Suster Bertken

by Frans Willem Verbaas

In Suster Bertken beschrijft Frans Willem Verbaas het leven van de bekende Utrechtse kluizenares die in 1511 al 54 jaar ingemetseld in een kluis leeft. Dan krijgt ze een brief van Pastoor Paling. In deze brief wordt haar verzocht een andere plek te zoeken vanwege de verbouwing van de Buurkerk.



Ze weigert. In het verleden heeft haar vader een vreselijke misstap begaan, en daar wil ze voor boeten. Niemand kan haar van dit plan afbrengen.

Genres: Fiction

290 pages, Kindle Edition

Published November 14, 2023

Reviews

[Boudewijn · Rating 4 out of 5]

In Suster Bertken vertelt Frans-Willem Verbaas het verhaal van een vrouw die zich vrijwillig laat inmetselen in een kluis, midden in de Buurtkerk in het Utrecht van de vijftiende eeuw. Deze vrouw heeft echt bestaan en zij heeft maar liefst 57 jaar van haar bestaan in deze kluis doorgebracht waar zij ons enkele religieuze liederen heeft nagelaten.

Op basis van deze feiten construeert Frans-Willem Verbaas een fraai verhaal over haar leven. Uiteraard is veel aan de fantasie van de auteur ontsproten, maar toch heeft hij er een boeiend verhaal van weten te maken.

Suster Bertken zal in haar kluis weinig hebben meegemaakt. Ik vond het knap hoe Verbaas er desondanks een spannend verhaal van heeft weten te maken en tegelijkertijd de geest van de tijd neer weet te zetten.

De ingetogen stijl (en leven) van Suster Bertken zal niet iedereen kunnen bekoren en wie vaart zoekt zal dat hier niet vinden maar ik vond de innerlijke religieuze strijd die Suster Bertken met haarzelf voert en pastoor Palinck knap weergegeven.

Aan het einde van de roman geeft Verbaas nog een mooi overzicht tussen feit en fictie wat mooi laat zien hoe hij tot zijn verhaal is gekomen.

Meer informatie over Suster Bertken vindt u hier.

[Marike · Rating 4 out of 5]

Wat is lezen toch fijn! Je krijgt zomaar de kans om je in te leven in een non die zich 54 jaar liet inkluizen in de stad waarin je woont. Dit is een zeer vlot geschreven en interessante roman. Ik loop in het vervolg toch weer anders langs de buurkerk. Mooi hoe Frans Willem Verbaas het kluisleven en de innerlijke ontwikkeling van Suster Bertken beschrijft.

[Alexandra - Alexs books and socks]

In Suster Bertken beschrijft Frans Willem Verbaas het leven van de bekende Utrechtse kluizenares die in 1511 al 54 jaar ingemetseld in een kluis leeft. Dan krijgt ze een brief van Pastoor Paling. In deze brief wordt haar verzocht een andere plek te zoeken vanwege de verbouwing van de Buurkerk. Ze weigert. In het verleden heeft haar vader een vreselijke misstap begaan, en daar wil ze voor boeten. Niemand kan haar van dit plan afbrengen.

Of ik genoten heb van deze roman? Daar kan ik volmondig ja op antwoorden. De auteur heeft een heel vlotte pen wat zeer zeker van pas komt in dit verhaal. Het boek beschrijft het leven van Suster Bertken. Zowel hoe ze tot het leven - de roeping - van kluizenares is gekomen tot haar verzet om haar kluis te verlaten. Ook beschrijft de auteur mooi hoe geliefd deze vrouw was in Utrecht. Gedurende heel het verhaal creëerde de auteur de perfecte sfeer waardoor je mee in de kluis lijkt te zitten samen met Suster Bertken. Heel bijzonder allemaal. Ik heb na het boek nog best lang op Google zitten kijken al is het voldoende informatief dankzij het nawoord.

[Lalagè · Rating 4 out of 5]

De schrijver heeft zich helemaal ingeleefd in hoe het leven van Suster Bertken eruit moet hebben gezien, resulterend in deze roman. Als ze 84 jaar is, wordt de Buurkerk verbouwt en de kluis zal worden verplaatst. Dat ziet de zuster niet zitten. Aan de hand hiervan wordt een spannende verhaallijn ingezet, die wordt afgewisseld met de geschiedenis van Berta’s jonge jaren.

https://lalageleest.nl/2024/02/29/sus...

[Ruben de Gruijl · Rating 4 out of 5]

Heb dit boek met plezier gelezen. Goed geschreven, de schrijver brengt suster Bertken echt tot leven en dat is knap want ze 57 jaar in een kluis in de Buurkerk in Utrecht geleefd. Het stukje met Erasmus vond ik wat overdreven, maar verder een aanrader.

[Annetoos]

Zeker heel leuk om te lezen als je in Utrecht woont.

