ريشه در خاک

by فریدون مشیری

Genres: Poetry

First published January 1, 1985

About the author

Fereydoon Moshiri was one of the prominent contemporary Persian poets who versified in both modern and classic styles of the Persian poem. He is best known as conciliator of classical Persian poetry at one side with the New Poetry initiated by Nima Yushij at the other side. One of the major contributions of Moshiri's poetry, is the broadening of the social and geographical scope of modern Persian literature.
در ۳۰ شهریور ماه سال ۱۳۰۵ در خیابان عین‌الدوله تهران چشم به جهان گشود. پدر و مادر او هر دو از ادبیات و شعر سررشته داشتند و پدربزرگ مادری او میرزا جوادخان مؤتمن‌الممالک از شاعران روزگار ناصری بود.

مشیری دوره آموزشهای دبستانی و دبیرستانی را در مشهد و تهران به پایان رساند و سپس وارد دانشگاه شد و در رشته زبان ادبیات فارسی دانشگاه تهران به تحصیل پرداخت، اما آن را ناتمام رها کرد و به سبب دلبستگی بسیاری که به حرفه روزنامه‌نگاری داشت از همان جوانی وارد فعالیت مطبوعاتی در زمینه خبرنگاری و نویسندگی شد و بیش از سی سال در این حوزه کار کرد.

مشیری سالها عضویت هیات تحریریه مجلات سخن، روشنفکر، سپید و سیاه و چند نشریه دیگر را داشت. از سال ۱۳۲۴ در وزارت پست و تلگراف و تلفن و سپس شرکت مخابرات ایران مشغول به کار بود و در سال ۱۳۵۷ بازنشسته شد.

او در سال ۱۳۳۳ با خانم اقبال اخوان ازدواج کرد و اکنون دو فرزند به نام‌های بابک و بهار از او به یادگار مانده‌است.

مشيری توجه خاصی به موسيقي ايراني داشت و در پي‌ همين دلبستگي طی سالهای ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ عضويت در شوراي موسيقي و شعر راديو را پذيرفت، و در كنار هوشنگ ابتهاج، سيمين بهبهاني و عماد خراساني سهمي بسزا در پيوند دادن شعر با موسيقي، و غني ساختن برنامه گلهاي تازه راديو ايران در آن سالها داشت.
آشنايي وی با موسیقی سنتی ایران از سالهاي خيلي دور از طريق خانواده مادري با موسيقي وتئاتر ايران مربوط بوده است. فضل‌الله بايگان دايي ايشان در تئاتر بازي مي‌كرد و منزل او در خيابان لاله‌زار (كوچه‌اي كه تماشاخانه تهران يا جامعه باربد در آن بود) قرار داشت و درآن سالهايي كه از مشهد به تهران مي‌آمدند هر شب موسيقي گوش مي‌كردند . مهرتاش، مؤسس جامعه باربد، و ابوالحسن صبا نيز با فضل‌الله بايگان دوست بودند و شبها به نواختن سه‌تار يا ويولون مي‌پرداختند، و مشيري كه در آن زمان ۱۴-۱۵ سال داشت مشتاقانه به شنيدن اين موسيقي دل مي‌داد.“
فريدون مشيری در سال ۱۳۷۷ به آلمان و امريکا سفر کرد، و مراسم شعرخوانی او در شهرهای مختلف دنیا به طور بی‌سابقه‌ای مورد توجه دوستداران ادبيات ايران قرار گرفت.

مشیری سال‌ها از درد چشم رنج می‌برد و در بامداد روز جمعه ۳ آبان ماه ۱۳۷۹ خورشیدی در بیمارستان تهران کلیلنیک در سن ۷۴ سالگی درگذشت.

