Τα φοβερά ντοκουμέντα: Δεκέμβριος, 1944

by Σόλων Ν. Γρηγοριάδης

Το ντοκουμέντο:

"PREM 3/212/14 σελ. 995

Από: Τσόρτσιλ
Προς: Ίντεν

Σημείωμα 7 Νοεμβρίου 1944

1. Κατά τη γνώμη μου, αφού έχουμε πληρώσει στη Ρωσία το τίμημα για να επιτύχουμε ελευθερία δράσεως στην Ελλάδα, δεν πρέπει να διστάσουμε να χρησιμοποιήσουμε βρετανικές δυνάμεις για να υποστηρίξουμε τη βασιλική ελληνική κυβέρνηση υπό τον Παπανδρέου.

2. Αυτό σημαίνει ότι οι βρετανικές δυνάμεις, βεβαίως, θα επέμβουν για να παρεμποδίσουν την εκτέλεση παράνομων πράξεων. Ο Παπανδρέου, σίγουρα, μπορεί να κλείσει τις εφημερίδες του ΕΑΜ, αν το ΕΑΜ υποκινήσει απεργία Τύπου.

3. Ελπίζω ότι η ελληνική ταξιαρχία θα φτάσει σύντομα και ότι δεν θα διστάσει να ανοίγει πυρ όπου είναι αναγκαίο. Γιατί να στείλουμε μόνο μια ταξιαρχία της ινδικής μεραρχίας; Χρειαζόμαστε άλλες 8 με 10 χιλιάδες στρατιώτες για να κρατήσουμε, για λογαριασμό της ελληνικής κυβέρνησης, την πρωτεύουσα και τη Θεσσαλονίκη. Το θέμα επέκτασης της ελληνικής εξουσίας πρέπει να το εξετάσουμε αργότερα. Περιμένω ανοιχτή σύγκρουση με το ΕΑΜ και δεν πρέπει να τη φοβόμαστε, υπό την προϋπόθεση ότι έχουμε διαλέξει με προσοχή το έδαφος."

"[...] Ο Δεκέμβρης του '44 έριξε βαριά τη σκιά του στην Ελλάδα. Υπήρξε ουσιαστικά το προανάκρουσμα του φρικτού Εμφυλίου Πολέμου που ακολούθησε λίγο καιρό αργότερα και στον οποίο είναι αφιερωμένοι οι δύο επόμενοι τόμοι αυτής της έκδοσης. Τα γεγονότα του Δεκεμβρίου χάραξαν πολύ βαθιά τη χώρα και το μέλλον της για πολλές δεκαετίες. Το βιβλίο του Σόλωνα Ν. Γρηγοριάδη, "Δεκέμβριος 1944 -το ανεξήγητο λάθος", υπήρξε μία από τις πρώτες ουσιαστικές απόπειρες κατανόησης και καταγραφής του τι συνέβη εκείνες τις φοβερές ώρες στην Αθήνα."

(από τον πρόλογο του Γεώργιου Π. Μαλούχου)

Ο τόμος περιλαμβάνει τις ενότητες:
- Πρόλογος
- Τα πρόσωπα
- Το ντοκουμέντο
- Οι εικόνες
- Το γεγονός
- Τα πριν-τα μετά
- Τι έγραψαν και τι είπαν για τον Δεκέμβριο

Genres: History

186 pages, Mass Market Paperback

First published January 1, 1976

About the author

Ο Σόλων Ν. Γρηγοριάδης (1912-1994) γεννήθηκε στην Καστοριά. Αποφοίτησε από τη σχολή Ναυτικών Δοκίμων και ονομάστηκε σημαιοφόρος του Πολεμικού Ναυτικού το 1932.

Από το 1935 άρχισε τη δημοσιογραφική του καριέρα στην εφημερίδα "Έθνος" ως αρθρογράφος, σε θέματα διεθνούς στρατηγικής, πολιτικής και οικονομίας. Διετέλεσε διευθυντής του "Ρίζου της Δευτέρας" (1946-47) και του "Ταχυδρόμου" (1950) και διευθυντής σύνταξης της "Ακροπόλεως " (1950-66). Στη διάρκεια της Κατοχής εργάστηκε στον αντιστασιακό Τύπο, ενώ διετέλεσε επίσης εθνοσύμβουλος στις Κορυσχάδες και διοικητής μοίρας του αντάρτικου Ναυτικού (ΕΛΑΝ).

Υπήρξε ο πρώτος 'Ελληνας δημοσιογράφος που καθιέρωσε τα ιστορικά αναγνώσματα στον ημερήσιο, εβδομαδιαίο και περιοδικό Τύπο (δημοσίευσε πάνω από 200). Πολλά άρθρα του για τη διεθνή στρατηγική και πολιτική δημοσιεύτηκαν σε ξένες μεγάλες εφημερίδες ή αναδημοσιεύτηκαν σε επίσημες στρατιωτικές επιθεωρήσεις του εξωτερικού. Ελαβε μέρος σε πολλές αποστολές, με σημαντικότερες αυτές στην Πολωνία (1939), στην Αίγυπτο (1939), σε Φινλανδία και Γαλλία (1940), στο Βερολίνο (1953), στο Βιετνάμ (1966), στην Πράγα (1968) κ.α.

