Onderling: langs de kustlijn van Mull

by Miek Zwamborn

In Onderling verkent Miek Zwamborn de wildernis die haar omringt. Door zichzelf over te leveren aan de elementen, zich onder te dompelen in de orale traditie, te lopen, zwemmen en foerageren, probeert zij op de zuidpunt van het eiland Mull thuis te raken.

Via gedichten, brieven, essays, tekeningen, plattegronden en foto’s gidst Zwamborn de lezer langs vulkanische erupties, millennia oud trilveen, ontvolkte akkers, Keltisch oerbos, fluctuerend wad, wuivend waterwoud en een alles overkoepelend luchtruim. Zwamborn komt er in contact met een veelvoud aan organismen en schetst de onderlinge verhoudingen die haar fascineren. Ze schrijft over de kracht van de natuur; zeenaaktslakken, ruwe borstelzwammen, knokige eiken, te water geraakt vee en aangespoelde walvissen, maar ook over de verstrengelingen en misverstanden tussen de eilanders.

Zwamborns verlangen in het landschap op te gaan wordt met groot gevoel voor detail verbeeld. In Onderling toont zij de rijkdom die zich openbaart wanneer een mens zich intiem verhoudt tot de nabije omgeving.

Genres: Poetry, Nature, Essays

240 pages, Paperback

First published June 30, 2023

About the author

Miek Zwamborn is schrijver, vertaler en beeldend kunstenaar. In haar werk spelen landschap en geschiedenis een belangrijke rol. Aan de hand van historisch beeldmateriaal, reisverslagen en wetenschappelijke rapporten pluist zij bestaande verhalen na om met deze fragmenten via verschillende media een koppeling naar het heden te maken. Zij publiceerde de romans Oploper (2000), Vallend hout (2004) en de dichtbundel Het krieken van sepia(2008). In 2013 verscheen haar derde roman De duimsprong bij Uitgeverij Van Oorschot.

Reviews

[Chris · Rating 4 out of 5]

Ik las 'Onderling' met zicht op zee, momenteel bij stormweer, maar zelfs dan stelt de Vlaamse kust niets voor vergeleken bij de kustlijn van Mull waar Miek Zwamborn en haar vriend R. intussen zo'n zeven jaar geleden zijn neergestreken. Hoe romantisch haar keuze ook lijkt, om in zo'n ruige, relatief verlaten en door de natuurelementen overheerste omgeving te gaan wonen, je moet toch een doel hebben om na te streven en uit het juiste hout gesneden zijn om het daadwerkelijk te doen. En vol te houden of, in sommige omstandigheden, te verduren.

Ze is er nog lang niet, zo zegt ze zelf, maar dat wat Miek Zwamborn nastreeft lijkt al aardig binnen handbereik te komen, nl. zo volledig mogelijk opgaan in de plek waar ze woont en zo zelfvoorzienend worden als kan in hun eigen basisbehoeften, wat wil zeggen: de nabije omgeving in elk seizoen en tot in de kleinste details leren kennen en doorgronden door ze te exploreren en te onderzoeken, een tuin aanleggen waarbij biodiversiteit en voldoende eetbaars prioriteit krijgen én de taal spreken, niet alleen om met de locals te kunnen samenleven, maar om deel uit te gaan maken van die gemeenschap waarin je op elkaar bent aangewezen, zeker als het erop aankomt.

Dat op zich is al een heel project, maar Miek en haar vriend R. zijn ook nog eens kunstenaars die aan de slag willen met wat ze op Mull ervaren, ontdekken, leren en ondernemen. 'Onderling' is daarvan een prachtig uitgegeven neerslag, voorzien van veel foto's, archiefmateriaal en beeldend werk. De ruggengraat is echter de taal en die wordt al net zo gevarieerd op papier gezet door de auteur: van ontledende natuurgedichten over beschreven exploraties en wetenschappelijke kanttekeningen tot brieven aan inspirerende (soms reeds overleden) zielsverwanten en zelfs aan een eiland; je krijgt waar voor je geld als lezer.

