Էլեկտրոնային տարբերակը անվճար ներբեռնել ԱՅՍՏԵՂ։ «Գիշատիչների խնջույքը» Վահե Քաչայի (1928-2003) լավագույն վիպակներից է՝ անթերի մտահղացված գլուխգործոց։ «Իրադարձությունները» տեղի են ունենում 1942թ.՝ օկուպացիայի շրջանի Փարիզում՝ Բրիժիտ Մանսենի տարեդարձի օրը։ Քաչան իր հերոսներին այսպես կոչված, «սահմանային իրավիճակի» մեջ է դնում, որից հետո խնամքով հանում է նրանց դիմակները։ Խնջույքի սեղանի շուրջ հավաքված են բարեկամները, հաճոյախոսում են, ջերմ խոսքեր փոխադարձում միմյանց հասցեին և հանկարծ ներս է մտնում գերմանացի մի մայոր և երկու պատանդ պահանջում՝ նրանց որոշակի ժամանակ հատկացնելով, որպեսզի խնջույքի մասնակիցներն իրենք իրենց միջից ընտրեն պատանդին... Ո՞ւմ կընտրեն բարեկամները որպես պատանդ, ո՞վ է ավելորդը... Եվ այսպես բարեկամների խնջույքը փոխվում է գիշատիչների խնջույքի:
Վերցված է՝ Գիշատիչների խնջույքը / Վ. Քաչա, ֆրանս. թարգմ.՝ Ալ. Թոփչյան, խմբ.՝ Ե.Ս. Զարեհյան, վերջաբ. հեղ.՝ Ալ. Թոփչյան, Երևան: Սովետական գրող, 1976, 366 էջ, 20 սմ, հրատարակությունից։
Vahé Katcha, de son vrai nom Vahé-Karnik Khatchadourian, (Damas, 1928 - Paris, 14 janvier 2003) est un écrivain, scénariste et journaliste français d'origine arménienne.
Né en Syrie, Vahé Katcha passe son adolescence au Liban. Il le quitte à 17 ans pour la France. Il suit à Paris des études de cinéma et de mise en scène à l'IDEC et obtient le Prix Pelman en 1962 pour deux reportages journalistiques : Pas de pitié pour les aveugles et Les cancéreux.
Il publie son premier livre à l'âge de 20 ans, Les mégots du dimanche (Gallimard).
Son deuxième ouvrage, Œil pour œil est adapté au cinéma par André Cayatte.
Vahé Katcha a écrit 25 romans (exemple : Un homme est tombé dans la rue), 2 pièces, 15 scénarios de films et un recueil de pensée sur la mort (Laissez mourir les autres). Parmi ses romans adaptés au cinéma figurent Galia qui a révélé Mireille Darc au public, À Cœur joie avec Brigitte Bardot, Le Maître-nageur avec Jean-Louis Trintignant et Jean-Claude Brialy ou La Grande Sauterelle avec Mireille Darc.
Il a aussi travaillé pour la MGM et le film Un homme doit mourir (The Hook) (avec, entre autres, Kirk Douglas), l'adaptation de son livre L'Hameçon et participé à l'écriture des scénarios des films d'Henri Verneuil Le Casse ou Mayrig. Son roman phare reste l'épopée familiale des Dourian dans Un poignard dans ce jardin (1981), œuvre à la fois romanesque et historique d'une famille arménienne. L'histoire se situe avant, pendant et après le génocide arménien et raconte l'histoire d'une famille arménienne de Constantinople.
Parmi ses autres romans, notamment publiés par les Presses de la Cité, figurent Un bateau de singes (1966), Un bruit qui court (1979), Le Chypriote (en collaboration, 1982).
