Over het verstrijken van de tijd

by Paul van Tongeren

Genres: Philosophy

127 pages, Paperback

First published January 1, 2002

About the author

Paul van Tongeren (Deventer, 1950) studeerde theologie in Utrecht en filosofie in Leuven. Hij promoveerde in Leuven op een proefschrift over Nietzsches moraalkritiek. Hij was bijzonder hoogleraar wijsbegeerte namens de Radboud Stichting aan de Universiteit Leiden (1985-1991), gewoon hoogleraar wijsgerige ethiek van de Radboud Universiteit in Nijmegen (1988-2015) en buitengewoon hoogleraar ethiek aan de KU Leuven (België, 2002-2016). Tevens was hij als geassocieerd onderzoeker verbonden aan de Universiteit van Pretoria (Zuid-Afrika). Van Tongeren was tweemaal fellow aan het NIAS (Netherlands Institute for Advanced Study) en ontving ook tweemaal een fellowship aan het STIAS (Stellenbosch Institute for Advanced Study). In 2002 werd hij koninklijk onderscheiden en benoemd tot ridder in de orde van de Nederlandse leeuw.

Zijn werk heeft steeds twee kernpunten gekend: enerzijds de filosofie van Nietzsche en anderzijds de wijsgerige ethiek, met een voorliefde voor de klassieke traditie van de deugdethiek. Hij nam (met Gerd Schank en Herman Siemens) het initiatief voor een Nietzsche Wörterbuch, gaf lezingen en gastcolleges over Nietzsche in tal van landen en publiceerde in vele talen over het werk van de beroemde 19de eeuwse denker. Op het gebied van de wijsgerige ethiek publiceerde hij over de traditie van de klassieke, Aristotelische deugdethiek, over ethische aspecten van maatschappelijke en persoonlijke thema’s als genetische manipulatie, tolerantie, zorg voor ons natuurlijk milieu, voltooid leven, vergeving, dankbaarheid en vriendschap, en over de hermeneutiek als methode van een ethiek, die zich erop toelegt morele aspecten van de ervaring te beschrijven en te duiden.

Naast zijn academische werk houdt Van Tongeren zich al ruim twintig jaar intensief bezig met publieksfilosofie. Hij publiceerde meerdere boeken voor een breder publiek. In 2013 won hij met Leven is een kunst de Socratesbeker voor het urgentste en oorspronkelijkste Nederlandstalige filosofieboek. Ook maakte hij drie luisterboeken met colleges (over de grote ethische theorieën, over de praktische filosofie van Aristoteles en over Nietzsche en het nihilisme).

Van Tongeren werd en wordt door tal van media geïnterviewd, schrijft columns voor De Boekenkrant en voor Filosofie Magazine en is sinds 2005 lid van het Filosofisch Elftal van Trouw.​

Reviews

[Johannes de Wit · Rating 4 out of 5]

Over het verstrijken van de tijd is een essay uit 2002 geschreven door de huidige denker des vaderlands Paul van Tongeren. Allereerst wil ik zeggen dat hij deze rol enorm goed gaat invullen: zijn schrijven is toegankelijk zonder concessies te doen aan de inhoud. In dit boekje gaat hij na hoe de mens zich als tijdelijk wezen tot de tijd dient te verhouden.

Dat onderzoek kent drie delen: een geschiedenis van het denken, het kunnen lijden aan de tijd en een ethiek van de tijd. Het eerste deel spreekt voor zich denk ik: Paul van Tongeren maakt hierduidelijk dat het hem gaat om de tijdelijkheid van de mens, en niet om een (meta)fysische tijdsopvatting. Ook laat hij zien dat hij deelgenoten vind in de geschiedenis van de filosofie.
In het hoofdstuk over het lijden aan de tijd en de verschillende pathologieën die van Tongeren bespreekt (rouw, trauma, depressie en verveling onder andere) maakt hij gebruik van literaire voorbeelden. Mede hierdoor is dit hoofdstuk erg mooi om te lezen.
In het derde hoofdstuk bespreekt van Tongeren zijn tijdsethiek. Deze ethiek (dat dus een antwoord zoekt op de vraag 'Hoe moet ik leven?') bestaat kort gezegd uit de deugd om met het tempo van de tijd in zicht te leven: verwijlen bij het duren van de tijd. Sleutelwoord hier is aandacht. Aandachtig zijn in het heden. Ook spelen thema's als trouw, gelatenheid en vergeving hier een rol voor van Tongeren.

Het slot sprak me misschien nog wel het meest aan. Van Tongeren eindigt met een persoonlijke noot over wandelen. Wandelen heeft het juiste tempo voor van Tongeren om door het leven te gaan: niet te snel, niet te langzaam. Tijd genoeg om een omweggetje te nemen, maar toch door moeten naar het eind. Tijd genoeg om stil te staan bij wat je ziet, zonder dat je het allemaal bij je wilt houden.

Goed, ik heb erg genoten van dit essay, al is het maar omdat van Tongeren me Nescio heeft laten lezen. Van Tongeren is erg goed te begrijpen, en dit compenseert (en is misschien ook wel te danken aan) het ontbreken van de naam Heidegger in een boekje over de tijdelijkheid van de mens. Toch zijn er genoeg parallellen te vinden tussen de denkers die van Tongeren aanhaalt en Heidegger: hij had er dus wel wat aan gehad.

[Diede Van Ommen · Rating 3 out of 5]

Corona kastboek #2

[Emiel · Rating 3 out of 5]

Alleen de laatste pagina's over wandelen vond ik interessant. De andere honderd waren redelijk nikszeggend :(