Babylonian Creation Myths

by W.G. Lambert

For much of the last half of the twentieth century, W. G. Lambert devoted much of his research energy and effort to the study of Babylonian texts dealing with Mesopotamian ideas regarding creation, including especially Enuma Elish. This volume, which appears almost exactly 2 years after Lambert's death, distills a lifetime of learning by the world's foremost expert on these texts. Lambert provides a full transliteration and translation of the 7 tablets of Enuma Elish, based on the known exemplars, as well as coverage of a number of other texts that bear on, or are thought to bear on, Mesopotamian notions of the origin of the world, mankind, and the gods. New editions of seventeen additional "creation tales" are provided, including "Enmesharra's Defeat," "Enki and Ninmah," "The Slaying of Labbu,' and "The Theogony of Dunnu."

Lambert pays special attention, of course, to the connection of the main epic, Enuma Elish, with the rise and place of Marduk in the Babylonian pantheon. He traces the development of this deity's origin and rise to prominence and elaborates the relationship of this text, and the others discussed, to the religious and political climate Babylonia.

The volume includes 70 plates (primarily hand-copies of the various exemplars of Enuma Elish) and extensive indexes.

Genres: Mythology, Religion, History, Classics, Nonfiction

640 pages, Hardcover

First published November 27, 2013

Reviews

[Ali Ahmadi]

اِنوما اِلیش
یا
خدا بزرگ است و کم‌حوصله‌

در مدرسه به ما می‌گفتند خدا حکیم است، یعنی کار بیهوده نمی‌کند، خِردش در همه‌ چیز نافذ است و کنشی ندارد مگر برای رسیدن به بهترین هدف. نمونه‌ی بارزش آفرینش انسان است که نه بی‌دلیل یا از روی سرگرمی، که برای پرستش خدا، نمایندگی او بر زمین و در بهترین حالت جلوه‌‌گری ذات یگانه‌اش بوده.

و من جن و انس را نیافریدم مگر برای اینکه مرا پرستش کنند.

قرآن ۵۱:۵۶

شما برای من ملتی مقدّس و کاهنانی خواهید شد که پادشاهی می‌کنند.

خروج ۱۹:۶

اما ما...همچون آینه‌ای روشن و شفاف جلال خداوند را منعکس می‌کنیم و ... با جلالی روزافزون، به تدریج شبیه او می‌شویم.

دوم قرنتیان ۱۸:۳

این فرازهای پراکنده از متون مقدس، با اثرپذیری بسیار از فلسفه‌ی ارسطو، طی قرن‌ها توسط فارابی و ابن سینا و بعدتر ابن میمون و آکویناس به مفاهیمی بنیادی در الاهیات ادیان ابراهیمی تبدیل شدند، و همچین به یکی از برگ‌های برنده‌ی «دین‌های نو» که ما کامل‌تر از همه‌ایم. چه با ایده‌ی تکامل تدریجی و پایان‌پذیر ادیان موافق باشیم و چه نه، به هر حال این یکی از مهم‌ترین تغییرات الگوواره‌‌ای اندیشه‌ی انسان به‌حساب می‌آید.

خیلی قبل‌تر از خدای حکیم، خدایی بود خسته، که انسان را می‌آفرید تا به‌جایش زحمت بکشد و اگر هم سروصدای زیادی می‌شنید از کرده‌اش پشیمان میشد و انتقام می‌گرفت.

آنگاه که در بالا
انوما الیش قدیمی‌ترین متنی‌ست که به ما رسیده و شرح آفرینش جهان را به زبانی حماسی بیان می‌کند. هفت لوحه‌ی سنگی، به خط میخی و زبان اَکَدی (نیای بزرگ عبری) که احتمالن در قرن ۱۲ قبل از میلاد نوشته شده. همین که در عرصه‌ی خدازایی و کیهان‌زایی اولین متنِ کمابیش منسجم و کامل باشی برای بسیار مهم شدنت کافی‌ست، اما‌ همان‌طور که می‌گویند، شیطان در جزئیات است.

