What do you think?
Rate this book
دوستويفسكي بلا رتوش
عد مئة عام على رحيله، كتب الروائي الروسي فالنتين راسبوتين: «بفضل دوستويفسكي، تمكّن البشر من أن يعرفوا أشياء كثيرة عن ذواتهم، وما هو الشيء الذي لم يكونوا مستعدين بعد لإدراكه». هناك ما يقال على الدوام عن صاحب «مذلون مهانون» في توصيف طبائع النفس الإنسانية ونبشها وفحصها، لكن بافل فوكين يذهب إلى منطقة أخرى في كتابه «دوستويفسكي بلا رتوش» (دار رفوف ــ دمشق، ترجمة زياد الملّا) تتعلّق بشخصية فلاديمير دوستويفسكي (1821 ــ 1881)، كما عرفها مجايلوه عن كثب. شهادات تستعيد صورة هذا الروائي الفذّ بحضورها الكامل: هيئته الخارجية، سلوكه اليومي، رحلاته خارج روسيا، مأكولاته المفضّلة، علاقاته النسائية، ديونه وإيراداته، المصائب التي واجهته خلال حياته المضطربة، وإذا بنا أمام شخصية مركّبة، هي مزيج من شخصياته الروائية نفسها بكل أحوالها المتبدّلة، وألغازها المعقّدة، وجنونها الطليق، وقبل ذلك كله، التأثير العاصف الذي أحدثه الكاتب في تاريخ الأدب الروسي، فهو أنجز ثماني روايات، و25 قصة طويلة، ومئات المقالات خلال 35 سنة.
في الواقع، إن غزارته في الكتابة لا تتعلّق بثراء أفكاره وحسب، بل لتخفيف فاتورة الديون التي جعلته «يعمل دوماً في عجلة، ولم يتيسّر له حتى قراءة ما يكتبه».
هذه المهنة الشاقة التي اختارها بشغف وتصميم وولع، كانت تفرض عليه ساعات طويلة من العمل الليلي بصحبة الشاي الأسود الثقيل، قبل أن يخلد إلى النوم في الرابعة صباحاً. تنقّل صاحب «ذكريات من بيت الموتى» بين أكثر من مسكن، وكان يفضّل دوماً، بيوتاً بسلالم ومعابر. أما غرفة الكتابة، فهي غالباً ما تكون معتمة، وبنوافذ ضيّقة، وطاولة تتراكم فوقها الصحف والمجلات وسجائر اللفّ. أما نوبات الصرع، فقد رافقته إلى كل الأمكنة، منذ أن حُكم عليه بالأعمال الشاقة. سنجد في روايته «الأبله» وصفاً دقيقاً للأحاسيس التي تنتاب المريض خلال نوبة الصرع. هناك مصيبة أخرى، رافقت دوستويفسكي إلى آخر يوم في حياته، هي تراكم الديوان، وقد احتاج إلى 30 سنة لتسديدها. لم يكن صاحب «الأخوة كارامازوف» مرفّهاً، على غرار تورغنيف، وتولستوي، وغونتشاروف، ففيما كان الناشرون يتنافسون على طباعة روايات هؤلاء، كان على دوستويفسكي أن يعرض أعماله على المجلات، وهكذا حصل لقاء رواياته: «الجريمة والعقاب»، و«الأبله»، و«الشياطين» على مئة وخمسين روبلاً لقاء الصفحة المطبوعة، وهو مبلغ أقل بثلاث مرات مما كان يحصل عليه تولستوي مثلاً.
في قائمة وُجدت بين أوراقه، نقرأ حيثيات دخله من رواياته، فهو يسجّل أن مبيعات «الجريمة والعقاب» قد وصلت إلى 487 روبلاً في عام 1877، وستقفز بعد عامين إلى 933 روبلاً. لا تتوقف مكابداته عند هذا الحدّ، فبسبب انتسابه إلى جمعية سريّة مناهضة للقيصر، اعتُقل، وسُجن في قلعة، وحُكم عليه بالإعدام رمياً بالرصاص، لكن موت القيصر، قبل لحظات من تنفيذ الحكم، أنقذه من موت محقّق. كان يتساءل وهو يتجه إلى ساحة الإعدام: «هل من المعقول ألا أمسك القلم بيدي؟ يا إلهي ما أكثر الشخصيات التي ظلت حيّة، فهي ستهلك وتنطفئ في رأسي! إذا كان من المستحيل أن أكتب، فأنا سأهلك، من الأفضل أن أُسجن 15 سنة، والقلم باليد».
