Καλιγούλας

by Albert Camus, Μαρία Λάζου-Πορτολομαίου (Translator)

Υπήρξε, χωρίς άλλο, τ' ωραιότερο δώρο της Γαλλίας των Μακί και της πρώτης μεταπολεμικής εποχής. Τ' ωραιότερο... Είναι παράξενο, πόσο, πολλές φορές, για να χαρακτηρίσωμε κάτι, ξετρέχομε σε ορισμούς που βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση με το αντικείμενό μας, κι όμως εκφράζουν, αν όχι άμεσα και καίρια, οπωσδήποτε με μια παράλογη παραστατικότητα αυτό που θέλουμε να πούμε. Τ' ωραιότερο, λοιπόν; Θέλω να πω κάτι οδυνηρά γνήσιο, κάτι οδυνηρά, απελπισμένα τίμιο. Αλλά η οδύνη, ό,τι έχει μέσα του ανθρώπινη απελπισία, μπορούμε να το πούμε "ωραίο", να χρησιμοποιήσωμε, δηλαδή, έναν επιθετικό προσδιορισμό που αφορά στην αισθητική, όταν το ίδιο το αντικείμενο, για το οποίο μιλούμε, στρέφει επιδεικτικά τις πλάτες του προς κάθε τι που είναι "αισθητική"; Φαίνεται, πως μπορούμε, κι από μια γενικήν άποψη της τέχνης (όχι αποκλειστικά της μεταπολεμικής) κι από την ειδική του Καμύ: όταν, τουλάχιστον, κατέβουμε στις πηγές απ' όπου άντλησε κι ο συγγραφέας του "Καλιγούλα" τις απορίες του και τις απαντήσεις του, τις άρσεις και τις θέσεις του.

Genres: Plays, Classics, Philosophy, Fiction, France, Drama, Theatre

152 pages, Paperback

First published January 1, 1944

About the author

Works, such as the novels The Stranger (1942) and The Plague (1947), of Algerian-born French writer and philosopher Albert Camus concern the absurdity of the human condition; he won the Nobel Prize of 1957 for literature.

Origin and his experiences of this representative of non-metropolitan literature in the 1930s dominated influences in his thought and work.

He also adapted plays of Pedro Calderón de la Barca, Lope de Vega, Dino Buzzati, and Requiem for a Nun of William Faulkner. One may trace his enjoyment of the theater back to his membership in l'Equipe, an Algerian group, whose "collective creation" Révolte dans les Asturies (1934) was banned for political reasons.

Of semi-proletarian parents, early attached to intellectual circles of strongly revolutionary tendencies, with a deep interest, he came at the age of 25 years in 1938; only chance prevented him from pursuing a university career in that field. The man and the times met: Camus joined the resistance movement during the occupation and after the liberation served as a columnist for the newspaper Combat.

The essay Le Mythe de Sisyphe (The Myth of Sisyphus), 1942, expounds notion of acceptance of the absurd of Camus with "the total absence of hope, which has nothing to do with despair, a continual refusal, which must not be confused with renouncement - and a conscious dissatisfaction."
Meursault, central character of L'Étranger (The Stranger), 1942, illustrates much of this essay: man as the nauseated victim of the absurd orthodoxy of habit, later - when the young killer faces execution - tempted by despair, hope, and salvation.

Besides his fiction and essays, Camus very actively produced plays in the theater (e.g., Caligula, 1944).

The time demanded his response, chiefly in his activities, but in 1947, Camus retired from political journalism.

Doctor Rieux of La Peste (The Plague), 1947, who tirelessly attends the plague-stricken citizens of Oran, enacts the revolt against a world of the absurd and of injustice, and confirms words: "We refuse to despair of mankind. Without having the unreasonable ambition to save men, we still want to serve them."

People also well know La Chute (The Fall), work of Camus in 1956.

Camus authored L'Exil et le royaume (Exile and the Kingdom) in 1957. His austere search for moral order found its aesthetic correlative in the classicism of his art. He styled of great purity, intense concentration, and rationality.

Camus died at the age of 46 years in a car accident near Sens in le Grand Fossard in the small town of Villeblevin.

Chinese 阿尔贝·加缪

Reviews

[s.penkevich [hiatus-will return-miss you all] · Rating 4 out of 5]

‘He is converting his philosophy into corpses and—unfortunately for us—it’s a philosophy that’s logical from start to finish.’

Rome’s third emperor, Caligula, had a short rule (A.D. 37-41) yet left a lasting legacy of carnage and brutality. Born Gaius Julius Caesar Germanicus but nicknamed Caligula meaning “little boot” in reference to his military uniform, his tyrannical reign of terror and fiscal irresponsibility led to his assassination when he was 28 years old. While surviving sources are few, there is reason to believe his first few months as emperor were noble and tame and many believed mental illness may have contributed to his sadism. Albert Camus’ first play, Caligula, harnesses the story of the tyrant emperor in four acts that examine Camus’ ideas of absurdity, reinterpreting the historical figure through 20th century philosophical discourse (though Camus claimed it was not a philosophical play). Through a rather Nietzschean “will to power,” Camus depicts Caligula embracing absurdity through calculated logic, exemplifying the ideas that anything is possible and man must replace God as Caligula attempts to recreate the randomness of death and the arbitrariness of life while seeking to create meaning out of meaninglessness. An eminently readable work, Caligula interrogates heady ideas and thrives on drawing discomfort from the audience in a violent saga of absurdity, power and revolt.

The assassination of Caligula, depicted by Giuseppe Mochetti

Camus began writing Caligula in 1937, and though he finished in 1939 it underwent several revisions before it was finally staged in Paris after the war. As he writes in his introduction, Camus intended himself to strut and fret his hour upon the stage as Caligula, and what a role it is with on stage murders and plenty of shouting and emotion. Camus adapted the play—primarily Cherea’s role—to fit his changing views on absurdity, though also, as Oliver Gloag argues in his book on Camus, in response to Hitler and the occupation of France. Lines were cut to ensure it didn’t seem apologetic for tyrants, and added Cherea’s line about fighting ideas ‘whose triumph would mean the end of the world’ as a direct callout against the Nazis. Gloag argue’s Cherea exists to tone down the absurd as ‘nihilistic purity was no longer defensible’ In the essay Camus and the Theater, Christine Margerrison writes that Camus expressed frustrations that the play was often misunderstood, being mistaken as an existentialist work (he adamantly refused the label, and considered existentialism ‘philosophical suicide’), being mistaken as a critique of Jean-Paul Sartre (he wrote it before the rise of Sartrean existentialism), or being a critique against tyrants or communism. Many of these elements are justifiable interpretations (or present in other works) though Camus stressed they overlooked the main purpose of the dilemas of freedom and violence, a revolt of the powerful against society, and an expression of living in absurdity through logic.

French production of Caligula, 1945

This is an excellent play, and Camus launches us into the start of Caligula’s reign of violence by first showing the emperor in a moment of vulnerability. Following the death of his sister, Drusilla, Caligula contemplates that ‘life is quite intolerable,’ existence is absurd, and regrets being unable to obtain the literal moon to have something absurd, something ‘which isn’t of this world.’ What use is power if one can’t have the moon? It is a pivotal moment, one that hardens into a sadism where he has ‘resolved to be logical’ and seeks freedom at the expense of others.

‘I’m surrounded by lies and self-deception. But I’ve had enough of that; I wish men to live by the light of truth. And I’ve the power to make them do so. For I know what they need and haven’t got. They're without understanding and they need a teacher…’

The tyrannical ruler can, arguably, be seen as a tyranny of the academics and philosophers of the time as well, which Camus delves into more critically in The Fall. He seeks to punish his subjects, to become a god of sorts in the absence of one as he sees it. As Camus wrote in his notebooks ‘. If this world is meaningless then …it is on us to create God...we have only one way to create God and that is to become God.’ He first has everyone make a will to the State and decides he will execute people at random, like the arbitrariness of death (‘It has dawned on you that a man needn’t have done anything for him to die.’), and thus fund the empire. ‘If the Treasury has paramount importance, human life has none,’ he says (feels a critique on government and capitalism in general there), and preaches that ‘this world has no importance; once a man realizes that, he wins his freedom.’ This is a very different revolt than the sort he would be noteworthy for discussing in books like The Rebel, though Camus also implies the teachings of Caligula are not his own (another aspect that frustrated him when viewers assumed that was his aim). Though years of senseless and random murder does not make the people happy, and Caligula knows he is backing them into a corner that can only lead to his own murder at their hands.

‘Other artists create to compensate for their lack of power. I don’t need to make a work of art; I live it.’

Camus delivers a fascinating dichotomy with Caligula embracing the absurdity of existence and believing ‘freedom has no frontier,’ or ‘one is always free at someone else’s expense’ with the people who tend to avoid metaphysical thoughts of existence. We are disquieted by the action, with on stage murders, sexual assaults and constant humiliation. There is a counter-balance, however, in Cherea who on one hand understands Caligula’s quest for the absurd (and perhaps shares it) but cannot abide by the violence. He, in turn, also does not wish to commit it and struggles despite organizing an assassination. As Colin Davis argues in his essay Violence and Ethics in Camus, Cherea is an expression of what Camus wrote in his essays Neither Victims Nor Executioners that violence is ‘at the same time inevitable and unjustifiable’ as well the teachings in The Rebel of ‘conceding the existence of an ethical dilemma but endeavoring to overcome it.’

We also have Scipio who also seems a foil to Caligula, ‘perhaps because the same eternal truths appeal to us both,’ as Caligula observes, and is frustrated with Caligula’s rejection of beauty through his brutality. Though Caligula is not a hero, he is still an expression of Camus’ idea of revolting against the absurdity of existence, and Scipio rejects Caligula raging against the heavens and predicts ‘god-men’ will rise against him. As Alba della Fazia Amoia writes in her book of Camus criticism, ‘[Caligula’s] deliberate irrationality makes him a dadaistic figure, hihilitic in character and inevitably self-destroying’ and compares his body count to a plague—which caught my attention as Camus’ The Plague also features a group of men not conspiring but organizing to fight back the irrationality and arbitrariness of death in a sort of personified form. Though there the response is one that is more clearly “good” and justifiable (I love the line by Cherea here that ‘some actions are…more praiseworthy,’ though Davis says 'more beautiful' is a more accurate translation, and gets at what I'm attempting to say here) and not actually violent where here the revolt is one of bloodshed. As Caligula’s dying words are ‘I’m still alive’ we see that, though his body may have succumbed to death, his spirit of violence is very much alive in the new “will to power” (as Friedrich Nietzsche discussed, something Camus toned down in the play due to the Nazi’s embrace of his philosophy) enacted by the conspirators who have slain him. The moral dilemma of violence and freedom speaks loudly in the silence after the curtain falls.

