Τα ρόδιν' ακρογιάλια και άλλα διηγήματα

by Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Ο Παπαδιαμάντης παρουσιάζεται ως λάτρης της φύσης και ευαίσθητος, αυθεντικός εκφραστής της νεοελληνικής φυσιογνωμίας, με τις βυζαντινές, χριστιανικές, κοινωνικές και γεωγραφικές καταβολές της. Γι' αυτό και είναι άλλωστε γλωσσοπλάστης, μάστορας της περιγραφής, οξυδερκής και συγκαταβατικός παρατηρητής του εαυτού του και των άλλων. Με μια λέξη, θεωρείται ηθογράφος, που δεν ηθικολογεί, αλλά παριστά τους ανθρώπους και τη φύση γυμνούς, άδολους, ακόμη και μέσα στη μικρότητά τους.Αφήνουμε κατά μέρος τις θρησκευτικές και κοινωνικές προκαταλήψεις του, για να πούμε ότι ο ηθογράφος δεν είναι αντικειμενικός παρατηρητής. Η τέχνη είναι ο κόσμος άλλη μια φορά, έλεγε ο Σοπενχάουερ. Ο Παπαδιαμάντης εκφράζει με τις λέξεις, ενώ ζει στην Αθήνα, τα βιώματα του, που προφανώς έχουν τροποποιηθεί και εμπλουτιστεί στην πορεία του χρόνου από τις ίδιες τις επιδράσεις και τις αλλαγές που υφίσταται ο φορέας τους. Ο συγγραφέας μας περιγράφει μαγεμένος, ξανά και ξανά, έναν προσωπικό βιωματικό κόσμο, βλέποντας τον από μια μόνο οπτική γωνία. Είναι η οπτική γωνία της παιδικότητας, όπως την πλάθει όμως ένας ενήλικος, επιλέγοντας θραύσματα αναμνήσεων και ενώνοντας τα, με τη βοήθεια ενός προσωπικού εκφραστικού οργάνου, σε άπειρες παραλλαγές, για να στήσει σκηνικά μπροστά στα οποία παίζει σχεδόν πάντα ο ίδιος ηθοποιός. Κι αυτό αποκαλύπτει τη διανοουμενίστικη φενάκη που αντιπροσωπεύει τόσο η "ψυχή του λαού" όσο και η "πιστή" αναπαράσταση της.

342 pages, Hardcover

First published January 1, 1908

About the author

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (English: Alexandros Papadiamantis) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες λογοτέχνες, συγγραφέας διηγημάτων και μυθιστορημάτων που έχει αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ελληνική λογοτεχνία. Γεννήθηκε στη Σκιάθο και καταγόταν από ιερατική οικογένεια, γεγονός που επηρέασε βαθιά τόσο την προσωπικότητά του όσο και το συγγραφικό του έργο, καθώς η θρησκευτική παιδεία και η στενή σύνδεση με την τοπική παράδοση διαπνέουν τα περισσότερα κείμενά του. Από νεαρή ηλικία έδειξε έντονο ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία και τη γλώσσα, ενώ η εκπαίδευσή του στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών προσέφερε στη γραφή του θεολογικές και φιλοσοφικές βάσεις που διαφαίνονται σε πολλά από τα έργα του, ιδιαίτερα στην εξερεύνηση της ανθρώπινης ψυχής και των ηθικών διλημμάτων των χαρακτήρων του. Παρά τη φιλοδοξία του να αφοσιωθεί στη λογοτεχνία, η ζωή του χαρακτηρίστηκε από φτώχεια και μοναξιά, με περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες, γεγονός που τον κράτησε απομονωμένο από την αθηναϊκή κοινωνική και πολιτιστική ζωή, ενώ ταυτόχρονα τον βοήθησε να παρατηρεί με λεπτομέρεια και στοχασμό τη ζωή του τόπου του και τις κοινωνικές ανισότητες. Η πρώτη του εμφάνιση στη λογοτεχνία έγινε το 1879 με το διήγημα "Η Χειρονομία", και από τότε συνεργάστηκε με πολλά έντυπα, δημοσιεύοντας πλήθος διηγημάτων, άρθρων και κριτικών κειμένων. Η γραφή του Παπαδιαμάντη ξεχωρίζει για τη χρήση του δημοτικού λόγου σε συνδυασμό με καθαρεύουσα, δημιουργώντας έναν ιδιότυπο λογοτεχνικό ύφος που αποτυπώνει με ζωντάνια και λυρικότητα τις εικόνες της ελληνικής επαρχίας, των παραδόσεων, των ανθρώπων και της φύσης. Στο σύνολο του έργου του, η θρησκευτικότητα και ο ηθικός προβληματισμός συνυφαίνονται με κοινωνική κριτική και παρατήρηση της καθημερινότητας, δίνοντας βάθος στους χαρακτήρες του και δημιουργώντας έναν κόσμο γεμάτο ψυχική ένταση και ατμόσφαιρα. Το πιο γνωστό μυθιστόρημά του, "Η Φόνισσα", θεωρείται κορυφαίο δείγμα της ελληνικής λογοτεχνίας, καθώς μέσα από την ιστορία μιας γυναίκας που καταφεύγει στη φρίκη και την κοινωνική απομόνωση, ο Παπαδιαμάντης εξερευνά θέματα όπως η αδικία, η καταπίεση των γυναικών και η κοινωνική ανισότητα. Άλλα έργα του, όπως το "Γυφτοπούλα", "Αι Αδελφαί", "Η Κυρία Δήμα", "Ο Χριστός" και δεκάδες ακόμη διηγήματα, παρουσιάζουν ποικιλία θεμάτων, από την καθημερινή ζωή των Σκιαθιτών και των κατοίκων των νησιών, μέχρι την εξερεύνηση ψυχολογικών και ηθικών ζητημάτων, αποδεικνύοντας την ευρύτητα της σκέψης και της παρατήρησης του συγγραφέα. Παρά την αναγνώριση που απέκτησε μετά τον θάνατό του, κατά τη διάρκεια της ζωής του παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό απομονωμένος και δεν απολάμβανε οικονομικής άνεσης. Η αφοσίωση του στην τέχνη της γραφής ήταν τέτοια που αφιέρωσε όλη του τη ζωή σε αυτή, αποτυπώνοντας την ψυχή και τα ήθη της ελληνικής κοινωνίας του 19ου αιώνα με μοναδική λεπτομέρεια. Ο Παπαδιαμάντης πέθανε το 1911, αφήνοντας πίσω του μια ανεκτίμητη λογοτεχνική κληρονομιά που συνεχίζει να μελετάται και να αγαπιέται σε όλο τον ελληνόφωνο κόσμο, ενώ η επιρροή του παραμένει ορατή σε γενιές συγγραφέων και αναγνωστών που αναζητούν την αυθεντική εικόνα της ελληνικής ζωής και κουλτούρας μέσα από τη λογοτεχνία. Οι αναλυτές του έργου του επισημαίνουν την ικανότητά του να συνδυάζει την ακριβή περιγραφή της φύσης, την παρατήρηση της καθημερινότητας και την εξερεύνηση ηθικών ζητημάτων, δημιουργώντας ένα σύμπαν που παραμένει ζωντανό και διαχρονικό, με επίκεντρο την ανθρώπινη ψυχή και την ελληνική παράδοση, ενώ ταυτόχρονα η προσωπική του βιογραφία και οι περιορισμοί της ζωής του προσδίδουν στην αφήγηση μια βαθιά αίσθηση αυθεντικότητας και αφοσίωσης στην τέχνη.

