De trein der traagheid

by Johan Daisne

De naamloze hoofdpersoon uit "De trein der traagheid", een museumdirecteur van middelbare leeftijd, dommelt op een lenteavond in op de trein. Als hij z'n ogen opendoet, stelt hij vast dat al z'n medereizigers in een diepe slaap zijn verzonken. Alles is duister in de onverlichte trein. De behoefte aan een sigaret zet hem ertoe aan z'n coupé te verlaten. In een van de laatste rijtuigen ontmoet hij een oudere man, die zich voorstelt als professor Hernhutter. Ook hij verwondert zich over de slapende passagiers. De twee raken aan de praat en constateren dat hun uurwerken op hetzelfde tijdstip stilgevallen zijn, namelijjk om halfzeven. Enkeel ogenblikken later komt de trein knarsend tot stilstand...

Genres: Fiction, Dutch Literature, Magical Realism, Classics, Literature, Roman, Novels

109 pages, Hardcover

First published January 1, 1950

About the author

Johan Daisne is het pseudoniem van Herman Thiery, een Vlaamse schrijver.

Johan Daisne in de Nederlandstalige Wikipedia

Johan Daisne in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Johan Daisne bij "Schrijversgewijs"

Johan Daisne is the pseudonym of Herman Thiery, a Flemish writer.

Johan Daisne in the English Wikipedia

Reviews

[Marithé VanderAa · Rating 5 out of 5]

Just finished reading this Flemish classic. It's out of print, but my mum managed to find an old copy on a secondhand website. Though extremely short (100 pages -- less, if you'd leave out all the half-blank pages between the chapters), I thoroughly enjoyed reading it. De Trein Der Traagheid is inspired by inertia (Newton's First Law), and extrapolates this principle to life itself. As an object in motion continues to move for a given time after its "motor" or driving force has been cut off, so life seems to momentarily move on after one's death. This book is heavy on symbolism and includes highly philosophical conversations between the 3 characters. I've heard some people complain about its archaic prose, but that didn't bother me at all. It's a chilling story with a haunting finale. And it's about death. I LIKE IT.

[Marc Lamot · Rating 3 out of 5]

Al bij al Daisne's beste werk, al is het maar een kort verhaal. De taal is eindelijk wat zakelijker en minder barok, en het verhaal heeft een zekere samenhang en zelfs een goede pointe. Al gelezen toen ik 16 was, en toen maakt het veel meer indruk. (2.5 stars)

[Lise Delabie · Rating 5 out of 5]

Gewoon mooi, en traag.

[Gert De Bie · Rating 5 out of 5]

Uw meest objectieve review van de dag.

Heerlijk om deze klassieker te herlezen.

Wanneer een museumdirecteur op de trein naar huis in slaap dommelt, ontwaakt hij in een onverlicht rijtuig en zijn alle medepassagiers aan het slapen. Hij dwaalt door de rijtuigen op zoek naar een vuurtje om te roken, tot hij professor Hernhutter ontmoet. Wanneer de trein tot stilstand komt, duikt buiten de energieke student Val op en ontdekken de heren dat hun horloges op hetzelfde uur zijn blijven stilstaan.

Bij mijn eerste lezing 20 jaren geleden genoot ik van de ietwat mystieke sfeer die onderzocht wat er tussen leven en dood zou kunnen bestaan en daar filosofisch over beschouwde. Bij herlezing nu, hou ik nog steeds van de semi-filosofische beschouwingen over het leven en de dood, maar ben ik meer onder de indruk van het idee dat aan de basis van de korte roman ligt: inertie en hoe iets dat in beweging is, dat nog even blijft. Daisne paste dat op het leven zelf toe en wist het te vertalen naar een roman die meer dan 70 jaar na publicatie nog moeiteloos overeind blijft.

Wat een taal, wat een uitwerking, nog eens wat een taal en wat een fijne vertelling. Hopla: heerlijke, doordachte en verfijnde literatuur van de bovenste plank!

[Manon · Rating 3 out of 5]

Oké WOW WAT dat einde??