بالطبع، ستترك فترة نفيه في سيبيريا ندوباً قوية في روحه، الفترة التي سجلها في كتابه «ذكريات من بيت الموتى»، وبدا، كما لو أنه دانتي آخر هبط إلى الجحيم. القصص التي نشرها في مجلة «فريميا» عن منفاه، أحدثت دويّاً واسعاً، في أوساط القراء الروس، وهو ما جعله يعترف بشيء من الافتخار أمام صديقه نيقولاي ستراخوف: «اسمي يساوي مليوناً». ويروي ألكسندر كروغلوف واقعة تتعلق بأهمية هذا الروائي الفذّ؛ إذ رفع أحد مرافقيه قبعته أثناء عبور دوستويفسكي الشارع، وحين سأله: هل تعرفه؟ أجاب «شخصياً لا أعرفه، أنا لم أنحنِ بل خلعت القبعة عن رأسي، مثلما أفعل دوماً، عندما أمرّ بجانب نصب بوشكين التذكاري».
رحل صاحب «الليالي البيضاء» مساء 28 كانون الثاني (يناير)، إثر نزف في الحنجرة، وودعته بطرسبورغ بموكب يحمل 67 إكليلاً من الزهر، فيما كانت 15 فرقة كورال تنشد وراء الجنازة
في الواقع، إن غزارته في الكتابة لا تتعلّق بثراء أفكاره وحسب، بل لتخفيف فاتورة الديون التي جعلته «يعمل دوماً في عجلة، ولم يتيسّر له حتى قراءة ما يكتبه».
هذه المهنة الشاقة التي اختارها بشغف وتصميم وولع، كانت تفرض عليه ساعات طويلة من العمل الليلي بصحبة الشاي الأسود الثقيل، قبل أن يخلد إلى النوم في الرابعة صباحاً. تنقّل صاحب «ذكريات من بيت الموتى» بين أكثر من مسكن، وكان يفضّل دوماً، بيوتاً بسلالم ومعابر. أما غرفة الكتابة، فهي غالباً ما تكون معتمة، وبنوافذ ضيّقة، وطاولة تتراكم فوقها الصحف والمجلات وسجائر اللفّ. أما نوبات الصرع، فقد رافقته إلى كل الأمكنة، منذ أن حُكم عليه بالأعمال الشاقة. سنجد في روايته «الأبله» وصفاً دقيقاً للأحاسيس التي تنتاب المريض خلال نوبة الصرع. هناك مصيبة أخرى، رافقت دوستويفسكي إلى آخر يوم في حياته، هي تراكم الديوان، وقد احتاج إلى 30 سنة لتسديدها. لم يكن صاحب «الأخوة كارامازوف» مرفّهاً، على غرار تورغنيف، وتولستوي، وغونتشاروف، ففيما كان الناشرون يتنافسون على طباعة روايات هؤلاء، كان على دوستويفسكي أن يعرض أعماله على المجلات، وهكذا حصل لقاء رواياته: «الجريمة والعقاب»، و«الأبله»، و«الشياطين» على مئة وخمسين روبلاً لقاء الصفحة المطبوعة، وهو مبلغ أقل بثلاث مرات مما كان يحصل عليه تولستوي مثلاً.
