Alibis: Essays on Elsewhere

by André Aciman

A Boston Globe Best Nonfiction Book of 2011Celebrated as one of the most poignant stylists of his generation, André Aciman has written a luminous series of linked essays about time, place, identity, and art that show him at his very finest. From beautiful and moving pieces about the memory evoked by the scent of lavender; to meditations on cities like Barcelona, Rome, Paris, and New York; to his sheer ability to unearth life secrets from an ordinary street corner, Alibis reminds the reader that Aciman is a master of the personal essay.

Genres: Essays, Nonfiction, Travel, Memoir, Short Stories, Audiobook, Biography Memoir

209 pages, Kindle Edition

First published January 1, 2011

About the author

André Aciman was born in Alexandria, Egypt and is an American memoirist, essayist, novelist, and scholar of seventeenth-century literature. He has also written many essays and reviews on Marcel Proust. His work has appeared in The New Yorker, The New York Review of Books, The New York Times, The Paris Review, The New Republic, Condé Nast Traveler as well as in many volumes of The Best American Essays. Aciman received his Ph.D. in Comparative Literature from Harvard University, has taught at Princeton and Bard and is Distinguished Professor of Comparative Literature at The CUNY Graduate Center. He is currently chair of the Ph. D. Program in Comparative Literature and founder and director of The Writers' Institute at the Graduate Center.

Aciman is the author of the Whiting Award-winning memoir Out of Egypt (1995), an account of his childhood as a Jew growing up in post-colonial Egypt. Aciman has published two other books: False Papers: Essays in Exile and Memory (2001), and a novel Call Me By Your Name (2007), which was chosen as a New York Times Notable Book of the Year and won the Lambda Literary Award for Men's Fiction (2008). His forthcoming novel Eight White Nights (FSG) will be published on February 14, 2010

Reviews

[Alialiarya · Rating 4 out of 5]

آندره آسیمان را احتمالا با رمانی به نام “call me by your name” بشناسید، رمانی که اقتباس سینمایی آن بسیار موفق بود (برای دوستانی که فیلم را دیده‌اند شاید جالب باشد که آسیمان رمان را در ۶۵ سالگی نوشته).
من این کتاب را بسیار بیشتر از مجموعه جستار دیگرش «شفق…» دوست داشتم. از همان متن اول و داستان عطرهای زندگی‌اش می‌توان رگه‌های پروستی قدرتمندی در متن پیدا کرد. از گذشته‌ای مخدوش و ماندگار که برای او کودکی‌اش در مصر است تا خاطراتی که احضار می‌شوند: خاطراتی راستین یا ساختگی. و چه خوب که در این کتاب یک مقاله مشخصا درباره پروست وجود دارد که نشان می‌دهد آسیمان چگونه به کشف رازهای او پرداخته. بعد از مدت‌ها مجموعه جستار خوبی خواندم.

[Kelly · Rating 2 out of 5]

Oh, I can't. I'm so sorry, Mr. Aciman, but I just cannot sit with you right now. Your world is not mine, and you make absolutely no effort to welcome me to it. You must understand that I want nothing more than do let you guide me, but you don't want to do that. You want to tell me about how pleased you are that you are in this world, and you are not interested in relating to anyone who is not already inside it. Aside from the first essay about lavender (in which I found something true enough to make me want to keep reading), this was a book of status symbols disguised as travel essays. Even his essay on Monet and his love for a particular painting, which, I love essays about peoples' obsession with art- even that was really about how he had a better travel experience than you. He could speak the language, and met Real People who led him, coincidentally, to what he wanted. Complete with musings about how all travel should be random and spontaneous to truly fulfill us. He wrote about the Place des Vosges in Paris and name dropped some of my favorite French historical figures, but the real point of the essay was the fact that he was in Paris, and knew things that you didn't. He would move to Paris, you know, but there is just no TIME for that in his busy life of writing essays at ritzy resorts and traveling. Yes, that's why most of us don't move to Paris, Mr. Aciman. I sympathize.

Am I just envious? I don't know. I sound like I am a bit, don't I? I was thinking maybe I just resent reading about a man who's biggest problem is that he thinks he may have given erroneous directions to his gondolier in Venice, but doesn't want to sacrifice his cool pose enough to fix it. There's probably some element of that. But I think its really more about the purpose of these essays as contrasted to their presentation. This is a book about the reflections of a middle-aged man on the delicate nostalgia of his youth and the nuances and fleeting moments of meaning he seems to grab between plane flights and dinners on the Riveria. This is NOT a Fantasia of passions and European landscapes. It's about him. Which I thought would be fine after the first essay. I was even okay with that one about his childhood in Rome, as a kid who loved books and was too shy to talk to girls. But the rest of it where he tries to pretend that it is about travel, that's a problem because I think he gets what is important about travel wrong. I think he misses the good stuff. I do not care whether you went swimming at noon while tourists were out seeing things in Venice, thus making you like the native people who don't have to sightsee. Why on earth would you choose staying at your hotel and swimming to tell me about when you are in Venice, unless it was about how cool you are that you don't have to go see Venice? Lot of performance that I have no patience with. The priorities were off here, and I did not like it.

I don't know. I might revisit it later and try again.

[Rêbwar · Rating 5 out of 5]

گاهی ممکن است دلت برای خیابانی در نیویورک تنگ شود که هرگز در آن قدم نزده‌ای، برای صبحی در رم که هیچ‌وقت از پنجره‌اش به خیابان نگاه نکرده‌ای، برای شلوغی وارناسی، برای رطوبت ریو، برای پهنه‌ی یلواستون، یا برای کافه‌ای در شیکاگو که نمی‌دانی دقیقا کجاست. حتی عجیب‌تر از این، ممکن است برای زندگی‌ای دلتنگ شوی که هرگز نداشته‌ای: برای کسی که دوستش داشته باشی و او هم دوستت داشته باشد، برای کسی که بتوانی با او فیلم ببینی، سفر بروی، به خانه برگردی و اتفاقات روزت را برایش تعریف کنی؛ حتی برای دعواهای کوچک و آشتی‌های بعدش. می‌توانی برای شغلی دلتنگ باشی که هیچ‌وقت نداشته‌ای؛ برای اینکه فیلم‌ساز باشی، منتقد فیلم باشی، یا مستندساز طبیعت. و شاید از همه عجیب‌تر، بتوانی برای نسخه‌ای از خودت دلتنگ باشی که زمانی واقعاً وجود داشته، اما دیگر وجود ندارد. آندره آسیمان در «تو آنجا نبوده‌ای» دقیقاً به همین قلمرو نامطمئن قدم می‌گذارد؛ جایی که مرز میان خاطره، خیال، میل و زندگی واقعی دیگر چندان روشن نیست و انسان می‌فهمد که دلتنگی همیشه متعلق به گذشته نیست. گاهی دلتنگ چیزی هستیم که هرگز اتفاق نیفتاده است.

آسیمان مجموعه‌ای از جستارها را کنار هم می‌گذارد که در ظاهر درباره‌ی مکان‌ها، سفرها، خانه‌ها، خاطرات، هنر و آدم‌ها هستند، اما در لایه‌ی عمیق‌تر، همه به یک وسواس مشترک برمی‌گردند: میل به «جای دیگر». جای دیگر در جهان او فقط یک نقطه روی نقشه نیست. می‌تواند شهری باشد که ترک کرده‌ایم، خانه‌ای که دیگر وجود ندارد، زمانی که از دست رفته، آدمی که دیگر کنارمان نیست، یا حتی زندگی‌ای که در هیچ نقطه‌ای از جهان واقعاً تجربه‌اش نکرده‌ایم. او مدام میان مکان‌های واقعی و مکان‌هایی که حافظه و تخیل ساخته‌اند رفت‌وآمد می‌کند و نشان می‌دهد که انسان چطور می‌تواند هم‌زمان در جایی حضور داشته باشد و از نظر ذهنی در جای دیگری زندگی کند.

حتی مفهوم «آلیبی» که در عنوان اصلی کتاب حضور دارد، در همین راستا معنا پیدا می‌کند. آلیبی در معنای تحت‌اللفظی، مدرکی است برای اثبات اینکه هنگام وقوع یک اتفاق در جای دیگری بوده‌ای. اما آسیمان این مفهوم را به چیزی بسیار انسانی‌تر تبدیل می‌کند. شاید ما همیشه برای نبودن‌مان در لحظه‌ی اکنون، یک «جای دیگر» در ذهن داریم. همیشه شهری هست که اگر آنجا بودیم، آدم دیگری می‌شدیم؛ زمانی که اگر دوباره به آن برمی‌گشتیم، شاید زندگی‌مان مسیر دیگری پیدا می‌کرد؛ و آینده‌ای که هنوز در ذهن ما زنده است، حتی اگر در واقعیت هیچ‌وقت به وجود نیاید.

