Σούμπερτ

by Peter Härtling

Με μια γλώσσα που μοιάζει φτιαγμένη μόνο για τη μουσική, ο Πέτερ Χέρτλινγκ συνθέτει το πορτρέτο της μεγαλοφυΐας, την ιστορία μιας σύντομης και δυστυχισμένης ζωής που ενσαρκώθηκε σ ένα απαράμιλλο έργο. Η ιλαρότητα και η μελαγχολία, η στέρηση, η φιλία και ο έρωτας, το πάθος για τη μουσική, να μερικά από τα πιο έντονα χαρακτηριστικά της προσωπογραφίας αυτής του Φραντς Σούμπερτ, που διεκδικεί περίοπτη θέση στη μεγάλη παράδοση της μυθιστορηματικής βιογραφίας.



Από όλα τα ­πολλά­ παράσημα και τις διακρίσεις που έλαβε στη ζωή του ο Artur Schnabel, ο θρυλικός πιανίστας που μας άφησε αξεπέραστες ερμηνείες στον Μπετόβεν και στον Σούμπερτ και που ως δάσκαλος διαμόρφωσε μερικούς από τους πιο σημαντικούς πιανίστες του 20ού αιώνα, το πιο αξιοζήλευτο πρέπει να είναι εκείνο που πολλές δεκαετίες μετά τον θάνατό του τού «απένειμε» ο συγγραφέας Πέτερ Χέρτλινγκ. Γράφει στο τέλος του βιβλίου του για τον Σούμπερτ: «Ευχαριστώ... πάνω από όλους τον Artur Schnabel, του οποίου η ερμηνεία της σονάτας για πιάνο σε σι ύφεση μείζονα (D 960) είναι η αφορμή αλλά και η βάση ­ με όλη τη σημασία της λέξης ­ για την επίμονη ενασχόλησή μου με τον Σούμπερτ».


Ενασχόληση που βρήκε την πιο μεστή έκφρασή της σε μια μυθιστορηματική βιογραφία του συνθέτη, από τη γέννηση του οποίου γιορτάστηκαν τα 200 χρόνια το 1997. Ενα είδος που έχει εκτενέστατα ­και συχνά με μεγάλη επιτυχία­ αξιοποιηθεί από πολλούς συγγραφείς του μουσικού χώρου. Συνήθως πρόκειται για βιογράφους, οι οποίοι όμως επιθυμούν να αποφύγουν τους πολλαπλούς περιορισμούς μιας αυστηρά επιστημονικής εργασίας: περιορισμούς ύφους, εκφραστικών μέσων, αποκλεισμού μη αποδείξιμων υποθέσεων, σχολιασμού των υπερβατικών στοιχείων και, κυρίως, περιορισμούς της ευρύτητας του δυνάμει ενδιαφερόμενου κοινού. Ο Χέρτλινγκ ξέρει καλά τη συνταγή της μυθιστορηματικής βιογραφίας και διαθέτει τα καλύτερα υλικά, το κυριότερο εκ των οποίων είναι η ίδια η ζωή και το έργο του Σούμπερτ.


Ο Σούμπερτ πέθανε νέος. Δημιούργησε όμως τόσο πυκνά που θα ήταν λογικό να είχε ζήσει δύο μεγάλες ζωές, μάλιστα τη μία εντελώς αντίθετη από την άλλη, για να παραγάγει όλο αυτό το έργο, στο οποίο ο ψυχικός διχασμός είναι βαθύς και ολοφάνερος. Ο χαρούμενος, φωτεινός, γεμάτος δύναμη και βεβαιότητα ζωής Σούμπερτ της Πέμπτης ή της Ένατης Συμφωνίας και του κουιντέτου «Η πέστροφα» συγκρούεται διαρκώς κατά μέτωπο και ανελέητα με τον σκοτεινό, τραγικό, πεισιθάνατο Σούμπερτ της Ημιτελούς Συμφωνίας και του κουαρτέτου «Ο θάνατος και η κόρη». Είναι δύο άνθρωποι και δύο συνθέτες ολωσδιόλου διαφορετικοί, που όμως είναι και οι δύο εξίσου ικανοί να υποστηρίξουν ο καθένας τη δική του στάση ζωής με τα πιο πειστικά, απόλυτα σχεδόν μουσικά επιχειρήματα, που κανένας «αντίλογος» δεν είναι επαρκής ώστε να τα καταρρίψει. Είναι λοιπόν πολύ δύσκολο να βρεθεί ποιος βγαίνει νικητής. Σίγουρα όμως κάποιος έπρεπε να πληρώσει το κόστος αυτής της τιτάνιας εσωτερικής σύγκρουσης. Και αυτός μάλλον ήταν ο ίδιος ο Σούμπερτ.