‘All I need is for the impossible to be. The impossible!’

Caligula is part of what Camus termed the “Cycle of the Absurd” along with The Stranger and The Myth of Sisyphus, but of all of them it seems to most leave us in a ponderous state as it asks us how people can apply meaning to meaninglessness, either by challenging the gods or becoming a god oneself, and then justify our actions for freedom in the face of violence or without causing harm to others. This is a subject of ethical living Simone de Beauvoir would address in The Ethics of Ambiguity and here we have Camus directly confronting the audience with that question to take home and grapple with. Caligula is an interesting play that works well as an exciting look at Caligula as a historical figure through modern philosophical inquiry while also functioning as another critical expression of Camus’ canon of ideas. I also enjoy seeing how his ideas morph over time, both in conjunction with his other works but also in response to the history that was happening in real time during the 30’s and 40’s. A problematic figure, but a brilliant one nonetheless, Albert Camus is a wonderful mind to see at work, especially one that can fret about the stage as it does here in Caligula. Also huge shoutout to Kushagri for inviting me to read this together, you should definitely check out her review here too!

4.5/5

‘Yet, really, it’s quite simple. If I’d had the moon, if love were enough, all might have been different.’

[فؤاد · Rating 3 out of 5]

یک مرتبه که به خاطر تشابه اسمی، یکی را به جای دیگری اعدام کرد، گفت: «او هم همان قدر سزاوارش بود.» و چه بسیار که این کلمات وحشتناک در دهانش تکرار می شد: «بگذار از من بیزار باشند، تا وقتی که از من می ترسند.»
سوئیتونیس، تاریخ نگار دربار امپراتوری روم
کتاب دوازده قیصر: گایوس کالیگولا

خلاصه داستان، براى يادآورى شخصى:

كاليگولا امپراتور دل رحم و مهربان رومى، خواهر خود را بسيار دوست مى دارد، اما روزى خواهرش در عنفوان جوانى مى ميرد. كاليگولا سه روز ناپديد مى شود. همه جا به دنبالش مى گردند اما اثرى از او نيست. روز چهارم با ظاهرى پريشان به قصر بر مى گردد و مى گويد: من در اين سه روز بسيار فكر كردم و به ارزش زندگى پى بردم. مردم زنده اند اما ارزش زندگى را درك نمى كنند. بايد كارى كنم تا بفهمند چقدر زنده بودن مهم است.

و از آن پس تبديل به خونخوارترين امپراتور روم شد. مردم خود را قتل عام مى كرد تا ارزش زندگى را دريابند.
پس از مدتى يكى از درباريانش قصد كشتن او را كرد، و او با آن كه مى دانست هيچ اقدامى براى بازداشت او نكرد. حتى نامه اى كه در آن به توطئه ى او تصريح شده ��ود به خودش تحويل داد، و به استقبال قاتلانش رفت. در هنگام مرگ فرياد مى زد: وى وو! من زنده ام!

[هدى يحيى · Rating 5 out of 5]

‎ ‎الفرد حر دائما علي حساب شخص آخر‏

ــــــ
-كاليجولا-ألبير كامى-

ولأول مرة أشعر أن لامبالاة كامو تمتعني
لا فقط تثير استغرابي أو فضولي

كان كايوس شخصا عاديا
لم يعرف عنه توق للقتل أو ميل للوحشية
‏
ولكن عندما انقطعت الصلة الوحيدة بينه و بين العالم ‏
وكل ما فيه من حب أو خير او حتى معنى

والحب والخير وأي معنى لأي شيء-
كلهم كانوا دروزيلا ‏
أخته وفي نفس الوقت المرأة التي أحب
فاعتبر موتها نوعا من تخلي الآلهة عنه

كان عليه أن يتخذ موقفه كإمبراطور رهيب
له سطوة وملك وسيطرة
فيعلن حربه على السماء والأرض
ويصير الطاغية الأكبر

وإن لم يستطع أن يكون إلها ‏
فعلى الأقل ‏
‏" يكتفي بشرف إقلاق الآلهة في مخادعهِم ‏
لعلمهم أن هناك من يتحداهم
و يسخر منهم في العالم السفلي"‏

‎ :::::::::::::::::::::::

‏"اقتله بترو‎
‎‏ دعه يتذوق طعم الموت جيدا"‏

هكذا ارتأى لنفسه الحق في أن يحيي و يميت
ويعز ويذل
ويعربد في الأرض ما شاء له أن يعربد
صار يحتقر الجميع ويلعنهم بطريقته الخاصة

‏ وهو يرى نفسه الرجل الوحيد الحر ‏
وهو يصدق نفسه تماما‏
وصمت كل من في الإمبراطورية
وتركوه يفسق ويقتل كما يشاء
‏ "لأنهم أكثر زيفا من وحشيته" ‏
‎
:::::::::::::::::

كاليجولا يعني الحذاء الروماني
وهو الاسم الذي اتفق الجميع على مناداة الامبراطور العبقري والمجنون
‎
‎‎‏ إذن كان على كايوس /كاليجولا أن يعيد خلق ذاته ‏
أن يدفن هذا الكايوس القديم عميقا في أرض لن تنبت أبدا
كان عليه أن يصنع من نفسا وحشا دمويا لا يرحم

كان عليه أن يكون لديه هدف ما
حلم يعيش كي يحققه
كي لا يدفن جسده كم دفن شخصه القديم

فكان هذا الحلم المستحيل
أن يسرق بعض من قدرات العالم العلوي
وإن لم يستطع
فعلى الأقل أن يسرق راحتهم ‏
فهم في النهاية من كتبوا مصيره ‏
وبالتالي هم في الأساس سبب عذابه

:::::::::::::::::

" ‏إن أكثر ما يثير إعجابي هو اللامبالاة‏‏"‎

حينما تحين لحظة كايوس الأخيرة
حينما يتجمهر الجميع لمقتله
لا يقاوم ‏
فحياته منتهى العبث
ولذا
فمنتهى العقل والمنطق
يقول أن عليه ألا يبالي

إذن لم يمت كايوس بسبب قوة معارضيه أو تدابيرهم العبقرية
‏ بل لأنه نفسه أراد الموت‏

‏ولم يقد الجمع الذي قتله محارب أو مشتهي سلطة
بلل كان شيريا الشاعر المثقف

وبهذا يحقق فلسفة كامو في أعلى صورها
فتبلد الشخصيات هي سمة من أهم سمات الأدب عند كامو
وهي توقيعه الشخصي على كل ما يكتب

أراد كايوس أن يحطم جميع المباديء
جميع الحريات

‏أراد أن يحرر أرواح البشر بقتلهم
يحقق ‏العدل بين الفقراء والأغنياء
عندما يساوي بينهم تحت وطأة قانون واحد
يسرق فيه الجميع
‎ !

وهكذا أدرك أن الفرد
لن يستطيع تحطيم كل شيء
إلا إذا حطم نفسه معهم كذلك

وهذا ما فعله بالضبط

-----

هذه المسرحية من أمتع تجاربي في المسرح
وهي أفضل ما قرأت لكامو حتى الآن
‎

[Rêbwar Kurd · Rating 5 out of 5]

این مردن است که وحشتناک است، نه خودِ مرگ.

کالیگولا دقیقاً از همین ترس آغاز می‌شود: نه ترس از مرگ به‌مثابه یک پایان، بلکه ترس از آن حفره‌ی بی‌انتها که پس از فقدان عزیزان، از دل زندگی سر برمی‌کشد. او، پادشاهی که می‌خواست خدا باشد، در جست‌وجوی چیزی است ورای زندگی، ورای انسان، ورای معنا—و چون نمی‌یابد، دیوانه می‌شود. اما مگر دیوانگی چیست، جز وفاداری افراطی به منطق بی‌رحمِ عقل؟ کالیگولا نه بیمار است و نه هیولا. او انسان است، انسانی که تصمیم گرفته با حقیقت عریان مرگ روبه‌رو شود، بی‌پرده، بی‌پوشش، بی‌فریب.

نمایشنامه‌ی کامو، برخلاف آن‌چه به‌نظر می‌رسد، درباره‌ی جنون نیست، درباره‌ی حقیقت است. حقیقتی آن‌چنان عریان و بی‌رحم که عقل را می‌خراشد و دل را می‌سوزاند. حقیقتی که اگر تاب بیاوری، شاعر می‌شوی؛ اگر نه، سزارِ دیوانه‌ای می‌شوی که می‌خواهد ماه را تصاحب کند. کامو، در میانه‌ی بیست‌وپنج‌سالگی و در سایه‌ی بیماری مرگ‌آورش، این نمایشنامه را می‌نویسد و در کالیگولا، خودِ خودش را می‌کاود. اما بعدها، پس از جنگ، پس از دیدن ابعاد واقعی جنایت و قدرت، بازمی‌گردد و بازنویسی‌اش می‌کند. در نسخه‌ی نهایی، ما با کامویی روبه‌رو هستیم که دیگر نابودی را راه‌حل نمی‌بیند؛ حتی اگر درونت زخم خورده و جهان بی‌معنا باشد.

کالیگولا، در مصاف با پوچی، به همان جایی می‌رسد که مرسو در بیگانه یا قهرمان افسانه‌ی سیزیف رسیده بود، با این تفاوت که او شمشیر دارد، قدرت دارد، و در پی «ناممکن» است. خوشبختی، جاودانگی، آزادی مطلق. او همه‌چیز را می‌خواهد چون دیگر هیچ‌چیز را باور ندارد. به زبان خودش: «قدرت به ناممکن فرصت امکان می‌دهد.» اما در دل این قدرت، تنهاترین انسان دنیاست؛ انسانی که باید مثل خدا بکشد، چون فقط خدا می‌تواند بکشد بی‌آن‌که مجازات شود. کالیگولا هم خدای مرگ می‌شود، و همین، در نظر او، نهایت آزادی‌ست.