Aan al dat moois zat voor mij echter een frustrerend randje: ik miste (te) vaak betrokkenheid. Ik wilde erbij zijn als Miek Zwamborn eropuit trekt of naarstig in haar tuin aan het werk gaat. Ze gaat al schrijvende zodanig op in de ervaring dat ik het gevoel had er niet bij te passen. In zekere zin dus hermetisch en (al te veel?) van de buitenwereld afgezonderd. Of toch minstens naar binnen gekeerd. De details waarin ze opgaat of zich verliest moet je, zo vond ik, met je eigen zintuigen beleven om helemaal mee te zijn, dus je blijft wat op je honger zitten ... en die honger wordt tegelijk aangewakkerd, want het is allemaal wél boeiend en leerrijk. Jammer.

Dus ja, ik heb genoten van het boek zelf, van de illustraties, de foto's, de typografie en de indeling in thema's. Maar slechts hier en daar werd ik er dieper in meegevoerd, de ene keer door een toegankelijker gedicht, dan weer door een ontvankelijker opgeschreven excursieverslag of een gevoelige natuurbeschouwing. 3,5*, afgerond naar 4 omwille van de mooie vormgeving.

[Gert De Bie · Rating 4 out of 5]

Vrouwen en eilanden: voor je het weet ontdek ik een leestrend in mijn boekenkast en dien ik heel mijn concept van keuzevrijheid overboord te gooien en mezelf aan een diepgravend Freudiaans onderzoek te onderwerpen.

Tamsin Calidas fascineerde me moeiteloos met Ik ben een eiland, over Amy Liptrot's De Uitweer zijn we na meerdere lezingen nog steeds erg enthousiast, Weather permitting, het in boekvorm verschenen afstudeerproject van Ilse Wolf beklijft ons nog steeds, Catherine Poulain wist ons met Open zee te bekoren en nu waren we helemaal mee met Miek Zwamborns' Onderling: langs de kustlijn van Mull.

Beeldend kunstenaar, auteur en vertaalster Miek Zwamborn woont sinds enkele jaren met haar partner op een boerderij op het Schotse eiland Mull. Onderling is een verslag van haar actieve zoektocht naar een band met de elementen en de natuur rondom haar. Het is speuren naar wat het land haar te vertellen heeft en hoe ze zich daartoe verhoudt. In korte stukjes, soms verhalend, soms essayistisch van opzet, verkent ze haar omgeving, beschrijft ze het eilandleven of zoekt ze uit wat het land voor haar betekent. De geschiedenis van het landschap, de wording van de natuur en de impact ervan op het eilandleven fascineren haar eindeloos.

Wat 'Onderling' bijzonder maakt is dat Zwambron alle nodige manieren gebruikt om haar verhaal te vertellen of voor zichzelf (en de lezer) verder uit te diepen: brieven aan kunstenaars of mensen die impact op haar hadden worden afgewisseld met gedichten (van zichzelf of anderen) die de meer ongrijpbare stukken van het eilandleven onder woorden brengen. Daarnaast eisen ook illustraties en foto's hun deel van het verhaal op.

Onderling is erg vlot leesbaar, fascineert en boeit van a tot z en is origineel en erg mooi van opzet. Dat we niet elk gedicht even sterk vonden en ons daarom wel eens (heel stiekem) afvroegen: hoeft dit nu? doet eigenlijk helemaal niets af aan de kwaliteit van het boek en de aangename leeservaring. Verfrissend en mooi!

[Bert · Rating 5 out of 5]

Miek Zwamborn over het ontstaan van Onderling

Onlangs las ik elders op Goodreads, bij de reviews van Ik ben een eiland, een lezer de voorkeur geven aan dat 'andere eilandboek', waarmee hij de lof stak over deze Onderling. Hoewel ik Tamsin Calidas' eilandboek eveneens vijf sterretjes gaf - toen ik het las stond het verhaal me op veel manieren heel herkenbaar nabij - begrijp ik goed waarom de man deze Onderling zo veel meer echtheid toedichtte. Ik laat me al jaren meedrijven door teksten, verhalen en tv-programma's over deze streek en haar eilanden, en Zwamborn brengt heel wat van hetgeen ik heb gezien en gelezen samen in een mooi, en overigens fraai vormgegeven, boek. En net omdat ik al zoveel van deze eilanden heb 'gezien', mis ik hier een beetje van dat 'Ik ben een eiland'-verhaal. Gaat Zwamborn misschien een beetje te veel op in het landschap, wil ik liever toch wat meer horen van haar verhaal met het eiland, haar aanvoelen, haar vechten, haar kopje ondergaan af en toe? Ik weet het niet. Misschien is het gewoon een ander verhaal dat zij beleeft. Misschien ook een heel ander verhaal dat zij vertelt en delen wil.

