Ο νεοελληνικός διαφωτισμός: Οι φιλοσοφικές ιδέες

by Παναγιώτης Κονδύλης

Η φιλοσοφική παραγωγή του νεοελληνικού διαφωτισμού, το ίδιο όπως και οι υπόλοιπες θεωρητικές και ιδεολογικές του εκφάνσεις, τεκμηριώνει ιδιόμορφα τον τρόπο, με τον οποίο ένα τμήμα του τοτινού ελληνισμού πήρε συνείδηση του εαυτού του, ζητώντας να ανδρωθεί και να καθορίσει αυτόβουλα τις τύχες του. Αυτό αρχικά γίνεται μέσω της προσπάθειας να μετακενωθούν τα ευρωπαϊκά "Φώτα" στον ελληνόφωνο χώρο. Η φιλοσοφική μελέτη του νεοελληνικού διαφωτισμού δείχνει ποιες μορφές πήρε η προσπάθεια αυτή, αλλά και σε τι εμπόδια πρόσκοψε. Έχει λοιπόν όχι μόνο θεωρητικό, αλλά και -ακόμα περισσότερο- ιστορικό ενδιαφέρον. Στον τόμο τούτο επιχειρείται μια σφαιρική παρουσίαση των θεμελιωδών φιλοσοφικών ιδεών του νεοελληνικού διαφωτισμού, τόσο στην ενότητα όσο και στον εσώτερο διαφορισμό τους, ενώ παράλληλα οι ιδέες αυτές τοποθετούνται στο ευρωπαϊκό τους πλαίσιο. Έτσι ανοίγονται νέες προοπτικές ερμηνείας και κατανόησης ενός σύνθετου φαινομένου.

Genres: Philosophy

262 pages, Paperback

First published January 1, 1988

About the author

Ο Παναγιώτης Κονδύλης (17 Αυγούστου 1943 – 11 Ιουλίου 1998) ήταν Έλληνας φιλόσοφος, συγγραφέας και μεταφραστής. Έγραψε κυρίως στα γερμανικά και μετέφραζε ο ίδιος τα βιβλία του στα ελληνικά.

Γεννήθηκε το 1943 στο Δρούβα Ηλείας στην Αρχαία Ολυμπία. Πήγε στο δημοτικό σχολείο της Νέας Ερυθραίας και στη συνέχεια στο γυμνάσιο της Κηφισιάς. Σπούδασε κλασική φιλολογία και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών καθώς και φιλοσοφία της μεσαιωνικής και σύγχρονης και νεότερης ιστορίας και πολιτικής επιστήμης στα Πανεπιστήμια της Φρανκφούρτης και της Χαϊδελβέργης. Το 1977 του απονεμήθηκε ο τίτλος του διδάκτορα από το πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης για την - υπό την επίβλεψη του Ντίτερ Χένριχ - διδακτορική διατριβή του με τίτλο "Η γένεση της διαλεκτικής: Μια ανάλυση του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και της πνευματικής ανάπτυξης των Χαίλντερλιν, Σέλλινγκ και Χέγκελ έως το 1802" (γερμ. Die Entstehung der Dialektik. Eine Analyse der europäischen Aufklärung und der geistigen Entwicklung von Hölderlin, Schelling und Hegel bis 1802).

Εξαιρετικοί Γερμανοί ιστορικοί όπως ο Βέρνερ Κόνζε και ο Ράινχαρτ Κόσελεκ, υπήρξαν σημαντικές καθοδηγητικές επιρροές κατά την περίοδο διαμόρφωσης της σκέψης του στην Χαϊδελβέργη. Στην συνέχεια, ο Παναγιώτης Κονδύλης επικεντρώθηκε στις Διεθνείς Σχέσεις και την Στρατηγική Σκέψη και την κοινωνική φιλοσοφία.

Reviews

[Σωτήρης Αδαμαρέτσος · Rating 5 out of 5]

Τι χαρακτηρίζει τον νεοελληνικό Διαφωτισμο σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό, αναρωτιέται ο Π. Κονδύλης. Και μέσα από αυτό το βιβλίο τολμά να δώσει την δική του εκδοχή στη σύγκριση του Ευρωπαϊκού προτύπου (για τον οποίο έχει συγγράφει ένα εξαίρετο δίτομο έργο) με τον περιθωριακο μαθητή.

Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιεί ως μέθοδο και βάση σύγκρισης τις ευρωπαϊκές τάσεις, μορφές και ιδέες που γεννήθηκαν έξω και την αντίστοιχη επίδραση - κ κατανόηση τους - στην "θυραθεν" διανοητική προσπάθεια με μερικές τομές ανά εκπρόσωπο και έργο.
Εξ αρχής όμως διαπιστώνει και εξηγεί ότι η σύγκριση δεν ευνοεί καθόλου τον βαλκανιο εκπρόσωπο και λόγω χρονικής καθυστέρησης απορρόφησης των ιδεών αλλά κυρίως και λόγω της αδυναμίας των εκπροσώπων της ελληνικής διανόησης να τολμήσουν το χάσμα μεταξύ νεωτερικοτητας και θρησκευτικής αυθεντίας.

Αν και υπήρξαν έργα και τάσεις ανάδειξης της εμπεριστικης, αισθησιοκρατικης και υλιστικης ανωτερότητας της γνωσιοθεωριας και μαθηματικής φυσικής, με πληθώρα απόδοση έργων των μεγάλων του ΕΔ (με προεξεχοντες τους Lock και Newton), ωστόσο τα έργα των εκπροσώπων του ΝΔ απείχαν έναν.... "φιλοσοφικό ερασιτεχνισμό και επιπόλαιο εκλεκτισμο, κατά τις ανάγκες της στιγμής".
Έτσι η αντιγραφή και η παράθεση των ιδεών γίνεται είτε αποσπάσματικα είτε ακατανόητα, με προσωπικές προτιμήσεις κατά το δοκούν και συντηρητικές Αντιρρήσεις, σε μια προσπάθεια να μην έρθουν σε ανοιχτή σύγκρουση με την θρησκευτική αυθεντία.

Ωστόσο η δίψα για την νέα φιλοσοφία του εμπειρισμου και της γνώσης της Φύσης, της υποβάθμισης της μεταφυσικής και του ιδεατου χάριν των αισθήσεων είναι μεγάλη.
Κρίνοντας τις διαφορές φάσεις εκδήλωσης του ΕΔ (υλισμος, σκεπτικισμός, αιτιοκρατια, ηθικοφιλοσοφικη, μαθηματική φυσική κλπ) ο νεοελληνικος διαφωτισμός υπολείπεται από πρωτότυπες ιδέες, περισσότερο αντιγράφει και προωθεί πάρα κατανοεί και προσπαθεί να μην αφήσει την ευκαιρία να χαθεί σε ατέρμονες θεολογικες διελκυστίνδες περί μεταφυσικής.
Είναι μια προσπάθεια περισσότερο με τον εαυτό της πάρα με το παλαιό, μια ανάγκη ταύτισης κ μετουσίωσης στο νέο με σκοπό να δοθεί στο Γένος η δυνατότητα να χαράξει την δική του πορεία μέσα στους φωτισμένους λαούς της Ευρώπης.
Και μόνο γι αυτό, η προσπάθεια όλων είναι συγκινητική...