داستان با این دو کلمه شروع می‌شود: اِنوما اِلیش — یعنی آنگاه که در بالا — و ادامه می‌دهد آسمان هنوز نامی نداشت. در این نا-زمان و نا-مکان، یک دوگانه‌ی به‌هم پیوسته وجود داشت: آپسو (آب‌های زیرزمینی شیرین) و تیامات (آب شور دریا). در آن زمان مهم نبود که به انسان ثابت کنی خدای قَدَرقدرتی بوده که هستی را از عدم آفریده و بعد درگیر مشکلات فلسفی‌اش شوی که اصلن مگر ممکن است هیچ تبدیل همه شود؟ زندگی مردم بین‌النهرین به آب وابسته بود. پس چرا همه چیز از آب به‌وجود نیاید؟ چند قرن بعدتر، تالس یونانی هم همین را می‌گفت.

آپسو و تیامات، چند نسل به دنیا می‌آورند تا مجمع خدایان یا آنوناکی پرجمعیت می‌شود و پرسروصدا. (هنوز هم یکی بود، یکی نبود، غیر از آنوناکیِ درهم‌آمیخته با آب‌های کهن هیچ کس نبود.) سروصدا همانا و بدخواب شدن آپسو همانا و نتیجه‌اش هم این که بخواهد همه‌ی فرزندانش را نابود کند تا دست کم بتواند بخوابد. ایده‌‌ی جنگ پدران و پسران از اینجا شروع می‌شود و بعدها می‌شود یکی از ستون‌های اساطیر یونان. اما انتهای این نبرد از همان اول معلوم است، پدر باید کنار برود تا جا برای نسل جدید و ادامه‌ی آفرینش باز شود. آپسو کشته می‌شود و قاتل او، ای‌یا، فرزندی به‌دنیا می‌آورد به نام مردوک.

نبرد هنوز تمام نشده. تیامات، زن سابق آپسو، که حالا از حالت انتزاعی (خدای آب شور) به هیبتی انضمامی (اژدهایی هولناک) درآمده، دوباره بر نسل خدایان جوان خشم می‌گیرد و این بار تنها مردوک است که حریف او می‌شود. مردوک که کمانی قدسی دارد و توفان‌ها در اختیارش‌اند، کار سختی برای کشتن تیامات ندارد. و بلاخره اینجاست که آب‌های اولیه را از هم جدا می‌کند و بین‌شان آسمان را می‌سازد و ماه و خورشید و ستاره‌ها را در آن جای می‌دهد و هر خدایی را در قلمروی خودش می‌گذارد.

[اگر همه چیز غریبه و دور به‌نظر می‌آید این فراز از کتاب مقدس را بخوانید:

بعد خدا گفت فضایی بین آب‌ها به وجود آید تا آب‌ها را از هم جدا کند.‏  پس همین طور شد؛‏ خدا آن فضا را به وجود آورد و آب‌های زیر آن را از آب‌های بالای آن جدا کرد.‏ خدا آن فضا را آسمان نامید.‏

پیدایش ۸-۱:۶
انگار نویسنده‌ی کتاب مقدس این عبارات را دقیقن از انوما الیش برداشته باشد، با این تفاوت که آنجا به جای خدا، خود این آب‌ها درگیر فرایند آفرینش می‌شوند و بعد نوه‌‌ی آنها، یک خدای بزرگتر، می‌آید و آنها را از هم جدا می‌کند.]

یکی برای همه، همه برای یکی
مردوک قبل از اینکه به جنگ تیامات برود از باقی خدایان ضمانت می‌گیرد که اگر زنده برگشتم مرا خدای خدایان کنید و صاحب لوحه‌ی سرنوشت. خدایان (پس از خوردن مقادیر قابل توجهی آبجو) موافقت می‌کنند و می‌شود آنچه که باید بشود.