آسیمان نویسنده‌ای است که مسئله‌ی خانه برایش هیچ‌وقت یک مسئله‌ی ساده نبوده. تولد در اسکندریه، زندگی در میان زبان‌ها و فرهنگ‌های مختلف، مهاجرت و از دست دادن خانه‌ی نخستین، باعث شده «تعلق» در نوشته‌های او بیشتر شبیه پرسشی بی‌پاسخ باشد تا یک واقعیت تثبیت‌شده. او نه فقط خانه‌ای را از دست داده، بلکه با تجربه‌ای روبه‌رو شده که در آن خانه می‌تواند هم‌زمان واقعی و خیالی باشد؛ چیزی که زمانی وجود داشته و حالا بیشتر در حافظه ادامه پیدا می‌کند. شاید به همین دلیل است که در نوشته‌های او، مکان‌ها همیشه بیشتر از مکان‌اند. اسکندریه فقط یک شهر نیست؛ تصویری است از کودکی، خانواده، زبان، بو، نور و جهانی که دیگر به همان شکل وجود ندارد.

اما جذاب‌ترین بخش این کتاب برای من جایی است که آسیمان مفهوم نوستالژی را از گذشته جدا می‌کند. معمولاً وقتی از نوستالژی حرف می‌زنیم، منظورمان حسرت چیزی است که زمانی داشته‌ایم و از دست داده‌ایم. اما اینجا با شکل عجیب‌تری از دلتنگی روبه‌رو می‌شویم: دلتنگی برای چیزی که هرگز نداشته‌ایم. اینجا دیگر سؤال فقط این نیست که «چه چیزی را از دست داده‌ام؟» بلکه سؤال مهم‌تر این است: «چه چیزهایی می‌توانستند زندگی من باشند؟»

من این بخش را بیش از هر چیز در تجربه‌ی خودم از یک دوره‌ی پنج‌ساله‌ی سفر در ایران می‌فهمم. پنج سالی که برای من فقط مجموعه‌ای از شهرها و جاده‌ها نبود، بلکه نوعی شکل دیگر از زندگی بود. زندگی‌ای که در آن زمان و مکان مثل امروز از قبل بسته و تعیین‌شده نبودند. قرار نبود هر صبح از خواب بیدار شوم، بدانم کجا باید بروم، چه ساعتی برگردم، چه کاری را انجام بدهم و فردا هم تقریباً همان برنامه را تکرار کنم. خودِ ندانستن بخشی از لذت زندگی بود.

یک روز در یک شهر بودی و چند وقت بعد، آدم‌ها و منظره‌ها و صداهای کاملاً متفاوتی دور و برت بودند. هر جا می‌رفتی، چیزی برای دیدن و تجربه کردن وجود داشت. آدم‌های تازه وارد زندگی‌ات می‌شدند و بعضی‌هایشان شاید فقط برای مدت کوتاهی در مسیرت می‌ماندند. شهرها عوض می‌شدند، فضاها عوض می‌شدند و با هر جابه‌جایی، بخشی از یکنواختی زندگی روزمره کنار می‌رفت. لازم نبود برای ماه‌های بعد از قبل تصمیم گرفته باشی. مسیر هنوز باز بود. اگر دلت می‌خواست جایی بروی، امکان رفتن وجود داشت. اگر می‌خواستی بمانی، می‌توانستی بمانی. اگر جایی دیگر کنجکاوت می‌کرد، می‌توانستی مسیرت را عوض کنی.

این آزادی فقط آزادی جغرافیایی نبود. مهم‌تر از اینکه در چه شهری بودم، این بود که احساس می‌کردم زندگی هنوز می‌تواند هر روز شکل تازه‌ای پیدا کند. فردا الزاماً ادامه‌ی امروز نبود. یک آدم تازه، یک خیابان تازه، یک منظره‌ی تازه یا یک تجربه‌ی تازه می‌توانست روزت را از چیزی که انتظارش را داشتی جدا کند. زندگی قابل پیش‌بینی نبود و همین، آن را از خستگی و تکرار دور می‌کرد.

به همین دلیل وقتی امروز به آن پنج سال فکر می‌کنم، متوجه می‌شوم که دلم فقط برای شهرهایی که دیده‌ام تنگ نشده است. دلم برای آن شکل از زندگی تنگ شده. برای اینکه صبح از خواب بیدار شوی و جهان هنوز چندین انتخاب پیش رویت گذاشته باشد. برای اینکه مسیر زندگی تا این حد از قبل تعیین نشده باشد. برای اینکه هر روز امکان داشته باشد چیزی را ببینی که روز قبل نمی‌شناختی. برای آن حس رهایی که از نداشتن یک زندگی کاملاً قابل پیش‌بینی به وجود می‌آمد.

شاید به همین دلیل است که بعضی سفرها بعد از تمام شدنشان، به خاطره‌ای معمولی تبدیل نمی‌شوند. تبدیل می‌شوند به معیاری برای سنجیدن زندگی‌های بعدی. آدم بعدها به روزمرگی نگاه می‌کند و ناخودآگاه آن را با روزهایی مقایسه می‌کند که هنوز نمی‌دانست فردا چه شکلی است. آن پنج سال برای من فقط بخشی از گذشته نیست؛ یادآوری این واقعیت است که یک شکل دیگر از زندگی را واقعاً تجربه کرده‌ام. بنابراین وقتی دلتنگش می‌شوم، در واقع برای آزادی‌ای دلتنگم که یک بار لمسش کرده‌ام.

از همین‌جا این مسئله برای من معنای شخصی‌تری پیدا می‌کند. جای دیگر می‌تواند نیویورک باشد؛ شهری که هرگز ندیده‌ام و با این حال تصاویرش در ذهنم آن‌قدر زیاد بوده که انگار خاطره‌ای مبهم از آن دارم. می‌تواند وارناسی باشد، یا رم، شیکاگو، کازابلانکا، ریو دو ژانیرو و یلواستون. اما اگر این‌ها را فقط فهرستی از مقصدهای سفر بدانیم، اصل ماجرا را از دست داده‌ایم. من فقط دلم نمی‌خواهد این شهرها را ببینم؛ دلم برای آدمی تنگ می‌شود که ممکن بود در آن شهرها باشم. برای نسخه‌ای از خودم که شاید در رم چیزی را می‌فهمید که امروز نمی‌فهمد، در نیویورک با آدمی آشنا می‌شد که هرگز وارد زندگی‌اش نشده، یا در یلواستون با دیدن یک منظره، مسیر دیگری برای زندگی‌اش تصور می‌کرد.

همین مسئله درباره‌ی زندگی‌های نزیسته هم صدق می‌کند. شاید یکی از بزرگ‌ترین دلتنگی‌های انسان نه برای آدم‌هایی باشد که از دست داده، بلکه برای آدم‌هایی که هرگز پیدا نکرده است. زندگی مشترکی که هیچ‌وقت شکل نگرفت، سفرهایی که با یک نفر خاص نرفتیم، فیلم‌هایی که با کسی ندیدیم، شب‌هایی که کسی نبود تا اتفاقات روز را برایش تعریف کنیم. حتی دعواهایی که هرگز اتفاق نیفتادند و آشتی‌هایی که هیچ‌وقت به آن‌ها نرسیدیم. این‌ها خاطره نیستند، چون هرگز رخ نداده‌اند؛ اما نبودنشان می‌تواند کاملاً واقعی باشد.

شاید برای همین است که خیال، در نوشته‌های آسیمان دشمن واقعیت نیست. خیال راهی است برای زندگی کردن با امکان‌هایی که واقعیت به ما نداده است. انسان فقط با آنچه اتفاق افتاده زندگی نمی‌کند؛ با آنچه می‌توانست اتفاق بیفتد هم زندگی می‌کند. هر انتخاب، هم‌زمان ده‌ها زندگی دیگر را حذف می‌کند. وقتی یک راه را انتخاب می‌کنیم، تمام راه‌های نرفته به شکل «اگر» در ذهن باقی می‌مانند. ما فقط گذشته‌ی خودمان نیستیم؛ مجموعه‌ای از آینده‌های از دست‌رفته هم هستیم.

