Στο βιβλίο αυτό παρουσιάζεται το τελευταίο γραπτό του μεγάλου Άγγλου ψυχαναλυτή Ντόναλντ Γουντς Ουίννικοτ, που γράφτηκε λίγο πριν από το θάνατό του και πρωτοδημοσιεύτηκε το 1974 στην International Review of Psycho-Analysis. Εδώ ο Ουίννικοτ υπενθυμίζει με τρόπο περιληπτικό και συμπυκνωμένο μερικές από τις βασικές του θέσεις, για να αναπτύξει την υπόθεση του φόβου κατάρρευσης (fear of breakdown), με βάση τις κλινικές του εμπειρίες. Το κείμενο αυτό, πέρα ασφαλώς από τον ανεξάντλητο κλινικό του πλούτο, μπορεί να διαβαστεί ως η προσπάθεια ενός διανοούμενου να μιλήσει για το έργο του. Πρόκειται για κείμενο υπό μορφή διαθήκης. Το προλογικό σημείωμα για τον Ουίννικοτ και το έργο του, καθώς και τα επιλογικά σχόλια του μεταφραστή και ψυχαναλυτή Πάνου Αλούπη φωτίζουν την ανάγνωση του πυκνού αυτού κειμένου. (Από την ιστοσελίδα του εκδότη)
Ο Ουίννικοτ είναι ο πιο τρυφερός απ’ όλους. Αυτός ο παιδίατρος, ο Άγγλος ψυχαναλυτής που νιώθεις να ξέρεις, σαν να είναι καλός, ζεστός φίλος με τον οποίο μπορείς να μοιραστείς τα πάντα. Δεν θα σε κρίνει, δεν θα νιώσεις λίγος, δεν θα σε δει σαν πειραματόζωο. Οι ψυχαναλυτικές του (βαθύτατες) γνώσεις είναι ένα ακόμα πλεονέκτημά δίπλα στο ακαδημαϊκό μεγαλείο ψυχής του. Τον Ουίννικοτ τον ξέρουμε όλοι, από τα πρώτα δευτερόλεπτα συνείδησης, τον έχουμε δίπλα μας, να παλεύει για εμάς. Να παλεύει για το βρέφος, για τις αναμνήσεις που μας πλάθουν, πριν δημιουργηθεί ο πολιτισμός και πριν ονοματίσει αυτό το σημείο μηδέν, «ανάμνηση». Αλλά εδώ λέμε για κάτι άλλο, λέμε για την κατάρρευση.
POV: Σπουδάζεις ψυχανάλυση στην Αγγλία και δεν ξέρεις τίποτα. Είσαι μια απάτη, δεν έχεις το εγχειρίδιο, δεν κατάλαβες κανένα από τα μεγάλα ονόματα. Freud who? Τότε, ο Ουίννικοτ, ο οποίος είναι ο εξυπνότερος και ο καλύτερος μαθητής, αυτός που πάντα διαβάζει το παρακάτω μάθημα, αλλά δεν του παίρνει και όλο το απόγευμα για να το καταλάβει, έρχεται από το πουθενά και σου δίνει μια εξίσωση. «Την κατάλαβες τώρα;», σου λέει. Ντρέπεσαι να πεις όχι γιατί νιώθεις ηλίθιο.
Σε βγάζει από την αγωνία σου και στην εξηγεί τόσο απλά που δεν το πιστεύεις πως τελικά όλοι αυτοί οι φανφάρες δεν το έλεγαν έτσι τόσο καιρό και επέλεγαν να βάζουν ακαδημαϊκές τρικλοποδιές, σαν να θέλουν έναν απροσπέλαστο χώρο της ελιτ που δεν τον φτάνει κανείς. Έχεις επιτέλους καταλάβει την εξίσωση, είσαι ένας από την ομάδα, δεν στερείσαι τίποτα. Και θαυμάζεις την μεγαλοψυχία του Ουίννικοτ και ορκίζεσαι να κάνεις τα πάντα να γίνεις έτσι, να είσαι ανθρώπινος συνδετικός κρίκος όπου μπορείς.
Εντάξει, το κείμενο του δεν είναι πανεύκολο τελείως, είναι πυκνό σε σημεία, αλλά αξίζει, πριν καταρρεύσουμε να του ρίξουμε μια διαγώνια ματιά, ίσα ίσα, γιατί είναι στα ΣΟΣ και θα πέσει στο τέλος.
"Ο φόβος κατάρρευσης είναι ο φόβος μιας κατάρρευσης που έχει ήδη υπάρξει ως εμπειρία".
"Υπάρχουν στιγμές που τ@ ασθεν@ έχει ανάγκη να τ@ πούμε ότι η κατάρρευση, ο φόβος της που καταστρέφει τη ζωή τ@, έχει ήδη υπάρξει".
"Τέλος [της ανάλυσης] δεν υπάρχει, αν δεν πιάσει πάτο η θλίψη, αν το πράγμα που φοβάται δεν γίνει εμπειρία. Και πράγματι, μια διέξοδος για τ@ ασθεν@ είναι να καταρρεύσει (σωματικά ή ψυχικά) και αυτό μπορεί να δουλέψει πολύ καλά".
Ο όρος με καταγοήτευσε/κατατρόμαξε απ' όταν τον συνάντησα για πρώτη φορά, και τώρα που τον είδα και in context, το συναίσθημά μου επιβεβαιώνεται.