Reviews

[Ehsan'Shokraie' · Rating 4 out of 5]

یکی از اهداف امسال من گسترش دایره مطالعه ام هست و شروع شعر فارسی در همین راستاست,(ریشه درخاک)در واقع مجموعه گزیده ای از اشعاریست که در کتاب های شعر او چاپ شده و همچنین تعدادی اشعار جدیدتر..مجموعه شعری هنرمندانه و قوی,مفاهیم مناسب و کلامی پر کشش و روان..تجربه بسیار خوبی بود.
""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""
"من اینجا ریشه در خاکم
من اینجا عاشق این خاک از الودگی پاکم.
من اینجا تا نفس باقیست میمانم
من از اینجا چه میخواهم نمیدانم!
امیدروشنایی گرچه در این تیرگی ها نیست
من اینجا باز در این دشت خشک تشنه می رانم
من اینجا روزی اخر از دل این خاک,با دست تهی گل بر میافشانم
من اینجا روزی اخر از ستیغ کوه,چون خورشید
سرود فتح میخوانم
و می دانم
تو روزی بازخواهی گشت"

"سیه چشمی به کار عشق استاد
به من درس محبت یاد میداد
مرا از یاد برداخر ولی من
بجز او عالمی را بردم از یاد"

"این سپیدار کهن سالی که هیچ از قیل و قال ما نمی اسود,
این حیاط مدرسه,
این کبوتر هاب معصومی که ما,
روزی به انها دانه میدادیم,
این همان کوچه ست,همان بن بست,
این همان خانه,همان درگاه
این همان ایوان,همان در..آه!
آمدم_شاید_
ناگهان در پیچ یک کوچه,
چشم در چشمان مادر وا کنم!
های های اشتیاق سال ها را سر دهیم,
وانچه در جان و جگر یک عمر پنهان کرده ایم,
سر در اغوش هم اریم و به یکدیگر دهیم.
.
هیچ!
.
در میان ازدحام زائران
پای تا سر گوش,
شاید از او ناله ای درگیرودار این همه فریاد,
مانده باشد در فضا،
_هر چند نامفهوم_
در رواق سرد و ساکت:
میدویدم در نگاه صد هزار ایینه کوچک
شاید از سیما ی او
مانده باشد سایه ای
_هر چند نامعلوم_

[Zidane Abdollahi · Rating 4 out of 5]

چرا آقای مشیری؟ چرا؟! چرا اشعارت اینقدر خوبند؟! تا این حد سرشار از احساس که آدمی بعضی بیت ها را چندین بار می خواند و بغضی عمیق گلویش را می گیرد.
قبلترها که قصد بیان حس و علاقۀ خود را به دیگری داشتیم، احتمالاً اشعار آقای مشیری کارسازترین راه بودند؛ اشعار عاشقانۀ ایشان، به سبب سادگی در بیان، وجود احساس بسیار زیاد در آنها و بیان تصاویر دلپذیر به دل معشوق می نشستند و کار عشاق را به خوبی راه می انداختند! شاید دلیل دیگر پرطرفداری اشعار او، سادگی فهم برای خواننده ای باشد که زمینۀ چندانی در شعر نداشته و توانایی قهمیدن استعارات و نکات زیبای اشعار دیگر را ندارد، به راحتی اشعار ایشان را می فهمد؛ البته این بدان معنی نیست که این شاعر توانا آسان یا ضعیف می سروده، بلکه نشان دهندۀ توانایی سترگ او در بیان چنین مفاهیم عیمقی با بیان ساده و دلنشین است.
گزینۀ اشعار آقای مشیری، به همت بابک مشیری از سیزده مجموع شعر ایشان انتخاب شده‌ اند؛ سعی شده از تمامی موضوعاتی که شاعر در آنها دستی داشته، اشعار مناسبش در کتاب باشد، شاید به همین دلیل برخی از اشعار بسیار زیبای ایشان را در این دفتر ندیدم. موضوعات عمده ای که آقای مشیری در باب آنها شعر می شروده شامل: عشق ( به مفهومِ عشق به معشوق زمینی)، زیبایی زندگی، انسانیت، مدح صلح و آزادی و آزادگی، ضمِ جنگ و دشمنی است؛ البته این موضوعات عمدۀ مباحث ایشان بود، در برخی دفترهای دیگر، نه به آن میزان، درباب ستایش چند شاعر بزرگ و موضاعات روز دوران خود پرداخته است.
درنظر داشتم با آوردن چند نمونه شعر مورد علاقه ام از موضوعاتِ یادشده به حرفهایم پایان دهم چون دانش زیادی از شعر و شاعری ندارم و این جزو تجربه های نخست من در زمینۀ مطالعۀ شعر بوده است و به دلیل نوستالژی ای که برایم داشته، ابتدا به سراغ آقای مشیری رفتم؛ اما گفتم شاید بیان دو مشکل، از دیدگاه خودم البته(!)، دربارۀ اشعار ایشان بد نباشد:
نخست، اینکه پس از خوانش برخی اشعار، این حس را داشتم که گویی شاعر پس از سرودن شعر، هیچگاه به پیرایش آن همت نگماشته و به قول خودمانی، دستی به سر و رویش نکشیده است! که بسیار برایم تعجب برانگیز بود، زیرا به راحتی با تغییر یک کلمه و استفاده از تعبیری دیگر برای همان مفهوم، شعر می توانست زیباتر باشد؛ البته این موضوع می تواند ناشی از سلیقه هم باشد، اما در هرحال اینکه خواننده احساس کند یک جای کار در شعر می لنگد، خود مشکل است! به قول یکی از دوستان، انگاری در حوصلۀ شاعر نبوده که دوباره بازخوانیشان کند!
دوم اینکه گاهی، برخی از اشعار بسیار کسل کننده می شدند؛ به این معنا که هنگامی که یک مفهوم ساده را با بیانی ساده بیان کنیم، طولانی بودن شعر باعث می شود کلمات سریع ازپیش چشممان بگذرند و حتی آن مفهوم ساده را هم دریافت نکنیم؛ به بیان دیگر، به نظر من، هنگامی که موضوع آنقدر ساده و ملموس است که راحت دریافت میشود، بیان آن در ده صفحه ملال آور می شود مگر آنکه از لحاظ ادبی کلمات و اصطلاحات و آرایه های ادبی، طوری کلام را زینت دهند که موضوع را برایمان بسیار دلپذیرتر کنند.
.
.
.
مشیری در برانگیختن احساسات عاشقانه، حتی درصورت نداشتن تجربه ای از سوی خواننده از لحاظ معادل سازی با معشوق خود، بسی تواناست؛ از نمونه های این مطلب می توان به شعرکوچه اشاره کرد که برایمان آشناست؛ پس در اینجا سعی در بیان چند نمونۀ دیگر دارم:
ماه و سنگ