از طرف دیگر، بعضی دلتنگی‌ها به چیزهایی مربوط‌اند که واقعاً وجود داشته‌اند. دلم برای قدم زدن در کوچه‌های قدیمی سنندج تنگ می‌شود، برای حس آزادی و امیدی که زمانی نسبت به زندگی داشتم، برای دوستانی که دیگر زنده نیستند و بخشی از گذشته‌ام را با خودشان برده‌اند. این نوع دلتنگی با دلتنگی برای نیویورکی که هرگز ندیده‌ام فرق دارد، اما در نهایت هر دو به یک نقطه می‌رسند: اکنون دیگر آن چیزی نیست که زمانی می‌توانست باشد.

در این میان، یک زندگی موازی هم وجود دارد که شاید نه گذشته باشد و نه آینده، بلکه چیزی میان این دو باشد؛ زندگی‌ای که می‌توانم در ذهنم بسازم و برایش دلتنگ باشم. شاید زندگی در رشت یا شیراز، یا دوباره در سنندج. صبح‌ها کافه‌کتابی که خودم راه انداخته‌ام، چند قفسه کتاب، آدم‌هایی که می‌آیند و می‌روند، عصرهایی برای نمایش فیلم‌های کلاسیک، و کسی که کنارم باشد؛ کسی که فقط شریک زندگی‌ام نباشد، بلکه همسفرم هم باشد. با هم سفر برویم، با هم برگردیم، با هم درباره‌ی فیلم‌ها و کتاب‌ها حرف بزنیم و زندگی آن‌قدر از نگرانی هزینه‌های روزمره اشغال نشده باشد که تمام رؤیاها را به تعویق بیندازیم. این زندگی شاید هیچ‌وقت اتفاق نیفتد، اما صرف تصور کردنش کافی است تا بفهمیم انسان چگونه می‌تواند برای چیزی دلتنگ شود که هنوز وجود خارجی ندارد.

آسیمان در جستارهایش بارها میان زمان‌ها و مکان‌ها حرکت می‌کند؛ میان آنچه بوده، آنچه هست و آنچه می‌توانست باشد. اما این رفت‌وآمد صرفاً بازی ادبی نیست. مسئله‌ی اصلی او حافظه است و اینکه حافظه چگونه واقعیت را تغییر می‌دهد. خاطره چیزی نیست که گذشته را عیناً نگه دارد. ما هر بار که به گذشته برمی‌گردیم، آن را دوباره می‌سازیم. بعضی چیزها را بزرگ‌تر می‌کنیم، بعضی را محو می‌کنیم و بعضی چیزها را اصلاً به آن اضافه می‌کنیم. به همین دلیل، خانه‌ای که در کودکی ترک کرده‌ایم ممکن است در حافظه بسیار زیباتر از خانه‌ی واقعی باشد. شهری که سال‌ها پیش دیده‌ایم می‌تواند در ذهنمان به شهری تبدیل شود که هیچ‌وقت وجود نداشته است.

این همان جایی است که آسیمان از یک نویسنده‌ی صرفاً نوستالژیک فاصله می‌گیرد. او نمی‌خواهد گذشته را مومیایی کند و به ما تحویل دهد. بیشتر می‌خواهد نشان دهد که چرا گذشته هرگز واقعاً تمام نمی‌شود. گذشته در ما ادامه پیدا می‌کند، تغییر می‌کند، با خیال مخلوط می‌شود و گاهی حتی آینده را شکل می‌دهد. ما با خاطراتمان زندگی نمی‌کنیم؛ با نسخه‌هایی که امروز از خاطراتمان ساخته‌ایم زندگی می‌کنیم.

سفر در این نگاه فقط حرکت از یک شهر به شهر دیگر نیست. سفر می‌تواند حرکت میان گذشته و حال، میان واقعیت و امکان، میان خانه‌ای که داشته‌ایم و خانه‌ای باشد که آرزو می‌کنیم داشته باشیم. شاید «جای دیگر» در نهایت نام دیگری برای میل انسان باشد؛ میلی که هیچ‌وقت نمی‌گذارد کاملاً در اکنون ساکن شویم.

و شاید این هم یکی از غم‌انگیزترین و در عین حال زیباترین ویژگی انسان باشد: اینکه حتی وقتی به جایی می‌رسیم، بخشی از وجودمان همچنان در جای دیگری مانده است. ممکن است در سنندج باشیم و به نیویورک فکر کنیم؛ در خانه باشیم و به جاده فکر کنیم؛ در اکنون باشیم و برای گذشته دلتنگ شویم؛ یا حتی برای آینده‌ای حسرت بخوریم که هنوز نیامده و شاید هیچ‌وقت نیاید. ما همیشه بخشی از زندگی‌مان را در جایی زندگی می‌کنیم که در آن حضور نداریم.

برای من، شاید مهم‌ترین چیزی که از این کتاب باقی می‌ماند همین باشد: اینکه دلتنگی همیشه نشانه‌ی فقدان چیزی نیست که واقعاً داشته‌ایم. گاهی دلتنگی نشانه‌ی فقدان امکان است؛ فقدان آدمی که می‌توانست وارد زندگی‌مان شود، شهری که می‌توانست خانه‌ی موقت ما باشد، شغلی که می‌توانست هویت دیگری به ما بدهد، سفری که می‌توانست ادامه پیدا کند، یا حتی نسخه‌ای از خودمان که در شرایطی دیگر می‌توانستیم باشیم.

و شاید به همین دلیل است که هنوز می‌توانم برای آن پنج سال دلتنگ باشم؛ نه فقط برای جاده‌ها و شهرها و آدم‌هایی که در مسیر دیدم، بلکه برای آن آدمی که در آن پنج سال بودم؛ آدمی که نمی‌دانست فردا کجاست، چه کسی را خواهد دید و چه اتفاقی قرار است بیفتد. آدمی که جهان هنوز برایش پر از امکان بود و زندگی هنوز خودش را به یک مسیر مشخص محدود نکرده بود. شاید «جای دیگر» واقعی نه نیویورک است، نه رم، نه وارناسی و نه هیچ شهر دیگری. شاید جای دیگر همان زندگی‌ای است که هنوز امکانش درون ما باقی مانده؛ همان زندگی‌ای که هر بار به آن فکر می‌کنیم، برای چند لحظه به نظر می‌رسد اگر فقط یک مسیر دیگر را انتخاب می‌کردیم، اگر فقط یک قطار دیگر را سوار می‌شدیم، اگر فقط یک نفر دیگر را می‌شناختیم، همه‌چیز می‌توانست جور دیگری باشد.

آسیمان دقیقاً در همین «اگر»ها زندگی می‌کند. و شاید ما هم، بیشتر از آنچه فکر می‌کنیم، همان‌جا زندگی می‌کنیم.

شاید عجیب‌ترین شکل دلتنگی این باشد که آدم برای جایی دلش تنگ شود که هیچ‌وقت در آن نبوده است. برای شهری که فقط در عکس‌ها دیده، برای خیابانی که از میان صفحات یک رمان شناخته، برای خانه‌ای که دیگر وجود ندارد، برای زمانی که پیش از تولدش تمام شده، یا حتی برای زندگی‌ای که هیچ‌وقت اتفاق نیفتاده است. ما معمولاً دلتنگی را به چیزی نسبت می‌دهیم که داشته‌ایم و از دست داده‌ایم، اما آندره آسیمان در «تو آنجا نبوده‌ای» یک قدم جلوتر می‌رود: شاید بخش مهمی از دلتنگی انسان اصلاً به فقدان مربوط نباشد؛ به امکان مربوط باشد. به همه‌ی آن چیزهایی که می‌توانستند وجود داشته باشند و هرگز وجود نداشتند.

این ایده، «جای دیگر» را از یک مفهوم جغرافیایی به یک وضعیت ذهنی تبدیل می‌کند. جای دیگر فقط شهری در آن سوی جهان نیست. می‌تواند گذشته باشد، آینده باشد، کودکی باشد که دیگر نمی‌توان به آن برگشت، خانه‌ای باشد که زمانی خانه بوده و حالا فقط در حافظه باقی مانده، یا حتی نسخه‌ای از خودمان باشد که در شرایطی دیگر شاید آدم کاملاً متفاوتی می‌شدیم. آسیمان در این مجموعه از جستارها مدام میان این «جاهای دیگر» رفت‌وآمد می‌کند؛ از اسکندریه و رم و پاریس و ونیز و بارسلونا گرفته تا نیویورک، از خاطرات پدر و مادرش تا تاریخ یهودیان، از عطر اسطوخودوس تا نقاشی مونه و از معماری شهرها تا اتاق‌هایی که دیگر وجود ندارند. فهرست جستارها هم به‌خوبی این پراکندگی ظاهری را نشان می‌دهد،اما این پراکندگی در نهایت به یک نقطه برمی‌گردد: حافظه.

