In Kindertrein uit Boedapest stapt Emy Koopman op de trein naar Hongarije, samen met de geest van haar grootmoeder, Mariska Muskovics.
In het interbellum reisde Mariska, zoals duizenden andere vermagerde Hongaarse kinderen, met een zogenoemde kindertrein naar Nederland. Het een paar maanden aansterken in een rustiger, welvarender omgeving, en dan weer terug. Maar Mariska bleef. Waarom keerde zij nooit terug naar haar familie in Boedapest?
Met een verroeste Nightjet maakt Emy dezelfde reis als haar grootmoeder destijds, maar nu in omgekeerde vanuit Amsterdam via Wenen naar Boedapest. Het is het begin van een zoektocht naar een verloren geschiedenis. Eenmaal onderweg beginnen perspectieven, werkelijkheid en fictie door elkaar heen te lopen. Uit de flarden van overgeleverde verhalen en archiefmateriaal wordt een wonderschone nieuwe vertelling geweven.
In dit deel van de Spoorslag-reeks maakt Emy Koopman de doorwerking van het verleden op onnavolgbare wijze invoelbaar.
Emy Koopman (born 1985) is a Dutch writer, journalist and presenter. She has written for De Groene Amsterdammer, de Volkskrant, de Correspondent and hard//hoofd.
"Overal kun je vandaan komen, je kan niets bezitten of alles, maar van de ene op de andere generatie, en zelfs binnen een generatie, binnen een leven, soms binnen één dag, kan het allemaal omslaan. Alles ligt open, de wentelingen van politiek en lot niet meer dan woeste golven waarin iedereen op een gegeven moment kopje-onder gaat, maar waarop sommigen, met veel geluk en een beetje talent, een tijdje kunnen surfen." (p. 59)
In dit vierde deel van "Spoorslag" - eveneens mijn vierde boekje uit deze geslaagde reeks - neemt Emy Koopman je mee op een bijzondere reis, zowel in geografische als in historische zin. Ze volgt het spoor van haar grootmoeder Mariska, die als kind na de Eerste Wereldoorlog per trein van Hongarije naar Nederland werd gestuurd om aan te sterken. Honderd jaar later maakt Koopman de omgekeerde reis, van Amsterdam naar Boedapest, en probeert ze zich voor te stellen hoe het was voor Mariska om haar thuisland achter te laten. In gedachten reist haar grootmoeder met haar mee, als kind en als oudere vrouw, een onzichtbare metgezel die haar zoektocht een extra emotioneel laagje geeft.
Koopman verweeft naadloos verschillende perspectieven. Enerzijds reconstrueert ze het verleden van haar grootmoeder, anderzijds beschrijft ze haar eigen reiservaringen en ontmoetingen in Boedapest waar ze verblijft bij een oude vriend uit Nederland. Daarnaast doorspekken fragmenten in cursief de tekst, alsof echo’s uit het verleden zich vermengen met het heden. Dit spel met stemmen en herinneringen versterkt het gevoel van ontheemding dat als een rode draad door het boek loopt.
"Ik denk aan de stad die ik zelf als kind moest achterlaten, omdat mijn ouders naar de andere kant van Nederland verhuisden. Groningen was nog steeds zo bereikbaar, zo makkelijk te bezoeken, en toch afgesneden, de toekomst niet langer daar. Dat gevoel, het verlies van een thuis, maar dan keer tien, voor de afstand; keer honderd, voor de taal; en dan nog eens keer duizend, voor het gezin dat achterbleef. Misschien heeft het Hongaars wel een woord voor die vorm van gemis, zoals ze hier ook een woord hebben voor de ervaring dat er iets ontbreekt zonder dat je precies weet wat (hiányérzet). Iets ontbreekt, maar je gaat verder met wat er wel is, trekt een nieuw leven aan als een te ruime jas." (p. 64)
De auteur slaagt erin om de historische context tastbaar te maken zonder in sentimentaliteit te vervallen, zoals ze dat m.i. te nadrukkelijk deed in het eerste boek dat ik van haar las, Tekenen van het universum. Haar schrijven is deze keer trefzeker en beeldend, waardoor je moeiteloos in het verhaal wordt gezogen en dit kleinood makkelijk in een leessessie, of in een iets langere treinreis kan uitlezen. "Kindertrein naar Boedapest" is een subtiele en compacte leeservaring die een bijna vergeten geschiedenis en de lange schaduwen van het verleden tot leven brengt.
Mooie teruggang in de tijd en de familiegeschiedenis, stijlvol opgeschreven (met veel uitbreidende herhalingen en daardoor iets bezwerends), bondig en raak. Moest meer dan eens denken aan de roman van Lisa Weeda en dat was geen straf.
Interessant werk, de auteur gaat in Hongarije op zoek naar haar Hongaarse familie die ze niet kent omdat haar oma naar Nederland ging met de zgn. Kindertreinen. Ik kende de geschiedenis niet dus vond het interessant om hierover meer te lezen. Helaas was de schrijfster gebonden aan het format want had er graag nog meer over gelezen.