Վահե Քաչան ամեն անգամ իմ՝ գետնից կտրված ոտքերը կպցնում է գետնին ու հիշեցնում, որ կյանքը այնքան էլ հեքիաթային չէ, ինչքան թվում է։ Քաչան իրոք հետաքրքիր ու չբացահայտված գրող է, նաև մի քիչ անտեսված։
Գիրքի միտքն ու սյուժեն հետաքրիր էր։ Հիշեցնում է, որ մենք էլ կենդանիների մի տեսակ ենք՝ փոքրիկ, վարժեցված գիշատիչներ, որոնք վտանգի դեպքում պատրաստ են իրենց կաշին փրկելու համար դիմել ցանկացած քայլի։
Կարդացվում է ինչպես Քաչայի մյուս բոլոր վիպակները՝ արագ, հեշտ, հետաքրքիր, անսպասելի հանգուցալուծմամբ։ Քաչային միանգամից կճանաչեք։ Ալ. Թոփչյանը, ինչպես միշտ, մնում է թարգմանության հիանալի վարպետ։
Վահե Քաչան էն եզակի գրողներից դարձավ ինձ համար,որը միանգամից գրավում է ընթերցողին։Էս գործից հետո հասկանալի է մի պարզ բան.մարդիկ ամեն դեպքում էգոիստ են։
Էս գործը ուզում էի կարդալ հիմա ու նոր ձևավորված ես-ով, ու հասկանում ես, որ յուրաքանչյուրս էլ ունենք գոնե մի պատճառ ապրելու, երբ մահվան հետ առճակատումը տեղի է ունենում, իսկ էդ պատճառը պաշտպանելը և ամեն ինչ անելը, որ մենք չդառնանք մահվան զոհ, մեր <<պարտականությունն>> է, մարդկային բնազդ, և ինչպես ասվում է գրքում ` մեզ չսովորեցրին կառավարել մեր բնազդը, դրա համար պետք եղավ շղթայել այն, իսկ դա կարգուկանոնն է։
Արագ զարգացող, դինամիկ, երբեմն սարսափազդու, երբեմն էլ՝ հումորային… Եթե դուք նախընտրում եք այնպիսի գրականություն, որտեղ հեղինակը երեք էջ շարունակ մանրամասնորեն նկարագրում է սյուժեի հետ կապ չունեցող՝ սեղանին դրված փայտե մոխրամանի պատմությունը՝ սկսած այն ժամանակներից, երբ այն դեռ ծառ էր անտառում, ապա էս գիրքը երևի ձեզ դուր չգա: Բայց ինձ դուր եկավ։ Գնացի ֆիլմը դիտեմ :)
Աաաաախ ինչ լավն էէէր... անտանելի լավն էր... փշաքաղվելու աստիճան ...
Ես էլ նմանացրեցի «Անհայտ բաժանորդին»։
Ինչո՞ւ ամեն ինչ այսպես եղավ... Դա մեր բնազդն է , որը կանխել դպրոցում մեզ չեն սովորեցնում, վաահ կյանքի օրենքն է... մենք բոլորս գիշատիչներ ենք... փոքրիկ սիրուն լավ վարժեցված գիշատիչներ... Ինչ որ բան դեռ խախուտ է... իսկապես, ինչ որ բան դեռ խախուտ է...
- Համոզիր քեզ, որ պատերազմը վերջացել է, որ զինադադար է, որ մի օր մեր ազգերը կբարեկամանան։ Ո՞վ գիտե։ - Ողջերը գուցե։ Իսկ սպանվածնե՞րը։ Նրանք, որ մեռնում են հիմա։ Նրանք, որ երեկ մեռան, նրանք, որ երբեք զինադադարի իրավունք չեն ունենա։
Առաջին ծանոթությունս էր Վահե Քաչային։ Հաստատ կշարունակեմ ընթերցել մյուս գործերը ևս։ Էնքան շատ բան կար էս գրքում. էնքան շատ էր բացահայտում մարդկանց էությունը. երբ ամեն ինչ խաղաղ ա, մենք լավն ենք, բայց երբ հանկարծ վտանգ ենք զգում մեր անձի հանդեպ, դառնում ենք գիշատիչներ։
Յավրուհրատում Քաչայից ինչ կար կարդացել եմ, բայց մինչև հիմա Գիշատիչների խնջույքն ա, որ տպավորվել ա: Մի տեսակ առօրյա, սովորական ու բոլորիս կյանքում հանդիպող երևույթ ա:
Մենք բոլորս գիշատիչներ ենք… Փոքրիկ, սիրուն, լավ վարժեցրած գիշատիչներ, և մենք շղթայի կարիք չունենք։ Մեր շղթան կոչվում է կարգուկանոն… Մենք ենթարկվում ենք միֆերին… Օձերի պես տարիներ շարունակ մնում ենք անշարժ… Հետո, միանգամից, ցատկում ենք մեր զոհի վրա… Լավ կամ վատ՝մարսում ենք և թաղվում մեր անշարժության մեջ ու մոռանում… Ինչ֊որ բան դեռ խախուտ է… Իսկապես, ինչ֊որ բան դեռ խախուտ է… Իսկապես, իսկապես, ինչ֊որ բան դեռ խախուտ է…
