Der Ohrenzeuge: Fünfzig Charaktere

by Elias Canetti

Der Ohrenzeuge - bk1527; Fischer Verlag; Elias Canetti; pocket_book; 1983

Genres: Fiction, German Literature, Nobel Prize, Short Stories, Bulgaria, Classics, Literature

98 pages, Paperback

First published January 1, 1974

About the author

Awarded the 1981 Nobel Prize in Literature "for writings marked by a broad outlook, a wealth of ideas and artistic power."

He studied in Vienna. Before World War II he moved with his wife Veza to England and stayed there for long time. Since late 1960s he lived in London and Zurich. In late 1980s he started to live in Zurich permanently. He died in 1994 in Zurich.

Author of Auto-da-Fé, Party in the Blitz, Crowds and Power, and The Voices of Marrakesh: A Record of a Visit

Reviews

[Andrew]

Long before David Foster Wallace was briefly interviewing some hideous men, a hideous man in Austria (look up Canetti, he looked like John Bolton after a nasty coke bender, his 'tache be-powder'd) wrote a serious of character sketches that have that same sense of wit, that same pairing of brevity and brutal realism, and remain funny, bitchy, and completely relevant decades after the fact. The difference is that DFW's sketches are grounded in grotesque crushed-up-box-of-Cocoa-Puffs realism. Canetti, working in the tradition of Kafka, aims for the abstract.

[Greg · Rating 3 out of 5]

Individually I liked these stories, reading them one after another though they get a little tiresome. I'd like to say that they are Kafka-esque, but not in the way that the term is usually used, rather they are like his very short pieces, the really good stuff that he wrote (in my opinion). These could stand along side the characters of Kafka's like the Hunger Artist, or the Hunter Gacchus (spelled so wrong, too lazy to look up how to spell it). Sort of like his parables in ways too.

[Vuk Vuckovic · Rating 5 out of 5]

50 karaktera - zanimljivih i bizarnih i uvek spremnih da budu očajni i prenaglašeni - što jedan karakter tj. karakteristika i jeste ako se dovoljno dugo i potpuno samostalno posmatra.

Kapiram da je svaku priču mogao na sedam dana da objavi u nekom nedeljniku i da za godinu dana ima celu knjjigu. Bila bi to jako dobra novinska književnost.

Zanimljivo bi bilo napraviti neku uporednu studiju karaktera kod Teofrasta i u ovom Kanetijevom delu, ali Teofrast nam govori o karakterima i osobinama ljudi generalno, a Kaneti nam priča o karakterima ljudi kao zanimanjima - što u diktatorskim društvima često može da postane slučaj.

Osim toga, zanimljivo je videti i kako stoje Priče o zanatima u odnosu na Kanetijeve Karaktere i mislim da bi tu moglo da se nađe dosta sličnosti, samo što je Kanetijev humor satiričniji i oštriji, dok je Ćosićev čio, vedar i ponekad blago melanholičan (Teofrast - opisao ovaj karakter)

Vidim da je knjiga poprilično loše ocenjena i da se ljudi žale da su priče pojedinačno zanimljive, ali da postaje zamorno kad se čitaju sve odjednom - pa, jbt, nemojte onda da čitate sve odjednom - nije svaka knjiga za gutanje o kom nam toliko pričaju bukstagrameri i bukstagramerke.

[الهام مقدم راد · Rating 3 out of 5]

مسئولان بنیاد نوبل در سال 1981 نمی‌دانستند خبر دریافت جایزه‌ی برنده‌ی نوبل ادبیات آن سال را به سفارت‌خانه‌ی چه کشوری اعلام کنند: سفارت بلغارستان، اتریش، سوئیس، انگلیس یا آلمان ؟

برنده، الیاس کانه‌تی Elias Canetti بود. (در مورد املای درست کانه‌تی و نه کانتی فعلاً به ویراستار نشر مرکز اطمینان کردم.) یهودی نویسنده‌ای بسیارخوان، چندفرهنگی و چندرگه با چشمی تیزبین و شامه‌ای تیز برای درک موقعیت‌ها و تفاوت‌های اقوام و ملیت‌های مختلف. نویسنده‌ای در آمد و شد میان فرهنگ‌های مختلف و در دل زبان‌های مختلف که در نهایت زبان آلمانی را برای نوشتن برگزید.