& ook, Val = main character energy

Favoriete quote:
"Mijne vrienden, we moeten er ons niet meer over verwonderen, dat we hier samen, in onopgehelderde omstandigheden wandelen. Wij zijn van hetzelfde punt uitgegaan. Op hetzelfde ogenblik als u, heb ik vanavond in die trein een gelijkaardige overpeinzing gekoesterd. Op mijn manier, die van de ouderdom, heb ik mij toen, net als u, in een gedachte die als een omarming was, aan het leven, aan de verrukkelijke betekenis van deze werkelijkheid vastgeklemd!" (p. 60)

[Anneleen · Rating 4 out of 5]

"Volgens Kataiëv immers is het leven op zichzelf schoon en heerlijk, afgezien dus van wat men er ook van maakt. Het houdt zijn eigen rechtvaardiging in, zodat men er zich hoe dan ook aan overgeven mag - het breng zelf sowieso wel alles terecht."

Eindelijk nog eens een boek dat aantoont dat een positieve ingesteldheid en een positief wereldbeeld sterk, mooi en belangrijk zijn. Dankje, Daisne.

[Mayk Can Şişman · Rating 4 out of 5]

muazzam bir başlangıç, ardından kademe kademe yükselen bir ikinci bölüm ve sonra da her şeyi derleyip toparlayan final… kısacık bir novella ama oldukça keyifli bir okuma oldu. ilk bölümdeki o gizemli havayı daha çok sevdim tabii. eğer ikinci kısımdaki ‘coşku’ biraz daha ‘sert’ olabilseymiş rahatlıkla beş yıldızı da kapardı benden.

[Niki Vervaeke · Rating 4 out of 5]

Responsieles, Eschatologisch, inchoatief... het zijn slechts enkele woorden die ik even opnieuw moest opzoeken bij het lezen van dit boek.
Het boek vertelt het verhaal van een leraar die, op onbegrijpelijke wijze, samen met twee anderen, in een soort onbestemd land terechtkomt. Zijn fulmineren over het leven, samen met zijn metgezellen, zou ook in deze tijd niet misstaan.
Het soms eerder hoogdravende taalgebruik geeft eigenlijk meerwaarde aan deze bevreemdende ode aan het leven en de schoonheid van dit leven.
Een aanrader, zo uit de jaren '50


http://zoeken.bibliotheek.be/?itemid=...

[alaska · Rating 1 out of 5]

great concept but eh

[Victor · Rating 4 out of 5]

Was vergeten hoe leuk dit boek eigenlijk is. Zo eentje vol symbolen en diepe gesprekken en toestanden, echt zo'n boekbesprekingsboek. Dank dan ook aan mevrouw Lernout om mij dit te leren kennen in tidde xxx

[Robrecht · Rating 4 out of 5]

Dit was zoooo mooi!!!!!! Echt een aanrader om eens op je gemakje te lezen als je twee uurtjes rust hebt :))

[Eva · Rating 3 out of 5]

3,5/5 Ik blijf geïntrigeerd en mooi geschreven maar ben niet omver geblazen, wel een leuke afwisseling.

[Amira Yuldasheva · Rating 5 out of 5]

Wauw, wat een prachtig geschreven verhaal! Het biedt tevens een interessante theorie over de overgang naar het hiernamaals.

[Remco Sleiderink · Rating 5 out of 5]

Ondanks de plechtstatige taal heb ik genoten van dit magisch-realistische verhaal. Ik las het omdat ik binnenkort een bachelorproef over dit boek mag beoordelen. Ik weet helemaal niets over Johan Daisne maar dit voelt aan als een troostrijke mystieke, katholieke tegenhanger van Maarten Biesheuvel. Onze Lieve Vrouw is niet ver weg…

[Orçun Güzer · Rating 5 out of 5]

Rüya ile gerçeklik arasında su gibi akıp giden, tuhaf pırıltılarla dolu, loş bir anlatı. Yurttaşı René Magritte'in resimlerine bakar gibi okudum. Umarım tüm kitapları çevrilir. (Kapakta kullanılan Haluk Çobanoğlu'nun çektiği fotoğraf da ayrı güzel.)