انوما الیش یک متن سیاسی‌ست. چون تا پیش از آن، در هزاره‌ی سوم و دوم قبل از میلاد، هر شهر بین النهرین خدایان مخصوص به خود را داشت و با وجود جنگ‌های بسیار، هیچ شهری نمی‌توانست خدای خودش را به همه تحمیل کند. (و این ناتوانی سیاسی در متون ادبی هم تا حدی قابل تشخیص است.) اما قدرت‌گیری سیاسی بابِلی‌ها زمینه‌ساز این شد که آن‌ها بتوانند در زمین دین هم دست بالا را داشته باشند. در انوما الیش همه‌ی خدایان مهم سومری و اکدی را می‌بینیم. اما تفاوت اینجاست که مردوکی که تا پیش از آن خدایی بی‌اهمیت در گوشه‌ی کاخ خدایان بود قرار است بشود سرور همگان. البته که هنوز خدای خورشید و ماه و دنیای مردگان سر جایشان هستند و معابد کوچکشان را دارند. اما این اتفاق ترک‌های کوچکی در پایه‌های نظم خودانگیخته‌ی چندخدایی می‌اندازد. ترک‌هایی که با دین دولتی و نیمه‌یکتاپرستانه‌ی آشوری‌ها در پنج قرن آینده بزرگ‌تر هم می‌شوند. گرچه چندخدایی تا قرن‌ها بعد هم‌چنان حضوری پررنگ در منطقه دارد، اما بلاخره قافیه را به یهودیت و آیین زرتشتی می‌بازد.

نام‌ها و آدم‌ها
نیمی از لوحه‌ی ششم و تمام لوحه‌ی هفتم اختصاص یافته‌اند به نام‌های پنجاه‌گانه‌ی مردوک پس از نشستن به تخت. کاربرد مذهبی چنین متنی را کسی که جوشن کبیر خوانده باشد می‌فهمد. البته که در خارج از اسلام هم نمونه‌های مشابه را داریم، مثلن مناجات نام‌ مقدس مسیح یا
Litany of the holy name of Jesus
که نوشته‌ی قدیسان ایتالیایی قرن ۱۵ است، یا ساهاسراناما (ساهسارا — هزار، ناما— نام) که در هندوییسم به سرودهای مذهبی‌ای می‌گویند که در آن خدایی را به هزار نامش صدا بزنند.

جای آدم این وسط کجاست؟ انوما الیش، آنقدری که از یک متن دینی مهم انتظار داریم، از آدم حرف نمی‌زند. مردوک آدم‌ها را می‌آفریند. از خون شوهر جدید و دست راست تیامات، یعنی کینگو. آدمیزاد می‌آید که زحمت خدایان (در زهکشی زمین‌های کشاورزی و تهیه‌ی آبجو) را کم کند و قرار نیست امیدی به خلیفه‌ی خدا شدن داشته باشد. البته همین زندگی پرزحمت را هم به این شرط دارد که از خط قرمز خدایان یعنی سروصدای زیادی عبور نکند، وگرنه حسابش رسیده است. (و باز داستان آن را در حماسه‌ی دیگری، یعنی آتراحسیس، می‌خوانیم.)

درباره‌ی کتاب
کتاب کاملن تخصصی‌ست و بیشتر از نود درصدش را زبان‌شناسی و تاریخ متون دربر می‌گیرد که طبیعتن جذابیتی برای بیشتر ما ندارد. خود انوما الیش سر جمع شاید ۴۰ صفحه باشد. متنی پرتکرار که در بسیاری از جاها مبهم است و به هیچ عنوان انتظارات شما را از یک حماسه‌ی پرزدوخورد و دراماتیک برآورده نمی‌کند. اما خواندنش هنوز هم شگفت‌انگیز است.

با تشکر از همخوانان.