مقاله‌نویس، رمان‌نویس، طنزنویس و گزینه‌گویه‌پرداز قهاری که در خواندن و نوشتن فراتر از مرزهای جغرافیایی و فرهنگی ایستاده بود، نوبل را هم درست به همین دلیل، برای آن‌ که نوشته‌هایش با جهان‌بینی گسترده، ایده‌پردازی و قدرت هنرمندانه مشخص شده‌اند، برد.

کتاب «شاهدِ گوشی؛ پنجاه شخصیت» Ear Witness: Fifty Characters از این لحاظ شباهت زیادی به خود او دارد. چون موضوع کتاب در تقاطع ادبیات، فلسفه، جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی ایستاده است. تصور کنید کسی بخواهد انسان‌ها را مطابق رفتارها و خصلت‌های فردی و اجتماعی‌شان دسته‌بندی کند؛ با ویژگی‌های هر گروه یک شخصیت نمادین بسازد و با بیان بسیار ظریفی از طنز و گروتسگ‌وار داستان کوتاهی از آن شخصیت تعریف کند.

این ایده اولین بار توسط یکی از شاگردان ارسطو به کار گرفته شد. تئوفراستوس طبق روشی که ارسطو برای مشاهده و طبقه‌بندی موجودات به کار گرفته بود، تمثال‌هایی اخلاقی از انسان‌ها می‌سازد و با سبکی زنده در یک رساله‌ی کمیک به نام «طبایع» می‌نویسد که بی‌بهره از گوهر مضحکه و طنز نیست. او خصوصیات روحی انسان‌ها را به حدود سی مقوله تقسیم می‌کند که هدفش نشان دادن ساده و سرراست صفت‌ها و سنت‌های اخلاقی رایج برای آدم‌هاست. البته او به هیچ عنوان بنا ندارد شخصیت آدم‌ها را تصحیح کند و بهبود بخشد، چون باور به محال بودن چنین اقدامی در یونان امری مسلم و بدیهی بود.

به همین سیاق، کانه‌تی با دقت علمی و کم‌نظیر به رده‌بندی شخصیت‌های انسانی زمان خود می‌پردازد. این کار در سنت ادبیات آلمان سابقه ندارد و از این جهت کار او بدیع و نوآورانه است. هدف نویسنده آشنا کردن خوانندگان با چنین عیوب شایعی است تا در پی آن مخاطب انتظار وقوع رفتار یا واکنشی را از طرف مقابل داشته باشد و از بروز آن تعجب نکند. البته او ادعای ارائه‌ی متنی فلسفی هم ندارد. همین طور در کسوت اندرزگوی اخلاق یا موعظه‌گر ظاهر نمی‌شود؛ بلکه فقط به گونه‌ای طنزآلود، ناشایسته‌های زمان خود را توصیف می‌کند. کانه‌تی نویسنده‌ای مدرن و امروزی است؛ بنابراین خبری از برچسب مطلق زدن و داوری اخلاقی و توصیف موعظه‌وار از فلان عادت ناپسند آدم‌ها در کتابش نیست.

او شخصیت‌های خودش را با عادات ناپسندشان سر و سامان می‌دهد؛ ولی آن عادت‌ها را به صورت منطقی و ذاتی به آدم‌ها نسبت نمی‌دهد. حرفی هم از اصلاح نمی‌زند. از آن جایی که او کافکا را بزرگترین درون‌کاو قدرت می‌داند و او را استاد و سرچشمه‌ی الهام خود می‌نامد، شخصیت‌های او به غایت کافکایی، تک‌افتاده و منزوی‌اند. به نظر او نویسنده باید شهامت نوشتن درباره‌ی سقوط آدم‌ها را داشته‌ باشد. شاید به همین جهت شاهد گوشی اثری منسجم و یکپارچه نیست و می‌توان جستار مربوط به هر شخصیت را جداگانه خواند.

