Ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία: Πέντε διαλέξεις στη Βόρειο Ελλάδα

by Cornelius Castoriadis, Κορνήλιος Καστοριάδης

Το βιβλίο αυτό περιέχει τις πέντε διαλέξεις που έδωσε ο Κ. Καστοριάδης στη Θεσσαλονίκη και την Αλεξανδρούπολη τον Μάρτιο του 1993 με τα εξής θέματα: Η συμβολή της ψυχανάλυσης στην κατανόηση της γένεσης της κοινωνίας. Η παιδεία σε μια δημοκρατική κοινωνία, Αισχύλεια ανθρωπογονία και Σοφόκλεια αυτοδημιουργία του ανθρώπου, Οικολογία και πολιτική και Ψευδοχάος, Χάος και Κόσμος.
Κείμενα που απασχολούν μόνιμα τον μεγάλο έλληνα φιλόσοφο σε θέματα που αγγίζουν τα καθημερινά και παγκόσμια προβλήματα: οικολογία, πολιτική, σχέση ατομικής ψυχής και κοινωνικής θέσμισης, παιδεία και σύνδεση με την αρχαία ελληνική δημοκρατική παράδοση.

Genres: Philosophy, Nonfiction

139 pages, Paperback

First published January 1, 2005

About the author

Cornelius Castoriadis (Greek: Κορνήλιος Καστοριάδης) was a Greek philosopher, social critic, economist, psychoanalyst, author of The Imaginary Institution of Society, and co-founder of the Socialisme ou Barbarie group.

Edgar Morin proposed that Castoriadis' work will be remembered for its remarkable continuity and coherence as well as for its extraordinary breadth which was "encyclopaedic" in the original Greek sense, for it offered us a "paideia," or education, that brought full circle our cycle of otherwise compartmentalized knowledge in the arts and sciences. Castoriadis wrote essays on mathematics, physics, biology, anthropology, psychoanalysis, linguistics, society, economics, politics, philosophy, and art.

One of Castoriadis' many important contributions to social theory was the idea that social change involves radical discontinuities that cannot be understood in terms of any determinate causes or presented as a sequence of events. Change emerges through the social imaginary without determinations, but in order to be socially recognized must be instituted as revolution. Any knowledge of society and social change “can exist only by referring to, or by positing, singular entities…which figure and presentify social imaginary significations.”

Castoriadis used traditional terms as much as possible, though consistently redefining them. Further, some of his terminology changed throughout the later part of his career, with the terms gaining greater consistency but breaking from their traditional meaning (neologisms). When reading Castoriadis, it is helpful to understand what he means by the terms he uses, since he does not redefine the terms in every piece where he employs them.

Castoriadis has influenced European (especially continental) thought in important ways. His interventions in sociological and political theory have resulted in some of the most well-known writing to emerge from the continent (especially in the figure of Jürgen Habermas, who often can be seen to be writing against Castoriadis). Hans Joas published a number of articles in American journals in order to highlight the importance of Castoriadis' work to a North American sociological audience, and the enduring importance of Johann P. Arnason, both for his critical engagement with Castoriadis' thought, but also for his sustained efforts to introduce Castoriadis' thought to the English speaking public (especially during his editorship of the journal Thesis Eleven) must also be noted. In the last few years, there has been growing interest in Castoriadis’s thought, including the publication of two monographs authored by Arnason's former students: Jeff Klooger's Castoriadis: Psyche, Society, Autonomy (Brill), and Suzi Adams's Castoriadis's Ontology: Being and Creation (Fordham University Press).

Reviews

[Marianna · Rating 4 out of 5]

4.5*
πρώτη επαφή με τον ΚΚ, εξαιρετικό το κεφάλαιο της Οικολογίας, προέβλεψε πριν από 30 χρόνια τι θα συμβεί στο μέλλον του δηλαδή σήμερα, δυστυχώς δεν εισακούστηκε...

[Alexander Theofanidis · Rating 4 out of 5]

Το μικρό αυτό βιβλίο (130 σελίδες) περιλαμβάνει πέντε διαλέξεις που έδωσε ο μεγάλος Έλληνας φιλόσοφος τον Μάρτιο του 1993, σε Θεσσαλονίκη και Αλεξανδρούπολη. Δυστυχώς, όπως συμβαίνει σε περιπτώσεις συμπιλημάτων, οι θεματικές είναι διάσπαρτες και δεν υπάρχει ενιαίος σχετικός άξονας.
Τα πέντε θέματα είναι:
1. Η ανθρωπογονία του Αισχύλου και η αυτοδημιουργία του ανθρώπου στον Σοφοκλή
2. Η συμβολή της ψυχανάλυσης στην κατανόηση της γένεσης της κοινωνίας
3. Η παιδεία σε μια δημοκρατική κοινωνία
4. Οικολογία και πολιτική
5. Ψευδο-χάος, Χάος και Κόσμος

Ένεκα και του μεγέθους και των διάσπαρτων θεματικών, το βιβλίο αυτό, έχει μια διαφορετική υφή από τα μεγάλα έργα του "Κάστορα", όπως η μεγαλοφυής (καίτοι επικίνδυνη για τις εγκεφαλικές συνάψεις του αναγνώστη) Φαντασιακή Θέσμιση της Κοινωνίας. ή ακόμη και τα Πολιτικά και Φιλοσοφικά Δοκίμια.

Η αίσθηση του αποσπασματικού και της έλλειψης ενιαίου θέματος πηγάζει από την ίδια τη φύση του βιβλίου: δεν είναι μια συγγραφική μονογραφία, αλλά μια συλλογή από αυτοτελείς προφορικές διαλέξεις, που δόθηκαν σε διαφορετικές πόλεις και απευθύνονταν σε διαφορετικά ακροατήρια. Ο Καστοριάδης δεν οικοδομεί εδώ ένα ενιαίο εγχείρημα από την αρχή ως το τέλος, αλλά για διαπραγματεύεται (με τη μορφή του προφορικού λόγου), πέντε διακριτά πεδία που τον απασχολούσαν εκείνη την περίοδο.

Σίγουρα στερείται της πυκνότητας και «αρχιτεκτονικής ακρίβειας» άλλων βιβλίων αλλά παράλληλα προσφέρει και μια πιο άμεση, ζωντανή και πολιτικά δεσμευμένη εκδοχή του στοχαστή. Οι διαλέξεις για την Παιδεία και την Οικολογία είναι εξαιρετικά διαυγείς και προφητικές, ενώ η ανάλυση της τραγωδίας (Αισχύλος, Σοφοκλής) συμπυκνώνει με μοναδικό τρόπο την ανθρωπολογική του οπτική.

Θα μπορούσε κανείς να πει ότι το βιβλίο αυτό απευθύνεται περισσότερο σε όσους έχουν ήδη μια βασική γνωριμία με το σύστημα σκέψης του (έννοιες όπως η ύβρις, η κρίση της σημασίας, το αυτόνομο άτομο, η δημιουργία) και θέλουν να τον δουν να τις «εφαρμόζει» σε συγκεκριμένα, καθημερινά πολιτικά και παιδευτικά ζητήματα. Αν κάποιος αναζητήσει σε αυτό το βιβλίο συμπυκνωμένη τη θεωρία του μεγάλου φιλοσόφου, είναι πολύ πιθανό να αισθανθεί απογοήτευση, ματαίωση, θλίψη, οργή, την ανάγκη του ανδρός και δεν ξέρω τι άλλο.