اما پاسخ کامو به این منطق، دقیق، عمیق و انسانی‌ست. از زبان کرئا، از زبان اطرافیان، از درون خود نمایشنامه. این کالیگولاست که می‌گوید: «اعدام رهایی می‌آورد. همه مقصرند، پس همه باید بمیرند.» اما پاسخ جهان، پاسخ انسان، چیزی دیگر است. این‌که حتی در دل یک جهان پوچ، می‌توان معنا آفرید؛ حتی اگر آن معنا کوچک و موقت باشد. اینکه باید بایستی، بمانی، و زیست کنی—نه چون زندگی لذت‌بخش است، بلکه چون تنها راه مواجهه با پوچی همین است.

کامو در نقل‌قولی درخشان از خود نمایشنامه می‌گوید: «کالیگولا مردی است که از بس به اندیشه‌اش وفادار است، وفاداری به انسان را از یاد می‌برد.
حقیقت او در انکار خدایان است، اما خطایش در انکار انسان است.» این یکی از انسانی‌ترین جملات تاریخ فلسفه است. آن‌که به نام حقیقت، انسان را نفی کند، خودش را نابود خواهد کرد.

برای من، کالیگولا نه فقط یک شخصیت تراژیک است، که آینه‌ای‌ست برای همه‌ی ما؛ برای لحظاتی که در تاریکی مطلقِ معنای زندگی گم می‌شویم. همه‌مان یک‌بار—یا بارها—در زندگی به این نقطه رسیده‌ایم: به جست‌وجوی ناممکن، به شور رسیدن به آزادی مطلق، جاودانگی، خوشبختی. و اگر هنوز زنده‌ایم، اگر هنوز در حال قدم زدن در کوچه‌های روزمره‌ایم، نه به‌خاطر آن است که یافتیم، بلکه چون تسلیم شدیم. تسلیم یک فلسفه‌ی ساده: زندگی یعنی نرسیدن، یعنی زیستن با نبود معنا. و همین، شاید خوشبختی باشد.

کامو، با آن نگاهِ بی‌رحمِ انسانی‌اش، این را می‌گوید: که مردن وحشتناک است، نه مرگ؛ که آزادی یعنی زیستن، نه کشتن؛ و اینکه انسان، اگر به جای خدایان بنشیند، آخرین چیزی که از دست می‌دهد، انسانیت است.

[Rakhi Dalal · Rating 5 out of 5]

This play by Camus on the concept of absurd is based upon the Lives of the Twelve Caesars by the Latin historian, Suetonius. According to the work, Caius Caesar Caligula, third of the twelve Caesars, who came to power in 37AD at the age of twenty-five, ruled for four years until he was assassinated in 41AD by his Patricians.*

The reason of his assassination was his cruelty against everyone, which led him to murder people on whims. There are different accounts on his changed state of mind after the death of his sister Drusilla, whom he intended to marry. But Camus chose to depict the state of absurd through the madness of Caesar. So he came up with this play which was written during the late 1930’s and was published around the time he published The Stranger and The Myth of Sisyphus.

It is quite intriguing to observe the wide canvas of Camus’ thoughts in which he painted the absurd in different motifs. A clerk in The Stranger, An Emperor in Caligula, A doctor in The Plague or A lawyer in The Fall. All of them expressing absurd in different situations owing to different circumstances, the magnitude of their suffering remaining equal even while their inferences from their situations varied; indifference for Meursault, Nihilism for Caligula or Solidarity for Dr. Rieux. In Sisyphus Camus says, “A sub-clerk in the post office is equal to a Conqueror if consciousness is common to them.” Camus experimented with different states of mind while striving to reach for a finality which could make sense even in the awareness of absurd.

Since God didn’t matter to him as he wasn’t born in a family of religiously adhered people; his only tryst with religion being his communion at the age of ten which was done more to confirm to a societal way than for religious purpose, he also couldn’t relate to the ideas proposed by either Theist or Atheist Existential philosophers. So he was trying to make a tabula rasa on the basis of which he could construct something. In this endeavour he experimented with absurd in different scenarios. His later works concentrated more on the affirmation of need of Solidarity to make some sense but I still think he could have come up with something more substantial if it wasn’t for his untimely death.

Meursault’s absurd was reconciled with “the benign indifference of the Universe”, Dr. Rieux’s absurd with the feeling of solidarity for fellow sufferers whereas Caligula’s absurd was only reconciled with suicide (he kind of helped his patricians to murder him).

In this play, Caligula becomes aware of the absurd when he realizes that “men are dying and they are not happy”. In order to overcome this feeling of despair, he tries to indulge in the extremities to the point of nihilism, so that he can at least experience his control over life.

CALIGULA: But I must know where to place it. And what is a firm hand to me, of what use to me is so much astonishing power if I can’t change the order of things? If I can’t make the sun lie down in the east, until suffering decreases and lives are no longer expiring? No, Caesonia, it is insignifi¬cant to sleep or to stay awake if I don’t have any influence over the direction of this world.

In his awareness, Caligula yearns for the impossible, he wants moon. Since he cannot have the moon then everything else stands on equal footing. He yields to nihilism and becomes destructive. Though even this he experiences with the knowledge of futility. And perhaps that is why he aids Cherea in his own murder at the hands of his Patricians. In Sisyphus Camus says that Absurd doesn’t dictate death i.e. even if a man becomes aware of the absurd, suicide cannot be/ shouldn’t be the outcome of that because it will undermine the value of life. But in Caligula, he further rejects the nihilism of the emperor which threatens the human existence, making it devoid of a meaning, so that his murder, which also seems like a suicide, is the act of restoring a greater truth proposed by Camus i.e. though the Universe be absurd but the absurd man cannot disown his rebellion by yielding to destruction thereby threatening the human life.

FIRST PATRICIAN: He wants our death before anything.
CHEREA: No, that is secondary. Now he employs his power in the service of a higher and more deadly passion. He threatens us through what we hold most deeply. Without doubt, this isn’t the first time that, among us, a man has com¬mand of an unlimited power. But it’s the first time that he uses it without constraints; as far as to deny the existence of mankind and the world. That is the thing which alarms me about him and what I wish to oppose. To lose one’s life is no great matter and I’ll have this courage when it will be necessary to do so. But to see the meaning of this life dissipated, our reason to exist disappear, that’s the thing which is unbearable. A man cannot live without reason.

Caligula is an important play, adding another perspective to the oeuvre of Camus’ works on absurd.


-----------------------------------------------------------------------


*From the Notes on Caligula by Christopher Williams.

[Mohammed Ali · Rating 5 out of 5]

" فَقَالَ أَنَا رَبُّكُمُ الأَعْلَى "


كاليغولا .. أو كاميغولا .. جنون العظمة .. عندما يريد الإنسان تحدّي القدر .. عندما يريد أن يتألّه و أن يكتسب ما يظنّ أنّه من خواص الإله ( القتل و الإحياء) و لكن .. و لكن كاليغولا أنت بشر


كاليغولا : كان من الصعب بمكان أن تجدوه.
هيليكون: نجد، ماذا ؟
كاليغولا : ذاك، الذّي أريده ...
هيليكون : و ماذا أردت ؟
كاليغولا : ( بهدوء ) القمر . . .
هيليكون : ماذا ؟
كاليجولا : نعم، أردت القمر .. حقا ! إلا أنني لا أعلم هذا من قبل. أمّا الآن ، و الآن فقط ، أدركت ذلك . هذا العالم بحالته ، التّي هو عليها، لا يطاق. لهذا احتاج القمر أو الفردوس أو الخلود، لأي شيء، حتّى لو كان جنونيا، فقط أن لا يكون .. من هذا العالم

كاليغولا .. الذي عاد مختلفا، مجنونا، عاقلا، متناقضا، عارفا و واهما .. كاليغولا بعد موت حبيبته ظنّ أن القدر ( يسخر ) منه .. فأعلن تمرده عليه .. أعلن بكل جرأة ثورته المجنونة التي أغرقت روما في بحر من الدماء .

السلطة .. و السلطة تعني أنّ هناك حظوظا ما للمستحيل حتّى يتحقق، السلطة بيد عبقري مجنون هي الحرية الغير مقيدة .. حرية دون حدود .. هكذا فهم كاليغولا السلطة .. و مارسها بكل ما فيها من معنى .. فباتت أحكام الإعدام مجرد لعبة، بل تعدى الأمر ذلك إلى الإستمتاع بهذه النشوة .. نشوة الإعدام و سلب الروح من الجسد .


- نحن نراه، كما هو : أكثر الطغاة عتها !!
- لست متأكدا . كان عندنا أباطرة معتوهين. لا يكفي نعته بالمعتوه. و أنا أكرهه، لأنه يعرف ما يريد .

بالفعل هو يعرف ما يريد .. و يصر عليه رغم علمه أنه مستحيل .. بل هو أراد من هذه الكلمة - مستحيل - أن تزول، هو أراد امتلاك هذه الكلمة .. و من ثمّ محوها و الحرص على زوالها .


كاليغولا .. الإنسان في أبهى حلل الشر و الجنون .


يجلب الموت اعداما الفرج و الإنعتاق، هو تدبير شامل منشط و عادل، إن كان في تنفيذه أم في أهدافه . يموت النّاس لأنّهم مذنبون. و النّاس مذنبون لأنهم من رعايا كاليغولا . إذن، الجميع مذنبون . و هذا يعني أنّ الجميع سيموتون . و ماهذا إلا مسألة و قت و صبر .


--------------------

من روائع الأدب المسرحي للكاتب ألبير كامو .. تناول فيها نظرته للإمبراطور الروماني كاليغولا ( كايوس أو كاسيوس ) الذي عرف بعبقريته و جنونه، و هو أحد أعمام الإمبراطور نيرون الذي أحرق روما .

- سيبيون : أي، أن تكون طاغية، بما فيه الكفاية ؟
- كاليغولا : ما هو الطاغية ؟
- سيبيون : روح عمياء .

[Kushagri · Rating 5 out of 5]

4.5 stars

Stunning. Shocking. Gruesome. Riveting.

This was a wonderful play. This was basically how an existential crisis of a young man triggered by the death of his sister becomes the tyranny and monstrous cruelty of an emperor who desires ultimate freedom and power.

’Execution relieves and liberates. It is universal, tonic, just in precept and in practice.
A man dies because he is guilty. A man is guilty because he is one of Caligula's subjects. Now all men are Caligula's subjects. Ergo, all men are guilty and shall die. It is only a matter of time and patience.’

This shakes Rome to its core and raises a team of conspirators, as it happened during the reign of Caligula’s ancestor Julius Caesar.

