شهر نو

by محمود زند مقدم

کتر محمود زند مقدم که غالب عمرش را صرف تحقيق در بلوچستان و مردم بلوچ کرده- و حاصل آن را در هفت جلد با عنوان «حکايت بلوچ» نوشته است- اين بار کتاب متفاوتی را در خارج از کشور به چاپ رسانده است: «شهر نو».
طرح جلد ساده کتاب عصاره ای از شهرنو را ترسيم می کند: زنی چادری در بستری از آجر شکل گرفته و حفره ای در او باز شده است تا مردانی از قماش مختلف- از کارگر تا ملا- وارد اين حفره شوند.
«شهر نو» کتاب غريبی است که نه يک کار تحقيقی صرف است و نه يک رمان، اما در عين حال ترکيبی است از هر دوی آنها.
زند مقدم قصد ندارد به شکل مستقيم به شيوه کتاب های تحقيقی به بررسی آماری و چند و چون دلايل فاحشگی و شکل گيری شهر نو بپردازد، در عين حال در لابلای نوشته اش به آمار مختلفی هم اشاره می کند.
نويسنده بيشتر به ثبت و ضبط ديالوگ هايی پرداخته که در فضای شهر نو شنيده می شود و در لابلای آنها می توان اطلاعات زيادی از رفتار و احساسات اين زنان و فضای شهرنو به دست آورد.
به نظر می رسد زند مقدم بيش از آنکه دغدغه ارائه يک کتاب تحقيقی و نظم دادن به نوشته ها و نتيجه گيری و افزودن آمار و حواشی داشته باشد، در بخش های مختلف علاقه و دغدغه اش را برای خلق ادبيات عيان می کند: با نثری شيوا و دلنشين که توصيفات جذابی را درباره هر محل و هر شخصيت به کار می گيرد:

280 pages, Paperback

Published January 1, 2012

Reviews

[Mana Ravanbod · Rating 5 out of 5]

بخشی از کتاب «شهر نو» انگار پیش‌ترها، چنددهه پیش، از نشر مازیار احتمالاً با نام «قلعه» (تصویر جلد کتاب) منتشر شده بوده ولی این ویراست جدید اساساً‌ چیز دیگری شده. اول از همه مقدمه‌ای دارد از ناصر زراعتی که می‌گوید کتاب چگونه به نشر در سوئد رسیده است و آشنایی‌اش از زند مقدم از کجاست. بعد مقدمه‌ای دارد از مرحوم زندمقدم خیلی تمیز و موجز و خواندنی الحق بیشتر از غالب مقدمه‌های فارسی که خوانده‌ام.
بعد بخش اول کتاب می‌آید که حاصل کار میدانی‌ست روی روسپیان تهران: روسپیان خیابانی، روسپیانی که خانه‌های امن (روسپی‌خانه‌های کوچک با نام و رسم)، و روسپیانِ «شهر نو»، کاری پژوهشی زیر نظر مهندس عزت راستکار و ستاره فرمانفزماییان به سال ۱۳۴۶-۱۳۴۷، جزو طرح دانشکده خدمات اجتماعیِ آن‌موقع ــــ طرحی که اولین پژوهش روشمند روی روسپیان ایران و روسپی‌گری در ایران بود.
بخش دوم کتاب با نام «مجتمع بهزیستی» هم باز کاری پژوهشی‌ست به سفارش سازمان بهزیستی ایران در سال‌های پساجنگ دهه‌ی ۱۳۶۰، سال‌هایی که افزایش ناگهانی آمار طلاق و اعتیاد و راندگان از‌همه‌جا و بی‌سرپناهان و اینها (که خب نیازمند خدمات سازمان بهزیستی می‌شوند) روسای مملکت را نگران می‌کند و طرحی پژوهشی باز به آقای زندمقدم پیشنهاد می‌شود که محض یافتن روش پژوهش روی چهار استان پایلوت اجرا می‌شود: یزد (کمترین آمار طلاق)، لرستان (بالاترین آمار طلاق)، بلوچستان (نمونه عشایری) و تهران. دریغا که یادداشت‌های سه استان دیگراز بین رفته اما گزارش استان تهران اینجا در این کتاب ادامه‌ی تک‌نگاری چنددهه قبل آقای زندمقدم شده از شهر نو.
حاصل کتاب خواندنی از آب درآمده. البته تلخ و گاهی غم‌آور. منظورم لذت از زبان و روایت و ایجاز و قدرت بیان مرحوم زندمقدم است.