في قائمة وُجدت بين أوراقه، نقرأ حيثيات دخله من رواياته، فهو يسجّل أن مبيعات «الجريمة والعقاب» قد وصلت إلى 487 روبلاً في عام 1877، وستقفز بعد عامين إلى 933 روبلاً. لا تتوقف مكابداته عند هذا الحدّ، فبسبب انتسابه إلى جمعية سريّة مناهضة للقيصر، اعتُقل، وسُجن في قلعة، وحُكم عليه بالإعدام رمياً بالرصاص، لكن موت القيصر، قبل لحظات من تنفيذ الحكم، أنقذه من موت محقّق. كان يتساءل وهو يتجه إلى ساحة الإعدام: «هل من المعقول ألا أمسك القلم بيدي؟ يا إلهي ما أكثر الشخصيات التي ظلت حيّة، فهي ستهلك وتنطفئ في رأسي! إذا كان من المستحيل أن أكتب، فأنا سأهلك، من الأفضل أن أُسجن 15 سنة، والقلم باليد».
بالطبع، ستترك فترة نفيه في سيبيريا ندوباً قوية في روحه، الفترة التي سجلها في كتابه «ذكريات من بيت الموتى»، وبدا، كما لو أنه دانتي آخر هبط إلى الجحيم. القصص التي نشرها في مجلة «فريميا» عن منفاه، أحدثت دويّاً واسعاً، في أوساط القراء الروس، وهو ما جعله يعترف بشيء من الافتخار أمام صديقه نيقولاي ستراخوف: «اسمي يساوي مليوناً». ويروي ألكسندر كروغلوف واقعة تتعلق بأهمية هذا الروائي الفذّ؛ إذ رفع أحد مرافقيه قبعته أثناء عبور دوستويفسكي الشارع، وحين سأله: هل تعرفه؟ أجاب «شخصياً لا أعرفه، أنا لم أنحنِ بل خلعت القبعة عن رأسي، مثلما أفعل دوماً، عندما أمرّ بجانب نصب بوشكين التذكاري».
رحل صاحب «الليالي البيضاء» مساء 28 كانون الثاني (يناير)، إثر نزف في الحنجرة، وودعته بطرسبورغ بموكب يحمل 67 إكليلاً من الزهر، فيما كانت 15 فرقة كورال تنشد وراء الجنازة
287 pages, Paperback
First published January 1, 2007
About the author
Pavel Fokin
14 books1 followerPavel Evgenievich Fokin Павел Фокин [Павел Евгеньевич Фокин] is a writer and biographer. Literary historian, candidate of philological sciences. Leading researcher at the State Literary Museum, Moscow. Personal biographer of Alexander Zinoviev. Author-compiler of the book series "Classics without gloss", books and more than 70 articles on the history of Russian literature and methods of teaching it.
Pavel Fokin graduated from the Faculty of Philology of the Kaliningrad State University in 1988. From 1991 to 1994 he studied at the correspondence postgraduate study at the Institute of Russian Literature of the Russian Academy of Sciences (Pushkin House). In 1995 he defended his Ph.D. thesis on the topic "The structure and image of the author in the" Diary of a writer "1876-1877. F.M. Dostoevsky ”. Author of the scientific concept of the exposition of the State Literary Museum “What is my faith. Spiritual search of Russian literature. To the 2000th anniversary of the Nativity of Christ ”(Moscow, Petrovka st., 28)
P. Fokin is a regular participant in the annual International Readings “Dostoevsky and World Culture” (St. Petersburg, since 1988), “Dostoevsky and Modernity” (Staraya Russa, since 1989), seminars of the German Society of F.M. Dostoevsky (1993 - 1997, 1999, 2000). He took part in the IX and X Congresses of the International Dostoevsky Society (New York, 1998; Baden-Baden, 2001), in the International Symposium “Dostoevsky and the 21st Century” (Chiba, Japan, 2000).
Pavel Fokin graduated from the Faculty of Philology of the Kaliningrad State University in 1988. From 1991 to 1994 he studied at the correspondence postgraduate study at the Institute of Russian Literature of the Russian Academy of Sciences (Pushkin House). In 1995 he defended his Ph.D. thesis on the topic "The structure and image of the author in the" Diary of a writer "1876-1877. F.M. Dostoevsky ”. Author of the scientific concept of the exposition of the State Literary Museum “What is my faith. Spiritual search of Russian literature. To the 2000th anniversary of the Nativity of Christ ”(Moscow, Petrovka st., 28)
P. Fokin is a regular participant in the annual International Readings “Dostoevsky and World Culture” (St. Petersburg, since 1988), “Dostoevsky and Modernity” (Staraya Russa, since 1989), seminars of the German Society of F.M. Dostoevsky (1993 - 1997, 1999, 2000). He took part in the IX and X Congresses of the International Dostoevsky Society (New York, 1998; Baden-Baden, 2001), in the International Symposium “Dostoevsky and the 21st Century” (Chiba, Japan, 2000).