You can take arms against a vulgar tyrant, but cunning is needed to fight down disinterested malice. You can only urge it on to follow its bent, and bide your time until its logic Founders in sheer lunacy.

This is a story of destruction. Caligula’s destruction of love, friendship, life around him, Rome and himself.

Edit: This was a buddy read with my friend Steven. There is a link to his wonderful review here. Do check it out. It would provide a brilliant context and a complete introduction to the play!

Edit (Part 2): Found this quote in I, Claudius,
Germanicus decided that it was not safe for Agrippina, who was now with him, to remain in the camp. She was pregnant again; and though her young sons, my nephews Nero and Drusus, were here at Rome staying with my mother and myself, she had little Gaius there with her. This pretty child had become the army mascot and someone had made him a miniature soldier-suit, complete with tin breastplate and sword and helmet and shield. Everyone spoilt him. When his mother put on his ordinary clothes and sandals he used to cry and plead for his sword and his little boots to go visiting the tents. So he was nicknamed Caligula, or Little Boot.

[Muhammad · Rating 5 out of 5]

ইয়ে দুনিয়া পিত্তল দি
হো বেবি ডল ম্যাঁয় সোনে দি

আধুনিক দর্শনের অন্যতম প্রধান একটি ঘরানা হলো Existentialism বা অস্তিত্ববাদ। সোয়েরেন কিয়ের্কেগ, ফ্রিডরিখ নীটশে, ফিওদর দস্তয়েভস্কি, ফ্রাঞ্জ কাফকা, জাঁ পল সার্ত্রে, আলব্যার কাম্যু, প্রমুখ বাঘা বাঘা সব লেখক-দার্শনিকেরা এই ঘরানার দর্শনের প্রচার করেছেন, তর্কে মেতেছেন একে অপরের সাথে অস্তিত্ববাদের প্রকৃত সংজ্ঞা নিরূপণ করতে, রচনা করেছেন দুনিয়া কাঁপিয়ে দেয়া সব সাহিত্যকর্ম। বর্তমান বিশ্বের সেরা ১০০টি বইয়ের তালিকা করতে বসলে অবধারিতভাবে শীর্ষ দশের মাঝেই চলে আসবে অস্তিত্ববাদকে কেন্দ্র করে লেখা ক’টি উপন্যাস কিংবা দর্শনতত্ত্বের বই; নীটশে, কাম্যু, সার্ত্রে, কাফকা, দস্তয়েভস্কি-এঁদের বইগুলোই দখল করে নেবে সেই তালিকার ওপরের সারির জায়গাগুলো। এঁদের একেকজনের অস্তিত্ববাদের ব্যাখ্যা একেক রকম, প্রকাশভঙ্গি স্বতন্ত্র, কখনো কখনো কারো সাথে কারো হয়তো মেলেওনা, তবুও, প্রত্যেকের অস্তিত্ববাদের সুরে রয়েছে ভীষণ হতাশা, নিজেকে প্রকাশ করবার আকুল এক কামনা, আছে নিজের সাথে নিজের ভীষণ এক দ্বন্দ্বের ঠোকাঠুকি। মানব মনের অলি গলি কানাপথে যাঁরা ঢুঁ মেরে বেড়াতে চান, জীবনের অর্থ যাঁরা খুঁজে ফেরেন, মহাবিশ্বের বিশালতার তুলনায় আমাদের নগণ্য অস্তিত্বের অসারতা নিয়ে যাঁরা ভাবিত হন, তাঁদের মনের দার্শনিক স্বত্ত্বাটিকে উসকে দিতে নীটশে, কাম্যুরা অবশ্যপাঠ্যই বটে (দুঃখিত পাওলো কোলো, আপনার pseudo-দার্শনিক বুলি সংবলিত কোন লেখাই এ বিবেচনায় আসবেনা। বস্তুত, ‘তুমি অন্তর থেকে কিছু চাইলে গোটা মহাজগৎ-ই তোমার সেই চাহিদা পুরণ করতে উঠে পড়ে লেগে যায়’-কোলো’র ছেলে ভোলানো শাহরুখীয় এই দর্শনের কথা শুনলে নীটশে হয়তো একে নেহাৎ ‘দুর্বলের সান্ত্বনা’ বলে হেসেই উড়িয়ে দিতেন!)।

অস্তিত্ববাদের সঠিক সংজ্ঞা কি হওয়া উচিৎ, তা নিয়ে দার্শনিকদের মাঝে কম মতভেদ নেই, তবে প্রত্যেকেরই নিজের নিজের ভঙ্গিতে একটি বিষয়ই উঠে এসেছে, তা হলো, ব্যক্তির একান্ত নিজের ইচ্ছেগুলোকে প্রাধান্য দেয়া, চারপাশের সমাজের বেঁধে দেয়া নিয়মের বাইরেও যে জীবন থাকতে পারে, তার স্বীকৃতি দাবী করা। অস্তিত্ববাদ এই পৃথিবীর মায় এই গোটা মহাবিশ্বের চলতি নিয়মকে মানতে চায় না; সবকিছুর ওপরে নিজের অস্তিত্বের দাবীকে প্রতিষ্ঠা করা অস্তিত্ববাদীর মূল কথা, কারণ, অস্তিত্ববাদী বিশ্বাস করেন, সৃষ্টির গোটাটাই অর্থহীন। অর্থহীন এক জগতে অর্থহীন সমাজের অর্থহীন নিয়ম মেনে মেনে অর্থহীন এক জীবন কাটিয়ে দেয়াটা অস্তিত্ববাদীর পক্ষে সহনীয় কিছু নয়! অস্তিত্ববাদীর কাছে যেহেতু জীবনের কোন অর্থ নেই, ঈশ্বরের অস্তিত্ব নেই, তাই তাঁর কিছুতেই কিছু এসে যায়না; জীবনকে অর্থ দান করতে তাঁর সমাধান হলো নিজের নিয়মে চলো, নিজের মতকে সুপ্রতিষ্ঠিত কর। রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর নাকি তাঁর ছাত্রদের বলতেন ‘দাগ রেখে যেতে’, অর্থাৎ কিনা মানুষের মনে জায়গা করে নিতে, নিজের স্বকীয়তার ছাপ রেখে যেতে। এটি অস্তিত্ববাদীরও মূল তত্ত্ব বটে। তবে রবি ঠাকুর কিন্তু অস্তিত্ববাদী ছিলেননা, বস্তুত, আমরা সবাই-ই কোন না কোন ক্ষেত্রে অস্তিত্ববাদী! আমরা যখন মাও-লেনিন-স্টালিন-মুজিব-হাসিনা-জিয়া-খালেদা-মুহম্মদ কি যীশুর সমালোচনা করতে বসি, আমরা আমাদের ঐ অস্তিত্ববাদী স্বত্ত্বাটিকেই বার করে আনি। আমাদের মাঝে যাঁরা তীব্র অনুভূতিশীল,সমাজবাদের নামে, ধর্মের নামে, পুঁজিবাদের নামে, গণতন্ত্রের নামে (ইত্যাদি আরো যতোসব গালভরা ‘বাদ’ আছে) মানুষ শোষণের যান্ত্রিকতায় যাঁরা ক্লান্ত, ক্ষুব্ধ ও ক্রোধান্বিত হয়ে প্রায়শয়ই হেঁড়ে গলায় চেঁচিয়ে ওঠেন, প্রতিবাদের মুষ্ঠি তোলেন-যা শত-হাজার বছরের সংস্কৃতিতে সমাজের কি রাজনীতির কি ধর্মের বেঁধে দেওয়া নিয়মের সংজ্ঞামতে ‘ট্যাবু’-ঐ বিশেষ ক্ষেত্রগুলোতে তাঁরা অস্তিত্ববাদী তো বটেনই। আমেরিকার দক্ষিণাঞ্চলের ভীষণ গোঁড়া শুধুমাত্র শ্বেত-চর্মের অভিজাত মানুষদের অধিকারে থাকা এক গ্রামে গিয়ে চোখে পড়েছিলো এক বাড়ীর সামনে টাঙ্গানো বাড়ীর মালিকের বিরাট সাইনবোর্ড, যাতে গোটা গোটা অক্ষরে লেখা ছিলো ‘Obama can kiss my ass’। প্রচলিত সমাজের ভদ্রতার আনুষ্ঠানিকতাকে পাশ কাটিয়ে পৃথিবীর সবচেয়ে ক্ষমতাধর ব্যক্তিটিকে নিজের পশ্চাৎদ্দেশে চুমু খাওয়ানোর এই বাসনা প্রকাশ করাটিও বাড়ীর মালিকের অস্তিত্ববাদ স্বত্ত্বাটির পরিচায়ক। এমনিতে অস্তিত্ববাদীর নিজের ইচ্ছেমতো সংজ্ঞায়িত নিয়মে চলাটাকে হয়তো আমরা সমাজবদ্ধ বেশীরভাগ সভ্য মানুষেরাই মন্দ চোখে দেখতে চাইবো। তবে, ভীষণ কুরুচিপূর্ণ এক নাচের তালে তালে ঠোঁট মিলিয়ে সানি লিওন যখন দাবী করেন পিতলের তৈরী এই দুনিয়াতে তিনি একাই স্বর্ণের তৈরী বেবি ডল, তাঁর সৌন্দর্য্যের কথা ভেবে, তাঁর পূর্বতন জীবনের মধু স্মৃতি স্মরণ করে তাঁর অস্তিত্ববাদী এই দাবীটিকে আমরা স্বীকৃতি দেইও বটে!