Έτσι, στην ουσία, η ζωή του είναι γεμάτη από τα στοιχεία που συνθέτουν το τραγικό, που το Χόλιγουντ θα όφειλε από νωρίς να είχε ανακαλύψει. Ισως κάποτε το κάνει με αφορμή το βιβλίο του Χέρτλινγκ, ο οποίος την ακολουθεί βήμα βήμα, μεταδίδοντάς μας σελίδα σελίδα τις εναλλαγές των αισθημάτων, τις σχέσεις με την οικογένεια και την επιρροή τους στη διαμόρφωση του Σούμπερτ, την περιπέτεια της ανακάλυψης από τον ίδιο του μαγικού του ταλέντου, τις ιδιομορφίες της ένταξής του στο περιβάλλον. Ικανός να παράγει ψυχικές εικόνες αποστασιοποιημένες, μα ταυτόχρονα δυνατές και ειλημμένες από πολύ κοντά, χτίζει με αυτές μια κλίμακα που σχεδόν ύπουλα κρύβει τον σκοπό της, ώσπου ξαφνικά να αποκαλύψει την πλήρη δομή της την κατάλληλη στιγμή. Διαρκείς παύσεις, ανατροπές και επιστροφές στα κύρια μοτίβα αναστέλλουν τη διήγηση, όπως (τυχαία άραγε ή πρόκειται για ένα είδος άδηλης επιρροής στη γραφή;) ακριβώς συμβαίνει και με το πρώτο και το τέταρτο μέρος της συγκλονιστικής Σονάτας D 960 του Σούμπερτ. Και ανάμεσα σε αυτές ο Χέρτλινγκ εισάγει μάλλον ακανόνιστα τις δικές του εσωτερικές απορίες (είναι ενδιαφέρον ότι, ενώ γενικά επιλέγει ως άξονα της αφήγησης τη χρονική ακολουθία, χάνει την πιο ενδιαφέρουσα πυκνότητά της στους τελευταίους δέκα μήνες της ζωής του Σούμπερτ) παρεμβαίνοντας ο ίδιος στη δική του διήγηση, γράφοντας άλλοτε «εις εαυτόν» και άλλοτε σαν ξένος, τρίτος προς τον αφηγητή: ένα τέχνασμα που δίνει βάθος μα και αμεσότητα. Επιπλέον, η δομή της κύριας αφήγησης βρίσκει το ιδιότυπο alter ego της στην εξιστόρηση της πολιτικής συγκυρίας, της οποίας ο βασικός αντίκτυπος προσωποποιείται στον Σούμπερτ και στο περιβάλλον του, δίνοντας έτσι μια άλλη ακόμη διάσταση για την πληρέστερη σκιαγράφηση.


Εν τέλει, το μυθιστόρημα του Χέρτλινγκ μοιάζει περισσότερο με κάτι σαν «λανθάνον ποίημα», πράγμα καθόλου άστοχο ή παράλογο αν σκεφτεί κανείς ότι πηγή έμπνευσής του ήταν η ζωή και το έργο του μεγαλύτερου τραγουδοποιού όλων των εποχών. Δεν είναι μόνο οι «ποιητική αδεία» φιλοσοφικές εκτροπές, που ενώ έμμεσα αποδίδονται στον Σούμπερτ φανερά εκφράζουν τον συγγραφέα,...

Genres: Biography, German Literature, Music

320 pages, Paperback

First published January 1, 1992

About the author

Peter Härtling (1933 - 2017) was a German writer and poet. He was a member of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany and he received the Großes Verdienstkreuz for his major contribution to German literature.