اگر ماه بودم، به هرجا که بودم،
سراغ تو را از خدا می گرفتم
وگر سنگ بودم، به هر جا که بودی،
سر رهگذار تو جا میگرفتم

اگر ماه بودی به صد ناز شاید
شبی بر لب بام من می نشستی
وگر سنگ بودی، به هر جا که بودم
مرا می شکستی، مرا میشکستی!


نخستین نگاه

نخستین نگاهی، که ما را به هم دوخت!
نخستین سلامی، که در جان ما شعله افروخت،
نخستین کلامی، که دل های ما را
به بوی خوش آشنایی سپرد و به مهمانی عشق برد
پر از مهر بودی
پر از نور بودم
همه شوق بودی
همه شور بودم
چه خوش لحظه هایی که دزدانه از هم
نگاهی ربودیم و رازی نهفتیم!
چه خوش لحظه هایی که «می خواهمت» را
به شرم و خموشی نگفتیم و گفتیم!
دو آوای تنهای سرگشته بودیم،
رها، در گذرگاه هستی،
به سوی هم از دورها پر گشودیم.
چه خوش لحظه هایی که هم را شنیدیم.
چه خوش لحظه هایی که در هم وزیدیم.
چه خوش لحظه هایی که در پردۀ عشق،
چو نغمۀ شاد، با هم شکفتیم!
...
دریغا، دریغا، ندیدیم
که دستی در این آسمان ها
چه بر لوح پیشانی ما نوشته ست!
دریغا، در آن قصه ها و غزل ها نخواندیم،
که آب و گل عشق، با غم سرشته ست!
فریب و فسون جهان را
تو کر بودی ای دوست،
من کور بودم!
از آن روزها، آه، عمری گذشته ست
من و تو دگرگونه گشتیم،
دنیا دگرگونه گشته ست!
درین روزگاران بی روشنایی،
در این تیره شب های غمیگن، که دیگر
ندانی کجایم، ندانم کجایی!
چو با یاد آن روزها می نشینم
چو یاد تو را پیشِ رو می نشانم
دلِ جاودان عاشقم را به دنبال آن لحظه ها می کشانم
سرشکی به همراه این بیت ها، می فشانم ...