Reviews

[Miltiadis Michalopoulos · Rating 5 out of 5]

Ο Δεκέμβριος του 1944 αποτελεί μία από τις σημαντικότερες και πιο αμφιλεγόμενες καμπές της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Μια χώρα που μόλις είχε απελευθερωθεί από τη ναζιστική κατοχή βρέθηκε αντιμέτωπη με μια νέα αιματηρή σύγκρουση, η οποία επηρέασε καθοριστικά τη μεταπολεμική της πορεία και συνέβαλε στην πορεία προς τον Εμφύλιο Πόλεμο. Σε αυτή την κρίσιμη περίοδο αναφέρεται το βιβλίο του Σόλωνα Ν. Γρηγοριάδη «Δεκέμβριος 1944: Το ανεξήγητο λάθος».

Ο Γρηγοριάδης αξιοποιεί τη δημοσιογραφική του εμπειρία και την ερευνητική του επιμονή, επιχειρώντας να ανασυνθέσει τα πολιτικά και στρατιωτικά γεγονότα, να φωτίσει τις επιλογές των πρωταγωνιστών και να αναζητήσει τις αιτίες που οδήγησαν στην ένοπλη σύγκρουση. Το βιβλίο δεν περιορίζεται στη χρονολογική καταγραφή των γεγονότων, αλλά επιχειρεί να εντάξει τις εξελίξεις στο ευρύτερο πολιτικό και διεθνές περιβάλλον της εποχής.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τίτλος «Το ανεξήγητο λάθος», ο οποίος εκφράζει τη βασική προβληματική του συγγραφέα: πώς οι δυνάμεις που είχαν συμβάλει στην απελευθέρωση της χώρας οδηγήθηκαν σε μια νέα αναμέτρηση; Ωστόσο, ο συγκεκριμένος χαρακτηρισμός εμπεριέχει εξαρχής μια ερμηνευτική θέση. Ο αναγνώστης χρειάζεται επομένως να προσεγγίσει κριτικά την αφήγηση και να αναρωτηθεί κατά πόσο η σύγκρουση μπορεί να εξηγηθεί ως ένα μεμονωμένο λάθος ή ως αποτέλεσμα βαθύτερων πολιτικών, κοινωνικών και διεθνών αντιθέσεων.

Σημαντικό πλεονέκτημα του έργου είναι η αξιοποίηση ιστορικών τεκμηρίων. Ιδιαίτερα αποκαλυπτικό είναι το βρετανικό έγγραφο με το σημείωμα του Ουίνστον Τσόρτσιλ προς τον Άντονι Ίντεν, της 7ης Νοεμβρίου 1944, το οποίο φωτίζει τις επιδιώξεις της βρετανικής πολιτικής ηγεσίας. Η παρουσία τέτοιων πηγών αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο των ξένων παρεμβάσεων. Παράλληλα, όμως, η παράθεση των ντοκουμέντων αποκτά τη μεγαλύτερη αξία της όταν συνοδεύεται από κριτική αξιολόγηση και διασταύρωση των πληροφοριών τους.

Η διάρθρωση του τόμου, με ενότητες για τα πρόσωπα, τα γεγονότα, τις εικόνες και τα ιστορικά έγγραφα, διευκολύνει την παρακολούθηση μιας ιδιαίτερα σύνθετης περιόδου. Η γραφή του Γρηγοριάδη είναι ζωντανή και προσιτή, χωρίς να στερείται ιστορικής πληροφορίας. Ενδεχομένως, ωστόσο, η δημοσιογραφική αμεσότητα της αφήγησης να οδηγεί ορισμένες φορές σε συμπεράσματα που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση.

Η αξία του βιβλίου βρίσκεται τόσο στην ιστορική ανασύνθεση όσο και στα ερωτήματα που γεννά. Η κατανόηση των Δεκεμβριανών απαιτεί εξέταση των ευθυνών όλων των εμπλεκόμενων πλευρών, των πολιτικών επιλογών, των κοινωνικών αντιθέσεων και των διεθνών συσχετισμών, χωρίς μονοδιάστατες ερμηνείες.

Συνολικά, πρόκειται για ένα ενδιαφέρον και προσιτό έργο, που αποτελεί χρήσιμη αφετηρία για τη μελέτη μιας καθοριστικής περιόδου της ελληνικής ιστορίας. Η αξία του δεν βρίσκεται στο ότι προσφέρει την οριστική ερμηνεία των Δεκεμβριανών, αλλά στο ότι συμβάλλει στον προβληματισμό γύρω από τα γεγονότα, τις ευθύνες και τις συνέπειές τους.

[Al Capwned · Rating 4 out of 5]

Σε αυτό το βιβλίο, ο συγγραφέας παραθέτει τα γεγονότα με νηφαλιότητα και αντικειμενικότητα που εντυπωσιάζει, μιας και ο ίδιος τα έζησε «από τα μέσα».