Μίλα μου για γλώσσα: Μικρή εισαγωγή στη γλωσσολογία

by Φοίβος Παναγιωτίδης

Πώς μαθαίνουμε να μιλάμε; Από τι είναι φτιαγμένη η γλώσσα; Ποια είναι η παλιότερη γλώσσα του κόσμου; Ποια η διαφορά γλώσσας και διαλέκτου; Τι σημαίνει μιλάω σωστά (ελληνικά); Γιατί μαθαίνουμε αρχαία; Θα μιλάμε όλοι αγγλικά σε 50 χρόνια; Πάσχουν οι νέοι μας από αφασία; Κινδυνεύουν τα παιδιά που μεγαλώνουν σε δίγλωσσο περιβάλλον; Είναι η πολυγλωσσία τεκμήριο ευφυΐας; Γιατί μας δυσκολεύουν οι ξένες γλώσσες; Πού βρίσκεται η Λατβία; Σε τι χρησιμεύει η γλωσσολογία;

Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που εξετάζονται σε τούτη τη σύντομη επιστημονική εισαγωγή στη γλωσσολογία. Το Μίλα μου για γλώσσα απευθύνεται στον μέσο αναγνώστη επιχειρώντας να δείξει πώς η σύγχρονη γλωσσολογία μπορεί να προσφέρει απαντήσεις σε κοινές απορίες και προβληματισμούς γύρω από τη γλώσσα εν γένει και την ελληνική γλώσσα ειδικότερα.

Genres: Linguistics

272 pages, Paperback

First published November 1, 2013

About the author

Ο Φοίβος Παναγιωτίδης γεννήθηκε το 1973 στην Αθήνα. Σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές γλωσσολογίας στο UCL. Το 2000 ανακηρύχθηκε διδάκτορας του Πανεπιστημίου του Έσσεξ για τη διατριβή του ‘‘Pronominals and empty noun heads: ‘pronominality’ and licensing in Syntax”, που εκδόθηκε ως μονογραφία το 2002. Είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Η μονογραφία του Categorial Features: a generative theory of word class Categories εκδόθηκε το 2015 στη σειρά Α Cambridge Studies in Linguistics του Cambridge University Press.

Reviews

[Irini 이리니 Thalassinou · Rating 4 out of 5]

Είναι μία πολύ ωραία εισαγωγή στη γλωσσολογία με ωραία δομή μικρών κεφαλαίων και πολλές χρήσιμες πληροφορίες.

Η γλώσσα δεν είναι απλώς ένας σωρός από λέξεις.
Η γλώσσα είναι προϊόν του ανθρώπινου νου και το γλωσσικό σύστημα που την παράγει έχει όλα τα χαρακτηριστικά ενός πολύ σύνθετου βιολογικού συστήματος.
Η γλώσσα υπηρετεί και εξυπηρετεί δύο θεμελιώδεις λειτουργίες του ανθρώπινου νου: τη σκέψη και την επικοινωνία.

Όχι μόνον οι γλώσσες δεν είναι ζωντανοί οργανισμοί, αλλά και ότι οι (εσωτερικές) γλώσσες δεν είναι αυθύπαρκτες, δεν υπάρχουν ανεξάρτητα από τους ομιλητές τους.
Ανεξάρτητα από το αν θεωρούμε τις γλώσσες ζωντανούς οργανισμούς ή όχι, η γλωσσική αλλαγή δεν είναι μια προσαρμογή σε νέους περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Το ελληνικό αλφάβητο κατάγεται από το φοινικικό-βορειοσημιτικό, το οποίο με τη σειρά του κατάγεται από μια χούφτα απλοποιημένα ιερογλυφικά ιδεογράμματα. Έτσι, το γράμμα Α μοιάζει με το ανεστραμμένο κεφάλι βοδιού, γιατί κατάγεται από το αιγυπτιακό ιερογλυφικό που σήμαινε "βόδι".