و در آخر هم چند گزیده از میان اشعار مورد علاقه ام:

آوازهای شاد

یک روز، بی گمان
آوازهای شاد رهایی،
ازین قفس
پرواز خواهد کرد، تا اوج آسمان
پیروز، سربلند
دلبستگانِ دانه ندانم در آن زمان
پرواز را چگونه
به خاطر می آورند!


با کاروان صبح

گم کرده راه
در تنگۀ غروب
از پا درآمدیم
از دست داده همرهی کاروانِ صبح!
شب همچو کوه بر سر ما ریخت
آواری از سیاهیِ اندوه
ما سر به زیر بال کشیدیم
تا کی، کجا، دوباره برآید نشان صبح
پاسی ز شب نرفته هیولای تیرگی
نطع گران گشود
تیغ گران کشید
تا چشم بازکردیم
خون روی نطع او به تلاطم رسیده بود.
گهگاه، آه، انگار
چشم ستاره ای
از دوردست ها
پیغام می فرستاد
خواهید اگر از مسلخِ شب جان بدر برید
خواهید اگر دوباره به خورشید بنگرید
از خواب بگذرید
از خواب بگذرید
ای عاشقان صبح!
هرچند عمر شومِ تو ای نابکار ِ شب
بر ما گذشت تلختر از صد هزارشب
من، با یقینِ روشن، بیدار، پایدار
تا بانگِ احتضار تو هستم در انتظار
آغوش باز کرده سوی آسمان صبح.


خواب، بیدار

گرچه با یادش، همه شب
تا سحرگاهان نیلی فام، بیدارم
گاهگاهی نیز
وقتی چشم برهم می گذارم
خواب های روشنی دارم
عین هشیاری!
آنچنان روشن که من در خواب
دم به دم با خویش می گویم که
بیداریست، بیداریست، بیداری!
اینک، اما در سحرگاهی، چنین از روشنی سرشار
پیش چشم این همه بیدار
آیا خواب می بینم؟
این منم، همراه او؟!
بازو به بازو،
مستِ مست از عشق، از امید؟
روی راهی تار و پودش نور،
از این سوی دریا، رفته تا دروازۀ خورشید؟
ای زمان، ای آسمان، ای کوه، ای دریا!
خواب یا بیدار،
جوادانی باد این رویای رنگینم!

[Essareh · Rating 5 out of 5]

«با قلم می‌گویم:
ای همزاد، ای همراه،
ای هم‌سرنوشت
هر دو مان حیران بازی‌های زشت.
شعرهایم را نوشتی
دستخوش؛
اشک‌هایم را کجا خواهی نوشت؟»


چند ماهی این کتاب دستم بود. کم‌کم می‌خوندم که تمام نشه ولی خب، شد و من چندین ماهِ پر از عشق، زیبایی، انسان‌دوستی، صلح، غم، غم و غم رو همراه آقای مشیری گذروندم.


«در خموشی‌های من فریادهاست.
آن که دریابد چه می‌گویم کجاست؟»

[_Shirin_ · Rating 5 out of 5]

من شبای امتحانام میخوندم ... آرومم میکرد 😊

[Niloo · Rating 5 out of 5]

شعرهای این مرد مهربان رو باید به عنوان کتاب مقدس نوع‌دوستی هر روز خوند

[Khodam · Rating 4 out of 5]

باری، اگر روزی کسی از من بپرسد
چندی که در روی زمین بودی چه کردی؟
من می‌‌گشایم پیش رویش دفترم را:

در زیر این نیلی سپهر بی‌کرانه
چندان که یارا داشتم، در هر ترانه
نام بلند عشق را تکرار کردم

من مهربانی را ستودم
من با بدی پیکار کردم
پژمردن یک شاخه گل را رنج بردم
مرگ قناری در قفس را غصه خوردم
وز غصه ی مَردم، شبی صد بار مُردم ...

[ZaRi]

من و شب هر دو بر بالين اين بيمار بيداريم.
من و شب هر دو حال درهم آشفته‌اي داريم.
پريشانيم، دلتنگيم
به خود پيچيده‌تر، از بغض خونين شباهنگيم.
هوا: دم كرده، خون‌آلود، آتش‌خيز، آتش‌ريز،
به جان اين فرو غلتيده درخون، آتش تب ‌تيز !
تني اينجا به خاك افتاده، پرپر مي‌زند در پيش چشم من
كه او را دشنه‌آجين كرده ‌دست دوست يا دشمن
وگر باور تواني كرد دست دوست با دشمن!
جهان بي‌مهر مي‌ماند كه مي‌ميرد مسيحايي
نگاهي مي‌شود ويران كه مي‌ارزد به دنيايي
من اين را نيك مي‌دانم، كه شب را، ساعتي ديگر،
فروزان آفتابي هست، چون لبخند گل پيروز
شب آيا هيچ مي‌داند گر اين بدحال،
نماند تا سحرگاهان،- زبانم لال،
جهان با صد هزاران آفتاب و گل،
دگر در چشم من تاريك تاريك است چون امروز...