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 5 of 5 reviews
April 9, 2024
Ho letto parecchie biografie su Dostoevskij ma questa a più voci, costruita grazie alle testimonianze personali di chi lo ha conosciuto veramente e amato, e apprezzato e venerato è una delle più originali e ci fa conoscere un po' di più e meglio, soprattutto come uomo, il più grande, a mio parere, scrittore russo di tutti i tempi...
December 23, 2023
"Camminavo lungo la prospettiva Nevskij con uno studente di medicina. C'imbattemmo in Dostoevskij, veniva verso di noi. Lo studente si tolse rapido il berretto. 'Davvero conosce Fëdor Michajlovič?' chiesi. 'Non lo conosco di persona', risposte lo studente, 'non gli ho fatto un inchino, mi sono scoperto il capo davanti a lui come faccio sempre quando passo davanti al monumento di Puškin a Mosca"
Testo per veri fan di Fedja, da cui emerge il ritratto di un uomo sensibile e introverso, a cui piacciono i bambini e i dolci, un "penitente" che legge ogni volta in cui può e strega tutti quando lo fa ad alta voce. Particolarmente toccanti gli estratti dal memoriale di Anna Grigor'evna e il racconto, da vari punti di vista, del famoso discorso a Puškin.
"Sono ancora come fracassato" mia nuova frase passepartout per descrivere un evento che mi ha causato una qualsiasi forte emozione.
Testo per veri fan di Fedja, da cui emerge il ritratto di un uomo sensibile e introverso, a cui piacciono i bambini e i dolci, un "penitente" che legge ogni volta in cui può e strega tutti quando lo fa ad alta voce. Particolarmente toccanti gli estratti dal memoriale di Anna Grigor'evna e il racconto, da vari punti di vista, del famoso discorso a Puškin.
"Sono ancora come fracassato" mia nuova frase passepartout per descrivere un evento che mi ha causato una qualsiasi forte emozione.
January 3, 2023
350 صفحة عن حياة دوستو كانت قليلة في حقه من وجهة نطري
January 15, 2023
I've reached levels of parasocialism I didn't think possible
I love him, that's all
I love him, that's all
April 8, 2026
Толькі абрысы
Пачнем зводдаль. Я належу да той прыўкраснай паловы чалавецтва (рэалісты сказалі б, што палова - гэта грандыёзнае перабольшанне, але мы не рэалісты, а рамантыкі), якая аддае перавагу Лермантаву перад Пушкіным і Дастаеўскаму перад Талстым.
Напрыклад, любоў да Лермантава перадаецца ў нашай сям'і ў спадчыну па жаночай лініі, хоць і не генетычна, а паветрана-кропельным шляхам (праз чытанне на памяць). Мне ёсць, што пра яго сказаць... але больш ёсць, чаго пра яго памаўчаць. Гэта надта асабістае.
Дастаеўскі менш паветраны і датклівы. Чытаць пра Дастаеўскага не так страшна, не так рызыкоўна. Крыштальнасць вершаў можа разбурыцца ад дотыку рэальнасці. Змрочная проза мусіць вытрываць змрочнасць жыцця. Я баюся знайсці крыніцы паэзіі, што насуперак прыродным законам бруяць з хтанічнага побыту ў паднябёсы, але я хачу знайсці вытокі жарсці раманаў Дастаеўскага, у якіх першыя паверхі нябёсаў перакручаныя ў фарш з чарназёмам чалавечага нізу. Адкуль фантасмагарычныя дамы, змрочныя студэнты і гадзенькія спадарыкі, адкуль істэрыка, надрыў, выбух?.. Зараз я ўсё зразумею...
Або не зразумею...
Кніга Фокіна не пра тое...