Zoals ik Calidas' egocentrische kantje dat vijfde sterretje niet echt gunde, maar net daarom toch wel gaf, zo mis ik wat verhaal, wat draad, voor een vijfde sterretje, maar gun ik net de durf van Zwamborn om net niet dieper te gaan onder het eilandoppervlak een sterretje meer.

[Xavier Roelens · Rating 3 out of 5]

Welkom in dit eerste themanummer van het eenvrouwstijdschrift, geschreven, vertaald, gefotografeerd en bijeengesprokkeld door Miek Zwamborn. Het brengt je naar het Schotse, onherbergzame eiland Mull. Voor je denkt: ik ga er ook naartoe – want geef toe, je hebt het boek in de bibliotheek gevonden tussen de toeristische reisgidsen – weet dan dat je tot aan je kniehoge laarzen in de mest zal zitten en dat je je avondeten zelf mag plukken en verzamelen. Een bouillabaisse van wier, mosselen en wildgeplukte plantjes voor twee personen is de fijnste delicatesse. Vogelspotters die een begeleide reis willen om de visarend met hun zoomlenzen vast te leggen, gelieve een ander boek te lezen.
Zo, dit gezegd zijnde, dit boek plukt ook in het wild. Het brengt een slaatje van dagboeknotities, vertellingen, foto's van het harde werk op Mull en van de verrassende natuurontdekkingen, maar ook historische foto- en tekenmateriaal, eigen en vertaalde gedichten en brieven. Die laatste zijn mijn favoriet. Ze zijn gesorteerd in acht geologisch-thematische hoofdstukken, zoals 'Vulkanen', 'Getij', maar ook 'voorouders' of 'Luchtruim'. Die ordening maakt het boek nog losser. Er zit geen verhaallijn in over bijvoorbeeld het overleven op het eiland, neen. Eerder graaft Zwamborn telkens wat op. Op die manier voorkomt ze enige romantisering, of ook ridiculisering van het leven daar. Of zoals ze zelf in de inleiding schrijft:

Ik heb geprobeerd dit soort intieme toenaderingen te vertalen naar een vorm die de vitaliteit van het landschap en haar bewoners weerspiegelt. Veel van hen leerden me anders kijken, denken en ook handelen. Ik geloof niet dat je naar een Schots eiland moet verhuizen om een diepe band met een plek op te kunnen bouwen en hoop dat wat hierna volgt een aanmoediging kan zijn om de plek die je omgeeft te koesteren.

Dit boek is een reisgids kortom die je aanraadt te blijven waar je je thuis voelt. En daar zorg te dragen.

[Florine · Rating 5 out of 5]

Heel bijzonder, fijngevoelig. Mooie taal, er verschijnt een hele wereld. Terwijl Zwamborn details beschrijft van de natuur van het eiland Mull, voel je er zelf onderdeel van worden. Word je nieuwsgierig naar dat wat er al eeuwenlang was, en verdwijnt Amsterdam, en het drukke en bewerkte Nederland.

[Noam · Rating 4 out of 5]

Wat een wonderlijk boek!

Miek Zwamborn (Schrijver, vertaler, kunstenaar) verhuisde met partner R. naar het Schotse afgelegen eiland Mull. De natuur is rijk, rauw, ruig en grillig. Met handen in de aarde, kaplaarzen, tekeningen, foto's, gedichten, brieven en haast dagboekaantekeningen, legt ze haar stappen om te aarden vast. De krachtige natuur maakt je nederig. Het is tasten in het donker. Onderdeel worden van je omgeving is geen vanzelfsprekendheid. Je houvast is de hoop dat wat je doet of laat, een minieme bijdrage levert aan wat de goede richting zou kunnen zijn.