রোমান সম্রাট ক্যালিগুলা ইতিহাসের পাতায় ঘৃণিত এক নাম। রাজ-রাজড়া মাত্রেই উৎপীড়ক, তবে ক্যালিগুলা’র কুশাসনের কীর্তিগাঁথা আজ কিংবদন্তিতে পরিণত হয়েছে। আধুনিক কালে আর সবকিছু ছাপিয়ে ক্যালিগুলার যৌন বিকৃতির কথা বারবার উঠে আসে, খুব সম্ভব ১৯৭৯ সালের ‘ইরোটিক’ ঘরানার চলচ্চিত্রটির জন্যই। বিকৃত যৌনতার ১৭০ মিনিটের ভয়ানক এক প্রদর্শনী এই ‘ক্যালিগুলা’ চলচ্চিত্রটি। ‘ক্যালিগুলা’’র চিত্রনাট্য লিখবার দায়িত্ব দেয়া হয়েছিলো আমেরিকার বর্তমান কালের অন্যতম শ্রেষ্ঠ লেখক গোর ভিদাল কে। ভিদাল তাঁর মূল চিত্রনাট্যে ক্যালিগুলার বিবর্তন দেখান। দয়ালু শাসক ও নেহাৎ-ই ভালোমানুষ ক্যালিগুলা হঠাৎ ক্ষমতার প্রতি তীব্র লোভ থেকে কীভাবে পাশবিক এক চরিত্রে পরিণত হন, স্বভাবসিদ্ধ ব্যাঙ্গের মারপ্যাঁচে সে গল্প বলাই ভিদালের আসল লক্ষ্য ছিলো। তবে পরিচালক তিন্তো ব্রাস চিত্রনাট্যটিকে আমূল বদলে তাতে কমিক্যাল যৌন দৃশ্যের আমদানী করেন (‘সেক্স-কমেডী’ ঘরানায় তিন্তো ব্রাস বেশ প্রসিদ্ধ একটি নাম, নব্বইয়ের দশকে তাঁর পরিচালনায় এ ঘরানার বেশ কিছু চলচ্চিত্র বেরিয়েছিলো)। পরিচালক-চিত্রনাট্যকারের মতের অমিলের ফলে ভিদাল ‘ক্যালিগুলা’ চলচ্চিত্রটির সাথে নিজের সংশ্লিষ্টতা অস্বীকার করেন এবং এর দায়ভার নিতে অস্বীকৃতি জানান। এর মাঝে ক্যালিগুলার প্রযোজক বব গুচ্চিওন আলাদা ভাবে রীতিমতো পর্ণগ্রাফিক পর্যায়ের যৌন দৃশ্য শ্যুট করে তা তিন্তোর অংশের সাথে জুড়ে দেন; গুচ্চিওনের পরিকল্পনা ছিলো পরবর্তীতে ক্যালিগুলাকে নিয়ে পূর্ণাঙ্গ একটি পর্ণগ্রাফিক চলচ্চিত্র বানাবেন। এবার তিন্তোও ‘ক্যালিগুলা’র সাথে নিজের সংশ্লিষ্টতা অস্বীকার যান! এমন গোলমেলে নাটুকেপনা বোধহয় ক্যালিগুলার সাথেই যায়।

ক্যালিগুলা ৩ বছর ১০ মাস রাজ্যশাসনে ছিলেন, রোমের জনগণের কাছে এই পৌনে ৪টা বছর ছিলো দুঃস্বপ্নের মতো। বিলাস ব্যাসনে আর রাজকীয় সুরম্য সব দালান নির্মাণে ক্যালিগুলা এত মগ্ন ছিলেন, জনগণের দিকে তাকাবার অবসর তাঁর কখনো হয়নি। বলা হয়, এইসব আরাম প্রমোদের পেছনে ক্যালিগুলার ওড়ানো অর্থের পরিমাণ ছিলো ২৭০কোটি সেসটারস (Sesterce) (সে আমলের রোমান মুদ্রা); রাজ্য তখন দুর্ভিক্ষের ক্ষুধায় জর্জরিত। এসব ছাড়াও ইতিহাসের বই সাক্ষ্য দেয় ক্যালিগুলার যথেচ্ছাচার নিষ্ঠুরতার, ধর্ষকামের, আর তাঁর উন্মাদীয় পর্যায়ের ক্ষমতার লোভের। যদিও ভীষণভাবে প্রশ্নবিদ্ধ, তবুও বাস্তবের ক্যালিগুলার ওপর ভিত্তি করে বানানো চলচ্চিত্রটি দেখলে শিউরে উঠতে হয় এমন পশুবৎ মানসিকতার পরিচয় পেয়ে। এ যেন হিটলার, স্টালিন আর কিম জং উনের এক অদ্ভুত শঙ্কর!

আলব্যার কাম্যু তাঁর ‘ক্যালিগুলা’ নাটকে নির্মাণ করেছেন ভয়ঙ্কর অস্তিত্ববাদী এক ক্যালিগুলাকে। আপন বোন ও প্রেমিকা ড্রুসিলার মৃত্যুর পর আপাতঃ ভালো মানুষ ক্যালিগুলার হঠাৎ এক উপলব্ধি ঘটে, ‘Men die, and they are not happy’। সুখী হবার বাসনায়, অসম্ভবকে পাবার তাড়নায় ক্যালিগুলা এরপর ধীরে ধীরে এক নিরেট হৃদয়ের (নিরেট মস্তিষ্কেরও বোধ করি!) পাষাণে পরিণত হয়। ক্যালিগুলার দর্শনমতে চূড়ান্ত ক্ষমতাই হলো চূড়ান্ত সুখ। অধরা সেই সুখকে হাতের মুঠোয় বন্দী করতে মনে যা ইচ্ছে জাগে তাই করে নিষ্ঠুর ক্যালিগুলা; হোক তা প্রতিপক্ষের শিরোচ্ছেদ করে, প্রজাদের সম্পত্তি নিজের নামে বাজেয়াপ্ত করে, জোর করে বিষ খাইয়ে কিংবা রাজ্যের খাদ্যশালায় তালা লাগিয়ে দুর্ভিক্ষ তৈরী করে। নিজেকে ঈশ্বরের সিংহাসনে দেখতে চায় ক্যালিগুলা, মুখ থেকে হুকুম বেরোবার সাথে সাথেই যেন তা পালিত হয়। অদ্ভুত এক উন্মাদনায় পেয়ে বসে রোমান সম্রাটকে। জাগতিক সব রকম সুখ পাবার জন্য, মনের ইচ্ছে মেটাবার জন্য ক্যালিগুলা প্রেম-ভালোবাসা-বন্ধুত্ব্বকে অস্বীকার করে, স্ত্রী ক্যাসোনিয়াকে জানিয়ে দেয় ‘living’ টা ‘loving’ এর ঠিক বিপরীত। ইতিহাসের ক্যালিগুলা সম্রাটের আসনে বসবার কিছু পরেই তাঁর রাজ্যের পতিতালয়গুলোর ওপর কর আরোপ করেছিলেন। এ ব্যাপারটিকে কাম্যু ব্যাঙ্গ করেছেন তাঁর রচনায়। নাটকের ক্যালিগুলা তার রাজ্যে দুর্ভিক্ষ সৃষ্টি করবার পর পতিতালয়ের প্রবেশমূল্য বাড়িয়ে দেয়। আবার এও সমন জারী করে, যে নাগরিকেরা পতিতালয়ে সবচেয়ে বেশী টাকা ঢালবে, তাদের বিশেষ সম্মানের ব্যাজ পরিয়ে দেয়া হবে। সম্মাননার এই ব্যাজ প্রতি মাসে তালিকা ধরে ধরে বিতরণ করা হবে। এক বছরের মাঝে যদি কোন নাগরিকের একটিও ব্যাজ প্রাপ্তি না হয়, তাহলে তাকে ‘হয় নির্বাসিত নয় মৃত্যুদণ্ডে দণ্ডিত করা হবে’। এ এক অদ্ভুত কমেডি; হাস্যকর, কিন্তু কি নিদারুণ! মানব চরিত্রের ওপর ঘেন্না চলে এলেই বুঝি এমন কমেডি লেখা সম্ভব হয়? মাত্র ৪৩ বছর বয়েসে নোবেল জেতা কাম্যু’র ভীষণ বুদ্ধিদীপ্ত মগজের সামান্য নমুনা এটি।

তবে ‘ক্যালিগুলা’ নাটকের মর্মার্থ অন্য জায়গায়। ক্যালিগুলা এক পর্যায়ে বুঝতে পারে সুখী হবার তার এ পন্থা স্রেফ আত্নহত্যা স্বরূপ; জনগণের রোষের মুখে টেকার উপায় তার নেই, তবুও সে গোঁয়ারের মতো জেদ ধরে এগিয়ে যায় তার একান্ত নিজস্ব যুক্তির পথ ধরে। কাম্যু’র নিজের ব্যাখ্যায় ক্যালিগুলা নাটকটি বেশিরভাগ মানুষের জীবনেরই ট্র্যাজেডী। দূর্ভাগ্যক্রমে প্রেমিকা ড্রুসিলাকে হারাবার পর ক্যালিগুলা চেয়েছিলো ভাগ্যের বিপরীতে বিদ্রোহী হয়ে দাঁড়াতে, কিন্তু তা করতে গিয়ে সে অস্বীকার করে গিয়েছে গোটা মনুষ্যসমাজকেই। একদিকে ক্যালিগুলা নিজের কাছে নিজেকে শক্তিশালী করে গড়ে তুলেছে বটে, কিন্তু বিপরীতে গোটা সমাজের অবিশ্বাস কুড়িয়ে নিজের ধ্বংসই ডেকে এনেছে। নাটকের শেষ দৃশ্যে ক্যালিগুলা তাই তার মৃত্যুকে মেনে নেয়, শেষ এই মুহূর্তে এসেই কেবল সে বোঝে জীবনটা আসলে একার নয়, সবাইকে গোল্লায় পাঠিয়ে একা একা বেঁচে থাকা যায়না। মানবতার কি সূক্ষ্ণ বাণী অথচ কি ভীষণ মোটা দাগে লেখা!