Калі шчыра, я чакала мастацкую белетрызаваную біяграфію, лінейны храналагічны аповед, аналіз, паралелі жыцця на тэксты. Чаканні не спраўдзіліся, але і надта расчараванай я не пачуваюся.
Кніга ўяўляе з сябе альбом замалёвак. Іх каштоўнасць найперш у тым, што малявалі з натуры. Іх слабасць у тым, што малявалі не заўсёды мастакі, не заўсёды з добрым зрокам, часам без належных прыладаў, часам з вельмі абмежаванай палітрай. Гэткая брама Расёмон: паказанні сведак, кожны са свайго боку і ракурсу апісвае тое самае. Мноства рознастылёвых эцюдаў-накідаў (аловак, акварэль, пастэль, алей) у нейкім постмадэрновым графічным рэдактары накладаецца адзін на другі, сумяшчаецца - і вынікам дае шматвымерную жывую постаць. …Жывую? Ва ўсялякім выпадку не менш жывую за кніжнага персанажа.
Не лінейны аповед, хоць і выбудаваны больш ці менш храналагічна. Не гісторыя чалавека як раман, а такая троху школьная тэматычная нарэзка: усё пра знешнасць, усе апісанні жытла, усе згадкі пра падучую, а цяпер любімыя стравы... а зараз пахаванне з розных кропак агляду...
Мы спынімся на ўсіх неабходных пунктах (прыдрацца няма да чаго): дзяцінства, бацькі, нядобранадзейная кампанія, зняволенне, высылка, служба, вяртанне ў літаратурную дзейнасць, другая жонка (пра першую інфармацыі малавата), дзеці, хвароба, смерць, ушанаванне... Без глянца?.. Але і без наведзенай рэзкасці, "нібы праз цьмянае шкло".
Безумоўна, гэта дае ілюзію аб'ектыўнасці. Ілюзію, бо выбарка фактаў па азначэнне неаб'ектыўная... фактам выбаркі. Аб'ектыўнасці ў значэнні адсутнасці яскравага суб'екта, Дастаеўскі тут - аб'ект. Партрэтаваны. Змушана застылы ў патрабаванай позе. Пры гэтым немагчыма змясціць акцэнт з Дастаеўскага на "асяроддзе". Немагчыма дасканала вызначыць стыль, майстэрства, саму асобу апавядальніка. Не паспяваеш пазнаёміцца з ім. Толькі заўважыш нейкую асаблівасць, а ён табе "Не, не, мяне няма - вось Фёдар Міхайлавіч..."
Калі б гэта былі цалкам успаміны, напрыклад, жонкі, потым брата, тады дачкі, сябра аднаго, другога, вытрымкі з дзённіка самога пісьменніка... мы мелі б некалькі гісторый, некалькі ліній, доўгіх пасьянсавых змеяў (некаторыя сходзяцца, некаторыя - не). Так жа перад намі наўмысная нарэзка-выбарка (я ў дзяцінстве любіла раскладаць карты адпаведна некалькім прыдуманым сістэмам, што супрацьпастаўляліся рандомнасці і хаатычнасці пас'янсу): стосік па масцях, стосік па лікавым значэнні, стосік па карцінках.
Які ён, Фёдар Міхайлавіч?.. Цьмяны... Камусьці змрочны ў кампаніі, камусьці мілы і задушэўны. Чулы і вясёлы з дзецьмі. Ласкавы і захоплены з маладой жонкай. Занадта мяккі з крэдыторамі і пазычальнікамі. Важкі, моцны пры выступленнях. Азартны ў рулетцы.
...Толькі ў сваіх тэкстах ён зусім іншы, зусім: жарсны, усёмагутны, усёбачны, сакрушальны да вантробаў. Унутранае жыццё відочна пераважае над жыццём знешнім. Мысленне, інтэлект, дух пануюць над фізічнымі праявамі.
І гэтая кніга насамрэч нічога не скажа вам пра творцу і ягоныя таямніцы духу, толькі пра абалонку.
