Eine große Sturmflut verwüstet das idyllische Maassluis, den Ort von Maarten ’t Harts Kindheit. Während viele das Städtchen verlassen, lässt sich dort ein neuer Lehrer nieder. Die junge, mittellose Clazien verliebt sich tragisch und verlässt ihren Mann für ihn. Die Neuentdeckung eines wundervollen Romans des niederländischen Romanciers! In »Unter dem Deich« erinnert sich Maarten 't Hart an sein Maassluis der 50er Jahre, an ein Kindheitsparadies, wie es nicht mehr lange existieren würde: Die alten Häuser unter dem Deich sollen abgerissen werden, viele Menschen drohen ihr Zuhause zu verlieren. In diesem Viertel wohnt auch die begabte junge Clazien, die aus ärmlichen Verhältnissen stammt und keine höhere Schule besuchen kann. Als Aushilfe in einem kleinen Lebensmittelladen lernt sie den stillen Piet Hummelmann kennen und beschließt, bei ihm zu bleiben. Die beiden heiraten, doch Claziens Sehnsucht nach gesellschaftlichem Aufstieg lässt sich nicht für immer unterdrücken. Als sie Jan begegnet, einem Lehrer, der neu in die Stadt kommt, sieht sie in ihm einen Geliebten und Seelenverwandten. Sie verlässt Piet und glaubt, es endlich geschafft zu haben. »Unter dem Deich«, der in den Niederlanden erstmals 1988 erschien und dort neu aufgelegt große Aufmerksamkeit genießt, entführt uns in eine längst ungegangene Welt und erzählt die tragische Geschichte der amourösen Irrungen und Wirrungen einer rastlosen Frau.
Maarten ’t Hart made his debut under the name Martin Hart with the novel Stenen voor een ransuil (Stones for a Long-Eared Owl, 1971). He studied biology in Leiden and worked as an ethologist at Leiden University. One of the most important themes in his oeuvre is his childhood in a Calvinist community and his distancing himself from it. His passions for nature and music also constantly crop up in his work. ’t Hart broke through to a wide audience with his melancholy novel about meeting his teenage love: Een vlucht regenwulpen (A Flight of Curlews, 1978). Many novels, short-story and essay collections later, ’t Hart, with his authentic tone and work which often touches upon the tension between biography and fiction, has grown to be one of the most popular and most translated of Dutch authors. In an interview he said: ‘What I like about literature is that one can show a compressed piece of one’s most intimate self.’ Some of his other novels are Het woeden der gehele wereld (The Fury of the Whole World,1993), a Bildungsroman and a thriller in one, De zonnewijzer (The Sundial, 2002), Lotte Weeda (2004) and Het psalmenoproer (Psalms and Riots, 2006), a historical novel.
Bij herlezing van dit boek, realiseer ik me dat we hier niet zozeer met een roman te maken hebben maar met een sociologisch portret van de gemeente Maassluis in de jaren vijftig van de vorige eeuw, toen Maarten ‘t Hart daar opgroeide. Het thema is het standsverschil tussen mensen die onderaan of bovenaan de dijk geboren en opgegroeid zijn. In Maassluis kun je dat hoogteverschil letterlijk ervaren. In het eerste deel van het boek staan de jeugdherinneringen van Maarten centraal, zoals de Watersnood, de opkomst van de bioscoopfilm en de komst van de AOW. Het tweede deel van het boek heeft als hoofdpersoon en ik figuur een meisje dat in de volksbuurt opgroeide maar goed kon leren, terwijl daar rhuis geen begrip voor was. Je kreeg het dan zogezegd hoog in de bol. Een bekend liedje van Louis Davids was in de jaren dertig al, als je voor een dubbeltje geboren bent, wordt je nooit een kwartje. De ikfiguur lijkt zich aan haar milieu te ontworstelen, maar de middenklasse burgerlijke cultuur wordt toch niet echt te hare. Ze voelt zich afgewezen, zeker als haar tweede man met haar beste vriendin gaat flirten. Ze heeft aan een mondain leven in Parijs geroken, maar wordt teruggeworpen op haar vroegere milieu, met heel andere codes. T Hart is geen groot stilist, maar hij weet wel een verhaal te vertellen. Eén slordigheidsfoutje is dat in het eerste deel een man is overleden en daarna weer opduikt. Je begrijpt dan dat je het verhaal niet als een chronologie moet beschouwen.
De tegenstellingen tussen arm en rijk worden in dit boek belicht. Het laat je beseffen dat die tegenstelling niet alleen zit in hoeveel geld men heeft, maar vooral in gewoontes en gedachten. Die verschillen maken het bijna onmogelijk om de afstand te overbruggen. De complexheid van onze menselijke maatschappij wordt hier zichtbaar gemaakt.
De stijle helling van de tijd. 35. Met een vork schepte hij, dat hij, zichtbaar genietend, met zijn lippen van zijn van zijn vork afplukte, waarna hij het langzaam naar binnen zoog. 98. De haan pikte niet, maakte geen geluid, viel alleen maar in mijn armen. Ik viel in zijn vleugels. Doodstil bleven de haan en ik, elkaar omhelzend, midden in het hok staan. 169. Ze had de Sandelijnstraat altijd beschouwd als laatste station voor de afgrond. Nu bleek zelfs de Sandelijnstraat een tamelijk fatsoenlijke straat. Het was of haar de voornaamste reden om ongelukkig, ontevreden te zijn werd ontstolen.
Ik kwam heel lastig in het boek door de erg stoffige proloog. Uiteindelijk vond ik het eerste deel wel prima, niet heel speciaal, maar het tweede deel vond ik echt vermakelijk en interessant. Ik heb de topografische epiloog maar overgeslagen, om het boek zo mooi mogelijk te eindigen.
Another story about a Dutch small town in the 1950 - or actually two stories: first a more general description of typical life in that town (the authors youth as a prototype example) - then a story about a woman who physically escaped the "bad" part of town, lived in the better part - but realized her origin will always determine her thoughts and feelings. I'm not fully convinced about such a general rule.
Dit boek is voor mij heel herkenbaar omdat De Steile Helling, 3 jaar lang, toen ik nog op school zat in Maassluis, mijn dagelijkse martelgang was, vooral omhoog uiteraard. Verder het bekrompen Christelijke milieu, de rijmpjes, de versjes, de omgang, de hiërarchie in de familie, alles heel herkenbaar. Bovendien is Maarten mijn heef.