[Evelien Walravens · Rating 4 out of 5]

Ooit koos ik voor mijn leeslijst op de middelbare school voor De komst van Joachim Stiller van Lampo in plaats van dit boek. Het was niet voorhanden toen in de (school)bieb omdat iedereen het wilde lezen, het heeft maar 117 bladzijden, dus ik snap het wel 😉 Maar daardoor is Daisne nog nooit door mij gelezen. Maar dat heb ik nu, na ongeveer 35 jaar goedgemaakt 🙂 Het verhaal gaat over een schrijver die ook lesgeeft aan een school een eind van zijn woonplaats vandaan. Hij zit in de trein naar huis vanaf die school en constateert op een gegeven moment dat iedereen in de trein slaapt en dat het eigenaardig donker is. Op zoek naar anderen komt hij een oudere heer tegen en een jonge student. Als de trein zomaar ergens stopt besluiten ze met zijn drieën uit te stappen en op zoek te gaan naar de bewoonde wereld. Aan het einde van het verhaal wordt de schrijver weer wakker en blijkt hij overlevende te zijn van een treinramp. Sterk staaltje magisch-realisme (net als het boek van Lampo overigens) Schrijfstijl doet wat oubollig aan maar dat mag in een boek dat oorspronkelijk in 1948 is verschenen.

[Geert Buyens · Rating 5 out of 5]

Misschien was het wel dit boek dat als verplichte literatuur in de middelbare school mijn leeshonger aanwakkerde. Sindsdien heb ik het nog enkele keren gelezen, maar ook dat was weer lang geleden. Vandaag, zoveel jaar later, las ik het nog eens in één keer uit. Het viel mij voor het eerst op dat het taalgebruik wel heel oubollig is (dat zegt misschien iets over hoe onze wereld en dus ook taal steeds sneller evolueert), maar het verhaal blijft staan als een oninneembaar fort.

[Seher Andaç]

Yağmurun sesinin içine oturdum ve bir solukta okudum. Müthiş bir okuma anı, tamamen kala kaldığım bir an!
....
Filmi de yapılmış aynı adla. Hemen izlemek için heveslendim ve fekat heyhat:)
Paul Delvaux isimli trenleri ve garları resmeden bir ressamla buluştu yolum nihayetinde:)

[Anne Bergsma · Rating 4 out of 5]

Dit lijkt wel de Vlaamse evenknie van ‘De kellner en de levenden’ van S. Vestdijk. Een trein rijdt door een donker wordend landschap. Een der reizigers ontwaakt uit een sluimer, bemerkt dat al zijn medepassagiers slapen en niet wakker te krijgen zijn. Hij gaat op onderzoek uit en treft een een oudere man, een geleerde, de heer Hernhutter die, een cigaar rokend, uit het venster kijkt. Er is ook een jongeman, een student die niet slaapt. Als de trein tot stilstand komt gaan ze gedrieën op zoek naar de bewoonde wereld en komen ten slotte aan bij een herberg waar ze kleine, maar wonderlijke avonturen beleven. Waar zijn ze in beland? De lezer komt er niet helemaal achter. Daisne schrijft geweldig, de stijl is lichtelijk archaïsch-Vlaams en past wonderwel bij de vertelling.

[Sofie Dhoore · Rating 5 out of 5]

Terecht een klassieker! Ik heb enorm genoten van dit magisch realistisch boek. Met dank aan C voor de juiste benaming van het genre. Ik dacht altijd dat ik niet zo van dergelijke boeken zou houden maar kijk, ik geniet er steeds meer van. Het is ook mooi geschreven, ik merkt dat het boek geschreven is in het midden van de vorige eeuw. Ik hou van die taal en sfeer.

[Lauren Van desteene · Rating 4 out of 5]

I love de Nederlandse taal en dit boekje!

[Luc Dejonghe · Rating 5 out of 5]

Prachtig geschreven, prachtig verhaal.
Een pareltje om te koesteren.

[Ozkan Kose · Rating 4 out of 5]

Hayat ne kadar güzel, yaşadığım için çok mutluyum, en önemsiz anlarda bile bunun farkında olmalıyım, her şey bir anda tersine dönebilir ve her şeye hasret kalabilirim.