Натуральна, былі цікавыя, узрашальныя факты. Дзіцячыя гульні ў "дзікіх". Уважлівасць да слуг (шкада будзіць, напрацавалася). Жаданне прыдбаць для жонкі ўпрыгажэнні (як блішчыць у люстэрку завушнічка). Вось мне падавалася часам, што пры дасканаласці зместавай, характарнай некаторыя раманы Дастаеўскага недасканалыя кампазіцыйна, неўраўнаважаныя. І гэтаму ёсць тлумачэнне:
"Он заранее продавал свой роман, который ожидали с нетерпением. Редакция то и дело понуждала его высылать скорее рукопись. Эти понуждения раздражали, он волновался, спешил, посылал начало и потом, торопясь продолжением, почти забывал это начало. По мере развития романа являлась необходимость изменять то то, то другое, но исполнить этого уже не было возможности — то, что нужно было изменить и переработать, оказывалось уже напечатанным. Таким образом, являлись великолепные эпизоды, но в общем роман представлял довольно бесформенное и, во всяком случае, невыдержанное произведение".
Натуральна, успаміны сведак каштоўныя другасным. Дэталямі побыту, абстаноўкі, звычаямі. Ясна, што высновы можна рабіць толькі з вялікага аб'ёму матэрыялу. І тое, што малы барчук у спёку пабег прынесці вады прыгоннай сялянцы, - наўрад ці варта абагульніць на традыцыйныя стасункі гаспадароў і слуг. А вось тое, што бацькі Дастаеўскага не карысталіся газавымі лямпамі, бо яны яшчэ не ўвайшлі ў побыт, ці тое, што елку аздаблялі менавіта бацькі, каб увесці дзяцей у свята, зрабіўшы нечаканку, ці жарты на першага красавіка, вымярэнне тэмпературы паводле шкалы Рэамюра - гэта цікавыя вестачкі праз стагоддзі.
Адназначна сфармуляваць стаўленне да кнігі Фокіна не магу. Модныя калісьці былі ценевыя партрэты. Выра`зны (выразны`) цень - але не відаць дэталяў і адценняў. Дастаеўскі застаецца постаццю. Ён нават не стаў зманлівым, міфалагізаваным раманічным персанажам. Да героя аўтарскага даследавання прасцей сфармуляваць стаўленне - пісьменнік робіцца персанажам. Нам жа прапанавалі чэсную нарэзку. ...А ці ўсё нам далі? Ці не замоўчалі нешта? Ці не сфармавалі нашу думку ўдалым калажом? Я не ведаю. Прыведзеныя ўрыўкі падаюцца надзвычай сухімі, стрыманымі, закрытымі ў параўнанні з эмацыйнымі тэкстамі самога пісьменніка.
"Набор карцінак" абрамлены вельмі, вельмі лаканічным уступам з аглядам біяграфіі ды храналогіяй з датамі ў канцы.
Безумоўна, патрэбныя розныя кнігі пра Майстра. Упэўненая, гэтая кніга ані не нейгоршая. Яна цудоўна абудзіла апетыт, апетыт да падрабязнасцяў, да разгадвання, да спазнання. Я хачу прачытаць дзённікі Дастаеўскага цалкам, я хачу прачытаць усе ўспаміны ягонай жонкі, хачу пачытаць сур'ёзны дэталёвы аналіз любімых раманаў. Хачу чытаць Дастаеўскага. Значыць, кніга выканала сваё прызначэнне?..
Пачнем зводдаль. Я належу да той прыўкраснай паловы чалавецтва (рэалісты сказалі б, што палова - гэта грандыёзнае перабольшанне, але мы не рэалісты, а рамантыкі), якая аддае перавагу Лермантаву перад Пушкіным і Дастаеўскаму перад Талстым.
Напрыклад, любоў да Лермантава перадаецца ў нашай сям'і ў спадчыну па жаночай лініі, хоць і не генетычна, а паветрана-кропельным шляхам (праз чытанне на памяць). Мне ёсць, што пра яго сказаць... але больш ёсць, чаго пра яго памаўчаць. Гэта надта асабістае.