ক্যালিগুলা নাটকটি পড়া শেষ করলাম ঠিক যেদিন যে মুহূর্তে ডোনাল্ড ট্রাম্প যুক্তরাষ্ট্রের নতুন কর্তা হবার শপথ নিলেন। নাটকের ক্যালিগুলা নিজের বুক চাপড়িয়ে প্রজাদের বলে গোটা রোমান সাম্রাজ্যে এই প্রথম তারা এমন একজন সম্রাট পেলো যে কিনা তাদের মুক্তির পথে নিয়ে যেতে পারে। মানুষে মানুষে মিল থাকবেই, আমাদের রক্তে, আমাদের জিনে সেই একই তথ্য সৃষ্টির শুরু থেকে বয়ে আসছে; হাজার হাজার বছরের দূরত্বের দুটি মানুষের চিন্তাধারাটা মেরেকেটে একই রকম থাকবে, এটি খুব বিচিত্র কিছু নয়, তবুও মনের ভেতরে গভীর অন্ধকারে ‘ক্যালিগুলা’ আর ‘Make America Great Again’ এই পাঁচটি শব্দ ঘুরপাক খেতে খেতে মিশে এক হয়ে যায়। এরপর আমি আর আলাদা করতে পারিনা কে স্টালিন, কে হিটলার, কে ক্যালিগুলা আর কে ডোনাল্ড ট্রাম্প। তখন আমার আর কিস্যুতে কিস্যু এসে যায়না।

[حسام آبنوس · Rating 5 out of 5]

این یک کتاب شورشی است

خیلی تجربه خواندن نمایشنامه نداشتم
ولی این نمایشنامه اثر کامو را توصیه می‌کنم بخوانید
قدرت کلام در تسخیر ذهن خواننده و شورش علیه نظم موجود
مقدمه مرحوم ابوالحسن نجفی هم تحلیلی کاملی بر این اثر است که بهتر است ابتدا کتاب را بخوانید بعد مقدمه را شروع کنید

[°•.Melina°•. · Rating 4 out of 5]

«اگر بخواهیم در این دنیا زندگی کنیم لازم است از آن دفاع کنیم»
«نیازی به دفاع کردن نیست، موضوع مورد قبول است.این دنیا هیچ اهمیتی ندارد و کسی که این حقیقت را بپذیرد آزادی‌اش را به دست آورده‌»

~با این کتابِ قوی، قوی چالشِ 77 تا کتاب امسالمو به پایان رسوندم✨

~فرمانروای خام و خودخواهی که میخواهد خدا باشد پس فقط ظلم میکند، چون «برای برابر بودن با خدایان کافیست اندازه‌ی آنها ستمگر باشی»
این نمایشنامه حرف‌های زیادی برای گفتن داشت و نیازی به ریویوی من نداره. فقط موقع خوندنش داشتم فکر میکردم چقدر اگر تو حال و هوای انقلاب پارسال میخوندمش بیشتر بهم میچسبید...و چقدر ترسناک و غمگینه که در حالی که میدونم زیر افسار کالیگولای زمونه‌ام، این کتابو دستم گرفتمو دارم میخونمو همزادپنداری میکنم.

اما در انتهای هر کالیگولایی انتقامه و پیروزی ما.
این امید رو که نباید از دست بدم؟

«از دست دادن جان اهمیتی ندارد اما شاهد از بین رفتن مفهوم این زندگی و نابود شدن دلیل زنده بودنمان برای من تحمل‌ناپذیر است.»

[Reza Qalandari · Rating 4 out of 5]

«دیگران که قدرت ندارد، می‌آفرینند. من احتیاج به آفریدن اثر ندارم: من زندگی می‌کنم.»

«زنده‌ها برای پرکردن دنیا و بیرون‌راندن ملال کافی نیستند. همین که شما همگی این‌جا جمع می‌شوید، من چنان خلئی حس می‌کنم که نمی‌توان به آن نگاه کرد. فقط میان مرده‌ها احساس آسودگی می‌کنم.»

حقیقتاً دلیلی برای کم‌کردن امتیاز ندارم؛ صرفاً به‌قدری با کالیگولا همذات‌پنداری کردم که احتمال دادم شاید احساسات جلوی منطقم را گرفته‌اند و محض احتیاط هم شده، تا خوانش بعدیِ کتاب، یک امتیاز ازش کم کرده‌ام.

[Seyed Hashemi · Rating 4 out of 5]

او [کالیگولا]، همان دجال است؛
او [کالیگولا]، «فلسفه‌اش را تبدیل به اجساد می‌کند».

0- در تاریخ شخصیتی ملقب به کالیگولا (نیم‌چکمه) داریم. امپراتور روم. در اصل او گایوس یولیوس کایسار گرمانیکوس نام دارد. به نظرم نباید این شخصیت را به نام مورد توجه قرار داد. یعنی کالیگولا تاریخی باشد یا نباشد، کامو وفادار به تاریخ باشد یا نباشد، به نظرم کمترین اهمیتی ندارد. ولی انتخاب شخصیتی با مختصاتِ کلیِ تاریخیِ کالیگولا اهمیت دارد؛ توضیح می‌دهم.
شخصیت‌سازی و مشخصا دفاع از شخصیتِ ساخته‌شده بسیار سخت است. فرض کن شمای نویسنده، شخصیتی را از صفر خلق کرده ای، برای تک تک تصمیمات شخصیت و چرخش‌های آن باید دلیلی چیزی داشته باشی. برخی نویسنده‌ها با ارجاع به مفاهیم روان‌شناسانه/روان‌کاوانه این کار را می‌کنند. فلان شخصیت در لحظه‌ای حساس قتلی انجام می‌دهد، نویسنده با ارجاعاتی که در متن قرار داده است این قتل را توجیه‌پذیر می‌کند. به نظرم باید روی «توجیه» مختصات داستانی حساس بود. خب، کالیگولا چه می‌گوید این وسط؟ خواننده موقع خواندن این اثر یک سوالی در ذهن خواهد داشت: مگر می‌توان چنین خون‌ریز و قصی‌القلب بود؟ بله می‌توان و کالیگولای تاریخی کارِ کامو را راحت کرده است. این ارجاع تاریخی، با توجه به دو تجربۀ قبلی از کامو که دارم به نظرم اهمیت بسیاری دارد.
در بیگانه و سقوط، مورسو (شخصیت اصلی بیگانه) و کلامنس (شخصیت اصلی سقوط) خوب ساخته نشدند به نظرِ من. شخصیت‌ها به صورت گنگ در یادم مانده اند، اما در مقام قیاس با پیرمرد در پیرمرد و دریای همینگوی یا پدر سرگیِ تولستوی و... شخصیت‌های کامو چنان شخصیت‌پردازی نمی‌شوند، و شاید لازم نیست که بشوند، تا رفتارشان در بافت متن، منطقی باشد. در این اثر، کالیگولا، اگر شکی به تصمیمات شخصیت دارید، می‌توانید اندکی سراغِ کالیگولای تاریخی بروید و می‌بینید که بعضا کامو دوز تاریخ را کم کرده است، یا نتوانسته است همه‌چیز را بگوید. البته کامو لزوما قرار نیست وفادار به تاریخ باشد.
پس تاریخ برای کامو، جایی است برای ارجاع به شخصیت!

1- کامو، «درام اندیشه می‌نویسند، نه دارمِ تاریخی». ساده و تک‌خطی یعنی هم کامو لزوما قرار نیست به تاریخ وفادار باشد، هم اینکه قرار نیست یک «درام روایی» را از کامو شاهد باشیم. سعی کنید پیرنگ داستان را در ذهن بنویسید، یک درام چند پرده ای است؟ چه مخصاتی دارد؟ چه کاشت و برداشت‌هایی دارد؟ قطعا نویسنده روایتی دارد، اما درام آنگونه که باید کار نمی‌کند. اما اینجا تفاوتی میانِ کامو و سارترِ بیچاره هست:
به نظرم کامو کمتر از سارتر فیلسوف است و این نجات‌دهنده کامو و آثارش است. کامو «دغدغۀ فلسفی» دارد، اما مانند سارتر، یک «فیلسوفِ درگیر با مسائل فلسفی» نیست. در آثار فلسفی سارتر از کلنجار رفتن با مسائل شناخت، دعوا و ستیز با پدیدارشناسان، تا مسائل اساسی متافیزیکی را شاهد ایم، اما کامو جز رسالۀ کسب مدرک لیسانس و «انسان طاغی» یک اثر فلسفی خودبسنده و تک ننوشته است. پس فیلسوف نبودن کامو او را نجات داده است. چرا نجات؟

2- کامو چون غرق در فلسفه نیست و شأنیت خود را از فلسفه نمی‌گیرد، برخلاف سارتر، مجبور است برای ارزش‌دهی به اثر نمایشیِ خود به نمایش و ظرایف آن پناه ببرد. حال چه ظرایفی؟
- دیالوگ‌های کوتاه کوتاه و پینگ‌پونگی برای انتقال حس ضرب‌الاجل‌
- صحنه‌های بعضا کوتاه که در مواقعی در اثر ظاهر می‌شوند که قرار است شخصیت‌ها تصمیم‌هایی اساسی بگیرند
- رفتار متفاوت شخصیت اصلی با کاراکترهای مختلف. یعنی کالیگولا با همۀ به یک تیغ رفتار نمی‌کرد.
- نشان‌دادن تذویر و دورویی شخصیت‌ها و توجه به اصلِ «ناآگاهیِ شخصیت‌های داستان از اطلاعات هویدا نشده». خیلی ساده، بجز نویسنده و راویِ سوم شخص، شخصیت‌ها نباید از اطلاعاتی اضافی اطلاع داشته باشند، ولو اینکه نویسنده بگوید چیزی را یا در وضعیت «طنابِ هیچکاکی» باشیم. به هرجهت، کامو را دقیق یافتم در این نکته.
- استفاده از اهمیت بازیگر در اجرای تئاتر. به نظرم اگر نویسنده برای انتقال حس به توانایی بازیگر حواله دهد، به نظرم به ظرایف تئاتر واقف بوده است. برای مثال فرض کن دمدمی مزاج بودن کالیگولا و عربده‌های گاه‌وبیگاه او، سوار بر بازی خوب بازیگری است که قرار است این نقش را بازی کند. پس نمایشنامه به فراتر از خود نظر دارد.
- دراماتیزه کردن موقعیت‌های نرمال توسط شخصیت روان‌نژندِ کالیگولا. در فقره‌ای که کالیگولا به مریا شک کرد عالی بود. کالیگولا به اشتباه گمان برده بود شخصیت مورد اشاره به او شک دارد و شربت ضدزهر دارد می‌خورد با این حال که به واقع شربت تنگی نفس بوده است. کالیگولا فجیع او را می‌کشد و در نهایت متوجه می‌شود که گند زده است اما پیشمانی که هچ!
خلاصه می‌توان از صلابت‌های این اثر در نمایش دفاع کرد. البته باز شاید در مقام قیاس با درام‌نویس‌های استخوان‌دار، کم بیاورد.

