What do you think?
Rate this book
Atheïsme als basis voor de moraal
In de loop van de geschiedenis is de mens erin geslaagd om de aardrijkskunde, de geneeskunde, de wiskunde, de scheikunde, de natuurkunde en de astronomie te ontdoen van religieuze dogma’s. Dat gebeurde nadien ook met het recht en de biologie. Het wordt hoog tijd om nu de ethiek los te koppelen van religieuze ballast. Vandaar dit pleidooi voor atheïsme als basis voor de moraal. Dat betekent niet dat mensen ongelovig moeten worden. Elke mens gelooft wat hij wil, maar niemand mag zijn of haar geloof opdringen aan een ander.
De auteur wijst op de negatieve houding van religies ten aanzien van andersgelovigen, ongelovigen, vrouwen, homoseksuelen, seksualiteit, wetenschap en burgerlijke wetgeving. Hij toont aan dat de basis van de moraal niet stoelt op godsdienstige bepalingen maar op de rede en dat de wereld daardoor menselijker en dus beter wordt. Hij ontwikkelt bovendien zelf Tien Seculiere Geboden die moreel hoogstaander zijn dan de Tien Geboden van de Bijbel. Vele deugden, die door godsdiensten werden gekaapt en zelfs misbruikt, zoals hoop, liefde, barmhartigheid, eerlijkheid en rechtvaardigheid plaatst hij in een seculier humanistische context.
De auteur sluit hiermee aan bij de eeuwenlange strijd voor emancipatie en zelf�beschikkingsrecht van elke mens, wat in het verlengde ligt van de strijd tegen alle vormen van onderdrukking in het verleden, zoals het verzet tegen het kastensysteem in India, tegen de Jodenvervolging in Duitsland, tegen Apartheid, tegen racisme, tegen de onderdrukking van de vrouw en tegen homofobie.
Atheïsme als basis voor de moraal biedt hoogstaandere regels dan de Bijbel en de Koran en is een oproep voor een nieuwe Verlichting tegen het obscurantisme van radicale gelovigen.
De pers over Atheïsme als basis voor de moraal
‘Verhofstadt is niet alleen filosofisch goed onderlegd, maar ook historisch en literair. Zijn boek is een breed cultuurfilosofisch en toegankelijk werk dat een plezier is om te lezen.’ – Floris van den Berg, Liberales
Voor de hele recensie zie: http://www.liberales.be/boeken/aabm
De auteur wijst op de negatieve houding van religies ten aanzien van andersgelovigen, ongelovigen, vrouwen, homoseksuelen, seksualiteit, wetenschap en burgerlijke wetgeving. Hij toont aan dat de basis van de moraal niet stoelt op godsdienstige bepalingen maar op de rede en dat de wereld daardoor menselijker en dus beter wordt. Hij ontwikkelt bovendien zelf Tien Seculiere Geboden die moreel hoogstaander zijn dan de Tien Geboden van de Bijbel. Vele deugden, die door godsdiensten werden gekaapt en zelfs misbruikt, zoals hoop, liefde, barmhartigheid, eerlijkheid en rechtvaardigheid plaatst hij in een seculier humanistische context.
De auteur sluit hiermee aan bij de eeuwenlange strijd voor emancipatie en zelf�beschikkingsrecht van elke mens, wat in het verlengde ligt van de strijd tegen alle vormen van onderdrukking in het verleden, zoals het verzet tegen het kastensysteem in India, tegen de Jodenvervolging in Duitsland, tegen Apartheid, tegen racisme, tegen de onderdrukking van de vrouw en tegen homofobie.
Atheïsme als basis voor de moraal biedt hoogstaandere regels dan de Bijbel en de Koran en is een oproep voor een nieuwe Verlichting tegen het obscurantisme van radicale gelovigen.
De pers over Atheïsme als basis voor de moraal
‘Verhofstadt is niet alleen filosofisch goed onderlegd, maar ook historisch en literair. Zijn boek is een breed cultuurfilosofisch en toegankelijk werk dat een plezier is om te lezen.’ – Floris van den Berg, Liberales
Voor de hele recensie zie: http://www.liberales.be/boeken/aabm
325 pages, Paperback
First published January 1, 2013
6 people are currently reading
56 people want to read
About the author
Dirk Verhofstadt
28 books15 followersDirk Verhofstadt (1955) studeerde rechten en pers- en communicatiewetenschappen in Gent en werkte jarenlang in de mediasector. Hij is doctor in de moraalwetenschap, professor media en ethiek aan de Universiteit Gent en is auteur van verschillende boeken zoals de bestseller In gesprek met Etienne Vermeersch. Een zoektocht naar waarheid.