آسیمان از آن دسته نویسندگانی نیست که بخواهد خاطره را مثل یک سند تاریخی بازسازی کند. برای او خاطره بیشتر شبیه ماده‌ای زنده و ناپایدار است که هر بار با به یاد آوردنش، دوباره شکل می‌گیرد. یک بو می‌تواند ناگهان دری به گذشته باز کند؛ یک خیابان می‌تواند نوجوانی را برگرداند که سال‌هاست مرده؛ یک شهر می‌تواند هم‌زمان همان شهری باشد که واقعاً دیده‌ای و شهری که بعدها در ذهن خودت ساخته‌ای.
این ویژگی در سراسر کتاب تکرار می‌شود: آسیمان برای رسیدن به پرسش‌های بزرگ، الزاماً از اتفاق‌های بزرگ شروع نمی‌کند. گاهی یک بو، یک ساختمان، یک میدان، یک تابلوی نقاشی یا گوشه‌ای از یک خیابان کافی است. او نشان می‌دهد که گذشته همیشه در قالب یک داستان کامل به سراغمان نمی‌آید؛ گاهی فقط با یک نشانه‌ی کوچک برمی‌گردد. یک بو، یک نور، یک نمای شهری یا حتی شیوه‌ای که ساختمانی در غروب دیده می‌شود.

اما مهم‌تر از خود خاطره، فاصله‌ای است که میان تجربه و خاطره شکل می‌گیرد. چیزی که در زمان وقوعش عادی، خسته‌کننده یا حتی دردناک بوده، بعدها ممکن است به یکی از عزیزترین بخش‌های زندگی تبدیل شود. صمیمیت نمونه‌ی بسیار خوبی از این تناقض است. آسیمان به سال‌هایی برمی‌گردد که در نوجوانی همراه خانواده‌اش در رم، در انتظار مهاجرت به آمریکا، زندگی می‌کرد. آن سال‌ها برای او الزاماً دوران خوشی نبودند؛ تجربه‌ی فقر، بیگانگی، لهجه و بلاتکلیفی در آن‌ها حضور داشت. اما نویسنده‌ی امروز، وقتی به آن دوره برمی‌گردد، دیگر فقط نوجوانی را نمی‌بیند که آنجا زندگی می‌کرد؛ شهری را می‌بیند که گذشته و آینده‌اش را به هم وصل کرده است. نقدهای معاصر کتاب نیز همین وضعیت را از محورهای اصلی آن دانسته‌اند: انتظار و تبعید برای آسیمان نه فقط تجربه‌ی جابه‌جایی، بلکه ماده‌ی اولیه‌ی میل و خیال‌اند.

اینجا یکی از جذاب‌ترین تناقض‌های کتاب شکل می‌گیرد: گاهی انتظار از رسیدن لذت‌بخش‌تر است.

آسیمان این تجربه را از سال‌های کودکی و جوانی خود می‌شناسد؛ سال‌هایی که خانواده‌اش در اسکندریه در انتظار ویزا و رفتن بودند. «آمریکا» پیش از آنکه یک مکان واقعی باشد، یک تصور بود. چیزی که هنوز به آن نرسیده بودند و دقیقاً به همین دلیل می‌توانست هر چیزی باشد. وقتی سرانجام به آن می‌رسی، مکان واقعی با تمام محدودیت‌ها و جزئیات روزمره‌اش ظاهر می‌شود. دیگر نمی‌توانی آن را هر طور که دلت می‌خواهد تصور کنی. واقعیت، خیال را محدود می‌کند. منتقدان نیز به همین نکته در کتاب اشاره کرده‌اند: انتظار برای آمریکا برای آسیمان حتی می‌توانست رضایت‌بخش‌تر از خودِ رسیدن به آمریکا باشد.

و این شاید مهم‌ترین ایده‌ی کتاب باشد: میل به جای دیگر اغلب از خودِ جای دیگر قوی‌تر است.

ما در خیال می‌توانیم یک شهر را بی‌نقص نگه داریم، اما در واقعیت، شهر بوی بد، ترافیک، گرما، آدم‌های عصبی، ساختمان‌های فرسوده و روزهای معمولی هم دارد. شهری که در کتاب‌ها خوانده‌ایم، با شهری که واقعاً قدم می‌زنیم یکی نیست. پاریسی که از بالزاک و بودلر و پروست شناخته‌ایم با پاریس امروز فرق دارد. رمِ تاریخ، ادبیات و هنر با رمِ توریست‌ها و صف‌ها و خیابان‌های شلوغ یکی نیست. و همین مسئله یکی از خطرهای ظریف کتاب را هم می‌سازد: آسیمان گاهی آن‌قدر جهان را از خلال ادبیات و حافظه می‌بیند که خودِ واقعیت زیر لایه‌های ارجاع و تداعی محو می‌شود. یکی از نقدهای جالب درباره‌ی کتاب دقیقاً به همین نکته اشاره کرده و گفته است که اتکای مداوم به نویسندگان و آثار کلاسیک گاهی می‌تواند مثل عصایی بیش از حد مطمئن عمل کند؛ انگار آسیمان گاهی برای تجربه‌کردن جهان، ابتدا باید آن را از فیلتر ادبیات عبور دهد.

اما همین ضعف، از طرف دیگر، بخشی از منطق کتاب هم هست. چون آسیمان نمی‌خواهد صرفاً جهان را توصیف کند؛ می‌خواهد نشان دهد که ما جهان را چگونه از قبل در ذهن خود ساخته‌ایم.

سفر فقط رفتن به جایی نیست که وجود دارد؛ سفر می‌تواند رفتن به جایی باشد که در ذهن ما ساخته شده است. مسافر همیشه فقط با چمدان و بلیت سفر نمی‌کند؛ با کتاب‌هایی که خوانده، فیلم‌هایی که دیده، خاطراتی که شنیده و تصاویری که در ذهنش ساخته نیز سفر می‌کند. وقتی وارد یک شهر می‌شویم، در واقع وارد شهری می‌شویم که قبلاً نسخه‌ای از آن را در ذهن داشته‌ایم. شهر واقعی با شهر ذهنی برخورد می‌کند و چیزی تازه از میان این دو متولد می‌شود.

به همین دلیل، «سفر» در این کتاب در نهایت استعاره‌ای برای تجربه‌ی انسان از زمان است. ما همیشه در حال سفر میان نسخه‌های مختلف زندگی خود هستیم. گذشته را با خودمان حمل می‌کنیم، آینده را تصور می‌کنیم و اکنون را از میان این دو می‌بینیم.
جستار پایانی، این مسئله را به شکل گسترده‌تری جمع‌بندی می‌کند. آسیمان در آنجا به مسئله‌ی هویت چندپاره و جابه‌جایی‌های زندگی خودش بازمی‌گردد: متولد اسکندریه است، اما خود را مصری نمی‌داند؛ خانواده‌اش ترک‌اند، اما ترک نیست؛ در مدارس بریتانیایی درس خوانده، اما بریتانیایی نیست؛ شهروندی ایتالیایی داشته و زبان مادری‌اش فرانسوی است. این تناقض‌ها فقط جزئیات زندگی‌نامه نیستند؛ توضیح می‌دهند چرا «خانه» برای او هیچ‌وقت یک مفهوم ساده و ثابت نبوده است.

شاید به همین دلیل، مفهوم جایی دیگر برای آسیمان نه فقط یک مکان، بلکه بخشی از هویت اوست. او آدمی است که از چند جا آمده و در هیچ‌کدام کاملاً خلاصه نمی‌شود. مهاجرت برای او فقط تغییر آدرس نیست؛ نوعی زندگی‌کردن میان مکان‌هاست. گذشته یک جاست، حال جای دیگری، و هویت در فاصله‌ی میان این دو شکل می‌گیرد.

از این نظر، کتاب درباره‌ی تبعید هم هست، اما تبعید را به شکل سیاسی و تاریخیِ معمولش محدود نمی‌کند. ممکن است تبعیدشده باشی و هنوز خانه داشته باشی. ممکن است در شهر خودت زندگی کنی اما احساس کنی بخشی از وجودت در زمان دیگری جا مانده است. ممکن است هیچ‌کس تو را از خانه بیرون نکرده باشد، اما خودت دیگر نتوانی به خانه‌ی گذشته برگردی، چون آدمی که آنجا زندگی می‌کرد دیگر وجود ندارد.

