Jump to ratings and reviews
Rate this book

معالم إرشادية لصناعة طالب العلم

Rate this book
لا يخفى أن فضيلة الشيخ محمد عوامة من أواخر من أدرك طبقة التعليم ( المشيخي ) ، مع معاصرته للتعليم الجامعي العصري .

فمزج حفظه الله بين الطريقتين ، وعايش الفترتين ، فعرف نقاط القوة والضعف فيهما ، فصاغ لنا هذا البحث صياغة علمية أدبية ، بقلم مشفق ، وقلب محترق ؛ لتدارك واقعه ، وتلافي أمته ، فجاء كما أراد إن شاء الله تعالى .

فقد بيَّن فيه ــ حفظه الله ــ ما يُحبِّب كل مسلم في طلب العلم الشرعي الشريف ؛ فذكر طَرَفاً وطُرَفاً من فضل العلم ومجالسه ، ثم بيَّن فضل العلماء وأثرهم على الأمة الإسلامية ؛ وقاية وتبصيراً لهم في دينهم ، وعلاجاً لمرضاهم في الدين والعقيدة .

ثم أورد المعالم الإرشادية الكثيرة التي تمسِك بيد الطالب وتهديه إلى الغاية التي ينشدها ؛ وهي أن يكون عالماً عاملاً ، خطوة خطوة ، وأهمُّ ذلك أمران :

ــ صحبته الطويلة للعالم العامل المربي الرباني ، يتلقى منه العلم والتربية .

ــ وهمته العالية في شَغْل نفسه ، وملء وقته في العلم وتحصيله .

وقد أخذ هذان الأمران مساحة كبيرة من هذا البحث ، وفيه العجائب من أخبار سلفنا وأئمتنا رضي الله عنهم .

ثم جاءت المعالم الإرشادية الكثيرة أيضاً التي تذكّر الأستاذ والمعلم أن يلاحظها في نفسه ، وفي تربية أبنائه الطلبة عليها ، بدءاً من استقباله الطالب المتوجِّه إلى طلب العلم ، وانتهاءً بتذكيره وتدريبه على أصول تحقيق التراث والعلم ، وأن يكون مفتياً للناس في دينهم .

وكل هذه المعالم الإرشادية للطلبة والشيوخ على السواء مستمدة من آيات كريمات ، وأحاديث شريفات ، وكان الأكثر والأغلب من هدي السلف الصالح ، وكبار أئمة العلم والدين في الحديث الشريف ، والفقه ، وعلماء التربية والسلوك ؛ رجاء أن يكون في آخر هذه الأمة من ينهض بها كما نهض وصلح عليه أولها .

والأمل بالله تعالى الكريم أن يسدّ هذا الكتاب ثغرة من حاجات طلبة العلم الذين هم في مرحلة الدراسة والتلقي ، كما أنه يلبِّي حاجات مَنْ هم في مرحلة الأستاذية والعطاء للأجيال اللاحقة ، بتوفيق الله وفضله .

وعلى أولياء أمور الطلبة وأبناء المسلمين أن يلاحظوا بدقة بالغة : أن مراكز التعليم الشرعي هي ينابيع الخير والرشاد ، والنور والهداية .

فلذلك كان من الواجب على الواردين على هذه المناهل ــ وهم الطلبة ــ والعاملين فيها ــ وهم الأساتذة المربّون ــ .. أن يسيروا على هذا المنهج القويم ، المستمدّ من تاريخنا العظيم ، الذي شيَّده أئمتنا رضي الله عنهم ، لتؤتي هذه الينابيع ثمارها أفضلَ ما تكون ، بإذن الله تعالى وتيسيره .