Eerder publiceerde Dirk Verhofstadt Pius XII en de vernietiging van de Joden, John Stuart Mill - 150 jaar Over vrijheid, Het liberale denken van Thomas Paine, Het einde van het BRT-monopolie, Het menselijk liberalisme, De derde feministische golf en Pleidooi voor individualisme.
Eerder publiceerde Dirk Verhofstadt Pius XII en de vernietiging van de Joden, John Stuart Mill - 150 jaar Over vrijheid, Het liberale denken van Thomas Paine, Het einde van het BRT-monopolie, Het menselijk liberalisme, De derde feministische golf en Pleidooi voor individualisme.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 5 of 5 reviews
June 18, 2017
Begint vooral zeer interessant met een overzicht van de redenen waarom religies niet als basis voor moraal kunnen gebruikt worden.
Naar het einde toe krijg je een overzicht van hoe een samenleving duurzaam morele regels moet opstellen (met tien geboden van de humanist).
Het lijstje principes is mooi maar niet wereldschokkend. Het geeft een mooi overzicht van wat moraalfilosofen eerder al bedacht hadden, zoals Kant, Spinoza, Locke, Popper en ook enkele actuele filosofen zoals Vermeersch, Philipse, Singer etc...
Goed geschreven, maar het kon in 100 blzn minder. Op een bepaald ogenblik valt hij wat in herhaling, maar ik neem aan dat dat onder druk van de uiitgever was die niet graag dunne boeken verkoopt.
Zeker de moeite om te lezen. Vooral als je niet van plan bent om al die andere filosofen te lezen.
Naar het einde toe krijg je een overzicht van hoe een samenleving duurzaam morele regels moet opstellen (met tien geboden van de humanist).
Het lijstje principes is mooi maar niet wereldschokkend. Het geeft een mooi overzicht van wat moraalfilosofen eerder al bedacht hadden, zoals Kant, Spinoza, Locke, Popper en ook enkele actuele filosofen zoals Vermeersch, Philipse, Singer etc...
Goed geschreven, maar het kon in 100 blzn minder. Op een bepaald ogenblik valt hij wat in herhaling, maar ik neem aan dat dat onder druk van de uiitgever was die niet graag dunne boeken verkoopt.
Zeker de moeite om te lezen. Vooral als je niet van plan bent om al die andere filosofen te lezen.
November 27, 2013
Dirk Verhofstadt verdedigt het atheïsme op een heldere manier. Hij doet dat, net zoals andere bekende ongelovigen, zoals Richard Dawkins met verve en vooral met een pak argumenten. Zijn 10 seculiere geboden mogen dan wat geforceerd overkomen... ze zijn in ieder geval een véél betere basis voor de willekeur van godsdienstige geboden.
Iedere dag van het jaar kan je ergens op deze aardkloot wel de uitwassen van religie constateren, dus dat zijn atheïsme strijdbaar overkomt, is wat mij betreft, dan ook gerechtvaardigd. Een fragment uit 'bemin de mens':
We hebben de plicht om de mens te beminnen en niet een of andere God. Want welke God zouden we moeten beminnen? Wie is de juiste en enige ware God?... 'Bovenal bemin de mens' is moreel veel hoogstaander dan 'bovenal bemin één God'. Want wat zijn we met die gehoorzaamheid aan een God of zijn zogenaamde vertegenwoordigers op aarde die ronduit immorele zaken bevelen?...
Iedere dag van het jaar kan je ergens op deze aardkloot wel de uitwassen van religie constateren, dus dat zijn atheïsme strijdbaar overkomt, is wat mij betreft, dan ook gerechtvaardigd. Een fragment uit 'bemin de mens':
We hebben de plicht om de mens te beminnen en niet een of andere God. Want welke God zouden we moeten beminnen? Wie is de juiste en enige ware God?... 'Bovenal bemin de mens' is moreel veel hoogstaander dan 'bovenal bemin één God'. Want wat zijn we met die gehoorzaamheid aan een God of zijn zogenaamde vertegenwoordigers op aarde die ronduit immorele zaken bevelen?...
November 20, 2013
Hoe kon de goede god Auschwitz toelaten? Het is een vraag die na WO II heel wat intellectuele gemoederen beroerde en velen volgden overlever Primo Levi in zijn antwoord: “Dat kon hij niet. Auschwitz bewijst dat die goede god een leugen is.” Op zich zo klaar als een klontje, maar een dergelijke atheïstische stelling heeft in een cultuur die al bijna twee millennia haar ethische fundamenten precies bij die goede god legt, natuurlijk wel enige consequenties. Wie god afzweert, geeft zich over aan ethisch relativisme, hield de kerk vast, en dan is opeens alles mogelijk, ook een nieuw Auschwitz.