[Maede · Rating 3 out of 5]

درباره‌ی انوما الیش
انوما الیش اسطوره‌ای بابِلی به زبان اکدی یک گویش بابلیه که داستان آفرینش جهان رو تعریف می‌کنه. اسمش از اولین واژه‌های متن گرفته شده
"Enūma eliš"= وقتی در بالا

چه زمانی نوشته شده؟
تخمین زده میشه که در دوره‌ی بابل نو یعنی تقریباً هزار سال قبل از میلاد نوشته شده، اما ریشه‌های این افسانه احتمالاً به دوران سومری یا اکدی بسیار کهن‌تر برمی‌گرده (احتمالاً قرن ۱۸ ق.م یا پیش‌تر)

روی چی نوشته شده؟
این اثر روی هفت لوح گِلی با خط میخی نوشته شده و هر لوح بخشی از داستان رو تعریف می‌کنه. کامل‌ترین نسخه‌‌ش هم از کتابخانه‌ی آشوربانی‌پال (پادشاه آشور) در نینوا به‌دست آمده. در قرن ۱۹، باستان‌شناسان بریتانیایی این لوح‌ها رو در کاوش‌های موصل امروزی در عراق پیدا کردند و الان هم توسط موزه‌ی بریتانیا نگهداری می‌شن

یعنی این داستان که حداقل بیش از سه هزار سال عمر داره، تازه در سال ۱۸۷۶ توسط کتاب جورج اسمیت، یکی از باستان‌شناسان، به جهان غرب معرفی شد

داستان انوما الیش: داستان آغاز جهان از نگاه بابلی‌‌ها
در روزگاری دور، پیش از اینکه زمین و آسمان از هم جدا شوند، فقط دو چیز وجود داشت
تیامات، الهه‌ی آب‌های شور و پرآشوب
و آپسو، خدای آب‌های شیرین و آرام
این دو با هم موجوداتی الهی به دنیا آوردند، اما بچه‌هایشان پر سر و صدا بودند و نظم را به هم زدند
آپسو خسته شد و خواست آن‌ها را نابود کند
اما یکی از خدایان جوان به نام ائا (انکی) نقشه‌ی او را فهمید و با جادو آپسو را کشت
تیامات خشمگین شد
او هیولاهای وحشتناک و اژدهایان بزرگی ساخت و به فرماندهی کینگو آماده‌ی انتقام شد
اما خدایان جوان از ترس به عقب رفتند، تا اینکه مردوک، قهرمان جوان و پرقدرت، پا پیش گذاشت و گفت
"اگر من تیامات را شکست دهم، باید فرمانروای خدایان شوم!"
همه پذیرفتند
مردوک با طوفان، جادو، و شبکه‌ای عظیم، تیامت را در نبردی سهمگین شکست داد
او بدن تیامت را به دو نیم کرد
از یک نیمه آسمان را ساخت
و از نیمه‌ی دیگر زمین را
سپس انکی خون کینگو، انسانی را آفرید تا بار زندگی و کار را به دوش بکشد تا خدایان آزاد شوند

در مورد متن اصلی
حقیقت اینه که متن بسیار خشک و پر تکرار نوشته شده. بخش‌های کمی ازش رو هم هنوز نداریم. اگر در مسیر مطالعاتی ادبیات باستانی نیستید، بهتره نخونیدش و به دونستن داستان بالا بسنده کنید

چرا خواندم
در حین مطالعات و کند و کاوهای مربوط به بخش پیدایش عهد عتیق (تورات)، مقایسه‌های زیادی با داستان‌های آفرینش دیگه انجام میشه‌ چون این‌ها از هم تاثیرات زیادی گرفتن. حالا برام خیلی جالب شده که تمد��‌های گذشته آفرینش و شروع رو چطور می‌دیدن و امیدوارم ‌کم‌کم متن‌های اصلیشون رو بخونم. از همه مهم‌تر، حس اینکه داری متنی که با خط میخی روی لوح‌هایی نوشته شده که از زیر زمین کشف شدن رو می‌خونی، بی‌نظیره

