Het verdriet van de vrede

by Chaja Polak

In 1945, nadat de vrede is gesloten, trekken drie Joodse vrouwen, allen weduwe geworden, zich terug in ‘het familiehuis’ aan zee. Overgelaten aan zichzelf, zonder enige hulp of steun van de Nederlandse regering, proberen de zachtaardige Serline, de oude Judit en de jongste, de sensitieve Roza, hun leven weer vorm te geven. Het is Serline die dit vrouwenhuishouden liefdevol draagt.

Elke zomer komen ‘de drie kleintjes’ logeren: hun twee nichtjes en een neefje. In die weken klinken vrolijke kinderstemmen en is het samengestelde gezin in het familiehuis voor even weer geheeld.

Nog geen zeven jaar later sterft Serline. Ze was op weg naar haar cardioloog. ’s Avonds laat brengen twee agenten het bericht van haar overlijden. De lange nacht die volgt is het hart van deze roman. Judit en Roza, nu zonder Serlines steun en troost, zien hun door de oorlog beschadigde levens aan zich voorbijtrekken. Een nacht vol twijfels is het, en spijt. Vol confidenties over liefde en verraad. Maar ook een van inzicht en verzoening. Tot onvermijdelijk het daglicht aanbreekt en Judit en Roza opnieuw worden geconfronteerd met de brokstukken van hun bestaan.

192 pages, Paperback

First published June 30, 2023

Reviews

[Wim Oosterlinck]

Ik heb de roman Het verdriet van de vrede van de Nederlandse schrijfster Chaja Polak gelezen.

In het boek leven drie Joodse weduwen samen, zeven jaar na de tweede wereldoorlog. Serline, Judit en Roza zijn achtergebleven - hun mannen of familieleden zijn 'niet teruggekomen' van de oorlog. Ze hebben enkel elkaar, ze proberen een soort gezinssituatie te creëren in het huis dat hen na de oorlog is toegewezen. Hun eigen huis kreeg tijdens de oorlog nieuwe bewoners. Af en toe genieten de vrouwen van hun kleinkinderen of andere kinderen uit de familie die in het huis komen spelen.

De weduwen worstelen met hun oorlogsverleden. Er zijn dingen gebeurd waarover niet gesproken kan worden. Hele stukken verleden zitten achter slot en grendel, omdat ze niet te verdragen zijn. Het verleden rommelt en zit in alles wat ze zeggen en doen. Deze vrouwen leven in herinneringen, die steeds opnieuw in hun hoofd voorbij komen. Ze leven in verlies. De enige toekomst zit in de kleine kinderen.

Chaja Polak laat het drama van deze vrouwen langzaam en bedachtzaam insijpelen. Hun karakters verdiepen zich en worden doorheen het boek genuanceerd. In het begin heb je de neiging om snel te oordelen over kwaadheid en onbegrip, op het einde kan je niet anders dan mild zijn.

Het verdriet van de vrede is een boek over geheimen en stilte, over hoe oorlog mensen stuk maakt, vanbuiten en vanbinnen.

Volledig leesverslag: https://wimoosterlinck.wpcomstaging.c...

[Jolijn Pleging · Rating 4 out of 5]

Door het hele boek is het verdriet voelbaar.

[Arie · Rating 2 out of 5]

‘Maar nu - Roza aarzelt - nu denk ik soms dat je gelijk had. En begrijp ik dat je ‘daarna’ niet meer zou willen leven… Was dat het, Eduard?
Ze sluit haar ogen, keert naar binnen. Zij had voor het leven gekozen, toen. Voor de kans in leven te blijven.’

[RenataVeel · Rating 5 out of 5]

Chaja Polak weet door heel gedetailleerd situaties en gevoelens te beschrijven de ontreddering neer te zetten, de dagelijkse strijd om te overleven met het verleden en de hoop waaraan men zich vastklampt. Het is herkenbaar en je voelt de wanhoop, de pijn, de angst, boosheid en verontwaardiging. Wat mij zeer heeft aangegrepen is de wrede houding van de Nederlanders na de oorlog jegens het Joodse volk. Daar wist ik niet veel van. Onvoorstelbaar hoe mensen kunnen reageren op anderen die niet als hun eigen mensen worden gezien, tot aan de overheid toe is er weinig tot geen mededogen geweest of is er gepoogd de overgebleven joden zoveel mogelijk terug te geven wat hen toebehoort terwijl hen alles was afgenomen: hun dierbaren maar ook hun bezittingen, hun huizen, hun banen.