3- چه بخواهیم و چه نخواهیم، باید از بن‌مایه‌های مفهومی/فلسفی اثر حرف بزنیم. چه بخواهیم چه نخواهیم، کامو نیز در بستر تئاتر و نمایش می‌خواسته کلان ایده‌های فلسفی خود را ارائه بده. پس:
سارتر در نامه‌ای خطاب به کامو نوشت (نقل به مضمون):
داداش، خدایی تو بی‌خدا نیستی و مشخصا ضدخدایی دیگه!
اگر پیشینۀ دینی کامو و دغدغه‌های دوران جوانی آن را پیگیری کنیم که تلاش داشته است بین فهم گنوسی از عالم و فهم مسیحی جهان، قدیس آگوستینی، و موارد دیگر، پل بزند، می‌توان نشان داد که کامو شاید نتواند صرفا بی‌خدا باشد، یعنی نسبت به خدا بی‌تفاوت باشد، بلکه باید اتفاقی در این مسیر افتاده باشد که کامو شمشیر حمله علیه خدا را به دست بگیرد. یعنی پیشینۀ دینی کامو، بعید است از او بی‌خدا بسازد در مقابل ضدخدا.
کلان مسئله شر هم در این اثر بسیار اساسی است.
در کنار این، در این اثر خاص، من همچین ضدخدا بودن را از کامو درک نکردم. بیشتر اگر حرفی چیزی بود ناظر به خدایانِ رومی و این‌ها بوده است.

4- یک وضعیت که تقریبا برای من تم اثر بود، خودبینی و نارسیسیم عیان کالیگولا بود. چند ارجاع به آینه و معاشقۀ کالیگولا با خودش در آینه، در کنار دیگر رفتارهای مشخصا نارسیستیِ او، یکی از تم‌های اصلی اثر است به گمان من.
نارسیس از اساطیر یونانی است و نمادی از خودشیفتگی است. نارسیس در آب نگاه کرد و عاشق خود شد!
البته یه‌رسی از بچه‌های گروه همخوانیِ محاکات اصرار داشتن که خیلی توجیه‌پذیر نیست نارسیستی بودن کالیگولا. حتما موقع بازخوانی اثر حواسم به این نکته خواهد بود. ببینیم چو می‌شه.


5- وای از دیالوگ نهایی اثر:

"من زنده ام"

پرده می‌افتد.


پی‌نوشت: برخی مفاهیم، مشخصا ریشه‌های دینی تفکر کامو و بن‌مایه‌های فلسفی اثر رو از کتاب "کامو" از ریچارد کمبر یاد گرفتم.
در مورد اینکه عده‌ای این اثر رو ذیل تئاتر ابزورد می‌دانند نمی‌توانم موضع خاصی بگیرم چون تئاتر ابزورد را نمی‌شناسم، ولی آن‌گونه‌ای که فرمانده دائمی تذکر دادند، فاصله کامو با تئاتر ابزورد از زمین تا آسمان است.




بریم برای رکوئیم برای راهبه.

[Mohammad Hanifeh · Rating 4 out of 5]

دنیا به این صورت که ساخته شده است، قابل تحمل نیست. برای همین است که من احتیاج به ماه دارم، یا به خوشبختی، یا به عمر ابد؛ به چیزی که شاید دیوانگی باشد، اما از این دنیا نباشد.

[Fatemeh · Rating 4 out of 5]

تنها چیزی که باعث میشه امیدوار بود اینه که در نهایت سرنوشت همه ی کالیگولا ها یکسانه!«سقوط»

[صَــــنَــــمْــــ · Rating 5 out of 5]

"این‌طور شد که من توانستم شما را نگاه کنم، شما مردان فضیلت را و دیدم که شما قیافه‌ی کثیف دارید. بوی حقارت می‌دهید؛ بوی بی‌خاصیت آن‌هایی که نه رنج کشیده‌اند و نه تن به خطر داده‌ اند."


وی پشم ریزان و خشتک‌دران، کتاب را بغل می‌کند و به نقطه‌ای نامعلوم خیره می‌شود.

[Mohajerino · Rating 5 out of 5]

خوانش دوم
کالیگولا با ترجمه شورانگیز فرخ
با قسمتی از ترجمه آقای ابوالحسن نجفی که مقایسه کردم ،
فهمیدم ترجمه آقای نجفی روان تر وساده تر نوشته شده ولی از برازندگی ترجمه خانم فرخ نمیشه گذشت
درچاپ افست،یه چند تا اشتباه جزئی چاپی هم داشت

ترجمه‌ی شورانگیز فرخ را به سال 1347 در 142صفحه
نمایشنامه‌ی شوکه کننده واعجاب انگیز در چهار پرده

[Sawsan · Rating 4 out of 5]

Tyranny is a disaster ....Caligula is a symbol of absurdity of human wishes for power and freedom
Camus reveals the unreasonable and cruel thoughts and wishes of a man intrigued by his power, and as a result of his mental imbalance, life turns into misery
This play is valid forever

[Nikos Tsentemeidis · Rating 5 out of 5]

Ακόμα και στα θεατρικά του ο Καμύ είναι εξαιρετικός.

[Melika Gohari · Rating 4 out of 5]

از اینکه کالیگولا رو درک میکنم ناراحتم. فکر کنم سیپیون هم همین احساس رو داشت.

حالا که کالیگولا رو خوندم برای جلد نهایی سه گانه پوچی کامو، یعنی اسطوره سیزیف، آماده ترم.

[Katayoon · Rating 4 out of 5]

چه نمایشنامه‌ی خوبیه...

مردم گمان می‌کنند که اگر کسی رنج می‌برد برای این است که مثلاً معشوقش یک روزه مرده است. و حال آنکه رنج حقیقی او جدی‌تر از این است. رنج می‌برد چون می‌بیند که غصه هم دوام ندارد. حتی درد بی‌معنی است.

[Emerson‌●ω● · Rating 3 out of 5]

۳.۵
-همه گمان می کنند مرد روزی که فردی را که دوست دارد از دست می دهد رنج میبرد. ولی رنج واقعی اش کمتر سطحی و زودگذر است؛ و آن موقعی است که پی می برد اندوه نیز چندان دیرپا نیست.حتی درد و رنج نیز مفهومی ندارد.

-دوست داشتن کسی یعنی پذیرفتنِ با او پیر شدن..

[محمد شکری · Rating 5 out of 5]

ترکیب شگفت انگیزی از نیهیلیسم و اگزیستانسیالیسم فرانسوی که بی شک از خواندن (شنیدن)ش متاثر خواهید شد

هشدار: این نقد و بررسی محتوای اثر را فاش میکند
کایوس کالیگولا، پادشاهی در روم باستان (37 میلادی) است که پس از مرگ معشوقه اش، دگرگون شده و مدتی سرگشته و پس از آن مستبد میشود. درباریان گمان میکنند که او بخاطر مرگ معشوقه اش چنین بهم ریخته، اما راوی خبر میدهد که انقلاب درونی او بس وخیمتر است: کالیگولا نه بخاطر مرگ معشوقه، بلکه بخاطر خود مرگ و آگاهی از آن اینگونه منقلب شده است. ولی عمق ماجرا حتی بیش از این است: کالیگولا نه صرفا بخاطر آگاهی از خود مرگ و میرایی، بلکه بخاطر آگاهی از نیستی و پوچی میرایی به مرز جنون رسیده و حتی بیش از آن، از آن آزادی وحشتناکی که این پوچی به او بخشیده (و در اصل به همه ما بخشیده اما ما نادان تر و ناتوان تر از آنیم که آن را به دوش کشیم) دیوانه میشود
کالیگولا پس از رسیدن به چنین مرزی، ناممکن را میطلبد، آن هم نه برای خود، بلکه برای همه. در این راه همه ابزار لازم در دست کالیگولاست و او میداند که موانع نیز باید برطرف شود- ابزار لازم قدرت و معرفت است و موانع نیز ناتوانان و نادانان. او به این نتیجه میرسد که «خدای آفریننده در مقابل خدای ویران کننده پشه ای بیش نیست»ر

کالیگولا ابرمرد است. میفهمد که برای تحقق اراده اش باید اراده خود را برخلاف همه اراده های ضعیف و تقلیدی و بزدلانه تحقق بخشد. او چنان در این راه پیش میرود که هیچ کس از گزند او در امان نمیماند. کالیگولا دیکتاتور نیست. او برای قدرت خود نه با طبقه مسلط همراه میشود و نه عوامفریبی میکند. حمله همزمان او به اخلاق و نظام اقتصادی نشان میدهد او بدنبال اصالت بخشی به اراده خود است. در این راه همه بزرگزادگان در تقابل با او قرار میگیرند، ولی در این میان دو نفر در وضعیتی استثنایی قرار دارند: کره آی خردمند و اسکیپیون شاعر. کره آ و اسکیپیون به اندازه دیگران مایل به نابودی کالیگولا هستند ولی نه بخاطر حفظ منافع خود. آنها حتی (بر خلاف مقدمه مترجم) بخاطر ترجیح دادن حقیقت خود بر حقیقت کالیگولا با او مخالفت نمیکنند چرا که (دست کم شاعر ما) به صراحت میگویند که به حقیقتی که جانب کسی باشد اعتقادی ندارند. آن دو کالیگولا را به خوبی میفهمند ولی پوچی را قابل تجویز نمیدانند. در این میان کره آ که ایده ای از آن خود دارد، با بزرگزادگان برای توطئه علیه پادشاه همراه میشود اما «شاعر» که بیش از «خردمند» عظمت کالیگولا را پذیرفته تنها از قصر جدا میشود

نمایشنامه «کالیگولا» یک شاهکار کلاسیک است: اثری که میتوان تفاسیر مختلف و بدیع از آن بدست آورد. این اثری است که بخوبی میتواند معیار قضاوت درباره کامو باشد، چیزی که «بیگانه» برای آن مناسب نیست. وقتی کامو را «نیهیلیست» میخوانیم باید بدانیم چه چیز از آن مراد میکنیم. اگر نیهیلیسم را مذهب کالیگولا میدانیم کامو بی شک آن راه را نمیرود. میتوان گفت که کامو، ترکیبی از کره آ و اسکیپیون و البته با تمایل بیشتر به سمت «شاعر» است. کامو عظمت کالیگولا را میفهمد اما نکبتی که این عظمت برای همگان به بار می آورد را برنمیتابد. همانطور که اسکیپیون جایی به کالیگولا میگوید، او منکر خدایان است، ولی دلیلی نمیبیند دیگران و خدایان آنان را از بین ببرد