Կարդացվում է շատ արագ ու մի շնչով։ Չգիտեմ ինչի, բայց կեսերից սկսեց հիշեցնել հայկական արտադրության «Անհայտ բաժանորդը» ֆիլմը, որում անհայտ զանգը գլխիվայր շուռ է տալիս ընկերների հարաբերություններն ու ցույց տալիս թաքնված մութ կողմերը։ Նույնն էլ այս պարագայում հանկարծ հայտնված գերմանացի զինվորականն է անում։
Քաչայից երկրորդ գործն էր, էլի մի շնչով ու մի գիշերում: Էքստրեմալ պայմաններում մարդու ներաշխարհի ու վարքի պատկերման վարպետ է էս վիպակում, որքան գիտեմ՝ իր գործերից շատերը բեմադրվել են, հավանաբար արժե նայել էկրանավորումները:
"Տիմակովն իր բաժակն առավ և գնաց հյուրասենյակի կիսախավարի մեջ։ Նա բոլորին տեսնում էր։ Մի կում խմեց։ Ի՜նչ տարօրինակ է այս բոլորը,— մտածեց նա։— Օրինակ Վիլկերը։ Պատրաստված մարդ է... Հանգիստ կյանք է վարել։ Կարդացել է... Գուցե փիլիսոփա է։ Մի բան որոշակի է. իր ամբողջ կյանքում մրջյուն անգամ չի տրորել... Ահա Վիլկերն ինչպիսին որ կա... Նա անցնում է իմ կողքով, և ես նրան հրում եմ։ Վիլկերը, որ հիսուն տարի առանց ձայնը բարձրացնելու ապրել էր, փոխվում է։ Նա գունատվում է, գործում է, հրում է ինձ... Գրեթե ինձ սպանելու ցանկություն ունի։ Հապա տարօրինակ չէ՞... Ինչո՞ւ։ Բնազդն է... Բնազդը... Բայց դպրոցում մեզ բնազդը զսպել չեն սովորեցնում։ Վա՛հ, կյանքի օրենքն է... Մենք բոլորս գիշատիչներ ենք... Փոքրիկ, սիրուն, լավ վարժեցրած գիշատիչներ, և մենք շղթայի կարիք չունենք։ Մեր շղթան կոչվում է կարգուկանոն... Մենք ենթարկվում ենք միֆերին... Օձերի պես տարիներ շարունակ մնում ենք անշարժ... Հետո, միանգամից, ցատկում ենք մեր զոհի վրա... Լավ կամ վատ՝ մարսում ենք և թաղվում մեր անշարժության մեջ ու մոռանում... Ինչ֊որ բան դեռ խախուտ է... Իսկապես, ինչ֊որ բան դեռ խախուտ է... Իսկապես, իսկապես, ինչ֊որ բան դեռ խախուտ է..."
Երբ հանգիստ ես, ընկերներով շրջապատված և ոչ մի վտանք չի սպառնում քեզ, թվում է թէ ամեն ինչ կարգին է և ոչ մի բան չի խանգարելու այդ համերաշխությունը։
Իսկ կյանքը այնպիսի մի բան է, որ ուղիղ մի րոպե անց, քեզ գտնում ես հակառակ ափում։ Երբ տեմոկլեսյան սուրը կախվումէ գլխի վերեվում, այդ ժամանակ ընկերը ընկերոջ, ամուսինը կնոջ, հարազատը մտերիմին, իրար համար դառնում են մեկական նոխազ, ելք՝ փրկելու համար սեփական կյանքը։
Քաչան իսկական վարպետ է։ Նա կարճ պատմություններով կարողնում է նկարագրել մարդկային հոգու նուրբ և ծայրահեղ փոփոխությունները։ Այս բոլորին գումարած այդ անհանգիստ անորոշությունը ստիպում է քեզ գիրքը վայր չդնել այն չլռացնելուց առաջ։
Հետաքրքիր, արագ ընթերցվող, լարումը մինչև վերջ պահող գործ էր։ Իրոք, կենդանական բնազդը մարդուն կարող է ստիպել շատ բաների, և արդեն կորչում են վերջինիս դաստիարակությունը, պարկեշտությունը, հասարակական նորմերին հետևելը, բարեխղճությունը և անձնազոհությունը։
Բան չեմ կարա ասեմ, սփոյլեր կլինի, բայց շատ ծանր ազդեցություն թողեց։ Էֆեկտը ուժեղացրեց ներկայիս հետպատերազմյան իրականությունը։ Վերջաբանը գուշակել էի, բայց նենց չի, որ շատ բան փոխվեց։ Հիմնական գաղափարը մի տեսակ Նիցշեական էր։ Must-read եմ համարում։
<<Բայց դպրոցում մեզ բնազդը զսպել չեն սովորեցնում։ Վա՛հ, կյանքի օրենքն է... Մենք բոլորս գիշատիչներ ենք... Փոքրիկ, սիրուն, լավ վարժեցրած գիշատիչներ, եւ մենք շղթայի կարիք չունենք։ Մեր շղթան կոչվում է կարգուկանոն... Մենք ենթարկվում ենք միֆերին... Օձերի պես տարիներ շարունակ մնում ենք անշարժ... Հետո, միանգամից, ցատկում ենք մեր զոհի վրա... Լավ կամ վատ՝ մարսում ենք եւ թաղվում մեր անշարժության մեջ ու մոռանում... Ինչ֊որ բան դեռ խախուտ է... Իսկապես, ինչ֊որ բան դեռ խախուտ է... Իսկապես, իսկապես, ինչ֊որ բան դեռ խախուտ է...>>