Reviews

[Marios Shekeris · Rating 2 out of 5]

Δεν το ήξερα και μου προκάλεσε σχετική έκπληξη. Δεν εκδόθηκε και δεν τυπώθηκε κανένα βιβλίο του Παπαδιαμάντη ενόσω ζούσε. Τα διηγήματα του, ακόμη και τα μυθιστορήματα του δημοσιεύονταν τμηματικά σε εφημερίδες, όπως η «Ακρόπολις», η «Εφημερίς» και το «Άστυ». Από αυτές τις συνεργασίες είχε ένα εισόδημα που η κακή διαχείριση είχε ως αποτέλεσμα την λιτή ζωή. Όλα τα διηγήματα σε αυτό το βιβλίο είναι από αυτές τις δημοσιεύσεις στις εφημερίδες.

Αδιαμφισβήτητα δύσκολη η ανάγνωσή τους. Λόγω γλώσσας. Αλλά στα μυθιστορήματα σε παρασέρνει η πλοκή, και αν χαθεί και καμιά πρόταση στην … μετάφραση, μικρό το κακό. Στα σύντομα κείμενα όμως, σαν αναγνώστης κάνω την επιπλέον προσπάθεια, και προτάσεις διαβάζονται αργά και ξαναδιαβάζονται για να γίνουν κατανοητές. Φυσικά αυτό αφορά εμένα σαν αναγνώστη και δεν έχει να κάνει με τον κόπο και την έμπνευση του συγγραφέα. Τα κείμενα είναι σχετικά σύντομα, με μικρές, σύντομες ιστορίες με βάσεις ηθογραφικές ή ακόμη στα επίπεδα χρονογραφήματος. Ακόμη και το μεγαλύτερο (Τα ρόδινα ακρογιάλια) είναι μια συλλογή αφηγήσεων, περιστατικών και ιστοριών από τους ήρωες.

Ο μικρόκοσμος της Σκιάθου εκατό, εκατό πενήντα πριν, η ύπαιθρος αλλά και οι σπόροι της αστικής ζωής, με τους απλούς καθημερινούς ανθρώπους με τα βάσανα, τις δεισιδαιμονίες, τον θρησκευτικό φόβο, φθόνο και με απελπισμένους έρωτες είναι τα βασικά θέματα στα διηγήματά αυτά.

[Constantinos · Rating 4 out of 5]

Πλούσια γραφή, πλούσια γλώσσα.