[Bart · Rating 4 out of 5]

Een pareltje dat ongetwijfeld ooit nog op de leeslijst secundair onderwijs te vinden was. Recensie (DBNL)

Interpretatie titel

De nachtelijke tocht van de drie protagonisten door het onbekende landschap is symbolisch op te vatten als de kennismaking met het grensgebied tussen leven en dood. Het beeld van de trein, zoals het in de opdracht werd gebruikt, drukt evenwel uit dat bepaalde zekerheden blijven bestaan, ook over de grenzen van leven en dood heen. De trein is een vaak gebruikt symbool voor de levensreis van de mens, en het ligt voor de hand dat Daisne daar ook aan gedacht heeft. Overigens vormt de treinreis ook het kader in de roman Die Stadt hinter dem Strom (1947) van de Duitse auteur Hermann Kasack (1896-1966), een bij uitstek magisch-realistisch werk dat eveneens over het contact van de levenden met de wereld van de dood handelt. Gezien de data van verschijnen kan er moeilijk van rechtstreekse beïnvloeding sprake zijn, maar de sfeer en de thematiek zijn opvallend gelijkend.
Daisne combineert het motief van de trein met het begrip ‘traagheid’. De wet van de inertie komt hierop neer, dat een bepaalde beweging nog eventjes voortduurt wanneer ze wordt stopgezet. Toegepast op het verhaal betekent dit dat de hoofdpersonages nog een tijdlang ‘in leven’ zijn, terwijl ze reeds overleden of anders getraumatiseerd zijn door het treinongeluk.
Op twee plaatsen in het verhaal wordt de wet van de traagheid in verband gebracht met een psychisch automatisme dat door de hoofdpersoon als de ‘inchoatieve reflex’ wordt gekarakteriseerd. ‘Gelijk, luidens de wet der traagheid, een beweging de neiging vertoont om nog heel even voort te duren, ook wanneer, laten we zeggen, de motor werd afgezet, aldus, volgens het psychische automatisme, vertoont een handeling de neiging om reeds te beginnen nog voordat we ze metterdaad uitvoeren.’ (p. 21) Zo vat de hoofdpersoon de situatie samen. Later, wanneer hij samen met zijn gezellen op weg is naar het vooralsnog onbekende, verwijst ook Hernhutter naar deze fysische wet. ‘Wel, veronderstel eens dat men die mechanische wet ook op het leven in zijn geheel mag toepassen. Dan zou dat tot gevolg hebben dat ons bestaan nog heel even in de voorgeborchten van de dood voortduurt, en zulks des te langer naarmate dat bestaan sterker is geweest, naarmate men veel van het leven gehouden heeft, en het nog vurig omhelsd heeft, juist ervoor...’ (p. 68-69) Deze laatste opmerking staat in verband met een ander belangrijk uitgangspunt van deze novelle, zoals we meteen zullen zien.