[Irini Gergianaki · Rating 3 out of 5]

H αλήθεια είναι ότι είχα μεγαλύτερες προσδοκίες. Δεν μου φάνηκε εισαγωγή στη γλωσσολογία. Είναι μια δέσμη από αυτόνομα άρθρα που θίγουν σχετικά επιφανειακά και εκλαϊκευμένα ορισμένα γλωσσολογικά θέματα. Είναι το δεύτερο βιβλίο των ΠΕΚ που δε μου αφήνει καλή επίγευση.
Όμως είναι απλά θέμα προσδοκιών. Αν ξέρεις περί τίνος πρόκειται και επιλέξεις να το αγοράσεις οκ.

[Dimitris Hall · Rating 5 out of 5]

Σημαντικό βιβλίο, ακόμα κι αν το μόνο που καταφέρνει είναι αυτό που ο Φοίβος Παναγιωτίδης υπόσχεται στην αρχή: να παρουσιάσει μια απλουστευμένη, «εκλαϊκευμένη» (δεν μου αρέσει καθόλου αυτή η λέξη ως απόδοση του pop) εισαγωγή στην γλωσσολογία, χωρισμένη σε κεφαλαιάκια-μπουκίτσες.

Πώς μαθαίνουμε να μιλάμε; Από τι είναι φτιαγμένη η γλώσσα; Ποια είναι η παλιότερη γλώσσα του κόσμου; Ποια η διαφορά γλώσσας και διαλέκτου; Τι σημαίνει μιλάω σωστά (ελληνικά); Γιατί μαθαίνουμε αρχαία; Θα μιλάμε όλοι αγγλικά σε 50 χρόνια; Πάσχουν οι νέοι μας από αφασία; Κινδυνεύουν τα παιδιά που μεγαλώνουν σε δίγλωσσο περιβάλλον; Είναι η πολυγλωσσία τεκμήριο ευφυΐας; Γιατί μας δυσκολεύουν οι ξένες γλώσσες; Πού βρίσκεται η Λατβία; Σε τι χρησιμεύει η γλωσσολογία;

Ίσως να μην καταφέρνει να δώσει εκτενείς απαντήσεις σε όλα αυτά τα ερωτήματα, όμως αυτός δεν είναι και ο στόχος του και θα έχανε πολλα αν προσπαθούσε να είναι πιο «επιστημονικό» ή διεξοδικό: πιστεύω πολύ σε έργα όπως αυτό τα οποία προσπαθούν να παρουσιάσουν μια πιο σφαιρική άποψη του θέματος τους και δεν χάνονται στις λεπτομέρειες, όπως τα αγαπημένα μου βιβλία του είδους What on Earth Happened και A Short History of Nearly Everything. Σίγουρα δεν ξέρω άλλα βιβλία παρόμοιου εύρους για το συγκεκριμένο θέμα, και ακόμα πιο σίγουρα όχι στα ελληνικά. Μου άνοιξε φυσικά την όρεξη για περισσότερη γλωσσολογία αλλά και για να εστιάσω περισσότερο στις γλώσσες μου...

Γενικά, ήταν απολαυστικό και θα το πρότεινα σε οποιονδήποτε, όχι μόνο σε φίλους των γλωσσών και της γλωσσολογίας. Μάλλον όσοι δεν έχουν ιδέα από γλωσσολογία πρέπει να το διαβάσουν περισσότερο!