Дастаеўскі менш паветраны і датклівы. Чытаць пра Дастаеўскага не так страшна, не так рызыкоўна. Крыштальнасць вершаў можа разбурыцца ад дотыку рэальнасці. Змрочная проза мусіць вытрываць змрочнасць жыцця. Я баюся знайсці крыніцы паэзіі, што насуперак прыродным законам бруяць з хтанічнага побыту ў паднябёсы, але я хачу знайсці вытокі жарсці раманаў Дастаеўскага, у якіх першыя паверхі нябёсаў перакручаныя ў фарш з чарназёмам чалавечага нізу. Адкуль фантасмагарычныя дамы, змрочныя студэнты і гадзенькія спадарыкі, адкуль істэрыка, надрыў, выбух?.. Зараз я ўсё зразумею...
Або не зразумею...
Кніга Фокіна не пра тое...
Калі шчыра, я чакала мастацкую белетрызаваную біяграфію, лінейны храналагічны аповед, аналіз, паралелі жыцця на тэксты. Чаканні не спраўдзіліся, але і надта расчараванай я не пачуваюся.
Кніга ўяўляе з сябе альбом замалёвак. Іх каштоўнасць найперш у тым, што малявалі з натуры. Іх слабасць у тым, што малявалі не заўсёды мастакі, не заўсёды з добрым зрокам, часам без належных прыладаў, часам з вельмі абмежаванай палітрай. Гэткая брама Расёмон: паказанні сведак, кожны са свайго боку і ракурсу апісвае тое самае. Мноства рознастылёвых эцюдаў-накідаў (аловак, акварэль, пастэль, алей) у нейкім постмадэрновым графічным рэдактары накладаецца адзін на другі, сумяшчаецца - і вынікам дае шматвымерную жывую постаць. …Жывую? Ва ўсялякім выпадку не менш жывую за кніжнага персанажа.
Не лінейны аповед, хоць і выбудаваны больш ці менш храналагічна. Не гісторыя чалавека як раман, а такая троху школьная тэматычная нарэзка: усё пра знешнасць, усе апісанні жытла, усе згадкі пра падучую, а цяпер любімыя стравы... а зараз пахаванне з розных кропак агляду...
Мы спынімся на ўсіх неабходных пунктах (прыдрацца няма да чаго): дзяцінства, бацькі, нядобранадзейная кампанія, зняволенне, высылка, служба, вяртанне ў літаратурную дзейнасць, другая жонка (пра першую інфармацыі малавата), дзеці, хвароба, смерць, ушанаванне... Без глянца?.. Але і без наведзенай рэзкасці, "нібы праз цьмянае шкло".
Безумоўна, гэта дае ілюзію аб'ектыўнасці. Ілюзію, бо выбарка фактаў па азначэнне неаб'ектыўная... фактам выбаркі. Аб'ектыўнасці ў значэнні адсутнасці яскравага суб'екта, Дастаеўскі тут - аб'ект. Партрэтаваны. Змушана застылы ў патрабаванай позе. Пры гэтым немагчыма змясціць акцэнт з Дастаеўскага на "асяроддзе". Немагчыма дасканала вызначыць стыль, майстэрства, саму асобу апавядальніка. Не паспяваеш пазнаёміцца з ім. Толькі заўважыш нейкую асаблівасць, а ён табе "Не, не, мяне няма - вось Фёдар Міхайлавіч..."
Калі б гэта былі цалкам успаміны, напрыклад, жонкі, потым брата, тады дачкі, сябра аднаго, другога, вытрымкі з дзённіка самога пісьменніка... мы мелі б некалькі гісторый, некалькі ліній, доўгіх пасьянсавых змеяў (некаторыя сходзяцца, некаторыя - не). Так жа перад намі наўмысная нарэзка-выбарка (я ў дзяцінстве любіла раскладаць карты адпаведна некалькім прыдуманым сістэмам, што супрацьпастаўляліся рандомнасці і хаатычнасці пас'янсу): стосік па масцях, стосік па лікавым значэнні, стосік па карцінках.
Які ён, Фёдар Міхайлавіч?.. Цьмяны... Камусьці змрочны ў кампаніі, камусьці мілы і задушэўны. Чулы і вясёлы з дзецьмі. Ласкавы і захоплены з маладой жонкай. Занадта мяккі з крэдыторамі і пазычальнікамі. Важкі, моцны пры выступленнях. Азартны ў рулетцы.