496 pages, Hardcover

First published June 8, 2013

14 people are currently reading
167 people want to read

About the author

محمد عوامة

12 books28 followers
الاسم: فضيلة الشيخ محمد محمد عوامة
مكان وتاريخ الميلاد: ولد فضيلته في حلب بتاريخ 14/12/1358هـ الموافق 1/1/1940م
ـ بدأ بطلب العلم عام 1373هـ/1953م، وكان قبلها يلازم دروس فضيلة الشيخ محمد السلقيني رحمه الله تعالى.
ـ تتلمذ من أول أيامه في طلب العلم على فضيلة الشيخ عبد الله سراج الدين ولازمه، ثم بدأت صلته وصحبته للشيخ عبد الفتاح أبو غدة عام 1378هـ ولازمه أيضاً.
ـ التحق بكلية الشريعة عام 1382هـ/ 1962م، وفي العام نفسه اختاره شيخه فضيلة الشيخ عبد الله سراج الدين مدرساً في مدرسته الشعبانية، فدرس فيها عدة علوم إلى عام 1400هـ/1980م ـ حين خرج من سوريا ـ مع كونه أميناً عاماً لمكتبتها، كما أنه تولى إدارة المدرسة لفترة من الزمن.
ـ سافر إلى مصر في صفر عام 1379هـ، والتقى بمجموعة من كبار العلماء آنذاك منهم: المشايخ أحمد وعبد الله الغماريان، وعبد الوهاب عبد اللطيف، ومحمد أبو زهرة، وغيرهم..
ـ كان له نشاط علمي بارز مع نبوغ ظاهر في مدينته ((حلب)) حيث وضع في مصاف شيوخه، فاختير مدرساً وهو في سن الشباب في مسجد الروضة الذي كان يعد الجامعة العلمية الشرعية آنذاك.
ـ قدم المدينة المنورة عام 1400هـ، والتحق بالجامعة الإسلامية حيث أسس لها مركز البحث العلمي، الذي سمي فيما بعد ((مركز خدمة السنّة والسيرة النبوية))، وبدأ فيه بتحقق إتحاف المهرة)).
ـ أسس عام 1406هـ مكتباً لتحقيق التراث الإسلامي، وكان تابعاً لدار القبلة للثقافة الإسلامية مدة 12 عاماً.
ـ فضيلته صاحب فكر نيِّرِ، ومنهج وضاء، اتضح في كتابيه ((أثر الحديث الشريف في اختلاف الأئمة الفقهاء)) و((أدب الاختلاف في مسائل العلم والدين)).
ـ منهج فضيلته في علم الجرح والتعديل مدرسة يحتذى بها في عصرنا الحاضر، دقة، وتمحيصاً، وبُعد نظر.
ـ علم من أعلام التحقيق، ولذا قال عنه فضيلة الشيخ العلامة الموسوعي محمد سعيد الطنطاوي: لا أعلم على وجه الأرض أعلم منه في علم التحقيق.
له إصدارات علمية عديدة منها:
ـ مصنف ابن أبي الشيبة في (26) مجلداً
ـ سنن أبي داوود في (6) مجلدات
ـ الشمائل المحمدية للترمذي ومعه المواهب اللدنية للباجوري في مجلد واحد.
ـ مجالس في تفسير قوله تعالى لَقَدْ مَنَّ اللّهُ عَلَى الْمُؤمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولاً مِّنْ أَنفُسِهِمْ (آل عمران: 164) لابن ناصر الدين الدمشقي (مجلد واحد).
ـ القول البديع في الصلاة على الحبيب الشفيع للسخاوي (مجلد واحد)
ـ أثر الحديث الشريف في اختلاف الأئمة الفقهاء رضي الله عنهم (مجلد واحد).
ـ أدب الاختلاف في مسائل العلم والدين (مجلد واحد).
ـ من صحاح الأحاديث القدسية ـ جمع وشرح.
ـ المختار من فرائد النقول والأخبار ـ اختيار وترتيب (مجلد واحد).