این شاید غم‌انگیزترین نوع جابه‌جایی باشد: وقتی مکان هنوز وجود دارد اما رابطه‌ی تو با آن از بین رفته است.

از همین جاست که جستارهای مربوط به ساختمان‌ها و شهرها معنای عمیق‌تری پیدا می‌کنند. ساختمان‌ها فقط دیوار و پنجره نیستند؛ ظرف حافظه‌اند. وقتی آدم‌ها می‌روند، خانه می‌ماند، اما خانه بدون آدم‌هایش دیگر همان خانه نیست. گاهی خود ساختمان هم به چیزی شبیه خاطره تبدیل می‌شود. در یکی از جستارهای کتاب، حتی خودِ ساختمان‌های نیویورک حامل نوعی تاریخ مرده‌اند؛ معماری شهر به شکل دیگری از حافظه تبدیل می‌شود. فهرست کامل کتاب نشان می‌دهد که آسیمان بارها از شهر و ساختمان و فضا به گذشته و هویت برمی‌گردد.

این مسئله یکی از دلایل جذابیت نثر آسیمان است. او نویسنده‌ای است که به جزئیات حسی اعتماد زیادی دارد. برایش یک شهر فقط نقشه و بنا نیست؛ بو دارد، رنگ دارد، صدا دارد، بافت دارد. منتقدان نیز دقیقاً بر همین ویژگی تأکید کرده‌اند و از وفاداری عمیق او به جهان حواس و تبدیل این حس‌ها به نثر سخن گفته‌اند.

با این حال، همین نقطه‌ی قوت گاهی به ضعف کتاب تبدیل می‌شود. آسیمان در بهترین لحظاتش چنان دقیق و ظریف می‌نویسد که یک حس کوچک را به تجربه‌ای فلسفی تبدیل می‌کند؛ اما در بعضی جستارها، این حساسیت بیش از اندازه تکرار می‌شود. بسیاری از متن‌ها دوباره به همان وسواس‌های آشنا برمی‌گردند: گذشته، شهر، حافظه، تبعید، ادبیات، دلتنگی و ناتوانی در یافتن خانه‌ای قطعی. به همین دلیل ممکن است خواننده‌ای احساس کند بعضی جستارهای میانی بیش از آنکه افق تازه‌ای باز کنند، دوباره همان جهان را از زاویه‌ای دیگر تکرار می‌کنند. حتی برخی خوانندگان نیز به تکراری‌شدن بعضی از ایده‌ها در نیمه‌ی دوم مجموعه اشاره کرده‌اند.

اما شاید این تکرار تا حدی اجتناب‌ناپذیر باشد. وقتی موضوع کتاب حافظه است، تکرار فقط یک نقص ساختاری نیست؛ بخشی از تجربه‌ی حافظه است. آدم یک بار به گذشته برنمی‌گردد. بارها برمی‌گردد و هر بار چیزی را دوباره می‌بیند. یک خیابان، یک بو یا یک اتاق ممکن است ده سال بعد معنایی کاملاً متفاوت داشته باشد. بنابراین جستارهای آسیمان را می‌توان مثل مجموعه‌ای از تلاش‌ها برای نگاه‌کردن دوباره به یک زخم یا یک منظره دید.

در نهایت، چیزی که این کتاب را از یک مجموعه‌ی معمولی سفرنامه یا خاطرات شخصی جدا می‌کند، این است که آسیمان چندان علاقه‌ای به ثبت مکان‌ها ندارد؛ علاقه‌اش بیشتر به ثبت اثر مکان‌ها بر ذهن انسان است. شهر برای او مقصد نیست؛ محرک حافظه است. سفر بهانه است. معماری بهانه است. هنر بهانه است. حتی خاطره هم شاید بهانه باشد. مسئله‌ی واقعی، انسان است و این میل عجیب او که همیشه بخشی از خودش را در جایی دیگر نگه دارد.

ما شاید هیچ‌وقت فقط در یک مکان زندگی نکنیم. بخشی از ما در خانه‌ی کودکی‌مان مانده، بخشی در شهری که یک‌بار عاشقش شدیم، بخشی در آدمی که از زندگی‌مان رفته، بخشی در کتابی که در نوجوانی خواندیم و بخشی در آینده‌ای که هنوز نیامده است. به همین دلیل، «جای دیگر» هیچ‌وقت فقط «جای دیگر» نیست. جای دیگر، مجموعه‌ی تمام نسخه‌هایی است که از خودمان ساخته‌ایم و هنوز حاضر نیستیم کاملاً از آن‌ها دست بکشیم.

[Mana Ravanbod · Rating 4.75 out of 5]

بعد مدتها که نمی‌دانم چرا قهر بودم با گودریدز برای این کتاب نه ولی به هوای نوشتن چندخط برای این کتاب برگشتم.
در این سالها برای کتاب‌های زیادی کارهایی کرده‌ام، کم یا زیاد، و هر بار انگار اتفاقی تکراری می‌افتد:
چند روزی یا چندماهی با کتابی دمخوری، پیش از آنکه منتشر شود، با آن مأنوس می‌شوی، دوستی‌ای شکل می‌گیرد، در جهان آن کتاب سفر می‌کنی و خواب می‌بینی و بیدار می‌شوی؛ و عاقبت یک روز چاپ می‌شود می‌رود پیِ زندگی‌اش و تو مدتی پرسه می‌زنی تا کتاب بعدی پیداش شود.

ولی این کتاب با من مانده است. نه تنها شرمنده نیستم از خودم (بله از بعضی کارهایم شرمسارم) بلکه هربار می‌بینمش دستی به جلدش می‌کشم و لبخندی می‌زنم چون می‌دانم چه معجزه‌ای بود روزهایی که با لوندر و تمپرایزر گذشت، و با مؤخره و درآمدی بر جستار و ...
اگر در تعلیقات غلطی دیدید بنده را عفو بفرمایید.

[Jan Rice]

I was going to give this book away. I had read the first essay, "Lavender." This, I thought was Aciman in his reputed Proust-like mode. Nice, but who has time? (I haven't read Proust.)

Today I picked the book up again and got a whiff of lavender. I don't have synesthesia, or didn't used to. I read one more essay. It moved me.

Books--for when one is lonely or out of sorts or sync.

[Abr · Rating 4 out of 5]

«جستار، آشوب را در آغوش می‌کشد»!
«تو آنجا نبوده‌ای، دومین کتابی بود که از آندره آسیمان خوندم. پس از خوندن «شفق در خم جاده‌ی بی‌رهگذر»، روزها منتظر بودم تا این کتاب هم چاپ بشه و بخونمش. و چاپ دومش رو خود انتشارات برام فرستاد! این شد که من اولین کتابم رو به عنوان یک کتاب‌دوست، از نشر هدیه گرفتم.
جستار خوندن رو دوست دارم، خصوصاً وقتی نویسنده به جزییاتی انسانی می‌پردازه که کم‌تر کسی حتی گوشه‌ای از ذهنش رو بهش اختصاص داده.
آندره آسیمان، انسان جالبیه.
اون نمی‌دونه از کجا اومده و به کجا خواهد رفت، و نمی‌دونه دقیقاً چه زبانی رو باید به عنوان زبان مادریش در نظر بگیره.
آیا صرف اینکه انسان چهارده سال اول زندگیش رو در جایی گذرونده، می‌تونه بگه که به اون‌جا تعلق داره؟ اون هم در صورتی که خودش اون‌جا اما دلش جایی در اروپا سیر می‌کرده.
احتمالاً زیستن این‌طوری یکم سخت باشه، اما خاطره، همیشه نجات دهنده‌ست!
خاطره‌ای از گذشته، که احتمالاً وجود نداره، اما ما ساختمیش. و یا خاطره‌ای از جایی که درش زندگی می‌کردیم، در حالی که دل‌مون برای جایی دیگر پرپر می‌زده، و وقتی به اون‌جا رفتیم، فهمیدیم که همچین آش دهن‌سوزی هم نیست، اما این‌که در جایی باشی و آرزویی جایی دیگر رو در سر داشته باشی، موجب شادی و دلگرمیه.
بعضی از فصل‌های شفق رو از این بیشتر دوست داشتم، و بعضی از فصل‌های این کتاب رو از شفق بیشتر.
مثلاً، شما تا حالا به این فکر کردید که بشینید به کسی گوش کنید که درباره‌ی عطر لوندر باهاتون صحبت می‌کنه؟ عطری که سال‌ها پیش پدرش می‌زده، و حالا اون شخص به‌دنبال اون عطر می‌گرده. دقیقاً‌ همون بویی که قبلاً از پدرش استشمام کرده.
یا، تا حالا به اتاق‌های خالی خونه‌تون در آینده فکر کردید؟
اتاق‌هایی که احتمالاً در چند سال پیش محل سکونت فرزند، یا فرزندان‌تون بوده. اما حالا خالی و احتمالاً پر از گرد و خاک شده‌ن. حالا دیگه شما رهایید، و می‌تونید هرجایی که خواستید برید. دل‌تون هم براشون تنگ می‌شه؟ نمی‌دونم.
راستش، من تا حالا به این‌ها فکر نکرده بودم. خیلی چیزها هست که بهشون فکر نمی‌کنم. اما حداقل خوندن جستارهایی که قبل از نوشتن ساعت‌ها بهشون فکر نشده، باعث می‌شن من‌هم تلاش کنم به دیدن، و شنیدن، و حتی بوییدن.
نشر گمان عزیز، بار دیگر هم من رو از روزها حواس‌پرتی و به اصطلاح Reading slump نجان داد.
۳ آبان ۰۵