Na het lezen van dit boek kun je niet anders dan stilstaan bij hoe je je tot de natuur om je heen verhoudt. Ik ben nu in Neßmersiel, aan de Duitse Waddenkust, aan de rand van een meertje. De wind waait hard en de zwaluwen dansen in de lucht. Ik adem.

---
Citaten:

‘Op Mull is kringloop geen voornemen maar een gegeven. Sinds ik er woon, bepalen weer en grond mijn doen en laten en vormen zij het hoofdbestanddeel van het creatieve proces. Het eilandleven bestaat uit variaties op dat wat al eeuwenlang plaatsvindt. Soms wordt er een kleine wijziging aangebracht. De bewoners weten waartoe dit land in staat is. Veel rek is er niet, maar misschien moet ik zeggen: nog niet.’ P.143

‘Wat wij kunnen bijdragen is vast niet van lange duur op de tijdschaal, maar de van dag-op-dag-, maand-op-maandveranderingen geven in ieder geval een hoopvolle structuur aan ons bestaan.’ P.208

[Anne Bergsma · Rating 5 out of 5]

Wat is dit voor een boek? Een autobiografisch verslag van een langdurig verblijf op een Schots eiland, beschouwend en verhalend. Hoe verhoudt de hedendaagse, nieuwe bewoner van het eiland zich tot deszelfs geschiedenis? Sporen van het verleden komen tevoorschijn bij het ontginnen van de bodem. Waarom heeft de buurman van de verteller zo’n hekel aan bomen? Het is een klein wonder hoe een boek dat is samengesteld uit eerder verspreid gepubliceerde stukken een eenheid kan zijn en daarbij zulk smalijk leesvoer.

[Herne · Rating 4 out of 5]

Mooi boek over een vrouw / kunstenaar die op eiland Mull is gaan worden en omschrijft hoe haar leven daar gaat. Ze is constant bezig met het eiland leren kennen, en met name het land waar ze woont. Ze omschrijft het lokale leven, de mede eilanders, het weer, het bewerken van het land. Deels met verhalen, deels met gedichten, deels in brieven. Laat erg mooi zien hoe je kan samenleven met je omgeving in plaats van alleen erin leven of zelfs helemaal niet mee bezig zijn, zoals veel mensen
Schrijfstijl was mooi, maar soms ook wat ingewikkelde zinnen. Gedichten pakten me soms wel en soms niet

[Michiel Mestdagh · Rating 5 out of 5]

Wat een intrigerend en ander boek, een zoektocht naar hoe land en
mensen in elkaar kunnen grijpen, met veel poëzie en warme kunst. Heel speciaal, heb dit erg graag gelezen..

[Jan · Rating 5 out of 5]

Onderling
door Miek Zwamborn

Wat een mooi avontuur verhaalt zij hier.
Mooi maar ook ontiegelijk zwaar.
Ze bericht over alle leven op het eiland Mull - waar ze met haar partner een sleutel kreeg - op vele manieren, met verf, potlood, pen, camera in vele vormen, beeldend, proza, poëzie, brieven.
Ze zit in een dialoog met het eiland, spreekt ons mensen aan, van nu en toen.
Ze put uit zoveel bronnen, is door alles bewogen. Ze exploreren, hetgeen nu is, kan en hetgeen was.
Ze gebruikt woord en beeld om te proberen vatten, graaft zich in, in gebruiken en taal van daar.
Tijd hebben ze daar, alle tijd lijkt me, en ik denk dat ik weet hoe dat komt.
Ik nodig je uit dit zelf te ontdekken met Miek op Mull.

[Ans Seriese · Rating 4 out of 5]

Miek Zwamborn woont, nee leeft, op Mull. Ze schreef een prachtig boek over het eiland: bodem, zee, lucht en alles wat er leeft en probeert te overleven. Gedichten, tekeningen, brieven en vreemde vogels. Meteen een groot verlangen om daar weer te zijn.

[Siegrit · Rating 5 out of 5]

Zo’n boek dat je niet moet lezen, maar moet ondergaan. Prachtig.