نام کتاب از مشاهده‌گری دقیق یعنی کاری که یک شاهد عینی می‌کند گرفته شده است. منتها برای کانه‌تی نیروی شنیداری اهمیت دارد نه دیدن چهره‌ی افراد. چون زبان در فضایی آوایی و آکوستیک کار می‌کند و زبان وجه انسانی و متمایز‌کننده‌ی اوست. از این لحاظ او در مقابل سنت تفکر اروپایی قرار دارد، چون ایده‌ها از زمان افلاطون همواره دیده می‌شدند نه این که شنیده شوند. این است که با ساختارشکنی کانه‌تی این‌جا ما با شاهد گوشی به جای شاهد عینی مواجهیم.

نکته‌ی مهم دیگر استفاده از تکنیک مبالغه‌ی دقیق است که اگر چه هر شخصیت با یک ویژگی ناپسند معرفی می‌شود ولی در انتها به نقیض خودش استحاله می‌یابد و سر آخر مشخص می‌شود که عمل و رفتارش ضد آن ویژگی است.

البته هیچ انسان واقعی فقط یک عیب ناپسند ندارد. کانه‌تی جایی گفته: «یکی از دوستان همسرم خودش را در هفت تا از این سیماچه‌ها پیدا کرده ولی من خودم به شخصه در بیست‌تایشان خودم را می‌یابم.»

برخی از شخصیت‌هایی که در کتاب ابداع و توصیف شده‌اند عبارتند از: شاه‌شناس، ناکامیاب، خدعه‌گر، کاغذ‌خور، نام‌لیس، قهرمان‌نواز، به خود هدیه‌دهنده، افکنده بانو، رومیزی‌پرست، اشک گرم کن، کورمرد، کلان‌سودا‌گر، نازک‌بو، لاش‌انداز، آوازه‌سنج، گره‌گفتار، نارس‌کلام، تلخ‌پیچ، آلاف‌اولوفی، خانه‌خوار، آسیب‌خورده و ... و در ادامه بخش‌هایی کوتاه از یکی دو روایت کتاب را مرور کنیم:

- «کورمرد» به چیزی که نشود از آن عکس گرفت باور ندارد. او به خاطر دوربینش دور جهان می‌گردد. از نظر خودش هیچ چیز دور براق و به اندازه کافی عجیب نیست چون همه چیز را برای دوربینش می‌خواهد‌. از عکس‌هایی که گرفته چیزی را نشان می‌دهد و مادام که نتواند چیزی را به دیگران نشان بدهد خودش هم نمی‌داند کجا بوده و چه کرده است.

با این شخصیت نویسنده توضیح موثری در مورد شب‌های عکسی ارائه می‌دهد، رسمی که در دهه‌ی هفتاد میلادی وجود داشته که در آن عکس‌های تعطیلات را روی دیوار به نمایش در می‌آوردند. در حالی که هر مهمانی گوشه‌ای در پناه تاریکی برای خودش چرت می‌زد. این طور جشن‌ها، سکوت‌ها، درخشش‌ها و توضیحات و پیشنهادها شعف زیادی به صاحب عکس و مهمانی می‌داد و این پاداش کوری تزلزل‌ناپذیر در تمام طول سفرش بود.... شما یاد اینستاگرام نمی‌افتید؟



- آقای «نارس‌کلام» هم‌زمان سوار کفش یخ‌بازی حرف هم می‌زند و پیشاپیش رهگذرها راه می‌رود. کلمات از دهانش می‌افتند. عین فندق‌های بی‌صدا سبک هستند؛ چون پوک‌اند و توخالی. ولی شمارشان تا بخواهی زیاد است بعد از هزار فندق بی‌صدا یکی مغزدار از کار در می‌آید؛ ولی این یکی هم کاملاً اتفاقی است. شروع به حرف زدن که کرد هیچ توفیری به حالش ندارد که چه بگوید؛ با پلک‌هایش علامت می‌دهد که حرف‌هایش ادامه دارد و هنوز به آخر نرسیده و آن قدر طولانی می‌شود که طرف مقابل امیدش را از کف می‌دهد و گوش می‌سپارد. نارس‌کلام محض دست‌گرمی بستگانی دارد. ولی اذیت می‌شود که پیوسته نو نمی‌شوند، ترجیح می‌دهد اگر می‌توانست همه‌شان را با آدم‌های تازه‌تر تاخت بزند که هر چه دل تنگش بخواهد بتواند دوباره برایشان بگوید.



