Citaat : Op stille dagen dronken we samen hete thee. We werden door eendere hartstochten gedreven. We keken allebei naar de wereld als naar een weiland in mei, een weiland waarover vrouwen lopen, en paarden.
Review : Isaak Babel werd in 1894 geboren in een joods gezin in de stad Odessa in een tijd dat joden in Rusland sterk leden onder pogroms. In 1913 publiceerde hij zijn eerste verhaal, getiteld ‘De oude Sjloime’. Drie jaar later verschenen enkele verhalen in het blad Letopisj van de schrijver Maxim Gorki. Deze gaf hem de raad de wereld in te trekken om 'de mensen en het leven te leren kennen'. In die roerige tijd van burgeroorlog en Russische revolutie was daarvoor voldoende gelegenheid. Met het harde leven maakte Babel dan ook kennis toen hij (in 1920) in het leger van de cavalerie deelnam aan de veldtocht van de Russen tegen de Polen. Zijn ervaringen in het leger werkte Babel uit in een groot aantal notities en korte schetsen die in 1926 in boekvorm verschenen onder de titel 'De rode ruiterij.' De 34 verhalen in deze bundel, waaraan in een herziene editie van 1933 nog één verhaal werd toegevoegd, vormen de hoofdmoot van zijn literaire werk. Chaos en wreedheid van de oorlog worden in de soms maar een pagina lange impressies op indrukwekkende wijze verwoord. Laconiek en zonder een spoor van emotie beschrijft Babel de gruwelijkheden die zich in de strijd afspelen. Als contrast daarmee toont hij zich in natuurbeschrijvingen en portretten van sensuele, vitaliteit uitstralende mensen zeer lyrisch.
Naast de oorlogservaringen vormde het leven in de joodse gemeenschap van Odessa een bron van inspiratie voor Babel. In de jaren 1921-1924 schreef hij een viertal verhalen over kleurrijke figuren in de onderwereld van deze stad, waarin de roverhoofdman Benja Krik heerst als een soort tsaar. Ze verschenen, zoals bijna al Babels werk, eerst in kranten en tijdschriften en werden in 1931 in boekvorm uitgebracht onder de titel 'Verhalen van Odessa.' In later jaren schreef Babel nog diverse andere teksten die inmiddels ook vaak tot deze 'Verhalen van Odessa' worden gerekend, soms omdat de schrijver zelf dat in de ondertitel aangaf.
Zijn oorlogservaringen en het joodse leven in Odessa waren thema’s waarover Babel uit eigen vrije wil veel schreef. Anders lag dat bij een derde hoofdthema in zijn oeuvre: de 'zegeningen' van de Russische revolutie van 1917, met name de collectivisatie van de landbouw en de vijfjarenplannen voor de industrie. Babel worstelde met de eisen die in de jaren dertig onder Stalin gesteld werden aan de literatuur die geacht werd het gevoerde beleid te prijzen. In sommige teksten is te merken dat hij probeerde te voldoen aan die eisen. Babel probeerde echter tevens de vrijheid te bevechten om naar eigen inzicht over thema’s van eigen keuze te kunnen schrijven. Zijn joodse afkomst, de thematiek van zijn werk en het feit dat zijn familie in West-Europa woonde, leverden Babel echter in het Rusland van Stalin steeds meer problemen op. In het schrijversdorp Peredelkino werd Babel op 15 mei 1939 in zijn buitenhuisje gearresteerd. Wat er daarna precies met hem gebeurde bleef lang onduidelijk. In haar nawoord bij de in mei verschenen bundeling van Babels verhalen, beschrijft vertaalster Froukje Slofstra hoe de schrijver in verschillende gevangenissen langdurig werd verhoord, op beschuldiging van spionage en tegen de Sovjet-Unie gerichte terroristische activiteiten. Na de dood van Stalin in 1953 werd Babel weliswaar gerehabiliteerd, maar vernam zijn familie dat hij op 17 maart 1941 ‘onder onbekende omstandigheden’ was overleden. Pas in 1990, toen dankzij de perestroika in Rusland een nieuwe wind waaide, kreeg de dichter Vitali Sjentalinski na diverse verzoeken toestemming de archieven van de Loebianka-gevangenis te raadplegen, waar tijdens de dictatuur zo'n 1500 schrijvers gevangen hadden gezeten. Daar achterhaalde hij de waarheid over wat er met Isaak Babel en met andere slachtoffers van de communisten zoals Platonov, Mandelsjtam en Boelgakov, was gebeurd. Babel blijkt gedwongen te zijn tot een bekentenis van anti-sovjetactiviteiten en spionage en al op 27 januari 1940 te zijn geëxecuteerd.
De luxueus uitgevoerde bundeling van alle verhalen van Babel is een nieuw deel in de befaamde Russische Bibliotheek van uitgeverij Van Oorschot, waarvan het zestigjarig bestaan dit jaar gevierd wordt met nieuwe uitgaven en lezersaanbiedingen. Voor wie eerst eens voorzichtig wil kennismaken met Babels werk, verscheen onder de titel 'De geschiedenis van een paard' een vriendelijk geprijsd boekje dat een paar verhalen uit de verzamelbundel bevat. Het verzameld werk van Babel is wel eerder verschenen bij Meulenhoff (twee delen, 1979) in de vertaling van Charles B. Timmer, maar die is, ruim dertig jaar later, wel toe aan vervanging. De vertaling van Froukje Slofstra is preciezer, minder omslachtig en eigentijdser dan die van Timmer. Het titelverhaal 'De geschiedenis van een paard' komt uit 'Rode ruiterij', die gaat over de oorlog tussen de Sovjet-Unie en Polen kort na de Eerste Wereldoorlog. Andere verhalen spelen zich af in Babels geboortestad Odessa. Prachtig proza van een begenadigd schrijver. De uitgeverij is wat ons betreft in ieder geval in haar opzet geslaagd, want ‘De geschiedenis van een paard’ geeft je inderdaad een uitstekend beeld van waar je je bij Babel aan mag verwachten. De Joodse schrijver troont ons mee naar een universum dat bevolkt wordt door soldaten en hoeren, handelaars, scharrelaars en misdadigers, ouders en kinderen. Bij hem geen spoor van tsaren, monarchen of andere oliemagnaten, maar het voor iedereen herkenbare leven van de gewone man. Dat wordt meteen duidelijk in het titelverhaal ‘De geschiedenis van een paard’.
We worden tijdens het lezen een kleine eeuw teruggeworpen worden in de tijd, waar we kennismaken met divisiecommandant Savitski en soldaat Chlebnikov. Ook de andere verhalen spelen zich af in dit soort doodgewone milieus en draaien vaak rond alledaagse, voor iedereen herkenbare thema’s. Dat alles heeft zeker bijgedragen tot Babels roem: zijn verhalen hebben vandaag nog niets aan relevantie ingeboet, maar blijken anderzijds alles te zeggen over de verschrikkingen van zijn tijd.
Titel boek : De geschiedenis van geweld