Thematiek

De novelle handelt dus in de eerste plaats over leven en dood. Beide onderwerpen worden evenwel in een context van filosofische beschouwing geplaatst. Typisch voor Johan Daisne is de beaming van het leven in zijn schoonheid, die minder te maken heeft met uiterlijke verschijnselen dan met innerlijke waarden. Bij de wet van de inertie, zoals ze wordt toegepast op de overgang van leven naar dood, speelt het geluk immers een grote rol, wat ook uit de woorden van Hernhutter blijkt: hoe gelukkiger men heeft geleefd, des te langer duurt het leven voort, ook wanneer het met de dood wordt geconfronteerd. Zo mijmert de hoofdpersoon bij het begin van de gebeurtenissen: ‘[...] wat is het leven schoon, wat ben ik blij dat ik leef, laat ik ook dit alleronbelangrijkste ogenblik toch diep doorproeven, het kan alles zo gauw verkeren, en wat zou ik er dan naar snakken.’ (p. 22-23) Daisne haast zich om deze mogelijk hedonistische stelling meteen te nuanceren en ze, steeds volgens zijn levensfilosofie, om te buigen in de richting van geestelijke waarden. ‘In mijn begrip gaat het echter anders toe: ik voel dat geluk onweerstaanbaar als een voorslag, waarop men zich slechts kan bezinnen door zich eraan te hechten, op straffe van anders, onvoorbereid, niet verder te kunnen schrijden op de weg van beproeving en zaligheid. Pas door het kleine op te gebruiken, meen ik te hebben begrepen, maakt men een uitgang vrij om eens bij machte te zijn in het grotere binnen te dringen.’ Reeds bij deze bedenkingen is duidelijk sprake van een ‘herboren ziel’: hieruit blijkt dat het beschreven avontuur, met name het treinongeluk en de doortocht in het niemandsland tussen leven en dood, een loutering voor de hoofdpersoon heeft betekend.
Belangrijk daarbij zijn de gevoelens van vriendschap en broederlijkheid die de protagonisten innig met elkaar verbinden. Zij zijn niet alleen lotgenoten en reisgezellen, maar zij steunen elkaar ook en houden van elkaar alsof ze elkaar heel hun leven hebben gekend. Broederlijke gevoelens en opmerkingen zijn legio, en wanneer de verteller de dode Val ziet, noemt hij hem ‘mijn jongere broertje’. Bovendien speelt Hernhutter de rol van een ‘broeders hoeder’ en blijft hij opzettelijk achter om de jonge Val te helpen. Volgens het principe ‘nomen est omen’ heet de professor niet toevallig zo. Hij is inderdaad de boodschapper die door God gezonden werd om de anderen te begeleiden op hun moeilijke tocht vol beproevingen. Ook de hoofdpersoon legt die associatie wanneer hij zegt: ‘Professor Hernhutter... 's Heren Hoede...!’ Geplaatst in de context van Daisne's literaire oeuvre, is deze novelle volledig functioneel in haar problematiek van vriendschap over de grenzen van leven en dood heen. In verscheidene andere werken heeft Daisne getuigenis afgelegd van zijn geloof in de fundamentele goedheid van de mens, diens mogelijkheid tot zedelijke vervolmaking en de rol van de vriendschap daarbij.
Niet alleen uit de naamgeving van deze centrale figuur blijkt de grote rol van symbolische situaties in deze novelle. We hebben reeds gewezen op de reis als symbool voor de tocht door het leven. Er zijn de slapende reizigers in de trein die er als dood bijliggen in volslagen duisternis, een duisternis van de dood, waarin evenwel een licht schijnt: het lichtpuntje van Hernhutters sigaar speelt dezelfde rol als het licht van de herberg in het nachtelijke landschap. Dit vormt een oriëntatiepunt dat wordt opgericht door de man wiens naam, via de Moravische Broederschap, verwijst naar het Oosten, ‘naar Bohemen, met zijn gouden poorten op het Morgenland - of inderdaad alle merkwaardige, alle wonderbaarlijke dingen daarvandaan moeten komen’. Ook sterk symbolisch is de overtocht van de sloot, waarbij uitgerekend Val de professor als een volwaardige Charon helpt oversteken.
Het duidelijkst symbolisch zijn de beide verhalen rond het kaartspel, waarbij de afbeeldingen op de kaarten rechtstreeks naar existentiële ervaringen verwijzen. Bij het spel met de kelner krijgt de professor ruitenaas, de kaart van de eenheid en de wedergeboorte. Het is de kaart van de toekomst, maar zij betekent ook dat Hernhutter voor solidariteit en begrip tussen de drie mannen heeft gezorgd. De verteller heeft klaverdrie, de kaart van de geestelijke stabiliteit en het zelfvertrouwen. Door zijn positieve ingesteldheid zal hij van het leven als het ware een beloning ontvangen. Val krijgt hartenvrouw, waar hij schoppenboer had moeten hebben. De vrouw is de ideale geliefde en haar kaart is duidelijk positiever geladen dan de schoppenboer. De hartenvrouw wordt verpersoonlijkt door de dame met wie Val danst en die als een ‘engel van de dood’ fungeert. In werkelijkheid is zij evenwel een verpleegster die in zekere zin waakt over leven en dood.

Voor zover het spel met de kaarten een bewuste symbolische betekenis kan hebben, wordt die overigens aangekondigd door een ogenschijnlijk onbelangrijke vaststelling welke de drie reisgenoten in de herberg doen. Wanneer de kelner sigaren brengt voor de professor, bevat het sigarebandje een tekening die twee driehoeken omgekeerd op elkaar voorstelt: in de tarot het symbool van respectievelijk het geestesleven en het gevoelsleven van de mens.

[Brent Ketels · Rating 4 out of 5]

De trein der traagheid is een fenomenale klassieker. Tijdens het lezen word je echt opgezogen in een kort maar enorm interessant verhaal.

De zinnen versmelten vaak met elkaar wat het lezen ietwat hindert maar voor de rest gaat het vlotjes. Het boek bevat veel mooie beschrijvingen van de meest normale zaken waardoor er verwondering in elk hoekje lijkt te schuilen.