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
25 (75%)
4 stars
2 (6%)
3 stars
6 (18%)
2 stars
0 (0%)
1 star
0 (0%)
Displaying 1 - 10 of 10 reviews
Profile Image for أحمد رمضان.
77 reviews52 followers
August 4, 2013
من أروع ما كتب عن قيمة العلم و كيفية تكوين العقلية و الشخصية العلمية على الهدى النبوي الذي يسموا بالإنسان الفرد و بالإنسانية قاطبة بأسلوب سلس و ترتيب وفق فيه الكاتب لحد بعيد. أعتقد أن جيلنا الذي أسقط قيمة كل شيء بحاجة إلى أن يقرأ سير السابقين ليرى كيف تعاملوا مع العلم بأقصى درجات التقدير فذل لهم لينهلوا من ينابيعه ما لم ينضب إلى وقتنا الحالي. الكتاب يتحدث عن تكوين طالب العلم الشرعي بصفة خاصة، لكني أعتقد أنه لا غنى عنه لأي طالب علم مسلم. ـ
Profile Image for Ismail Isman.
55 reviews3 followers
December 31, 2017
Menggulung tahun 2017M ini alhamdulillah, Saya mengucapkan syukur kepada Allah kerana direzekikan Allah taala dengan dapat membaca kitab ini sehingga ke penghujungnya. Selepas hampir 5 bulan lebih berkelana dalam kitab yang pada saya sangat sangat baik dan penting untuk dibaca oleh para penuntut ilmu.

Isi dan pengembaraan yang dibawa Fadhilatus Syeikh Muhammad Awwamah al-Halabi thumma al-Madani حفظه الله ini sangat cantik dan tersusun. Bermula dari pengenalan kenapa seseorang itu menuntut ilmu agama, kelebihannya, kemudian mula dalam jalan menuntutnya, apa yang perlu dilakukan penuntut ilmu sehingga kemudian peranan guru dan murabbi mursyid, apa yang perlu dipantau dan diambil perhatian dan akhirnya sehingga suhbah dan masalah-masalah penuntut ilmu zaman kita yang dijawab dengan dalil-dalil daripada amalan para salaf soleh kita lagi.

Saya rasa tak keterlaluan untuk saya katakan kitab ini seperti manual untuk mereka yang bergelar dan ingin masuk dalam dunia penuntut ilmu syariah ini. Ianya seperti mengumpul kitab-kitab seperti Qimatuz Zaman, Sofahat, Maqalat al-Kauthari, Tazkirah Sami, Jami' Khatib dan lain-lain kitab yang memberi asas pada penuntut ilmu dan disusun dengan cara mudah dan kontemporari yang selaras dengan zaman kita ini.

Saya juga sangat berterima kasih kepada Fadhilatus Syeikh Dr. Ahmad Nabawi al-Azhari حفظه الله atas nasihat beliau dan penekanan yang beliau berikan pada saya untuk membaca kitab ini. Dan sungguh saya faham, apakah sebab beliau menekankan kepentingan kitab ini sekarang. Dan Syeikh juga pernah sebut bahawa kitab ini tidak terhenti pada bacaan pertama sahaja, bahkan ianya adalah bacaan yang berterusan setiap kali datangnya lemah semangat dan himmah dalam menuntut ilmu sebagaimana kitab Qimatuz Zaman dan Sofahat yang tidak kurang pentingnya disebut ulang kali oleh beliau حفظه الله.

Semoga ada rezeki dan dikurniakan himmah yang tinggi seperti yang dikurniakan Allah kepada Syeikh agar saya boleh membacanya semula. Amin.

Mohon doa dari semua agar masa saya di Malaysia ini terus dapat dimanfaatkan dengan baik 🤗
Profile Image for Bilal Zakaria.
48 reviews9 followers
April 1, 2021
وَجب على كل من يطلب العلم أن يقرأ هذا الكتاب ففيه الكثير من الفوائد و النصائح و المنهجيات و من طبق هذه المعالم سيفلح إن شاء الله.
Profile Image for Nuruddin Azri.
387 reviews172 followers
September 28, 2024
Kitab karangan Syeikh Muhammad ‘Awwamah ini sangatlah mengasyikkan lebih-lebih lagi pada saat lunturnya semangat menuntut ilmu dalam diri seseorang individu.