Ευχαριστώ Δάφνη που μου το δάνισες. :)

[Alexandra · Rating 5 out of 5]

Πώς ένα μικρό παιδί μαθαίνει να περπατάει και το κρατάς από το χέρι να το βοηθήσεις; Έτσι και όταν είσαι "πρωτάρης" της γλώσσας. Ο γλωσσολόγος Φοίβος Παναγιωτιδης απλούστατα εισάγει τον νέο ενδιαφερόμενο σε γλωσσολογικά ζητήματα με αναφορές ακόμα και στην Καλομοίρα!!! Το βιβλίο αυτό είναι μια εξαιρετική αρχή για όποιον δεν έχει κολυμπήσει ποτέ στα νερά της γλωσσολογίας και θέλει να ξεκινήσει το ταξίδι της αναζήτησης. Δεν κουράζει με τεχνητούς όρους ούτε επιζητά να διεισδύσει σε αυτούς, μη θέλοντας να δυσκολέψει και να ταλαιπωρήσει τους αναγνώστες. Για εμάς που έχουμε σπαταλήσει ώρες πανω σε γλωσσικά τεχνικά ζητήματα είναι μια ευχάριστη εναλλαγή στην οπτική του ζητήματος. Σαν εκείνον που απλουστευει τα μαθηματικά της ζωής και λέει "ένα και ένα κάνουν δύο"! Όποιος αγαπά τη γλώσσα ας προσθέσει τον διασκεδαστικό επιστήμονα στη βιβλιοθήκη του!

[Ioannis Charalampopoulos · Rating 4 out of 5]

Θα σας εκπλήξει το πόσα κλισέ έχουμε καταπιεί εδώ και δεκαετίες για το ποια είναι πιο πλούσια χώρα, πόσο καταστρέφουν την γλώσσα τα επαναλαμβανόμενα λάθη, τα greeklish κλπ.

Πολύ χρήσιμο σε δασκάλους και γονείς για να μην κάνουν σημαντικά λάθη!

[Lila · Rating 4 out of 5]

Not just addressed to linguists. Easy to read and accessible to anyone with an interest in language. Liked it very much, the author has a good sense of humor too!

[Κατερίνα Τοράκη · Rating 4 out of 5]

Κατατοπιστικό, κατάλληλο να διαβαστεί από τον καθένα, γραμμένο σε ύφος που δεν κουράζει τον μη ειδικό αναγνώστη, κάνει μια εισαγωγή στη μελέτη των θεμάτων γύρω από τη γλώσσα με τρόπο ευχάριστο και πρωτότυπο.

[Anna Kondyli · Rating 5 out of 5]

«Όταν λοιπόν αισθάνεστε πως οι λέξεις έχουν χάσει το νόημα τους αυτό ίσως να οφείλεται στο ότι κάποιοι τις καταχρώνται, είτε για να κάνουν φιγούρα, είτε γιατί δε θέλουν να σκεφτούν, είτε για να σας εξαπατήσουν.»

Μια πολύ καλή δουλειά, μια οντως μικρή εισαγωγή στη γλωσσολογία, όμως πολύ σημαντική. Καταρρίπτει μύθους γύρω από την (ελληνική) γλώσσα (λεξιπενία, αρχαισμοι, πεποιθήσεις περί «πλουσιότερης γλώσσας»). Προτείνω ως εναλλακτικό τίτλο «όλα όσα θα ήθελε να σου εξηγήσει ένας γλωσσολόγος με απλό τρόπο για την επιστήμη του».

[Άννα Μακρή · Rating 4 out of 5]

Πολύ ωραίο βιβλίο!
Είναι μία σύντομη εισαγωγή στην επιστήμη της γλωσσολογίας. Και το κάνει χωρίς να βαραίνει τον μη ειδικό αναγνώστη με πολλές γνώσεις, αλλά λίγες και βασικές. Κι από κει και πέρα, τροφή για σκέψη.
Ο συγγραφέας δεν μένει απλός παρατηρητής της γλώσσας, (αν και τονίζει ότι ένας ερευνητής αυτό πρέπει να κάνει), αλλά, συχνά, εκφράζει και προσωπικές απόψεις του, πράγμα που μου άρεσε.

[Giorgos Pappas · Rating 4 out of 5]

Ευκολοδιάβαστη εισαγωγή στη γλωσσολογία. Καλύπτει πολλά θέματα, αναγκαστικά συνοπτικά, και η ακομπλεξάριστη, μακριά από την ελληνολατρεία, οπτική του Παναγιωτίδη βοηθά στο να λυθούν πολλές παρεξηγήσεις σχετικά με την υποτιθέμενη φτώχεια της νέας ελληνικής.