In Atheïsme als basis voor de moraal toont Dirk Verhofstadt dat een dergelijke opmerking volstrekt naast de kwestie is. De Codex Hammurabi uit 1780 voor Chr. bevat bijvoorbeeld een volstrekt werelds ethisch en juridisch systeem, net als de Egyptische dodenboeken en de Cyrus Cilinder van een goede duizend jaar later. Grieken en Romeinen - beiden een polytheïsme aanhangend waarin de goden eerder uitblonken in zwijnerij dan in engeltjesgedrag - hanteerden een gelijkaardig werelds systeem en het was pas in 381, toen keizer Theodosius het Christendom tot staatsgodsdienst verhief, dat god opeens de ethische opperrechter werd. Beweren dat de mens een god nodig heeft om het verschil tussen goed en kwaad te weten is dus lichtjes overdreven.
Over de oorsprong van onze moraal is Verhofstadt kort. Hij volgt hier Frans de Waal in zijn stelling dat die bijdroeg tot het overleven van de groep. Zonder ethische regels is er een strijd van ieder tegen ieder; met de komst van de ethiek ontstaat er samenhorigheid en vertrouwen. Het is dus een zaak van evolutie. Doorslaggevend hierbij is het vermijden van onvrijwillige pijn. De Waal heeft experimenteel aangetoond dat dieren met een zekere vorm van bewustzijn in opstand komen wanneer een soortgenoot gepijnigd wordt, iets wat ook bij de mens voorkomt en wat Verhofstadt als de basisregel van onze universele ethiek beschouwt, en daarmee plaatst hij zich in een traditie die van Epicurus en Lucretius via Bentham en Mill tot bij Onfray loopt.
Mooi is hoe hij in een volgend hoofdstuk de verschillende soorten ethische systemen op de kaart zet. De Christelijke deugdenethiek moet het daarbij afleggen tegen de rationelere gevolgenethiek en de Kantiaanse plichtenethiek, maar ook deze laatsten worden als te stug en te blind voor nuances opzij geschoven. Meer sympathie lijkt hij te hebben voor de capability approach van Amartya Sen en Martha Nussbaum en voor de uitbreiding van de morele kring zoals Peter Singer en Floris van den Berg die voorstaan. En het is daar dat er iets raars gebeurt.
In de redenering dat je zachte begrippen als liefde, vrede en troost niet moet overlaten aan de religieuze ethiek en dat een rationele, atheïstische daar net zo goed mee overweg kan, schudt Verhofstadt opeens tien seculiere geboden uit zijn mouw, wat ons net zo’n artificiële zet lijkt als de invoering van het feest van de vrijzinnige jeugd als atheïstisch alternatief voor de plechtige communie. En dat niet alleen, want hoe luidt het eerste gebod? “Bovenal bemint de mens”. Toen we dat lazen, kraakte er iets. Dat een halve eeuw na het ontstaan van de deep ecology-filosofie van Arne Næss en bijna dertig jaar na het verschijnen van Jaap Kruithofs De mens aan de grens iemand zo ronduit de antropocentrische kaart trekt, verrast. Natuurlijk komen leefmilieu en de zorg voor de toekomstige generaties wel aan bod, in het negende gebod, maar zij staan altijd ten dienste van die mens uit het eerste gebod. Zij worden als middel gebruikt om het doel van het menselijk overleven te dienen, en nooit als ethisch doel op zich, om de Kantiaanse categorische imperatief toe te passen op een ethische kring die onze hele wereld omvat. Een radicale, progressieve moraal is hier dus ver te zoeken.