Bagi sesiapa yang pernah menelaah Ta’līm al-Muta’allim oleh al-Zarnuji, Ādāb al-Muta’allimīn oleh al-Tusi, Qīmah al-Zaman dan al-Rasūl al-Mu’allim oleh Abu Ghuddah, Al-Mu'īd oleh al-‘Almawi, Ādāb al-Dāris oleh al-Qasimi, Ādāb al-Mu‘allimīn oleh Ibn Suhnun dan Tazkirah al-Sāmi’ oleh Ibn Jama’ah, membaca buku ini menjanjikan kupasan dan syarahan yang lebih panjang dengan beberapa sentuhan dan kritikan terhadap sistem pendidikan moden terutamanya daripada sudut adab dan kepentingan berguru.

Misalnya, pernah suatu ketika, sewaktu penulis masih bergelar pelajar di Madrasah Sya’baniyyah, Halab, penulis memegang kitab menggunakan tangan kirinya, lalu gurunya Syeikh Ahmad Qallash mengambil kitab tersebut dari tangan kirinya lalu diletakkan ke tangan kanannya. Kemudian, gurunya berkata, “Ya Allah, berikanlah kitabku dengan tangan kananku.”

Tidak berapa lama selepas itu, sewaktu penulis masuk ke kuliah Syariah di Universiti Damsyik, saat menunggu peperiksaan lisan subjek fiqh pada tahun pertama (silibus yang digunakan ialah kitab Tuhfah al-Fuqahā’ oleh Imam al-Samarqandi), terdapat seorang pelajar berseluar hitam sedang lama menunggu gilirannya. Disebabkan lantai dewan tebal debunya, pelajar tersebut meletakkan kitabnya itu (Tuhfah al-Fuqahā’) ke atas lantai lalu duduk di atasnya!

Baiklah, buku ini secara kasarnya terbahagi kepada tiga bab besar iaitu mengenai ilmu, penuntut ilmu dan guru.

Antara mutiara penting yang dititipkan ialah sembilan syarat penuntut ilmu menurut Imam al-Mawardi dalam Adab al-Dunyā wa al-Dīn iaitu akal, kebijaksanaan, kecerdasan, cintakan ilmu, berpada dengan kewangan, lapang daripada pekerjaan, lapang daripada perkara sia-sia, panjang umur serta guru yang pemurah dengan ilmunya.

Pada bab penuntut ilmu, penulis membahagikan manusia kepada tiga jalur usia:

i) Usia berdasarkan waktu (umur zamani)
– saat mereka lahir.
ii) Usia berdasarkan akal fikiran (umur ‘aqli)
– bergantung kepada saat Allah memberikannya keupayaan untuk berfikir.
iii) Usia berdasarkan ilmu (umur ‘ilmiy)
– saat seseorang mula mendalami ilmu.

Kata penulis, “Ilmu itu cahaya, wudhu’ itu cahaya, apabila seseorang berwudhu’ ketika mengulang kaji ilmu, maka cahaya keilmuan itu bertambah.”, “Ilmu itu cahaya. Cahaya dan kemaksiatan itu tidak bergabung dalam kalbu yang satu.”, “Lautan ilmu itu luas, pilihlah yang terbaik darinya (berautoriti).”, “Bacalah buku yang lebih sukar (advance) dengan mengambil kisah Syeikh Abd al-Fattah Abu Ghuddah yang membaca dan merujuk Mughniy al-Labīb ketika silibus yang diajarkan ialah matan al-Ājurrūmiyyah ”, “Ilmu paling utama mengikut turutan menurut Imam al-Nawawi dalam muqaddimah al-Majmū’ ialah al-Quran, kemudian, fiqh, nahu, hadis, usul dan lain-lain.”, “Bersikap adillah dalam kajian kerana beza ahli ilmu dan ahli hawa ialah ahli ilmu menulis apa yang berpihak dan berlawanan dengannya manakala ahli hawa menulis apa yang berpihak padanya sahaja.”, “Seseorang guru perlu memuji dan menggalakkan ilmu dan akhlak yang baik pada anak muridnya kerana ia turut mendorong kawan-kawannya yang lain, selain perlu menegur perkara-perkara yang makruh baik secara jelas mahupun lembut-tersembunyi." dan “Pilihlah sahabat yang membangunkan peribadimu dan kata-katanya mendekatkan dirimu kepada-Nya.”