Het grootmoederkind, mooie vondst en vertederend uitgewerkt. Meeslepend verslag van de zoektocht naar de achtergebleven Hongaarse familie, interessante geschiedenis!
Leerzaam en mooi verhaal. Ik wist nog erg weinig van deze kindertreinen af. Helaas wel echt te kort om helemaal mee te kunnen leven met de familiegeschiedenis van Emy Koopman. Je blijft achter met iets te veel vragen.
Ik snap helemaal niks van het boek.. wat wilde de schrijfster voor verhaal vertellen, wat was het verhaal? Naar mijn idee waren dit allemaal losse flarden bij elkaar gepropt… heel jammer! De streepjes tussen woorden maakten me ook gek. 😵💫
Ik zit nergens echt in het verhaal. Het gaat heel traag en ik weet niet zo goed waar ze heen wil met het verhaal. Aan het eind weet ik dat nog steeds niet. Ik snap ook niet zo goed waarom zoveel docenten dit boek hebben genomineerd voor de Inktaap.
Creatieve opzet door de oma die zogenaamd als kind meereist met de hoofdpersoon die wil weten wat haar van oorsprong Hongaarse oma in haar kindertijd heeft doorgemaakt, toen ze naar Nederland reisde om daar aan te sterken na WOI, maar het verhaal kon me niet echt boeien.
Ik vond het een mooi boek. Het is soms wel lastig begrijpbaar, maar je moet er even doorheen komen. Het is ook best herkenbaar; het verlangen om je familiegeschiedenis tot op de bodem uit te zoeken. Het is heel mooi en meeslepend geschreven. Ontroerend. Het is wel net jammer, want als je er eenmaal een beetje in begint te komen is het al weer voorbij. Ik vond het dus net iets te kort.
Je wordt meegenomen door de ik-persoon op reis naar Boedapest. Zij wil haar familiegeschiedenis ontdekken. Ze neemt haar grootmoeder mee, al is dit alleen in verbeelding, met de nachttrein van Amsterdam naar Boedapest. Tussendoor krijg je te lezen hoe het was voor grootmoeder. Je leest steeds stukjes over haar leven, die ook door haar verteld worden. De ik vind de geschiedenis niet in Boedapest. De avond voordat ze weg ging fluisterde ze, een beetje aangeschoten, de toekomst die de grootmoeder zal krijgen zodra ze naar Nederland zo komen met de kindertrein, in de oor van haar grootmoeder, die ligt te slapen op de bank. Langzaam verdwijnt de grootmoeder hierna. Tot alleen de glimlach en een kleine plooi in het kussen als enige nog over zijn. De in vertrekt weer naar Amsterdam. Bijna thuis besluit ze toch nog even een website te bezoeken die ze aangeraden kreeg. En dan krijgt ze eindelijk te zien waar ze al de hele tijd naar zocht. Helderheid. Duidelijkheid. En misschien ook een stukje van zichzelf. Haar Hongaarse deel.
This entire review has been hidden because of spoilers.
Dit boekje verscheen in de Spoorslag reeks van Uitgeverij Ambo Anthos, als grote fan van Emy wou ik het natuurlijk heel graag hebben/lezen.
Ik hou wel van het concept Spoorslag. Uitgeverij Van Oorschot heeft de Terloops reeks en die is ook zo goed. Ik verzamel ze niet allemaal maar wel van de schrijvers van wie ik al fan ben. Je krijgt ze vaak op een heel andere manier te zien (lezen).
Zonder deze reeks over treinreizen wist ik niet dat Koopman’s oma uit Hongarije komt en hier (in Nederland) als kind is terecht gekomen na een treinreis uit Boedapest. Een reis die haar kleindochter een honderdtal jaar na haar in omgekeerde volgorde maakt, op zoek naar antwoorden over haar afkomst en familie. Dat klinkt best saai en niet origineel (geloof me, ik heb me al door zulke boeken moeten worstelen) maar Koopman maakt er een klein, boeiend en bijwijlen poëtisch verhaal van.
Het reisverslag van Emy (en haar grootmoeder) wordt afgewisseld met hoofdstukjes Fluisterspel; dat geeft het verhaal extra diepgang én maakt het tegelijk wat sprookjesachtig. Goed gedaan.
Ik ben en blijf fan van Emy Koopman en ben benieuwd wat voor moois ze ons nog gaat brengen. Ik wens haar ook succes bij haar verdere zoektocht. En, ik ben benieuwd welke treinreizen er in Spoorslag nog zullen volgen!
Deze nominée voor De Inktaap 2025 bleek in mijn #koboplus abonnement te zitten en aangezien het ook nog eens een dun boekje was sloeg ik het gisteren in bed in één 'read' achterover.
