शून्य महाभारत

by Sanjay Sonawani

श्रीकृष्णाला भारत युद्धात दुर्योधनाच्या बाजूने, दिल्या शब्दाला जागून राहावे लागले असते तर?
या काल्पनिक प्रश्नाने सुरू होणारी ही नवी भारतकथा मूलभूत तत्त्वज्ञानाची उच्च परिसीमा गाठत मानवी भावनाशील तत्त्वज्ञानाचा आधारच काढून घेते अंतत: काळ आणि काळाच्या परिघात "आहे" असे भासणारे मानवी जीवन कसे शून्य आहे, हे ही कादंबरी सिद्ध करते.

Unknown Binding

About the author

Sanjay Sonawani is famous author from Maharashtra, have penned over 79 books in Marathi. He is a social activist as well and has been promoting "One World: One Nation" concept for better tomorrow since last 10 years.

Reviews

[Ganesh Satpute · Rating 5 out of 5]

Krishna chooses side of Kauravas (as against in original text of Mahabharat). Now people judge him saying he has chosen the side of wrong. He explains his side. He doesn't says which side is wrong or which side is right. But stays critical and weighs both sides. Krishna also challenges the thought process of Arjuna, Bhishma, Draupadi who think what they are doing is ultimate right.

I never could get agreed with the 'Mahabharat'. As they some times portrait side of Pandavas as good. In fact, both sides something good and something bad and that's truth of life. Everybody forgets their Universal Religion (Dharma) and creates their own dharma (religion), and tries to justify their actions using this dhrama.

Very well written. Kind of philosophical. But tries to view the Mahabharat in neutral angle.

[Vijay · Rating 4 out of 5]

📘 शून्य महाभारत – संजय सोनवणी
महाभारत या महाकाव्याचा पुनर्विचार करणारे संजय सोनवणी यांचे शून्य महाभारत हे पुस्तक म्हणजे एक तात्त्विक-बौद्धिक प्रवास आहे—जिथे युद्धभूमी कुरुक्षेत्रात नसून मानवी मनात आहे, आणि कृष्णाचा मौन त्याच्या बासरीपेक्षा अधिक गूढ आहे.

🌌 शून्यतेकडे प्रवास
‘शून्य’ हा शब्द केवळ शीर्षक नाही, तर या कथेचा गाभा आहे. सोनवणी महाभारताच्या पारंपरिक चौकटीला मोडून टाकतात आणि एक वेगळी कल्पना मांडतात—जर कृष्णाने दुर्योधनाला दिलेला शब्द पाळून कौरवांच्या बाजूने युद्धात भाग घेतला असता, तर काय झाले असते?

या कल्पनेतून लेखक एक अशी कथा उभी करतात जी केवळ पुनर्कथन नाही, तर एक तात्त्विक विश्लेषण आहे. कृष्ण इथे देव नाही, तर एक साक्षीदार आहे—जो हस्तक्षेप करत नाही, फक्त पाहतो.

📚 इतर महाभारत पुनर्कथनांशी तुलना

शून्य महाभारत – संजय सोनवणी >> तात्त्विक, मौन आणि शून्यतेवर आधारित >> कृष्णाची तटस्थ भूमिका, धर्माच्या संकल्पनेवर पुनर्विचार
पर्व - एस एल भैरप्पा >> मानवी दृष्टिकोनातून >> महाभारताचे वस्तुनिष्ठ निरूपण, सर्वांचं दैवीकरण काढून एकूण त्यावेळच्या परिस्थितीची केलेली चिरफाड
अजय (Ajaya) – आनंद नीलकंठन >> दुर्योधनाच्या दृष्टिकोनातून >> पांडवांच्या नैतिकतेवर प्रश्न, दुर्योधनाचे मानवीकरण
जय (Jaya) – देवदत्त पट्टनायक >> पारंपरिक कथा + समकालीन विश्लेषण >> प्रतीकात्मकता, संस्कृती, धर्म आणि कथा यांचे मिश्रण
युगंधर – शिवाजी सावंत >> कृष्णाच्या दृष्टिकोनातून >> कृष्णाचे मनोविश्लेषण, त्याचे निर्णय आणि त्यामागची कारणमीमांसा

'शून्य महाभारत' इतर पुनर्कथनांपेक्षा अधिक तात्त्विक आणि मौनशील आहे. इथे कृष्ण देव नाही, तर एक विचारवंत आहे—जो हस्तक्षेप करत नाही, फक्त साक्षीदार असतो. Ajaya मध्ये दुर्योधनाची बाजू मांडली जाते, तर Jaya मध्ये कथा आणि तत्त्वज्ञान यांचा समतोल साधला जातो. युगंधर मध्ये कृष्णाचे मनोमंथन अधिक भावनिक आणि मानवी आहे. पर्व मध्ये सगळ्यांचं दैवीकरण काडून वस्तुनिष्ठ महाभारत लिहिलं आहे जे जास्त खरं वाटतं.


🧠 मला वाटलं .....
हे पुस्तक (आणि पर्व ) वाचताना मला माझ्या बालपणीच्या श्रद्धा आणि समजुतींचा पुनर्विचार करावा लागला. महाभारत हे नेहमीच धर्म आणि अधर्म यांच्यातील संघर्ष म्हणून पाहिले होते, पण शून्य महाभारतने मला विचार करायला लावले—धर्म म्हणजे नक्की काय? सत्य कोण ठरवतं? देव हस्तक्षेप करतो की फक्त पाहतो?

➳ या कादंबरीत कृष्णाच्या मौनातून आणि त्याच्या अंतर्मुखतेतून अनेक तात्त्विक विचार उलगडले जातात तर काही ओळी मनात घर करून राहिल्या, उदारणार्थ...

➳ “शब्द दिला म्हणून युद्धात उतरावे लागले, पण सत्य कुणाच्या बाजूने होते हे ठरवणे माझ्या अधिकारात नव्हते.” ही ओळ कृष्णाच्या मौनाचा अर्थ सांगते—की सत्य हे सापेक्ष आहे, आणि देवही कधी कधी निर्णय घेण्याच्या पलिकडे असतो.

➳ “धर्म म्हणजे काय? तो कोण ठरवतो? आणि तो कोणासाठी?” → पारंपरिक नैतिकतेवर प्रश्नचिन्ह उभे करणारा विचार.

➳ “काळ आणि काळाच्या परिघात ‘आहे’ असे भासणारे मानवी जीवन कसे शून्य आहे.” → अस्तित्वाच्या शून्यतेवर भाष्य करणारी ओळ.

📚 हे पुस्तक केवळ वाचण्यासाठी नाही तर हे खोल विचार करायला लावणारं आहे, आणि काळ्या-पांढऱ्या नैतिकतेच्या पलिकडे पाहायला भाग पाडतं. पण जर तुम्ही तात्त्विक प्रश्नांना सामोरे जाण्याची तयारी ठेवत असाल, तर शून्य महाभारत तुम्हाला एक वेगळा दृष्टिकोन देईल.

विजय
७-११-२०२५