[Jennifer · Rating 5 out of 5]

This collection of essays tiptoes along the line between memoir and diary, and you get the sense that you should read them very quietly, so as to respect the privacy of the writer who is trying to find himself on the page before you. The pieces reflect on the meaning of place to one who is always already displaced, on the meaning of identity for one who feels himself a shadow. Perhaps the following quote best speaks to the fundamental absence at the heart of these essays, a void that Aciman doesn't quite want to cover over with his words:

"Exile disappears the very notion of a home, of a name, of a tongue. The exile no longer knows what he's exiled from."

I, for one, will be hungry to read anything Aciman writes as he continues to search.

[Selena · Rating 5 out of 5]

from Intimacy:

I was after something intimate and I learned to spot it in the first alley, in the first verse of a poem, on the first glance of a stranger. Great books, like great cities, always let us find things we think are only in us and couldn’t possibly belong elsewhere but that turn out to be broadcast everywhere we look. Great artists are those who give us what we think was already ours.

In the words of Emanuele Tesauro: “We enjoy seeing our own thoughts blossom in someone’s mind, while that someone is equally pleased to spy what our own mind furtively conceals.” I was a cipher. But, like me, everyone else was a cipher as well. Ultimately, I wanted to peer into books, places, and people because wherever I looked I was always looking for myself, or for traces of myself, or better yet, for a world out there filled with people and characters who could be made to be like me, because being like me and being me and liking the things I liked was nothing more than their roundabout way of being as close to, as open to, and as bound to me as I wished to be to them.

from My Monet Moment:

It would be just like me to travel all the way to Bordighera from the United States and never one look up the current name of the villa. Any art book could have told me that its name was Villa Garnier. Anyone a the station could have pointed immediately to it had I asked for it by name. I would have spared myself hours of meandering about town. But then, unlike Ulysses, I would have arrived straight to Ithaca and never once encountered Circe or Calypso, never met Nausica or heard the enchanting strains of the Sirens’ song, never gotten sufficiently lost to experience the sudden, disconcerting moment of arriving in, of all places, the right place.

She opens a door and we stop onto the roof terrace. Once again, I am struck by one of the most magnificent vistas I have ever seen. “Money used to come to paint here as a guest of Signor Moreno.” I instantly recognize the scene from art books and begin to snap pictures. Then the nun corrects herself. “Actually, he used to paint from up there,” she says, pointing to another floor I hadn’t noticed that is perched right above the roof. “Questo e l’oblo di Monet.” “This is Monet’s porthole.”

from Temporizing:

Proust’s novel is about a man who looks back to a time when all he did was look forward to better times. To rephrase this somewhat: he looks back to a time when what he looked forward to was perhaps nothing more than sitting down and writing… and therefore looking back.

It is not even Egypt or the things he remembers that he loves; what he loves is just remembering, because remembering ensures that the present won’t ever prevail. Remembering is merely a posture that turns its head away and, in the process, even when there is nothing to remember, is shrewd enough to make up memories – surrogate, standby memories – if only to justify not having to look straight at the present.

from New York, Luminous:

In that spellbound moment when we’re suddenly willing to call this the only home we’ll ever want on earth, New York lets us into a bigger secret yet: that it “gets” us, that we needn’t worry about those dark and twisted, spectral thoughts we are far too reluctant to tell others about – it shares the exact same ones itself, always has.

from Afterword: Parallax:

The German writer W.G. Sebald, who died in 2001, frequently wrote about people whose lives are shattered and who are trapped in a state of numbness, stagnation, and stunned sterility. Given a few displacements, which occurred either by mistake or through some whim of history, they end up living the wrong life. The past interferes and contaminates the present, while the present looks back and distorts the past.

Sebald’s characters see displacements everywhere, not just all around them but within themselves as well. Sebald himself cannot think, cannot see, cannot remember, and, I would wager, cannot write without positing displacement as a foundational metaphor.

In order to write you either retrieve displacement or you invent it.

----------------

things that were my favourites:

Lavender; a wonderful easing into the essays, into reflections on memory, on past, on how we look back on the past and frame it, on how it impacts us into adulthood. it reminded me of bosnia, of my grandfather (even though it was about aciman’s father).

New York, Luminous; a walk through a city through movies and literary references. movies i hadn’t seen were brought to live, then the essay was re-read and i saw how perfectly they shine and how fitting they are.

The Buildings Themselves Have Died; for being a perfectly named story. for making new york come alive in a different way than New York, Luminous. for reminding me of david foster wallace. though there are differences – dfw sees it through the older generations, aciman through the buildings themselves.

[Ho Raeisi · Rating 5 out of 5]

چقدر لذت‌بخش بود خواندنش. هر بار که از آسیمان چیزی می‌خوانم هوس نوشتن را در من زنده می‌کند. و چه چیزی بهتر از این؟ معجزه‌ی نوشتن!

[Led · Rating 4 out of 5]

To open this book is to plunge with Aciman as he dreamily, deeply reflects on his very personal thoughts. It's a dive to all his longings. Overall, it has a pensive tone.

There would be minutes during his recollection that the reader could feel alienated or short of patience, given that not every experience one had in life could be related to by others. Nonetheless, one could still pick up on these essays and share private musings that one may happen to likewise have.

Here are my favorites:

"I like not knowing. Knowing anything about the [painting] would most likely undo its spell."

"…he liked [painting] this town more than he loved the town itself, because what he loved was more in him than in the town itself, though he needed the town to draw it out of him."

"I’ve come for something I know doesn’t exist. For artists seldom teach us to see better. They teach us to see other than what’s there to be seen."

"We seldom ever see, or read, or love things as they in themselves really are, nor, for that matter, do we even know our impressions of them as they really are. What matters is knowing what we see when we see other than what lies before us. It is the film we see, the film that breathes essence into otherwise lifeless objects, the film we crave to share with others. What we reach for and what ultimately touches us is the radiance we’ve projected on things, not the things themselves – the envelope, not the letter, the wrapping, not the gift."

Rating: 3.5/5

[Liina · Rating 4 out of 5]

This one comes with a highbrow alert but if you aren’t annoyed by snobbery, it’s really good.
Essays/memoirs/vignettes mainly on travelling and that fleeting feeling of being here nor there. Tuscany, New York, Paris etc all get their moment in this collection. Like I’ve said a hundred times before - no one does nostalgia and bittersweetness like Aciman does. His writing is the Indian summer of literature - June, July and August gone, the memories are still fresh but already fading and you’d do anything to keep the feeling of those languid hot days alive a bit longer. He talks about this weird phenomenon every traveller has felt; how dreaming about a place or remembering a place is a stronger and sweeter feeling than actually being there (again). There is also a great essay on lavender if you’re into perfumes.
There were few in the bunch that I read diagonally and that were too stream of consciousness-y for me (he is a Proust scholar and it shows) but overall it was a beautiful collection.

[Jennifer Bernstein · Rating 5 out of 5]

On Monet:

He is not even sure he’s not making it up. Which is also why he needs to paint it … What he was after hangs between the visible and the invisible, between the here and now and the seemingly elsewhere.

This is Aciman’s project, his compulsion: to make material these wisps of feelings, impressions, the space between places and things.

Alibis is fundamentally a book about longing infinitely displaced—longing for lives not lived, past lovers, abandoned cities—with the recurrent suggestion that all longing is about itself and the self. Aciman lives in an agonizingly evocative world, where any sight or sound can trigger an unending stream of associations and memories. No wonder that the first essay is about scents. It perfectly augurs all of the book’s concerns.