[Pinko Palest · Rating 1 out of 5]

δυστυχώς, πολλά λείπουν από αυτό το βιβλιαράκι. Είναι βέβαια ευκολοδιάβαστο, επειδή λέει τη γνώμη του για μια σειρά από ζητήματα με παρρησία, και χωρίς να μακρηγορεί. Σε πολλά, μόνο κάποιοι εθνικιστές κι οι έξαλλοι γλωσσαμύντορες θα διαφωνήσουν. Σε άλλα όμως, αποπνέει την πιο μηχανιστική άποψη για τη γλωσσολογία, ενώ αγνοεί πλήρως ο,τιδήποτε άπτεται της λογοτεχνίας αλλά και της κοινωνικής γλωσσολογίας. Δεν θα δει πουθενά ο αναγνώστης απόψεις ότι η γλώσσα είναι σε μεγάλο βαθμό διάλογος, ή και παιχνίδι, ενώ η ιδέα ότι η γλώσσα είναι επικοινωνία υποβαθμίζεται. Η μηχανιστική άποψη του Τσόμσκυ είναι η κυρίαρχη, μαζί με λίγο βιολογικό ντετερμινισμό από την πίσω πόρτα (μέχρι και το IQ κάνει την εμφάνισή του). Ούτε καν είναι ιδιαίτερα καλογραμμένο το βιβλιαράκι, ενώ ο κος καθηγητής έχει ��αι λίγο την τάση να μιλάει με ένα ύφος που δεν σηκώνει καμία αντίρρηση. Εν ολίγοις: όσοι ενδιαφέρονται για τη γλώσσα κυρίως μέσα από τη λογοτεχνία, δεν θα ευχαριστηθούν πολύ το βιβλίο αυτό

[Nickolas B. · Rating 5 out of 5]

Ένας γλωσσολόγος δεν προσπαθεί αν δημιουργήσει τη γλώσσα ούτε να την ποδηγετήσει.
Την παρατηρεί με τρόπο επιστημονικό και βγάζει συμπεράσματα για την ίδια και για τους ομιλητές της.
Αυτό ακριβώς προσπαθεί να εξηγήσει και ο Φ. Παναγιωτίδης (καθηγητής γλωσσολογίας) σε αυτό το μικρό και ευσύνοπτο βιβλίο.
Θεωρώ πως αυτό το βιβλίο είναι μια καλή εισαγωγή, για όσους σκοπεύουν να εισέλθουν στα ενδότερα της γλωσσολογίας και να ασχοληθούν με πιο σύνθετα και εξειδικευμένα αναγνώσματα.

[George · Rating 5 out of 5]

Well recommended. The author has a great talent to explain things to non-experts. He answered two main questions that I had for a long time: 1) the relationship between thought and language; 2) the (non-)usefulness of learning dead languages.

[Eirini Zazani · Rating 4 out of 5]

Χρηστικό, κατανοητό, απενεχοποιητικό, βάζει τα πράγματα στη θέση τους. Βιβλίο αναφοράς που αξίζει να έχεις στη βιβλιοθήκη σου σε ορατή θέση για πολλές αναγνώσεις.

[TsabikosB · Rating 5 out of 5]

Πολύ καλογραμμένο και απλοϊκά σχεδιασμένο για οποι@δήποτε θέλει να μάθει τα γνωρίσματα της γλωσσολογικής σκοπιάς. Εκλαϊκευμένο, αλλά με την κατάλληλη ορολογία όπου χρήζει.
Μπορεί να διαβαστεί και από ειδήμονες αλλά και από ανθρώπους που αρέσκονται στο να εμβαθύνουν τις γνώσεις τους σε γλωσσ(ολογ)ικά ζητήματα.