...Толькі ў сваіх тэкстах ён зусім іншы, зусім: жарсны, усёмагутны, усёбачны, сакрушальны да вантробаў. Унутранае жыццё відочна пераважае над жыццём знешнім. Мысленне, інтэлект, дух пануюць над фізічнымі праявамі.
І гэтая кніга насамрэч нічога не скажа вам пра творцу і ягоныя таямніцы духу, толькі пра абалонку.
Натуральна, былі цікавыя, узрашальныя факты. Дзіцячыя гульні ў "дзікіх". Уважлівасць да слуг (шкада будзіць, напрацавалася). Жаданне прыдбаць для жонкі ўпрыгажэнні (як блішчыць у люстэрку завушнічка). Вось мне падавалася часам, што пры дасканаласці зместавай, характарнай некаторыя раманы Дастаеўскага недасканалыя кампазіцыйна, неўраўнаважаныя. І гэтаму ёсць тлумачэнне:
"Он заранее продавал свой роман, который ожидали с нетерпением. Редакция то и дело понуждала его высылать скорее рукопись. Эти понуждения раздражали, он волновался, спешил, посылал начало и потом, торопясь продолжением, почти забывал это начало. По мере развития романа являлась необходимость изменять то то, то другое, но исполнить этого уже не было возможности — то, что нужно было изменить и переработать, оказывалось уже напечатанным. Таким образом, являлись великолепные эпизоды, но в общем роман представлял довольно бесформенное и, во всяком случае, невыдержанное произведение".
Натуральна, успаміны сведак каштоўныя другасным. Дэталямі побыту, абстаноўкі, звычаямі. Ясна, што высновы можна рабіць толькі з вялікага аб'ёму матэрыялу. І тое, што малы барчук у спёку пабег прынесці вады прыгоннай сялянцы, - наўрад ці варта абагульніць на традыцыйныя стасункі гаспадароў і слуг. А вось тое, што бацькі Дастаеўскага не карысталіся газавымі лямпамі, бо яны яшчэ не ўвайшлі ў побыт, ці тое, што елку аздаблялі менавіта бацькі, каб увесці дзяцей у свята, зрабіўшы нечаканку, ці жарты на першага красавіка, вымярэнне тэмпературы паводле шкалы Рэамюра - гэта цікавыя вестачкі праз стагоддзі.
Адназначна сфармуляваць стаўленне да кнігі Фокіна не магу. Модныя калісьці былі ценевыя партрэты. Выра`зны (выразны`) цень - але не відаць дэталяў і адценняў. Дастаеўскі застаецца постаццю. Ён нават не стаў зманлівым, міфалагізаваным раманічным персанажам. Да героя аўтарскага даследавання прасцей сфармуляваць стаўленне - пісьменнік робіцца персанажам. Нам жа прапанавалі чэсную нарэзку. ...А ці ўсё нам далі? Ці не замоўчалі нешта? Ці не сфармавалі нашу думку ўдалым калажом? Я не ведаю. Прыведзеныя ўрыўкі падаюцца надзвычай сухімі, стрыманымі, закрытымі ў параўнанні з эмацыйнымі тэкстамі самога пісьменніка.
"Набор карцінак" абрамлены вельмі, вельмі лаканічным уступам з аглядам біяграфіі ды храналогіяй з датамі ў канцы.
Безумоўна, патрэбныя розныя кнігі пра Майстра. Упэўненая, гэтая кніга ані не нейгоршая. Яна цудоўна абудзіла апетыт, апетыт да падрабязнасцяў, да разгадвання, да спазнання. Я хачу прачытаць дзённікі Дастаеўскага цалкам, я хачу прачытаць усе ўспаміны ягонай жонкі, хачу пачытаць сур'ёзны дэталёвы аналіз любімых раманаў. Хачу чытаць Дастаеўскага. Значыць, кніга выканала сваё прызначэнне?..
Displaying 1 - 5 of 5 reviews