Reviews

[Denise · Rating 5 out of 5]

I liked this Book very much and I would recommend it to anyone WHO would like to get a feeling of The times when Schubert lived. The facts Are all there; but PH Show us in a simple, Poetic and Almost elliptical way The Person and The accomplished musician Schubert was. I think it a Must for every Music lover of that era.

[Lena · Rating 3 out of 5]

"Ein Roman und zwölf musikalische Momente", so tauft Peter Härtling sein Werk. Ein Werk, dessen Genre sich schlecht bestimmen lässt. Härtling wandert auf einem schmalen Grat zwischen romanhafter Biographie und musikalisch angehauchtem Essay, so dass keine eigentliche romanhafte Welt entsteht, in welche der Leser hineintauchen würde, sondern er bleibt immer wieder durch die autoritäre Autorenstimme daran erinnert: du siehst die Figuren mit meinen Augen, mit meinen Ohren sollst du der Musik lauschen, ich habe recherchiert und ich werde mich mit den Ergebnissen auseinandersetzen. Du bist hier bloß ein Zuschauer, dich nehme ich nicht auf die Reise mit.

Ich weiß es zu schätzen wenn Belletristikautoren für ihre Prosa gründliche Recherchen betreiben, doch in diesem Fall fand ich diese Gründlichkeit überflüssig. Nicht mal die poetische Sprache Härtlings, nicht mal die Brief- und Tagebücherzitate, in den Text auf kunstvolle Weise inkrustiert, haben mich ins kaiserliche Wien hineinversetzt, nicht mal die umfangreichen termini musici ließen mich Musik hören. Wahrscheinlich deckt sich meine eigene Vorstellung einfach nicht mit dem von Härtling, wahrscheinlich habe ich Schubert als junges Mädchen viel zu sehr vergöttert, immerhin las ich seine Biographie, verfasst von Harry Goldschmidt, wie eine Heiligenlegende, wie das Leben eines jungen Märtyrers. Immerhin, ich habe wirklich einen Roman erwartet, ein auslandendes Panorama der Wiener Gesellschaft, mit vielen Gesichtern und Stimmen, mit langen Perioden und kräftig gezeichneten Figuren. Das trifft hier alles nicht zu, das ist vielleicht eine Sammlung von poetischen Skizzen, ein Buch, welches eher "Schubert und ich" heißen soll, aus der Sicht Härtlings... Ach, warum bin ich denn kein Schriftsteller, nicht mal ein schlechter, dann hätte ich einfach selbst ein anderes Buch geschrieben, ohne zu jammern! :)

[Texastwang · Rating 5 out of 5]

I really enjoyed the concept of this novel. It was wel thought out and beautifully put together. It was steamy as this aurthor often has a few steamy scenes but nothing over exaggerated. The previous duke was hoarding things and trying to hoard beautiful women as well. As the Duke tries to make things right no sell what he can he comes across the beautiful mistress. Assuming what everyone thinks they know of a particular he goes after the supposed exmistres to correct things and bring her the closure she needs. Neither wanting to fall for the other, trying to keep it at a friendly distance. But things get complicated and eventually All truths come forward will it make them stronger and push them apart.
I received a complimentary copy of this book. I was not required to write a positive review. The opinions I have expressed are my own. I am disclosing this in accordance with guidelines.

[Jo · Rating 4 out of 5]

An interesting story of a young man who became a Duke. Daniel was the second son and not meant to be a duke. As he takes on the title and responsibility, he is overwhelmed by the amount of traditional stuff he faces as well as the mess his brother left behind. Nora is part of that mess and Daniel is not completely sure of how to handle his own feelings towards Nora. I felt the story was generally good yet it lacked tying up loose ends which felt very rushed at the end.

[Miriam · Rating 3 out of 5]

[ 3.25 - 3.5 ]

[Sevil · Rating 5 out of 5]

Ein Buch, das ich nicht selbst besitze, aber bis jetzt in jeder Stadt in der ich gewohnt habe in mindestens einer Bibliothek wiedergefunden habe. Immer noch eines meiner Lieblingsbücher.