[Marnix Verplancke · Rating 4 out of 5]

Nieuwsgierig geworden naar de dikte van het veen in de buurt van haar huis op het Schotse eiland Mull leende Miek Zwamborn een set professionele peilstokken. De eerste meter ging de grond in, waarna een tweede volgde en ze pas na de negende op een rotsachtige bodem stootte. Aangezien sphagnum, het mos waaruit het veen is opgebouwd, gemiddeld een millimeter per jaar aangroeit, had de onderkant van de peilstok toen moergrond uit de ijstijd bereikt. De schrijfster stak nadien haar vinger en uiteindelijk haar hele arm in het gat dat de stok had achtergelaten. Het veen voelde slijmerig, warm en uitnodigend aan, intiem bijna.
In Onderling schrijft de Nederlandse Zwamborn, auteur van proza en poëzie waarin de relatie tussen de mens en zijn omgeving centraal staat, over haar Mull, waar ze intussen al zes jaar samen met haar partner woont, in het zuidwestelijk gelegen Knockvologan, ‘vier huizen en een oude schuur,’ zoals ze het omschrijft. Al is wellicht correcter dat het boek niet echt over het eiland gaat, maar wel over wat dit met haar doet, terwijl ze er wandelt, kijkt, luistert, ruikt en tast, hoe het haar aanzet tot verzamelen, schrijven, tekenen en fotograferen. Zwamborn, ga je tijdens het lezen steeds beter beseffen, wil niet op, maar in Mull wonen, er een deel van worden.
Daarin slagen heeft veel met het vinden van het juiste ritme te maken. De schrijfster voegt zich tijdens haar wandelingen naar het ritme van het eiland en laat zich verrassen door een verlaten akker in een bos of de restanten van een middeleeuwse kruidentuin, aangelegd door Ierse geestelijken die in Leuven, Parijs, Bologna en Constantinopel hadden gestudeerd. Wanneer ze even verderop een klein apothekersflesje vindt, blijkt dit vastgegroeid te zitten in de bast van een oude eik. Net zo moet je je als lezer plooien naar Zwamborns vertelritme en je overgeven aan de gedichten en tekeningen in het boek.
Dieren en planten spelen natuurlijk een grote rol in Onderling, hoe de getijden en de seizoenen verandering brengen, maar ergens merk je dat deze op zich niet voldoende zijn. Zwamborn betrekt er ook steeds het verleden bij, de crofters die tussen 1750 en 1860 van hun land verdreven werden door de Engelsen omdat schapen meer opleverden. Met hen verdween een hele cultuur, schrijft ze, en kreeg hun Schots-Gaelic, ‘de taal die net zo robuust klinkt als de ruige kustlijn,’ het steeds moeilijker. Dat Onderling een licht nostalgische ondertoon heeft, hoeft dus niet te verbazen, en dat je na het lezen ervan zin hebt om zelf ook naar Mull te trekken evenmin. Maar dat is niet wat Zwamborn voor ogen heeft. Haar boek gaat immers niet per se over een plek, maar wel over de omgang ermee, over het in de diepte gaan dus, en dat kun je overal.

[Els · Rating 4 out of 5]

Onderling. Door Miek Zwamborn.

Oh wat een prachtig boek. Of is het eigenlijk wel een boek? Het is in boekvorm, dat staat vast. Maar eigenlijk is het zo veel meer dan dat, zo veel boeken in één boek.

Ik probeer een kleine omschrijving te geven: logboek, dagboek, landkaart, zielskaart, landschapsverslag, aardbeschrijving, poëziealbum (eigen en van anderen), staalkaart, routebeschrijving, plan van aanpak tot een betere wereld, kaart om te navigeren in dit veranderende leven in een wereld die in brand staat, vriendenboek, fotoalbum, biologie cursus, ode aan een leefwereld, wildplukgids, filosofische beschouwing, verslag van een verwilderingsproject,… Een kleine opsomming, samenvatting, interpretatie. Van een boek dat geen boek is maar ook weer wel.

Bovenal is het een oproep om met meer oog voor detail om te gaan met onze eigen omgeving. We hoeven niet allemaal op een eiland zoals Mull te gaan leven. Ik zou dat, heb ik begrepen na het lezen van Onderling, totaal niet aankunnen; de hardheid, verlatenheid, eenzaamheid, zelfredzaamheid,…

Maar we kunnen wel allemaal een intieme verhouding aan gaan met de schoonheid die ons omringt. Zwamborn leert ons kijken, zien, opmerken, liefdevolle blikken werpen.