Aanvankelijk gaf ik het vier sterren maar heb het toch teruggebracht naar drie. Dit dunne boekje poogt vanuit een originele invalshoek een interessant geschiedenisfeit en persoonlijke familiegeschiedenis te vertellen maar doet dit net iets te halfslachtig, in mijn optiek. Er is een kind waarmee de autobiografische verteller de trein instapt, of toch niet, of wel, maar nee. Als je kiest voor magisch realisme zoals Lisa Weeda recent deed in haar 'Alexandra' dan zie ik dat het liefst consequent doorgevoerd. Mogelijk was mijn aandacht er niet helemaal bij, lezend in béd?
Ik ben geattendeerd door de auteur (zelf een kleindochter van een Hongaars kind uit die kindertrein naar Nederland) op het bestaan van kindertreinen, dat is een plus want ik had er nog nooit van gehoord; een pluspunt voor de schijnwerper op deze geschiedenis. Het boek voelt gewoon niet af: te lang om een artikel te zijn, te kort om als lezer in die kindertrein te zitten of zich verweesd te weten in het Nederlandse opvanggezin. Al met al is de uitvoering aardig (Koopman kan heus schrijven en mijn belangstelling voor de geschiedenis is wel degelijk gewekt0 maar genomineerd voor een literatuurprijs is voor mij ietsje te veel lof. Ik houd een slag om de arm, ik zal het eens herlezen tzt.
De Hongaarse grootmoeder van de auteur kwam in het interbellum op jonge leeftijd met een kindertrein naar Nederland. Waar dit voor de meeste kinderen een tijdelijk opvang betekende, een even ontsnappen aan de armoede, bleef haar grootmoeder voorgoed bij het pleeggezin dat haar opving. Emy Koopman reist terug, op zoek naar haar roots. Dit boekje bevat zowel het relaas van die reis, als het levensverhaal van haar grootmoeder. De ‘fluisterspelen’ tussendoor, een literaire ingreep om info en beleving op een net iets andere manier te delen met de lezer, vond ik iets minder geslaagd. Al bij al is dit echter een voortreffelijk geschreven en boeiend boekje dat me liet kennis maken met een historisch gegeven dat me onbekend was.
2023 The author goes to Budapest for a couple weeks to see if she can get some info on her grandma's early childhood there.
I found it disappointing. We do learn just a little about the 'kindertrein' that brought Hungarian children to families in the Netherlands for a couple months each summer in the 1930s[?]. I hadn't known about this. But this tiny book doesn't manage to tell us very much.
Most of the text talks about all the things Koopman wishes she could have found out about her grandmother but couldn't. Almost no records, almost no sources.
Nothing wrong with the book or the writing, but there's just not much meat there.
Omdat ik het treinen mis. Omdat ik hou van de stijl van Emy Koopman ('Tekenen van het universum').
Dit had voor mij nog veel langer mogen duren. In het verhaal van de kindertreinen en haar grootmoeder zit nog zoveel meer. Bovendien had Koopman amper een paar pagina's nodig om me mee te nemen op haar reis. Maar de trein is dan ook één van de mooiste decors:
"Op zichzelf is een treinreis geen verhaal. De stationshallen, de landschappen en de medepassagiers zijn slechts het decor voor een moord of een liefdesgeschiedenis, een innerlijke zoektocht, een vlucht of een nieuw begin."
Mooi geschreven reisverhaal waarbij de schrijfster per trein de route volgt die haar grootmoeder begin jaren twintig van de vorige eeuw per trein aflegde van Boedapest naar Nederland om in ons land als arm en ondervoed Hongaars kind weer op krachten te komen. Haar oma bleef uiteindelijk in Nederland. Schrijfster legt de route in omgekeerde volgorde af (Amsterdam - Boedapest) en wordt daarbij vergezeld door het denkbeeldige grootmoederkind (haar grootmoeder in de leeftijd dat zij een eeuw geleden naar Nederland reisde). In Boedapest gaan ze 'samen' op zoek naar sporen uit het verleden.
Maar het boek was zo all over the place (wel of niet magisch realisme, wel of niet in tegenwoordige tijd, wel of niet verzanden in onnodige details) dat ik mijn aandacht er niet echt bij kon houden.
Wat mij betreft: leuk bedacht, slechte uitvoering..
Gelezen voor Nederlands!! Ik snapte er helemaal niks van lol. Ik denk ook niet dat het een boek genoemd kan worden, de schrijfster noemt het op het einde ook een essay. Er waren ook te veel moeilijke woorden in een zin en daardoor was het moeilijk te begrijpen, misschien ligt dat ook wel aan mij. De schrijfstijl is ook niet echt mijn ding
Emy reist de geschiedenis van haar Hongaarse oma na. Oma reist mee als het kleine kind dat ze indertijd was; soms verwarrend. Zoektocht naar familie door Emy, terwijl oma liever niets wist, dan kan het ook niet verschrikkelijk zijn.
Vooral mooi geschreven. Tijdsgeest en waarnemingen mooi in beeld gebracht. Met minder dan 90 pagina’s is dit een ideaal boekje om op te pakken in een weekend
Een mooi essay over iemand die haar oma meeneemt om op zoek te gaan naar haar geschiedenis. Oma is mee, maar is oma echt daar. Mooi geschreven, en een mooie cirkel.