[Veronique · Rating 4 out of 5]

Intieme ontzetting. En de realisatie dat er geen sprake is van geleerde lessen. Toen niet en nu niet.

[Chantal · Rating 4 out of 5]

Een aandoenlijk verhaal over leven en overleven, over doorgaan ondanks alles, over onverteerd verdriet en leed. Mooi door zijn eenvoud.

[Lili Bammens · Rating 4 out of 5]

Het verhaal speelt zich af kort na de 2e Wereldoorlog in Nederland.
Serline is een kinderloze Joodse weduwe. Ze heeft de oorlog overleefd. Haar man niet. Door de overheid krijgt ze een huis toegewezen. Hierin neemt ze haar tante Judit op, ook een weduwe, en haar nicht Roza, wiens verloofde ook niet terugkeerde na de oorlog. De Joodse overlevenden van WO II zijn al hun vroegere bezittingen kwijt. Enkel Roza werkt. De vrouwen hebben het dus niet breed. Het is Serline die voor alles en iedereen zorgt. Hun grootste geluk kennen de drie vrouwen als in de zomer de kleine neefjes en nichtjes komen logeren. Hier kijken ze alle drie naar uit.
Hoewel ze allen een traumatische tijd achter de rug hebben, straalt de manier waarop het verhaal beschreven wordt een grote rust en vredigheid uit, vind ik. De omgeving, het huis, de gebeurtenissen, worden gedetailleerd beschreven. Grote gevoelens worden niet geuit. Het is alsof ze alles uit het verleden bedekt willen houden, om hun verlies en het leven daarna aan te kunnen.
Dit boek laat de lezer, zonder sensatie en drama, toch voelen hoe hard het leven moet geweest zijn voor mensen die oorlog, kampen of onderduiken overleefden maar verder door het nazi regime alles verloren. Heel sterk vond ik dit.

[Jan Mars · Rating 4 out of 5]

De berustende, beschouwende toon van het boek is overweldigend voor zover berusting en beschouwing overweldigend kunnen zijn. Er gebeurt heel weinig en dat lijdt geen moment onder gevoelens van urgentie (zelfs het onverwachte overlijden van Serline, wachtend op de tram, voelt geheel niet geagiteerd), en het laatste hoofdstuk, dat tot een soort afsluiting lijkt te leiden, is van een prachtige langzame distantie. Het verbazende is dat de toon zo beheerst blijft terwijl boek gaat over drie vrouwen die Bergen-Belzen en Auschwitz overleefd hebben, plus de misdadig falende terugkeerpolitiek van de Nederlandse regering, en die er desondanks op deze afstandelijke-maar-toch-betrokken toon over praten (of eigenlijk niet over praten). Een mooi boek, maar niet voor wie actie verlangt.

[Hanneke · Rating 4 out of 5]

De titel geeft heel mooi weer waar dit boek over gaat. Dikwijls moest ik denken aan het lezenswaardige boek van Michal Citroen en zag achterin bij de bronnenlijst dat haar boek gebruikt is: over de houding van Nederlanders tegenover Joden die terugkwamen uit de kampen.
‘De oorlog was niet opgehouden in hun levens te krassen, ook niet toen het vrede werd’.

[Margreeth · Rating 4 out of 5]

Ingetogen beschrijft Chaja Polak het leven van drie vrouwen die hun man, verloofde en geliefde in de oorlog verloren. Het wordt pijnlijk duidelijk dat voor hen de oorlog na de vrede niet is afgelopen. De titel van het boek is veelzeggend.

[Gerdien · Rating 4 out of 5]

De schrijver weet de lezer heel dicht bij het verdriet en verlies van de hoofdpersonen te brengen. Knap gedaan, bijvoorbeeld welke rol eten krijgt in het leven van Judit. Beeldend en pakkend beschreven.