De "plottwist" kun je niet echt een plottwist noemen omdat het makkelijk te voorspellen is maar hier ging de schrijver niet echt voor denk ik. Hij probeerde eerder een intrigerende verhaallijn te vertellen die ons allemaal iets kan bijdragen en dit dan nog eens mooi in te pakken in thematisch inpakpapier.

De hoofdpersonages zijn vooral metaforen voor bepaalde leeftijdscategorieën maar hebben desondanks goed onderbouwde karakters die hen van elkaar onderscheiden. Hernhutter is bijvoorbeeld de oude wijze man die op alles een antwoord lijkt te hebben of er actief naar op zoek wil gaan terwijl Val dan weer veel naïever en impulsiever is maar een hart van goud heeft.

Dit is een erg mooi boek als je van gedetailleerde beschrijvingen en wat surrealisme hier en daar houdt.

[S.Cihan Sönmez · Rating 4 out of 5]

Belçikalı yazarın sihirli bir anlatımı var. 1950'de yazılmış olması büyülü gerçekçilik akımının klasiklerinden biri yapıyor kitabı. Düş/gerçek, ölüm/yaşam, gençlik/orta yaş/yaşlılık hepsini sembollerle anlatan bir çırpıda okunan, karanlık ama şenlikli bir novella.

[Delphine · Rating 3 out of 5]

Intrigerende novelle, waarbij drie treinpassagiers terechtkomen in een vaag niemandsland tussen leven en dood. De beeldvorming is mooi: de drie ontwaken uit hun sluimer terwijl ze aan de schoonheid van het leven denken, en stellen vast dat alle andere passagiers op hun trein in een diepe slaap verzonken zijn.

Ze verlaten de trein en komen terecht in een taverne, waar een onbegrijpelijke taal wordt gesproken en telefoons en uurwerken niet bestaan. De drie mannen vertegenwoordigen elk één levenscategorie: terwijl de jonge student Val danst met een partner, neemt die partner de vorm aan van de respectievelijke echtgenotes van de oude professor en de schrijver van middelbare leeftijd. De professor is zodanig aangegrepen dat hij de taal verliest, terwijl Val een tram met onbekende bestemming neemt.

Waarna de schrijver wakker wordt in een noodhospitaal: tijdens een treinramp is hij gewond geraakt, verkeert de professor in shock en is Val omgekomen.

Mooie allegorie!

[De Ongeletterde · Rating 2 out of 5]

Jazeker, Johan Daisne heeft in dit boek mooie zinnen geconstrueerd, gebruikt ongebruikelijke (en ietwat in onbruik geraakte woorden) en daarmee doet hij mijn innerlijke thesaurus veel plezier, maar raken deed "De trein der traagheid" me niet. Het is ook niet dat dit magisch realistisch verhaal niet interessant is en niet goed is opgebouwd. "Technisch" vallen weinig opmerkingen te maken over dit boek maar wat het voor mij miste, was ziel. Je raakt als lezer moeilijk geraakt als je zinnen moet herlezen, vaak zelfs. De mooie, zwierige zinswendingen en -constructies tonen veel métier maar het begrijpend lezen wordt er niet meteen door bevorderd. En zo blijft een mooi geschreven maar té afstandelijk boek over...

[Anouk van Sas · Rating 5 out of 5]

Door Daisnes archaïsche taalgebruik heen ontluikt zich een intrigerend, zelfs verslavend, verhaal dat je in één ruk uitleest. Het is een kort boek, maar juist door deze beperkte lengte wordt het ontdaan van onnodige bijzaken, terwijl het nog steeds creatief en speels leest. Existentiële vraagstukken worden in een meeslepend jasje gestoken en de symboliek van de titel krijgt in de slotpagina’s een diepere betekenis. Een prachtig stukje literatuur!

[Gerike · Rating 5 out of 5]

Erg mooi boek!! Ik had deze tien jaar geleden ook al eens gelezen, maar was toen te jong om het te begrijpen op het niveau waarop ik het nu begrijp. Het verhaal is mooi en ik houd zelf ook van het oudere taalgebruik.

Extra leuk is dat mijn vaders handgeschreven samenvatting van de middelbare school ook nog steeds opgevouwen in het boek zit :)