امتیاز من، نمایانگر تجربه‌ی خواندن این داستانه. وگرنه ستاره دادن به چنین اثری بی‌معنیه. این نسخه از انوما الیش بسیار تخصصیه متن اصلی و خروارها توضیح داره. من صرفاً توضیحات رو اسکیم کردم و فقط متن تبلت‌ها رو خواندم

کتاب و نسخه‌های دیگه‌ش رو می‌تونید از اینجا دانلود کنید
Maede's Books

۱۴۰۴/۴/۸

[Arman · Rating 3 out of 5]

در ادامه بازخوانی و همخوانی سفر پیدایش، به سراغ یکی از سرچشمه‌های باستانیِ اسطوره‌های آفرینش رفتیم؛ انوماالیش.
روایتی بابلی که در اواخر قرن نوزدهم بر مجموعه‌ای از لوحه‌های گلین در شهرهای باستانی نینوا و کوش یافت شد.

چنانچه که می‌دانیم، در جوامع باستانی، اسطوره‌ آفرینش، بازگوکننده مقدس‌ترین لحظه و اتفاقات در کائنات بوده است و روایت‌گر اتفاقات و اعمال آفریننده ازلی بوده است؛ اتفاقاتی که نظم را در کائنات برقرار ساختند.
در مراسمات دینی (بخصوص مراسم سال نو)، با روایت کردن اسطوره آفرینش، لحظه‌ی اکنون را به لحظه قدسیِ ازلی گره نه، بلکه این‌همانی می‌کردند. بدین ترتیب، زمان مقدس در زمان حال احضار می‌شد و دیگر زمان حال، همان زمان مقدس بود و به موجب آن، انسان باستانی در آن لحظه، در مدار قدسی و منظم کائنات قرار می‌گرفت.
بنابراین، در اسطوره‌های آفرینش، ما با مقدس‌ترین و البته ریشه‌ای‌ترین تجاربِ مردمان آن فرهنگ سر و کار داریم و البته درک معنوی آنها از جهان اطراف‌شان (در مقابل درک روزانه و مادی) را منعکس می‌کند.

در انوماالیش، زوج الوهی ازلی، تیامات و آپسو که تصمیم به نابودی خدایان می‌گیرند، با شورش آنها مواجه می‌شوند.
آپسو توسط انکی، خدای آفرینش کشته می‌شود.
سپس انکی دست به آفرینش مردوک می‌زند و مردوک پس یک سلسله آمادگی‌هایی، به تیامات، خدا-هیولای ازلی، نماد بی‌نظمی آغازین، یورش می‌برد و او را می‌کشد و جهان را از کالبد او می‌سازد.
در نهایت، مردوک بعد از آفرینش جهان و نظم بخشیدن به زمان، برای رهایی خدایان از کار مشقت‌بار در دنیا، انسان را می‌آفریند تا وظیفه آن‌ها را برعهده بگیرد.

در اینجا، با الگوهای داستانی-اساطیری مهمی سر و کار داریم:
هیولا-خدایی که آفرینش جهان از کالبد آن انجام می‌شود (تیامات).
شورش خدایان بر خدایان کهن.
جایگزینی خدای آفرینش‌گر با خدای آفرینشگری جدید، و به حاشیه رفتن خدای پیشین.
برقراری نظمی جدید بر بی‌نظمی اولیه.

در پایان می‌توان گفت که ما در انوماالیش، شاهد یک نقطه عطف تاریخی در تاریخ مذهبی تمدن بین‌النهرین هستیم. جایی که مردوک دست بالا را پیدا می‌کند و جایگزین پدر-آفرینده‌ی خود، انکی می‌شود و وظیفه مقدسِ آفرینش جهان را خود برعهده می‌گیرد‌.