- خانم «دار و ندار» با اشتیاق همه چیز را کنار هم جمع کرده است. این زن با پول مراوده‌ای دقیق تیمارگر و ظریف دارد. مراقب اوست تا چیزی برای پولش دست و پا نکند خود لب به لقمه‌ای نمی‌زند ... هیچ مراوده‌ای با همسایه‌ها ندارد چون آن‌ها با رفت و آمد خود باعث فرسوده شدن درگاه در خانه‌اش می‌شوند ... و هنوز پا به اتاق نگذاشته به اموال آدم خسارت می‌زنند.

دریغ است اگر از ترجمه‌ی خوب و دقیق علی عبدالهی گفته نشود. پیداست که کلمات و مفاهیم ابداعی کانه‌تی در این کتاب معادل فارسی نداشته‌اند و مترجم ناچار بوده موازی با نویسنده به ابداع در زبان فارسی دست بزند. تلاش او با حفظ لحن سرد و گزنده‌ی روایت‌ها در حد قابل قبولی کتاب را خواندنی کرده است. پیداست که کار ترجمه‌ی چنین کتابی از آلمانی و مقابله‌اش با ترجمه‌ی انگلیسی هر چند حجم کتاب کم است، ولی دردسر و دشواری کم نداشته است.

[Xavier Roelens · Rating 4 out of 5]

Toen ik begon te lezen, gleden de zinnen langs mij heen. Tot ik herbegon. Trager las. Luidop las. Toen voelde ik de kracht van deze vijftig portretten. Vijftig (vaak) onhebbelijkheden die met liefdevolle knipogen tot mensen uitgroeien die je voor je ziet. Mensen zoals de papierzuiper:

De papierzuiper leest ieder boek, het geeft niet wat voor, als het maar moeilijk is. Hij is niet tevreden met de boeken waarover men algemeen spreekt; ze moeten zeldzaam en vergeten zijn, moeilijk te vinden. Hij heeft eens een heel jaar naar een boek gezocht omdat niemand het kende. Heeft hij het eindelijk, dan leest hij het snel, begrijpt het, onthoudt het en kan er ieder moment uit citeren. Op zijn zeventiende zag hij er precies hetzelfde uit als nu op zijn zevenenveertigste. Hoe meer hij leest, hoe meer hij zichzelf gelijk blijft. Iedere poging hem met een naam te overbluffen, moet mislukken; op ieder terrein is hij even goed onderlegd. Er is altijd genoeg dat hij nog niet kent, dus hij heeft zich nooit verveeld. Maar wát hij nog niet kent zegt hij niet, anders haalt iemand hem misschien in met lezen.

[Zohreh Samiei · Rating 3 out of 5]

در واقع امتيازم به اين كتاب ٣/٥ هست!
در بيشتر شخصيت هاي اين اثر كمي از خودم را ديدم، شخصيت هايي با منتها اليه صفتي خاص !

[Vishal · Rating 3 out of 5]

50 interesting - if slightly bizarre - satirical character studies. I couldn't wrap my head around most of them; a bit like Kafka, but more humourous and droll.

I've worked in market research jobs where I had to 'profile' and 'archetype' consumers; I guess if I never feared about getting fired I'd feed something like this to a client and watch the fun unroll!

[Alejandro Teruel · Rating 3 out of 5]

El Testigo Oidor es una colección de cincuenta bosquejos de "caracteres" humanos en el estilo breve y críptico de antiguos bestiarios fabulados y fabulosos. Aquí aparecen criaturas grotescas pero reconocibles como el Lamenombres:

Se acerca con descaro y aferra al Nombre. Cuando lo ha lamido un rato de arriba a abajo, le hace una foto.

el Tientahéroes que:

...merodea en torno a los monumentos y tira de sus pantalones a los héroes

la Inventada que:

...es inalcanzable, la Inventada se entrega fácilmente. Promete más de lo que cumple y cumple más de lo que promete. Revolotea, se queda quieta. No habla, lo que dice es inolvidable. Es descontentadiza, se dirige a cualquiera. Es pesada como la tierra, ligera como un soplo.

el Nuncadebe que:

...se desplaza saltando como el caballo del ajedrez y no tiene dirección. Olvida donde está para no poder decirlo. Si alguien lo para y le pregunta por una calle, contesta: "No soy de aquí". Pero ocurre que no solo es extranjero allí, sino que lo es en todas partes.