[Farid Arabzadeh · Rating 4 out of 5]

بينهايت لذت ميبرم از اين شعر، پيشنهاد ميكنم دكلمه شو حتما گوش بديد .

[Saman]

من اينجا ريشه در خاكم
من اينجا عاشق اين خاك از آلودگي پاكم
من اينجا تا نفس باقي‌ست مي‌مانم
من از اينجا چه مي‌خواهم، نمي‌دانم
اميد روشنايي گرچه در اين تيرگي‌ها نيست
من اينجا باز در اين دشت خشك تشنه مي‌رانم
من اينجا روزي آخر از دل اين خاك با دست تهي
گل برمي‌افشانم

[Matin Pyron · Rating 5 out of 5]

فدای لب خنده زیبات بشم آقای مشیری
روحت شاد

[Sana · Rating 3 out of 5]

عمر پا بر دل من مي نهد و مي گذرد / خسته شد چشم من از اين همه پاييز و بهار

[Parastooghf · Rating 3 out of 5]

من اینجا ریشه در خاکم.
من اینجا عاشق این خاکِ از آلوده پاکم.
من اینجا تا نفس باقی‌ست می‌مانم.
من از اینجا چه می‌خواهم، نمی‌دانم!
امیدِ روشنایی گرچه در این تیرگی‌ها نیست،
من اینجا باز در این دشتِ خشکِ تشنه می‌رانم.
من اینجا روزی آخر از دل این خاک، با دستِ تهی
گل بر می‌ افشانم.
من اینجا روزی آخر از ستیغ کوه، چون خورشید.
سرود فتح می‌خوانم،
و می‌دانم
تو روزی باز خواهی گشت!
________
این آبدان اگر نه بلورین،
وین آب اگر نه روشن مانندِ اشک چشم،
اما جهانِ او، وطن اوست.
اینجا تمام آنچه در آن موج می زند
پیوند ذره های تن اوست.
آه ای سراب دور!
ما را چه می فریبی،
با آن بلور و نور؟!

[Alireza Khan · Rating 5 out of 5]

«ریشه در خاک» از شعرهای پخته و عمیق فریدون مشیری است
که پیوند انسان با هویت، سرزمین و ریشه‌های وجودی را
با زبانی ساده اما پرمعنا بیان می‌کند.
شاعر با بهره‌گیری از تصویر «ریشه»،
به ثبات، اصالت و وفاداری به خویشتن اشاره دارد؛
مفهومی که در برابر بی‌ریشگی،
تقلید و گسست از گذشته قرار می‌گیرد.
زیبایی شعر در صداقت عاطفی و بیان انسانی آن است؛
مشیری بدون شعارزدگی، ارزش ماندن، ایستادگی
و معنا یافتن در خاک خویش را یادآور می‌شود.
ریشه در خاک ستایش آرام اما استوارِ‌هویت،تعلق و انسان‌بودن است.

[Sajjad]

فوق العاده زیبا
سپاسگزارم
https://www.instagram.com/p/BbUMX_CAo3l/

[SA®A]

تـو گذشتـی و شب و روز گذشــت
آن زمـــان ها
به امیــدی که تـو بــرخاهی گشــت
پــای هر پنجـــره مــات
می نشستــم به تمــاشا،تنهــا
گــاه بر پـــرده ی ابــــر
گــاه بر روزنِ مـــاه
دور ، تــا دورتــرین جــاها میــرفت نگـــاه
بــاز میگشتــم تنهـــا ، هیهـــات!
چشـم ها دوختــه ام بر در و دیــوار هنـــوز
...

[Manizheh · Rating 5 out of 5]

بسیار عالی ، حرف نداره

[Mursal Aminy · Rating 5 out of 5]

Ashegh en sheram !!