حدود هزار سال پیش در شهری از سرزمین فرارود، مفتیالثقلین، امام ابوحفص نجمالدین عمر بنمحمد نسفی، یکی از تفاسیر کم نظیر قرآن را نگاشته است، طوری که بیش از صد کتاب در علوم مختلف اسلامی، از این تفسیر یاد کردهاند.
امروز به این تفسیر نیاز بیشتری حس میشود و علت آن، هماهنگی و یگانه کردن صنوف ناهمگون فرق اسلامی است؛ زیرا در این تفسیر هیچ برخوردی بین مذهب اهل سنت و شیعهی اثناعشری نیست. و گفتهاند که او حنفیمذهب و از نظر کلامی اشعری مذهب بوده است.
از منظر وزن و آهنگ موسیقایی عبارات شاید گزاف نباشد اگر بگوییم که نخستین تفسیری است که میتوان گفت طلیعهدار شعر نوی امروز در ایران است. مثل: منم مر شما را رسول امین (فعولن فعولن فعولن فعول) در ترجمة «إنی لکم رسولٌ امین».
1 - سوگند به اسبانِ جنگ، آن دوندگانِ بانگ در گلو افتادگان. 2 ـ آن در دویدن آتش از سنگ جهانندگان. 3 ـ آن به غارت برندگان، به سپیده دمان. 4 ـ آن برانگیزندگان گَرد در آن مکان. 5 ـ آن افکنندگان مر جنگاوران را در میانِ سپاه کافران. 6 ـ سوگند که آدمی [به طبعْ] ناسپاس است و بازدارنده است. 7 ـ و وی بر تنِ خویش گواه است [که طبع خویش را به فعلِ خویش ظاهر کننده است.] 8 ـ و آدمی از دوستی وی مال را بخیلی کننده است. 9 ـ نمی داند که چون بیرون آورده شود آنچه در گورهاست. 10 ـ و پیدا کرده شود آنچه در دل هاست. 11 ـ که خدای ایشان، به ایشان و افعال ایشان و جزای ایشان، آن روزْ داناست.