Bagi mempertajamkan bahasa, penulis ada menyarankan kitab Hayāh al-Sahābah oleh al-Kandahlawi, Rijāl min al-Tārīkh dan Qisas min al-Tārīkh oleh Syeikh Ali al-Tantawi manakala bagi memperhalusi adab, penulis menyarankan kitab al-Risālah al-Qusyairiyyah (kerana menggabungkan syariat dan hakikat) serta Siyar A‘lām al-Nubalā’ oleh Imam al-Zahabi (kerana mengandungi qudwah, ilmu, amal, suluk dan petunjuk ilmuwan-ilmuwan salaf).
Profile Image for يوسف أحمد.
15 reviews6 followers
October 2, 2023
من أمتع الكتب المعاصرة التي ناقشت قضية طلب العلم!
والجميل في الكتاب أنه لم يقتصر فقط علي إيضاح ما يجب أن يتحلي به طالب العلم ، بل تناول بعض القضايا والبلايا التي أصابت ممن ينتسبون إلي العلم في وقتنا هذا وناقشها بشكل رائع وجميل.
واجب علي كل من يريد أن يطلب العلم أن يقرأ هذا الكتاب لفضيلة الشيخ محمد عوامة حفظه الله
Profile Image for Ayman abushaar.
12 reviews7 followers
October 11, 2020
كتاب نفيس، مهم جدا لطلبة العلم ..
..ومؤلفه عالم محقق منصف محدث فقيه .. سيدي محمد عوامة بارك الله له في علمه وعمره وعمله
لا تكاد يخلو سطر من فائدة .. والحمدلله الذي بنعمته تتم الصالحات
Profile Image for Ryma aguir.
129 reviews27 followers
November 22, 2018
كتاب بسيط موجهه لكل طالب علم ... تناول فيه الكاتب مواضيع عده خاصه بما واجهه الطالب من خلال تناول ايه قرانيه او فعل لاحد الصحابه ليبدا في شرح فصوله ... انقسم الكتاب لااربع فصول كبيره ناقشت اهميه العلم و المنهج الذي يتلقاه الطالب ... اهميه ما يتلقاه طالب العلم في مسيرته من اهميه الذكاء في تلقيه لتعليمه لاستغلاله الكامل لوقته .. عدم الرضوخ للعوائق و اختيار الصحبه الجيده من زملاء و اساتذه .. عدم اهمال علم عن اخر .. اهميه اللسان السؤول لطالب العلم و تكريس وقته للدراسه.. تهذيب نفسه و لسانه ... اهميه موقع المربي و اثره في طالب العلم من خلال اعداد جيل واعي يلتزم بمنهج علماء الاسلام معاصر
لوقته و تدريبهم تحت انظار اساتذتهم من خلال تدريبهم علي مبادئ العلم و العمل به ... لغه الكتاب بسيطه مناسب لجميع الفئات .. طالب العلم خاصه
Profile Image for M_saggaf46.
15 reviews1 follower
September 7, 2018
كتاب مفيد لطالب العلم الشرعي فيه بعض التطويل في بعض الابواب
Displaying 1 - 10 of 10 reviews

Can't find what you're looking for?

Get help and learn more about the design.