Como bien comenta Juan José del Solar, el traductor y estudioso de Canetti quien ubica esta obra en la tradición iniciada por el griego Teofrasto y en la que destacan autores como Ben Jonson, e Ítalo Calvino modulador del registro hacia las urbes en Ciudades invisibles:

Lo que atrae a Canetti de los caracteres es su variedad y su riqueza. Lo que, por el contrario, lo repele es su enquistamiento: el hecho de que, entre los innumerables caracteres que cada ser humano contiene dentro de sí, solo uno prevalezca. Lo monstruoso de la mayor parte de los caracteres dibujados por Canetti consiste en su exclusividad; consiste en la tiranía que sus rasgos son capaces de ejercer sobre la diversidad potencialmente infinita de lo humano, sobre su prodigiosa aptitud para las metamorfosis.

[Etienne · Rating 2 out of 5]

Un exercice de style dont les fans de stylistiques se régaleront peut-être, mais pour m'a part, j'ai trouvé que juste du style, juste un exercice, de nom et de jouer avec les mots, et bien ce n'est pas suffisant pour me faire apprécier un livre. Le style et la maîtrise de la langue sont bien utilisés et méritent d'être souligné, mais c'est tout.

[Michael · Rating 3 out of 5]

Eine recht kurze Schrift mit 50 satirischen Charakterbildern; meine Favoriten: Der Blinde, Der Papiersäufer, Die Versuchte, Die Geworfene und Der Leidverweser. Warum? Weil man vieles doch wiedererkennen kann.

[Celil · Rating 4 out of 5]

Keşke ömrü vefa etseymis de, her biri için roman yazmak projesini tamamlayabilseymiş. Sultankolik, fazla oryantalistti. Onun dışında hepsi, günlerce gerçekliğini yitirmeyecek tazelikte. Payel'in baskısı çok tatlı, o sayede yanınızdan ayırmak istemiyorsunuz.

[Dan · Rating 4 out of 5]

Sadly the (danish) version I read is not available on good reads, featured drawings of each character by Michael Kvium, which gave an extra dimension to the strange creations of Canetti's mind.

[Bahman Bahman · Rating 2 out of 5]

آقای «نارس‌کلام» هم‌زمان سوار کفش یخ‌بازی حرف هم می‌زند و پیشاپیش رهگذرها راه می‌رود. کلمات از دهانش می‌افتند. عین فندق‌های بی‌صدا سبک هستند؛ چون پوک‌اند و توخالی. ولی شمارشان تا بخواهی زیاد است بعد از هزار فندق بی‌صدا یکی مغزدار از کار در می‌آید؛ ولی این یکی هم کاملاً اتفاقی است. شروع به حرف زدن که کرد هیچ توفیری به حالش ندارد که چه بگوید؛ با پلک‌هایش علامت می‌دهد که حرف‌هایش ادامه دارد و هنوز به آخر نرسیده و آن قدر طولانی می‌شود که طرف مقابل امیدش را از کف می‌دهد و گوش می‌سپارد. نارس‌کلام محض دست‌گرمی بستگانی دارد. ولی اذیت می‌شود که پیوسته نو نمی‌شوند، ترجیح می‌دهد اگر می‌توانست همه‌شان را با آدم‌های تازه‌تر تاخت بزند که هر چه دل تنگش بخواهد بتواند دوباره برایشان بگوید.