جدای از تفاسیر نیهیلیستی-اگزیستانسیلیستی، کالیگولا را همچنین میتوان با تفاسیر مارکسیستی درخشانی نیز خواند. جایی که هلیکون بخشی از رساله «درباره اعدام» کالیگولا را قرائت میکند اوج این تفسیر میسر است: «آدمی میمیرد چون مقصر است
مقصر است چون از اتباع کالیگولاست
پس همه کس مقصر است
ازینجا نتیجه میگیریم که همه کس میمیرد، فقط احتیاج به صبر است»ر
کالیگولا همه بزرگزادگان را به مصادره شدن به نفع خود محکوم میکند و همه را بخاطر بزدلی در تن دادن به چنین خفتی محاکمه میکند، آن هم به هنری ترین وجه ممکن: کالیگولا وضعیت آنها را چنان بیرحمانه نا ایمن و متزلزل ساخته که به افرادی بزدل و دورو مبدل شده اند. افرادی که تنها کره آ میتواند آنها را نجات دهد
کالیگولا حقارت آنها را بخودشان برمیگرداند، در این راه، «شجاعت سیمای انسانی او را از بین برده» و آزادی او که ناشی از روشن بینی اوست نه خوشبختی اش، تنهایی برایش به ارمغان آورده است. کالیگولا میتواند سرمایه داری یا داعش باشد، ولی مهم این است که عظمت و تاریکی را با هم دارد. برای کسانی که «شوالیه تاریکی» را دیده اند، کالیگولا شاید شبیه جوکر باشد. ولی این مقایسه ابتدایی است. هرچند بتمن میتواند کره آ باشد ولی جوکر قطعا کالیگولا نیست. جوکر ابرمرد نیست: به دنبال تحقق هدفی ویران نمیکند. او تنها میخواهد پوچی گاتهام را نشان دهد. در حالی که کالیگولا در تلاش برای تحقق ناممکن، ساخته های حقیر موجود را نابود میکند و همین او را خطرناکتر، خلاقتر و حتی بیرحمتر میسازد- هرچند قابل پیش بینی تر

پ.ن: کتاب صوتی این اثر توسط بخش نابینایان کتابخانه الزهرای شهرداری اصفهان تهیه شده و هرچند در ابتدا خشک و آزاردهنده نشان میدهد، از فایل دوم که اصل نماینامه شروع میشد بسیار جذاب و گیراست. این اثر را میتوانید بهمراه بسیاری از آثار دیگر از سایت آوای بوف تهیه کنید

[Abas Azimi · Rating 5 out of 5]

من میدانستم نومیدی هست ، اما نمی دانستم یعنی چه . من هم مثل همه خیال میکردم که نومیدی بیماری روح است . اما نه ، بدن زجر میکشد . پوست تنم درد می کند ، سینه ام ، دست و پایم. سرم خالی است و دلم به هم میخورد . و از همه بدتر این طعمی است که در دهنم است. نه خون است ، نه مرگ ، نه تب، اما همه اینها با هم. کافی است زبانم را تکان بدهم تا دنیا سیاه بشود و از همه موجودات نفرت کنم. چه سخت است، چه تلخ است انسان بودن!

[Sadra Kharrazi · Rating 3 out of 5]

من مي‌دانستم نوميدي هست، اما نمي‌دانستم يعني چه. من هم مثل همه خيال مي‌کردم که نوميدي بيماري روح است. اما نه، بدن زجر مي‌کشد. پوست تنم درد مي‌کند، سينه‌ام، دست و پايم. سرم خالي است و دلم به هم مي‌خورد. و از همه بدتر اين طعمي است که در ذهنم است. نه خون است، نه مرگ، نه تب، اما همۀ اينها با هم. کافي است زبانم را تکان بدهم تا دنيا سياه بشود و نسبت به همۀ موجودات احساس نفرت کنم. چه سخت است، چه سخت است انسان بودن

[Saman · Rating 4 out of 5]

خود کامو می‌گه : کالیگولا یک تئاتر فلسفوی نیست بلکه یک تئاتر ایده است چون بر مبنای یک ایده نوشته شده است. ایده ای که تو نمایشنامه بود پوچی و نحوه مواجهه کالیگولا با پوچی بود. کالیگولا در مواجهه با پوچی دچار تسلیم نشد، منفعل نشد و راه عصیان و طغیان رو برگزید و مهم اینجاست که به سعادت و خوشبختی در پی این شیوه مواجهه نرسید. شاید چون اشتباهش اینجا بود که کالیگولا نه دنیا و جهان که به نفی انسان‌های دیگر پرداخت. چرا میگم به خوشبختی نرسید؟ چون به هیچکدوم از خواسته هاش نرسید.او قصد تغییر داشت و میخواست به انسانها بفهمونه که دنیا پوچه. اما شیوه‌ای که انتخاب کرد خونریزی بی حد و حصر بود. فکر میکنم کامو میخواست بگه اینکه کالیگولا به علت مرگ خواهرش به پوچی رسید کاملا درسته ولی نسخه تجویزی که برای بقیه اعمال کرد و در سایه‌ی آزادی بی حدی که داشت اجرا کرد اشتباه بود و در نهایت هم در همین اشتباه خودش غرق شد. به نظر من اینکه این نمایشنامه بر مبنای واقعیت بوده یا اینکه چقدر واقعی بوده و چقدر حاصل ذهن نویسنده مهم نیست و اساسا نباید درگیر این مساله شد..

کتابهایی که وقتی خوندنشون تموم میشه، تازه برام شروع میشند بسیار ارزشمند هستند. از دیشب خیلی دارم بهش فکر میکنم، فعلا به اینا رسیدم، شاید همه برداشت‌هام اشتباه باشه،نمیدونم.ولی همین معلق بودن و ندونستن و به فکر فرو رفتن رو خیلی دوست دارم. کامو خوانی رو خیلی خوب شروع کردم و فکر کنم یک مسیر پر پیچ و خم جذاب رو باید طی کنم.

[Reza · Rating 5 out of 5]

نمایشنامه ای که هرکس باید آن را خوانده باشد، مطمئنا بهترین نمایشنامه ای بود که تاحالا خوندم، جذاب، دیالوگ های خیلی خوب و اینکه خیلی از حرفای این کتاب آدم رو به فکر فرو میبره و باعث تاملت میشه، بیشترین چیزی که این نمایشنامه روی اون مانور میده درباره مرگ،آزادی و دنیا و پوچی هستش که واقعا آلبر کامو تو این کتاب اون هنر نمایشنامه نویسیش رو به رخ کشیده، بنظرم نمایشنامه های کامو یه سر و گردن بالاتر از بقیه هستش، سوتفاهمش رو هم خوندم اونم خوب بود، ولی کالیگولا بهترینش هستش و اینکه ویژگی مثبت نمایشنامه های کامو اینه که همیشه داستان های جذابی دارن و آدم رو میخکوب میکنن تا انتهاشون و واقعا حیرت انگیزن از نظر حرفا و دیالوگایی که توشون زده میشه.
راستی اینکه داستان این کتاب هم واقعیه و درباره یه پادشاه به نام کالیگولا تو دوران امپراطوری روم هستش که بعد از اینکه خواهرش و معشوقش رو میکشه که دلیلش بر کشتنش اینه که نمیتونه پیری معشوقش رو تحمل کنه و بعدش تبدیل به یک شخصیتی عجیب و دیکتاتور میشه و به هر نحوی عقایدش رو به دیگران تحمیل میکنه و داستان بصورت جذابی دنبال میشه،بطوری که اصلا نمیتونی کتابو زمین بذاری و از خوندنش دست بکشی.
بدون شک این کتاب رو دوباره خواهم خوند و کتاب خوب و ارزشمندیه و با دوباره خوندن میشه بیشتر ازش فهمید و لذت برد.

[Naghme · Rating 5 out of 5]

شاید روزی از این تنگنا بیرون بیایم، اما حس می‌کنم که موجوداتی بی‌نام و نشان در اندرون من می‌لولند. با آنها چه کنم؟ من می‌دانستم که نومیدی هست، اما نمی‌دانستم یعنی چه. من هم مثل همه خیال می‌کردم که نومیدی بیماری روح است. اما نه، بدن زجر می‌کشد. پوست تنم، سینه‌ام، دست و پایم درد می‌کند، سرم خالی است و دلم به هم می‌خورد. و از همه بدتر این طعمی است که در دهنم است، نه خون است، نه مرگ و نه تب، اما همهٔ اینها با هم. کافی است که زبانم را تکان بدهم تا دنیا سیاه بشود و از همهٔ موجودات نفرت کنم. چه سخت است، «چه تلخ است انسان بودن!»

[Rozhan Sadeghi · Rating 3 out of 5]

آیا من بالاخره یک کتاب ۵ ستاره از کامو می‌خوانم؟
در یکی دو ماه آینده با من ه‍مراه باشید:))

[Raya راية · Rating 5 out of 5]

"-كاليغولا: ما هو الطاغية؟
-سيبيون: روح عمياء"



كاليغولا.. الإمبراطور الروماني المجنون، صاحب التاريخ الغارق بالدماء والوحشية.

كاليغولا الطاغية السادي، الذي لا يشعر بالسعادة إلّا بإذلال الآخرين وقتلهم، حتى من هم مقرّبون منه! فلا يعترف بصداقة أو أخوّة أو حب.

كاليغولا، الكافر بكل الأخلاق والإنسانيات والمشاعر النقيّة، الذي تحدّى الأقدار تحدياً لا تجرؤ عليه الشياطين نفسها.

كاليغولا الذي يريد امتلاك المستحيل! فلا شيء يروي ظمأه للسلطة المطلقة..

"هذا العالم بحالته، التي هو عليها، لا يُطاق. لهذا احتاج القمر أو الفردوس أو الخلود، لأي شيء، حتى لو كان جنونياً، فقط أن لا يكون من هذا العالم."

"أنا لا احتاج سوى لتحقيق أمر واحد هو المستحيل."

يقول آينشتاين إن الفرق بين العبقرية والجنون شعرة، وقد قطع كاليغولا هذه الشعرة، فتداخلت بنفسه عبقرية الشاعر والفيلسوف بالجنون المدمّر للطاغية الأعمى.

هذه المسرحية إبداع ما بعده إبداع.

...

[Yeganeh · Rating 4 out of 5]

ولی امروز حس می‌کنم که از سال های گذشته هم آزاد‌ترم، چون از یادها و امیدهای واهی رها شده ام. من می‌دانم که هیچ‌ چیز دوام ندارد! به چنین دانشی رسیدن! در طول تاریخ فقط من و دو سه نفر دیگر این را حقیقتا تجربه کرده‌ایم، این خوشبختی دیوانه وار را به دست آورده‌ایم.