نکته:
من تنها روایت انوماالیش را از کتاب لمبرت خواندم‌. خواندن ترجمه لمبرت تا حدودی می‌تواند گیج کننده باشد. مقدمه‌ای که می‌تواند در فهم متن کمک‌کننده باشد، چنان در نکات و اصطلاحات فنی در هم تنیده شده است که آنرا سخت‌خوان می‌نماید.
اما از طرف دیگر می‌توان اطمینان داشت که لمبرت کار ویرایش و ترجمه اثر را با امانت و کیفیت علمی بالایی به انجام رسانده است.


پ‌ن: خوانش با نگین و مائده و جمعی از دوستان

[Jim Puskas · Rating 5 out of 5]

After having read The Ep[c of Gilgamesh some years ago, I resolved to eventually learn more about that extraordinary civilization that existed nearly 4000 years ago in Mesopotamia. Hence my decision to seek out an account of the Enuma Elis, the Babylonian Myth of Creation.
This is a very large scholarly work, the first half being devoted to an illustrated decoding of the Enuma Elis, along with extended discussion and commentaries. The remainder of the book consists of similar translations and discussion of about a dozen other Babylonian creation tales, some of which arise out of the Enuma Elis — along with 138 pages of notes.
When one dares to comment on such a major work as this, a meticulously researched, interpreted and annotated volume of over 600 pages, it’s necessary to state one’s limitations. I cannot presume to judge its scholarly merits, other than to observe that it represents a vast amount of intense effort over the better part of the lifetime of its author, W. G. Lambert. It’s certainly an impressive achievement, extending into a broadly based survey of the investigative work conducted by numerous archaeologists over a period of well over a century, dealing with the myth itself and other related matters such as the 50 names of Marduk, extensive theogeny of the Babylonian pantheon of gods and their various conflicts. Lambert’s exhaustive introduction to the Enuma Elis text demonstrates that he had acquired an astonishingly detailed understanding of not only the Akkadian/ Babylonian language but also the complexities of grammar, meter, syntax and poetic structure — even spanning multiple dialects.
The extended myth that it illuminates, i.e. the Babylonian version of creation — and almost incidentally, the creation of mankind — was recorded via cuneiform inscriptions on multiple clay tablets, many of them fragmentary or damaged. As is the case with many other ancient sagas, it’s essentially about a power struggle for supremacy among gods, culminating in the ascendancy of Marduk (Babylon’s champion) as supreme god. It could hence be considered a political document on the part of the Babylonians. In any case, there are no “good guys” or “bad guys” here, just winners and losers. The tale says much about the world-view of the civilization that created it.
Complex as it is, I did not find the Enuma Elis, as a pure story, nearly as engaging as the Epic of Gilgamesh. The “how’, “why”, “when” and “by whom” of the tablets’ creation is surely just as intriguing. And the embedded story of how thousands of bits of clay were unearthed at multiple locations by dozens of explorers, pieced together, translated and interpreted over many years is more interesting and it seems to me more impressive than anything the Babylonians themselves had to say to us!

[Rochu · Rating 5 out of 5]

Qué eminencia Lambert y qué testamento a su conocimiento que nos pueda hablar cono tanta autoridad después de muerto.
En materia de mitos creacionales babilonios (un tópico quizás un poco escueto), esta es LA bibliografía de consulta. No es necesariamente "accesible" (es decir, se concierne muchísimo con la gramática y la ortografía del acadio, y por supuesto no ignora lo filológico, con lo cual hay páginas y páginas de discusión sobre sílabas, variaciones, traducción), pero es una lectura aún así sorprendentemente amena, en parte porque Lambert es el tipo de experto cuya experticia incluye la comunicación de la misma, en parte porque disfruta haciendo comentarios un poco irónicos, un poco despectivos, respecto a otros investigadores, y un poco porque los mitos que analiza son fascinantes.

No sé a quién podría servir esta reseña, porque no recomendaría este libro a nadie que no se esté especializando en el tema, y cualquiera que se esté especializando en el tema estimo que ya lo conoce. Pero qué maravilla y qué bueno tener a disposición las transcripciones, las traducciones y los análisis de todo este corpus literario. Alabado sea Marduk.