[Volkan Oktar · Rating 3 out of 5]

yazarın isimlendirdiği 50 karakterin tanımlamalarını okuyacaksınız. ferhanşensoyvari isimlendirmelerden bazıları: gözyaşıbağımlısı, hasarlatazelenen, erteleyici, herşeyzede, katiyenolmazcı

laftaşıyıcı bölümğnde tatsız bir tesadüf: "İşten çıkanlacaksınız." Adamın benzi atar. "Ne zaman?" diye sorar ve "Neden?” Bana bir şey demediler." "Gizli tutuyorlar. Size son anda söyleyecekler. Sizi uyarmak boynumun borcuydu. Ama benden duyduğunuzu kimse bilmesin." Ardından, ele verilmesi halinde olacak korkunç şeyleri uzun uzadıya anlatır, kurban daha kendi başındaki tehlikeyi ölçüp biçecek zaman bulamamışken laftaşıyıcıya, sadık dostuna, üzülür. :)

[Lee Klein]

Overly aware of language oddities through the first few dozen pages, as though the translator isn't all that fluent in one or both of the languages he's working with. I've had trouble reading this translator before TBH -- his translation of Joseph Roths's The Radetzky March was the first translated novel I read where I was distracted by clunkiness and couldn't believe the novel was deemed good, found another translation (by Michael Hoffmann), and read a gorgeously phrased masterpiece. I've never been a huge Canetti fan, either, but maybe that's not Canetti's fault.

[Bengü Üçüncü · Rating 5 out of 5]

wonderful book

[Петър Керкелов · Rating 3 out of 5]

Witty character scetches presented as dictionary entries.
Painfully acurate some of them.
Boring nonetheless.

[Nariman Amini · Rating 4 out of 5]

نویسنده سعی دارد رذایل اخلاقی را با ساختن یک شخصیت که دارای آن هاست به تصویر بکشد و سعی کند نشان دهد که رذایل چگونه باعث آزار دیگران می‌شود

[Conrad · Rating 4 out of 5]

Poetic, cryptic, well-observed. I'll read anything Canetti's written but this short volume is not really like anything else of his.

[Maren · Rating 5 out of 5]

Nachtrag

[BuffMermaid · Rating 1 out of 5]

Pointless.

[Vera · Rating 2 out of 5]

Of er recht gedaan is aan de poëtica van de schrijver? Er veel verloren is gegaan in de ‘verouderde’ vertaling? De tweetalige inhoud, Nederlands-Duits, doet dat vermoeden.

[David Ramirer · Rating 3 out of 5]

die 50 charaktere, die elias canetti in diesem buch erfindet und beschreibt, lassen mich weitgehend ratlos zurück.

jede der miniaturen wartet mit geschliffener (wenngleich bisweilen lähmend redundanter) sprache auf, die trotz ihrer kleinen form manchmal ganze lebensentwürfe offenlegen können. canetti versucht nicht, tatsächliche typisierungen vorzunehmen, enthebt vielmehr seine figuren vom beginn weg in abstrakt surreale sphären, die den spaß leider ein wenig eintrüben, für mich zumindest. ich hatte etwas erdgebundene beschreibungen erwartet, canetti zelebriert eine zu sehr vergeistigte form der beobachtung, der das fleisch weitgehend abgeht. wenn es manchmal durchblitzt, wird es gleich wieder in dichten sprachnebel gehüllt, das kühlt den text merklich ab.

was mich am meisten befremdet: trotzdem die 50 charaktere sehr unerschiedlich sein müssten, werden sie durch die immer gleiche art der umsetzung und betrachtungsweise sich immer ähnlicher - als ob die einzige änderung die proportion ist, bei gleichbleibender ausleuchtung eines portraits.
das lesen des schmalen bändchens macht vergnügen, weil canetti wirklich sehr schöne ideen hat. die endgültige FORM aber, die hat er bei diesen portraits für mich nicht gefunden: denn unter dem mikroskop seiner sprache verschwindet der wirkliche charakter, den man auch spüren kann, man sucht ihn: aber er verweht.

[Arni · Rating 3 out of 5]

Earwitness is like a modern version of Theophrastus' Characters. 50 allegorical character-type sketches written in an elegant prose with some poetic leavening. Lots of wonderful insights and "aha" moments when you recognize friends or relatives and, even better, yourself. Most definitely has made me interested in reading more by Elias Canetti.

[Tom Lichtenberg · Rating 5 out of 5]

Canetti didn't earn the Nobel Prize for Literature for this book, and yet it's my favorite of all his works, even more than the astonishing 'Crowds and Power'. This is simply great literature, remarkable writing and character-capturing. It's also very funny.

[Anthony · Rating 3 out of 5]

these were a lot of fun--the home-biter gave me the giggles. thanks, lia :-)