Aciman understands that there is something about being a reader that prevents one from living in the present: that inescapable awareness of other times and places, such that they come to exist congruent and contemporaneous with one’s own, which loses all meaning and force in contrast, the tiny, arbitrary fulcrum against which balance the weights of the past and future. I cannot think of a more appropriate title than “Alibis.” All through the book, Aciman is saying: “I couldn’t have been here, experiencing my own life, for I was really there.” And what of the subtitle: “Essays on Elsewhere”? Elsewhere with respect to where? With respect to everywhere, wherever one is. Fitting that Aciman writes of himself as an exile, one who “is always in one place but elsewhere as well,” consequently in neither place, beyond the idea of place.

Aciman is never where he is. He remembers remembering, he looks back to looking ahead, looks ahead to looking back; nothing is solid, merely shadows of shadows. Everything is done in memory of something else. Nothing is seen, but rather imagined. The idea of a thing is more real than the thing itself. Perpetuity is the essential quality of longing: it cannot be satisfied, fulfilled, by definition. Many of the essays feature Aciman going in search of something—a historical site, or a relic from his past—and failing to find it, finding only himself instead, which is what he sought from the beginning. The essays are shot through with a variously implicit and explicit loneliness and search for love, which, it strikes me, are characterized by the amorphous, discontinuous qualities Aciman also locates in memory, time, etc.

And Aciman always contains his own negation; he acknowledges that his central obsession, the idea of other, better selves, may be the most convincing and deceptive mirage of all. All this deferring and yearning may be for naught. What reader doesn’t entertain this notion with some degree of regularity? But the sheer poignancy of Aciman’s essays diminish this doubt inasmuch as it can be diminished.

[Ryan · Rating 5 out of 5]

Nonfiction—Essay, Travel. Trade Paperback. Found after reading “Call Me By My Name” by same author.

[Mark · Rating 4 out of 5]

In his novel Eight White Nights, Andre Aciman's narrator says, "...longing makes us who we are, makes us better than who we are, because longing fills the heart. ... The way absence and sorrow and mourning fill the heart." In the same way, the highly personal essays in Alibis explore the world of the author's memory: "It is not the things we long for that we love; it is longing itself--just as it is not what we remember but remembrance itself that we love." In the essays of Alibis the author remembers Paris, Rome, and Alexandria. There is a gentle sorrow at the core of Aciman's work, the sorrow, I think, of the exile. Aciman was born in Egypt in a French-speaking home where family members also spoke Italian, Greek, Ladino, and Arabic. His family were Jews of Turkish and Italian origin who settled in Alexandria, Egypt in 1905. Aciman moved with his family to Italy at the age of fifteen and then to New York at nineteen, and he currently teaches literature in New York.

In his essay Temporizing, Aciman addresses his tendency directly: "What gives meaning to a life so clearly inscribed in temporizing is not someone's ability to confront pain, sorrow, or loss, but rather someone's ability to craft ways around pain, sorrow, loss. It is the craft that makes life meaningful, not the life itself." In Lavendar, the author uses fragrance as a springboard into his memories of youth, family, and place. Everywhere in his writing, he seeks the "shadow of the past", the world experienced at a "slight angle". Aciman "writes around" his past, and his essays are a remarkable exercise in the power of restraint. Thoughtful and beautiful writing, but very carefully distant.

[Sini · Rating 4 out of 5]

Begin dit jaar las ik met veel plezier "Call me by your name" en "Enigma variations": twee fraaie romans over de pluriformiteit en intensiteit van liefde en verlangen, waarin het verlangen juist des te heviger wordt - en des te meer de beleving van de liefde verrijkt- naarmate het NIET wordt vervuld. Smartelijke romans, omdat het niet vervullen van het verlangen ook onstilbare pijn oplevert, maar ook inspirerende romans omdat juist dat onbevredigde verlangen zo veel extra kleur aan het leven geeft. Meer kleur dan het normale, routineuze leven van alledag heeft, met zijn min of meer gerealiseerde doelen en genoegens.

En nu las ik dan "Alibi's", een bundel persoonlijke essays van dezelfde Andre Aciman, die allemaal gaan over de smart en het genot van nostalgie en verlangen. Of, anders gezegd, van een geest die nooit helemaal in het hier en nu vertoeft omdat hij droomt van een (grotendeels gefantaseerd) verleden of verlangt naar een (grotendeels onmogelijke) toekomst. De geest van een schrijver die niet zozeer de "dingen zelf" wil afbeelden maar de weerslag van die dingen in zijn altijd dolende geest, niet zozeer de "werkelijkheid zelf" of "de realiteit" maar de al dan niet illusoire associatieve patronen die de schrijver meent te ontwaren in de realiteit. Waarbij die patronen en associaties minstens zo veel zeggen over de schrijver zelf als over de realiteit. Zonder overigens ooit een duidelijk beeld van die schrijver op te leveren, want ook die is een raadsel, een veranderlijke en ondoorgrondelijke verzameling van door nostalgie en verlangen vertekende perspectieven en beelden.

"Alibi's" is een verzameling van persoonlijke, essayistische stukken, die over de meest uiteenlopende onderwerpen gaan: een prachtig stuk over de vele vluchtige en vervlogen werelden die worden opgeroepen door de geur van lavendel; een eveneens prachtig stuk over Proust; mijmeringen over de pluriformiteit van Acimans eigen identiteit en verleden; mijmeringen over aard en waarde van zijn schrijverschap; mijmeringen naar aanleiding van allerlei voor hem belangrijke streken en steden, zoals New York, Venetië, Toscane, Barcelona, Rome, Parijs, Alexandrië. De stukken over steden zijn wel wat wisselend van kwaliteit: sommige zijn wat kort en oppervlakkig, en er sluipen hier en daar ook wat m.i. onnodige herhalingen in. Toch heb ik ook die stukken meestal met plezier gelezen, omdat ze niet op de geijkt-toeristische wijze gingen over de stad of het landschap zelf, maar over de vorm die zij aannemen in Acimans van nostalgie en verlangen doordesemde brein. Of, beter gezegd, de vorm die zij krijgen door Acimans onderzoekende en kunstzinnige schrijversblik. Zo zegt hij: "And perhaps it is the film I go in search of each time I'm back in Rome - not Rome. We seldom see, or read, or love things as they themselves really are, nor, for that matter, do we even know our impressions of them as they really are. What matters is knowing what we see when we see other than what lies before us. It is the film we see, the film that breathes essence into otherwise lifeless objects, the film we crave to share with others. What we reach for and what ultimately touches us is the radiance we've projected on things, not the things themselves - the envelope, not the letter, the wrapping, not the gift". Ook zegt hij: "Lucretius says that all objects release films, or "peeled skins" of themselves. These intimations travel from the objects and beings around us and eventually reach our senses. But the opposite is also true: we radiate films of what we have within us and project them onto everything we see - which is how we become aware of the world and, ultimately, why we come to love it. Without these films, these fictions, which are both our alibis and the archive of our innermost life, we have no way to connect or touch anything".

Wij zien de dingen altijd door het betekenisraster van ons persoonlijke referentiekader: alles wat wij zien is minstens ten dele ook de projectie van ons eigen perspectief, ons eigen ik, ons eigen innerlijk leven, onze nostalgie en ons verlangen. Dat zegt Aciman feitelijk in deze citaten, en daarmee zegt hij niks nieuws. Maar hij zegt en beargumenteert het wel veel eleganter dan ik het ooit zou kunnen, zoals hopelijk uit de citaten blijkt. Bovendien volstaat hij niet met de droge constatering dat "Rome" voor hem alleen het "Rome" is dat bestaat in de film in zijn hoofd. Nee, hij onderzoekt alle facetten van die film, alle elementen van nostalgie en verlangen die Rome in deze film heeft, en zet zijn volle verbeeldingskracht in om associatieve patronen en betekenislagen te ontdekken die deze film nog rijker maken. Ook voor ons is Rome niks meer dan een beeld in de film die wij afdraaien in ons hoofd, maar die film is volgens mij in de regel flink wat saaier dan die van Aciman. Ook voor ons zijn de dingen zelf alleen in onze waarneming gegeven, maar die waarneming is minder met verbeeldingskracht gevoed dan die van Aciman. Wat Aciman dus zegt is niet: ga naar Rome en geniet. Wat hij zegt is: ontplooi ten volle je verbeeldingskracht, doorleef daarbij zonder terughoudendheid alle in jezelf verborgen facetten van verlangen en nostalgie, verrijk op die manier je blik, en kijk met DEZE blik naar Rome of willekeurig welke andere stad. En verwonder je vervolgens over de film, ook lang nadat je hem gezien hebt.