Ik las dit boek in één trip uit. Dat is niet de ideale manier besefte ik al snel. Dus ga ik het naast ons toilet leggen en er geregeld een stukje in lezen, bekijken, en dat laten nazinderen. Momenteel ligt daar het dagboek van Virginia Woolf. Maar Onderling heeft tijd; dit is een boek om levenslang te koesteren.

[Felice De Baare · Rating 4 out of 5]

Wat een verademing van een boek! Je waant je met je voeten in de branding en je hoofd tussen de zeemeeuwen. Mieke heeft een groot hart voor de flora en fauna van het Schotse Mull en deze liefde spat van elke pagina af.
Het boek leest weg als een meditatie, of mini vakantie en liet mij direct ontspannen. De afwisseling van foto's, dagboek-achtige fragmenten, brieven en gedichten (van Mieke haar hand en anderen) zijn afwisselend en vormen tesamen een prachtige ode aan het wijdse, ruige en intense eilandleven. Enige minpunt is dat het einde vrij abrupt was, ik had zo nog 200 pagina's van haar belevenissen als eilander kunnen lezen.

...

What an absolute joy of a book! While reading you'll imagine yourself with your feet in the surf and your head among the seagulls. Mieke has a big heart for the flora and fauna of the Scottish isle of Mull and this love radiates from every page. The book is perfect for visually oriented people, reads like a meditation or mini vacation and immediately relaxed me (while travelling by train in peak hours, so quite the feat!).
The offered variety of photos, diary-like fragments, letters and poems (by Mieke and others) are varied and together they form a beautiful ode to the vast, rugged and intense island life. The only downside is that the ending was quite abrupt, I could have read another 200 pages of her experiences as an islander.

[Delphine · Rating 3 out of 5]

Impressie van het leven op het Schotse eiland Mull, door beeldend kunstenares en schrijfster Miek Zwamborn.

Zwamborn woont en werkt al jaren op Mull, samen met haar levensgezel (in het boek steevast als 'R' aangeduid). Onderling is het resultaat van haar verlangen om diep in het landschap aan de baai van Knockvologan op te gaan. Zwamborn is een scherp observator en eindeloos gefascineerd door de aanwezige fauna en flora. Die fascinatie resulteert in een grillig boek, met een vorm die de variëteit en levendigheid van het landschap weerspiegelt. Hier geen rechttoe rechtaan proza, maar brieven (ook aan zeewier!), gedichten, foto's, tekeningen en essays.

Het resultaat kan helaas maar matig bekoren. Onderling is voor alles een egodocument dat krampachtig probeert om objectief te beschrijven. Dat levert behoorlijk wat afstand op tegenover de lezer, die hier een ietwat overbodige derde partij lijkt te zijn. Heel wat interessante zaken - dat recyclen een gegeven is op zo'n eiland - blijven onderbelicht. De hoofdboodschap blijft natuurlijk overeind: dat zorg dragen voor de natuur belangrijk is, en dat je daarvoor niet per se naar een afgelegen Schots eiland hoeft te verhuizen.

[Moira Macfarlane · Rating 5 out of 5]

Aan dit boek klopte voor mij alles... de afwisseling in tekst, afbeeldingen, vormgeving, papier 🥰 Ze schreef over en met het eiland. Prachtig!

Veel nieuwe dingen gelezen en geleerd ook.

'Soms prik ik blind een punt op de kaart en probeer daar zo dicht mogelijk bij in de buurt te komen, maar verder heb ik het afgezworen om van tevoren te bepalen waarheen ik ga. Niet ik, maar het weer, de bodemgesteldheid, het getij en het daglicht bestemmen de route en duur van een verkenning. Ik laat me leiden door ruimte die opent of sluit. Steeds beter kan ik inschatten of ik ver genoeg gevorderd ben, maar vaak nog gaat het mis. Dan beland ik in dicht struikgewas, zak weg in zompig veen of glijd uit op rotsen.'

