاته والوقوف على سماته الخاصة.
هي رواية عن حياة البسطاء في النرويج، والنظرة البسيطة للحياة التي حملوها معهم قبل قرن من الزمان، ستُمتع القارئ وتمنحه جواً من الانتباه اللطيف لما وقف الكاتب على تفاصيله، حتى يرى المرء نفسه وهو يقلب الصفحة الأخيرة وكأنه أفلت يد غريبٍ جالسه ساعة من الزمان، فطربت إليه روحه.
غلاء سمير أنس 30\8\2021
July 26, 2025
De laatste vreugde was het eerste boek dat ik las van de Noorse Nobelprijswinnaar Knut Hamsun. Zijn schrijfstijl sprak me meteen aan: zuiver, zonder overbodige woorden, maar toch prachtig vormgegeven. Klassiek van aard, als beeldhouwwerken die geen extra opsmuk nodig hebben. In die stijl schuilt een grote kracht.
Toch worstelde ik enigszins met het verhaal zelf. We volgen een oudere man, rusteloos en zonder duidelijk doel, die door het leven zwerft en observeert. Over het geheel hangt een weemoedige sfeer, iets onuitgesprokens, bijna melancholisch. Af en toe kruist zijn pad dat van de jongere Ingeborg Torsen, voor wie hij misschien heimelijke gevoelens koestert – al blijft ook dat in het vage.
Een groot deel van het boek speelt zich af in een sanatorium, waar de man vooral de andere gasten gadeslaat. De interacties tussen hen worden scherp en subtiel beschreven – een waar genot om te lezen. Boeiend vond ik ook hoe de komst van de auto en de verandering in het toerisme op natuurlijke wijze in het verhaal verweven zijn. Dat het boek in 1912 werd geschreven, maakt die observaties des te interessanter.
Al met al heb ik het boek graag gelezen. De stijl, de sfeer, de verstilde observaties – ze hadden iets betoverends. En toch… het nodigt me niet direct uit om meer van Hamsun te gaan lezen. Misschien was het net te ongrijpbaar, te weinig richting. Maar mooi was het zonder meer.
Toch worstelde ik enigszins met het verhaal zelf. We volgen een oudere man, rusteloos en zonder duidelijk doel, die door het leven zwerft en observeert. Over het geheel hangt een weemoedige sfeer, iets onuitgesprokens, bijna melancholisch. Af en toe kruist zijn pad dat van de jongere Ingeborg Torsen, voor wie hij misschien heimelijke gevoelens koestert – al blijft ook dat in het vage.
Een groot deel van het boek speelt zich af in een sanatorium, waar de man vooral de andere gasten gadeslaat. De interacties tussen hen worden scherp en subtiel beschreven – een waar genot om te lezen. Boeiend vond ik ook hoe de komst van de auto en de verandering in het toerisme op natuurlijke wijze in het verhaal verweven zijn. Dat het boek in 1912 werd geschreven, maakt die observaties des te interessanter.
Al met al heb ik het boek graag gelezen. De stijl, de sfeer, de verstilde observaties – ze hadden iets betoverends. En toch… het nodigt me niet direct uit om meer van Hamsun te gaan lezen. Misschien was het net te ongrijpbaar, te weinig richting. Maar mooi was het zonder meer.
April 16, 2021
[...]Μά όχι, το μέρος τούτο που βρίσκομαι δεν είναι πια πλαγιά βουνού, είναι στήθια, είναι κόρφος κοπέλας, τόσο τρυφερό το βλέπειςί... Περπατώ σιγαλά, σιγαλά απάνω του, προσέχω να μήν πατώ βαριά, να μήν πιέζω με τα ποδάρια μου κι όλο θαυμάζομαι με τούτο: έvα τέτοιο χωματοβούνι και να 'ναι γεμάτο από τόση τρυφερότητα κι από τόση στοργή, αφίνεται σα μάνα να περπατάει το μερμήγκι απάνω του. Δώ κει βλέπω καμία πέτρα χορταριασμένη μισοχωμένη στη γής, λοιπόν δεν έχει κυλίση από πουθενά, εδώ είναι η πατρίδα της κ' έχει ζήση εδώ χρόνια και χρόνια. Είναι μοναδικό. [...]
July 10, 2019
The narrator complains about everything, writes meandering prose about living off the grid, and observes a younger woman's complicated love life. For sure it is a look into a time when a country was undergoing the growing pains of modernity, but a painfully droll one. Nothing but cold grey cynicism to be had here.
Want to read
March 25, 2013This is the third volume of "Wanderers." I look forward to reading it. The first two books are wonderful—the narrator's outlook is strange and surprising. He is not exactly likable but extremely engaging, with odd relationships over space and time. Years go by, nothing really happens, yet you keep wondering what's next, what's the point, where is he going.
Displaying 1 - 30 of 33 reviews