De essaybundel van Aciman lees ik kortom als een mooie en bij vlagen inspirerende exploratie van onze door nostalgie en verlangen getekende geest. Net als zijn romans, zij het op andere wijze en met andere middelen. De essays en romans vertellen geen halleluja-verhaal voor positivo's, want nostalgie en verlangen zijn ook pijnlijk omdat ze gepaard gaan met het besef dat je de dingen zelf nooit helemaal bezit of doorgrondt. Bovendien leiden ze tot het pijnlijke besef dat je ook je eigen stad en land niet kent, evenmin als je eigen ik: dat je zelf nooit meer bent dan een raadselachtige nomade in een onbekend land, temeer omdat je altijd verlangt of terugverlangt naar je eigen thuis maar daar nooit definitief woont. Je bent nooit echt thuis, leeft nooit echt in het moment. En dat pijnlijke besef krijgt bij Aciman alle aandacht. Maar nog meer aandacht krijgt voor mij het raadselachtige genot dat verlangen en nostalgie opleveren, omdat intens verlangen naar en diep nostalgisch terugkijken op een ervaring verrijkend zijn voor die ervaring, vooral voor iemand met de verbeeldingskracht en de elegante pen van Aciman.

[Artemis · Rating 5 out of 5]

“We seldom ever see, or read, or love things as they in themselves really are, nor, for that matter, do we even know our impressions of them as they really are...what we reach for and what ultimately touches us is the radiance we’ve projected on things, not the things themselves” (“Intimacy” pg. 33)

“And yet it is the city I’m reaching out for, not people, the city I long to encounter and hold for a while...
The secret language of cities and how even sidewalks, like Sirens, can lure us and speak to us...
...Cummings, Camus — the miracle of intimacy with a place that may be more in us than it is ever out there on the pavement, because there may be more of us projected on every one of its streets than there is of the city itself...
This longing goes out to the city and from the city comes back to us. Call it narcissism. Or call it passion.
...the remanence of our presence, our lingering afterimage on this city — the best in us.
...did I step into an iridescent hot spot where time stopped and I was one with myself and this city?
...this building...behind which lurks the imprint of a life unlived awaiting us...
...Above all, do not take me away.” (“New York, Luminous”)

[Will · Rating 5 out of 5]

For those afflicted with the curse of limitless imagination and for those who rebuild and fabricate their own memories.

[Emelie Talledo · Rating 4 out of 5]

4,5 ⭐️

[Karen Foster · Rating 4 out of 5]

Read for the ReadHarder challenge 8- Read a travel memoir.... Not your usual travel memoir, this is a gorgeously written collection of essays on place and identity. I loved how personal each essay was, each meditation sharing intimate musings, so specific, so evocative.....

[Heather · Rating 4 out of 5]

The flap copy of Alibis describes it as "a series of linked essays about time, place, identity and art," which probably sums it up more succinctly than I could. Aciman writes beautifully about places, about cities. He writes about Venice, about Paris, about Tuscany, about Barcelona. He writes about Rome, where he lived for three years as a teenager - he and his parents were refugees from Alexandria, waiting for their visas to America. He writes about New York, where he lives now. But he's not only writing about place as place, about what makes Rome different from Venice and different from Paris—though he captures that, too, the different sights and sounds and qualities of light of a given city. He's writing about these places and his experiences of them and his memories of them as a way to explore the experience of living in the world, and, more specifically, the experience of living in the world while also feeling a certain disconnect from it. Aciman is, in many ways, a reader's writer and a writer's writer: he writes a lot about the experiences of reading and writing and what reading and writing are/do: whether, for example, writing is a way to more fully experience the world or a way to avoid experiencing it. In an essay called "Temporizing" Aciman writes about Proust and how "memory and wishful thinking are filters through which he registers, processes, and understands present experience […] experience is meaningless,—it is not even experience—unless it comes as the memory of experience, or, which amounts to the same, as the memory of unrealized experience" (68).

I like Aciman's thoughts on his own temporizing tendencies, and I like, too, his concern with memory and the multiplicity of selves and the multiplicity of possible selves—who we could have been if things had just been a little different.

[Snem · Rating 3 out of 5]

The essays on Rome, Tuscany, Venice and Paris were my favorite. They were very evocative. I also enjoyed how the author explored his self-identity through travel.

The writing, while lovely, felt almost like a lecture or presentation. It wasn't at all engaging. The tone was a little pretentious, like he felt he travels better because he doesn't go sightseeing or because in Venice he swims at the right time when the light is perfect unlike all the rest of us who swim at the completely wrong times, as if!

It's good, I recommend this to people who love to travel as long as you're willing to overlook a slightly pompous, highbrow tone.

[Alexa · Rating 4 out of 5]

I started this book in January and have taken it with me while I travel. His writing evokes certain emotions I feel while I'm elsewhere and enlightens me to look at and pay attention to my surroundings. I find connections. I think introspectively.

"Lavender" and "A Literary Pilgrim Progresses to the Past" are my favorite essays and thus I give it the four star rating for that. Not all the essays were enjoyed, but most contained a line or two that I highlighted for reflection upon a future pick-up from my shelf.

[tessa · Rating 4 out of 5]

we read this for school. was good. roman hours was godlike. found out my english teacher read call me by your name and we had a good laugh.

[Danielle McClellan · Rating 4 out of 5]

Andre Aciman knows quite a bit about displacement, as his family were refugees, expelled from Alexandria, Egypt, in the mid-1950s. They first transferred their citizenship to Italy, and then spent several years in Rome, before making their way to the United States. Although he now identifies as American, his writing feels very European to me, as his roving mind and sharp intelligence linger on topics of identity, space, and time.

A friend of his notes that he would rather be in New York dreaming of Paris than be in Paris. He recognizes that this is true, and it is clear that although he is grounded by home and a loving family, he has a restless mind, and catches himself dreaming of other places. Aciman’s explorations of this longing, and its genesis, make up the emotional core of many of the essays found here.

He is at his best when he is discussing place—and I particularly enjoyed the lovely story he tells about the synchronicities of his visit to Bordighera, Italy, in search of Monet’s inspiration (the painter had spent time in the town in the 1880s), and the first, wonderful, chapter on scent and memory. I also enjoyed the personal essays about traveling with his wife and three sons, and one of the later meditations on the impact of the quiet home when the last of his sons leaves for university.

[Sarah W. · Rating 4 out of 5]

In some ways, this is a good essay collection to read while one is stuck at home. Throughout the essays, the author is focused on elsewhere, often wanting to be elsewhere, imagining elsewhere, sometimes thinking of places' past and his own past as connected (or disconnected) to place. On the other hand, there is a level of pain associated with reading about the travels of another - to a small Italian town to trace the paths of Monet, to Parisian squares, to Barcelona - when the possibility of one's own travel is on hold for the foreseeable future. Overall, this collection is insightful and is certainly worthy of literature awards. It's also one of those books I really had to work to read, not something I could just get lost in.

[Michael Smith · Rating 5 out of 5]

I want to pop open a bottle of wine, pitch a tent, and camp out in Aciman’s brain. His prose is just stunning, and the way he rolls big ideas in simple relatable narrative hypnotizes you—in a Proustian way, sure, but also the way you hope a great conversation never ends.

I love these essays, and I love every complex, poetic thought Aciman writes.

[My Little Forest · Rating 3 out of 5]

A philosophical memoir whose ins and outs are crafted with the scope of someone who observes and purposedly connects the self with every "elsewhere" experienced.

[Rachel Simone · Rating 4 out of 5]

Absolutely gorgeous writing. Great essays on memory, being present (not sure if that is even possible), and belonging/existing between time and place.

[Kimia Sattari · Rating 5 out of 5]

خوانش «تو آنجا نبوده‌ای» را روی نیمکتی کنار سردرِ دانشگاه سابقم(یک ترم مهمانش بودم) به‌اتمام رساندم، جایی که دیگر به آن تعلق نداشتم و به داخل راهم نمی‌داد.

[Sara O'Halloran · Rating 3 out of 5]

2.5

i was really intrigued to read this book because 1) i found this book in a free little library filled with emails written in the cover and annotations strewn about. 2) i really enjoyed his writing style in his other books i’ve read. specifically the chapter on rome in cmbyn; i fell in love with the idea of rome through this chapter.

the first essays really drew me in. all of the essays center on places and he does a damn good job of romanticizing past places, and reflecting candidly on the romantics.

but halfway through, i was over it. hence, the extremely long read date. i had to push through the last quarter of the essays (but maybe that’s also just my issue with essay collections).