Voor een inkijkje & een paar eigen foto's: https://www.instagram.com/p/C5JGc5RIo2u/

[Anke Cuijpers · Rating 4 out of 5]

Mull is een klein eiland aan de Schotse kust. Het is de plek waar Miek Zwamborn sinds een aantal jaren met haar levensgezel leeft en werkt. Mull is, om het met de woorden van de auteur te zeggen, een plek waar je je arm in het veen kunt steken en hoe je zo de warmte van de tijdlagen letterlijk kunt voelen. Zwamborn, behalve schrijver ook kunstenaar en vertaler, maakte van Onderling een prikkelend en hybride samenspel van dagboeknotities, tekeningen, foto`s, gedichten, plattegronden en brieven. Het ritme dat ze heeft aangebracht in de taal en de afwisseling van beeld en woord, is het werk van een dichter. Er wordt betekenis aan kleine vondsten toegedicht, alles wordt minutieus bekeken en onderzocht. Ze maakt daarmee iets zichtbaar van wat we in dit tijdperk van zintuiglijke verarming aan het verliezen zijn. Onderling is een rijke ontdekkingstocht.

[Natacha Glautier · Rating 3 out of 5]

Bijzonder boek. Prachtige foto's, heel mooi gedocumenteerd en fijne gedichten. Onderzees p139 en lutra lutra van Juliet Antill p159 zijn mijn favorieten.

Lutra lutra
Dit weet ik: dat de otters van de kust gemakkelijk bij zoetwater moeten kunnen
om daar het zout van hun vacht te spoelen
na het vissen. Anders dan de spekkige,
lummelende zeehond, moet de otter het hebben
van diep in zijn pels gevangen lucht. Zout
kleeft aan, vormt plakken, belemmert het vasthouden

van warmte. Ik heb ooit een otter zich zien wassen
in een door mos omrand bosplas
zonder dat zij gezelschap vermoedde. Toen
haar lichaam gevaar vertaalde, veranderde ze
van aal in hond, vluchtte, wegduikend,
in het rododendron-struikgewas,
haar staart, bij de terugtocht, een zwaard.

[Marco van der Most · Rating 5 out of 5]

Intense beleving van alles wat leeft in de grond, op de grond, boven de grond en naast de grond (in de zee dus) van het Schotse eiland Mull. Miek Zwamborn laat op prachtige wijze en met veel gevoel voor detail zien hoe complex en onderling verbonden al het leven is. Haar eigen leven op Mull verweeft zich elke dag meer met de elementen, de seizoenen en haar omwonenden. Als lezer besef je steeds opnieuw hoe fragiel de balans is tussen genoeg voedsel en tekorten, de natte kou en de warmte, tussen zelf willen doen en samenwerking.

[Alice Bremmer · Rating 4 out of 5]

Prachtige observaties, tekeningen, gedichten (sommige heel mooi, andere iets minder) van natuur en geschiedenis rond Mull

[Els · Rating 4 out of 5]

Voor iedereen die Mull heeft bezocht een echte aanrader. Ik kreeg heimwee naar de stranden vol wier, de schapen, het licht en zelfs de wind.

[Piet · Rating 4 out of 5]

Mijn leeservaring: https://bit.ly/3Pdq36T

[Jildou Straat · Rating 4 out of 5]

Heel mooi! Bijzonder! Werd onderdeel van Mull al lezende.

[Esselyn · Rating 4 out of 5]

Mooi gevoelig boek over het leven op een Schots eiland en meebewegen met de natuur.
Iets te poëtisch voor mij af en toe

4,5 ⭐️

[Heilke · Rating 4 out of 5]

Een interessante evenwichtsoefening tussen cultuur en natuur

[Veerle Quartier · Rating 5 out of 5]

Een mooie versmelting van beeldende taal, foto’s, tekeningen, gedichten …..

[Peter Zomer · Rating 4 out of 5]

A true gem. Quite a stunning piece of Dutch nature writing. And a romanticist's dream of intense contact with nature. The book offers a colourful, kaleidoscopic picture of the landscape of the Scottish isle of Mull, where the author has moved to. Through the years, she becomes part of it, and, slowly, a member of the local society. Every detail of her life is described with genuine enthusiasm and love, stones, mammals, kelp, fish, whales, birds, plants, but also old traces of ancestors, soil, human inhabitants and their ways of life, kayaking, etc. etc. This is a truly poetic ode to her new home. What if all of us could depict our home like she does it...