Verhofstadt eindigt zijn boek met een volstrekt terecht pleidooi voor een strikte scheiding tussen kerk en staat. Wat doet een neutrale koning op een Te Deum, vraagt hij zich af, en waarom moeten priesters en imams door de overheid betaald worden, en niet door de gelovigen, zoals dat bijvoorbeeld in Groot-Brittannië gebeurt? Het onderwijs moet de kloof tussen mythisch en rationeel denken verduidelijken en wij allemaal moeten onze vrijheid van meningsuiting niet vrijwillig aan de kant schuiven uit respect voor de islam - of uit vrees voor ons leven - want soms is moed een grotere deugd dan mededogen. Religie is voor hem een persoonlijke zaak. Je mag best katholiek of moslim zijn, maar hou dat thuis, want in onze wereldse maatschappij gelden seculiere regels. De vraag is echter of dit wel zo eenvoudig is. Een religie is nu eenmaal een wereldomvattend ideologisch systeem en dat laat zich niet zomaar een twee drie terugbrengen tot devotie. Misschien dat dit in het Westen nog lukt, maar kom in het Midden-Oosten maar eens aan met de stelling dat de islam niets van doen heeft met ethiek of politiek. Of zoals de volstrekt wereldse Egyptische schrijver Parker Bilal het onlangs nog zei: “Degenen die ervan dromen de islam uit de Egyptische politiek te halen zijn naïef. De islam maakt immers een belangrijk deel uit van het sociale weefsel van het land en zegt iets over samenleven, ethiek en wetgeving. Het is dus niet verwonderlijk dat die islam ook een politiek gezicht heeft.”
In Atheïsme als basis voor de moraal toont Dirk Verhofstadt dat een dergelijke opmerking volstrekt naast de kwestie is. De Codex Hammurabi uit 1780 voor Chr. bevat bijvoorbeeld een volstrekt werelds ethisch en juridisch systeem, net als de Egyptische dodenboeken en de Cyrus Cilinder van een goede duizend jaar later. Grieken en Romeinen - beiden een polytheïsme aanhangend waarin de goden eerder uitblonken in zwijnerij dan in engeltjesgedrag - hanteerden een gelijkaardig werelds systeem en het was pas in 381, toen keizer Theodosius het Christendom tot staatsgodsdienst verhief, dat god opeens de ethische opperrechter werd. Beweren dat de mens een god nodig heeft om het verschil tussen goed en kwaad te weten is dus lichtjes overdreven.
Over de oorsprong van onze moraal is Verhofstadt kort. Hij volgt hier Frans de Waal in zijn stelling dat die bijdroeg tot het overleven van de groep. Zonder ethische regels is er een strijd van ieder tegen ieder; met de komst van de ethiek ontstaat er samenhorigheid en vertrouwen. Het is dus een zaak van evolutie. Doorslaggevend hierbij is het vermijden van onvrijwillige pijn. De Waal heeft experimenteel aangetoond dat dieren met een zekere vorm van bewustzijn in opstand komen wanneer een soortgenoot gepijnigd wordt, iets wat ook bij de mens voorkomt en wat Verhofstadt als de basisregel van onze universele ethiek beschouwt, en daarmee plaatst hij zich in een traditie die van Epicurus en Lucretius via Bentham en Mill tot bij Onfray loopt.
Mooi is hoe hij in een volgend hoofdstuk de verschillende soorten ethische systemen op de kaart zet. De Christelijke deugdenethiek moet het daarbij afleggen tegen de rationelere gevolgenethiek en de Kantiaanse plichtenethiek, maar ook deze laatsten worden als te stug en te blind voor nuances opzij geschoven. Meer sympathie lijkt hij te hebben voor de capability approach van Amartya Sen en Martha Nussbaum en voor de uitbreiding van de morele kring zoals Peter Singer en Floris van den Berg die voorstaan. En het is daar dat er iets raars gebeurt.
In de redenering dat je zachte begrippen als liefde, vrede en troost niet moet overlaten aan de religieuze ethiek en dat een rationele, atheïstische daar net zo goed mee overweg kan, schudt Verhofstadt opeens tien seculiere geboden uit zijn mouw, wat ons net zo’n artificiële zet lijkt als de invoering van het feest van de vrijzinnige jeugd als atheïstisch alternatief voor de plechtige communie. En dat niet alleen, want hoe luidt het eerste gebod? “Bovenal bemint de mens”. Toen we dat lazen, kraakte er iets. Dat een halve eeuw na het ontstaan van de deep ecology-filosofie van Arne Næss en bijna dertig jaar na het verschijnen van Jaap Kruithofs De mens aan de grens iemand zo ronduit de antropocentrische kaart trekt, verrast. Natuurlijk komen leefmilieu en de zorg voor de toekomstige generaties wel aan bod, in het negende gebod, maar zij staan altijd ten dienste van die mens uit het eerste gebod. Zij worden als middel gebruikt om het doel van het menselijk overleven te dienen, en nooit als ethisch doel op zich, om de Kantiaanse categorische imperatief toe te passen op een ethische kring die onze hele wereld omvat. Een radicale, progressieve moraal is hier dus ver te zoeken.
Verhofstadt eindigt zijn boek met een volstrekt terecht pleidooi voor een strikte scheiding tussen kerk en staat. Wat doet een neutrale koning op een Te Deum, vraagt hij zich af, en waarom moeten priesters en imams door de overheid betaald worden, en niet door de gelovigen, zoals dat bijvoorbeeld in Groot-Brittannië gebeurt? Het onderwijs moet de kloof tussen mythisch en rationeel denken verduidelijken en wij allemaal moeten onze vrijheid van meningsuiting niet vrijwillig aan de kant schuiven uit respect voor de islam - of uit vrees voor ons leven - want soms is moed een grotere deugd dan mededogen. Religie is voor hem een persoonlijke zaak. Je mag best katholiek of moslim zijn, maar hou dat thuis, want in onze wereldse maatschappij gelden seculiere regels. De vraag is echter of dit wel zo eenvoudig is. Een religie is nu eenmaal een wereldomvattend ideologisch systeem en dat laat zich niet zomaar een twee drie terugbrengen tot devotie. Misschien dat dit in het Westen nog lukt, maar kom in het Midden-Oosten maar eens aan met de stelling dat de islam niets van doen heeft met ethiek of politiek. Of zoals de volstrekt wereldse Egyptische schrijver Parker Bilal het onlangs nog zei: “Degenen die ervan dromen de islam uit de Egyptische politiek te halen zijn naïef. De islam maakt immers een belangrijk deel uit van het sociale weefsel van het land en zegt iets over samenleven, ethiek en wetgeving. Het is dus niet verwonderlijk dat die islam ook een politiek gezicht heeft.”
November 21, 2013
Onlangs besprak ik een recent boek van de Dalai Lama, waarin hij een moraal predikt die losstaat van godsgeloof. Ik vond dat een buitengewoon sympathiek boek. Ik ben er niet van overtuigd dat moraal zonder religie verwordt tot barbarij. Recentelijk las ik echter een ander boek, het nieuwe boek Atheïsme als basis voor de moraal van de Vlaamse filosoof en voorman van het Vlaamse “vrijdenken” Dirk Verhofstadt (ja, inderdaad, de broer van). Het boek van Verhofstadt is totaal iets anders dan het atheïstische betoog van de Dalai Lama.
Zoals reguliere bezoekers van mijn weblog wellicht wel zullen erkennen, ben ik niet tegen atheïsme. Ik ben wél allergisch voor een houding die “zeker weten” uitstraalt. En die allergie geldt zowel jegens gelovigen die het zeker weten, als jegens atheïsten die het zeker weten.
Helaas moet ik steeds vaker constateren dat veel atheïsten niet uitblinken in epistemologische bescheidenheid. Het boek van Verhofstadt vormt hierop geen uitzondering – integendeel.
Ik accepteer het risico dat onderstaande bespreking met een verzameling ad hominems wordt afgeserveerd, maar kan toch niet anders dan concluderen dat dit boek behoort tot het droeve dieptepunt van wat Nederlandstalige uitgeverijen op het gebied van atheïstische manifesten in het afgelopen jaar hebben geproduceerd.
Lees de rest van de recensie hier: https://tasmedes.wordpress.com/2013/1....
Zoals reguliere bezoekers van mijn weblog wellicht wel zullen erkennen, ben ik niet tegen atheïsme. Ik ben wél allergisch voor een houding die “zeker weten” uitstraalt. En die allergie geldt zowel jegens gelovigen die het zeker weten, als jegens atheïsten die het zeker weten.
Helaas moet ik steeds vaker constateren dat veel atheïsten niet uitblinken in epistemologische bescheidenheid. Het boek van Verhofstadt vormt hierop geen uitzondering – integendeel.
Ik accepteer het risico dat onderstaande bespreking met een verzameling ad hominems wordt afgeserveerd, maar kan toch niet anders dan concluderen dat dit boek behoort tot het droeve dieptepunt van wat Nederlandstalige uitgeverijen op het gebied van atheïstische manifesten in het afgelopen jaar hebben geproduceerd.
Lees de rest van de recensie hier: https://tasmedes.wordpress.com/2013/1....
April 8, 2014
Een heel interessant boek. Verhofstadt begint z'n betoog met een uiteenzetting van verschillende reeds bestaande ethische stromingen en hier raakte ik even de weg kwijt. Het was weliswaar interessant genoeg maar niet de reden waarom ik het boek kocht waardoor ik er wat langer over gedaan heb maar eenmaal zijn eigen visie naar voren kwam werd ik het boek ingezogen. Hij heeft me heel wat stof tot nadenken gegeven en kan me vinden in heel wat van zijn punten. Zeker eens lezen dit.
Displaying 1 - 5 of 5 reviews