[Janneke Wubs · Rating 4 out of 5]

Heb altijd al willen weten wat iemand beweegt en hoe iemand zich voelt die zich laat inkluizen, in 's hemelsnaam! Verbaas heeft het voor mij best geloofwaardig gemaakt. Of al die gedachten en conversaties niet wat anachronistisch zijn verzonnen, daar zullen we nooit achter komen. Lees dit niet als je niks hebt met laat-middeleeuws katholicisme. Ik vond het een heerlijk boek. Duurde wel een bladzijde of 30 voor ik gewend was aan de inkluizing en niet meer zelf al lezende claustrofobisch met mijn armen aan het wapperen en zwaaien was om me ervan te verzekeren dat ik nog ruimte om me heen had.

[Wilmer Blijdorp · Rating 4 out of 5]

De kluis van Suster Bertken kende ik vanuit de tijd dat ik zelf in Utrecht woonde, maar nu heb ik er pas echt bij stilgestaan. En dat is ongelooflijk boeiend. Knap hoe Verbaas van het leven in zo'n kleine cel een geloofwaardig verhaal heeft gemaakt met ook nog eens allerlei inkijkjes in geloofsovertuigingen, mens-zijn en (lokale) geschiedenis. Een aanrader!

[Margaret · Rating 3 out of 5]

Eigenlijk heb ik het niet zo op historische romans; ik vraag me regelmatig af wat nou echt gebeurd is en wat verzonnen is. Toch was het leuk om in gedachten door het middeleeuwse Utrecht te lopen.

[Maartje Paauw · Rating 3 out of 5]

57 jaar een kluizenaarsleven in een echte kluis, allemaal om te boeten voor de zonden van je vader…

[Veronique Dochy · Rating 4 out of 5]

Suster Bertken wil na de dood van haar vader zich laten inmetselen in een kluis ter boetedoening voor de zonden die haar vader heeft begaan en hem vlugger te verlossen van het vagevuur die hem ongetwijfeld opwacht. Bertha en Alfer zijn twee bastaardkinderen waardoor ze niets erven en de manier waarop vader aan zijn einde is gekomen, is helaas ook niet iets om trots op te zijn. Haar broer Alfer is echter ook niet van de vroomste en gaat ook af en toe van het rechte pad af..
Tijdens het verblijf van Suster Bertken in de Buurkerk is Pastoor Palinck in een conflict geraakt met de kluizenares. Hij wil hij zo snel mogelijk de uitbreiding van de Buurkerk vervolledigen maar daarvoor moet de kluis van Suster Bertken wijken en een andere kluis worden gemetseld in het achterste deel van de kerk. Bertha heeft echter plechtig gezworen deze kluis nooit meer te verlaten. Hierdoor ontstaat een impasse waar zowel Suster Bertken als pastoor Palinck niet meer uit geraken.

Het verhaal over Suster Bertken is een samensmelting van waargebeurde feiten en veronderstellingen gevonden uit schriften en een deel ontsproten aan de fantasie van de auteur om er een mooi samenhangend en logisch geheel van te maken. Om eerlijk te zijn had ik nog nooit gehoord over Suster Bertken en ik was dan ook razend benieuwd naar het verhaal en de levenswijze van deze vrouw.
Zowel haar broer Alfer als Bertha zelf proberen hun leven zo goed en zo kwaad het kan in te vullen. Bertha zoekt haar heil in het Jeruzalemklooster en wacht geduldig af tot ze de leeftijd heeft bereikt om kluizenares te worden, naar haar voorbeeld zuster Agnes van de Geertekerk. Haar broer Alfer heeft het moeilijker en verliest zich soms in ondoordachte en niet zo fraaie handelingen, met alle gevolgen van dien.

Suster Bertken vertelt haar verhaal zo’n 3 jaar voor haar dood in het jaar 1511. Ze schrijft alles op en bij het neerpennen van voorbije gebeurtenissen, komen ook herinneringen boven die al ver in het bewustzijn waren teruggedrongen. Deze flarden van herinneringen brengt de lezer terug naar het moment dat haar vader sterft en alle daaropvolgende schermutselingen die zich hebben voorgedaan.
De schrijfstijl is heel beeldend en in de sfeer van toen door het gebruik van ietwat verouderde beleefdheidsvormen en vrome uitspraken die perfect passen in de entourage. Ook de pracht en praal in de kerk en de beschrijvingen in haar kleine en kale kluis geven je een duidelijk beeld van het armetierige oord waar deze vrouw maar liefst 57 jaar heeft doorgebracht. Onvoorstelbaar ook als je bemerkt met het weinige waar ze zich mee beredderde. De auteur weet dit perfect weer te geven waarbij de ontberingen zoals de koude, het weinige voedsel, het ongemakkelijke haren kleed dat jeukt en prikt op de naakte huid, op blote voeten… me deed huiveren. Haar dagen slijt ze met bidden, lezen en schrijven en af en toe een gesprek aangaan met de inwoners die om hulp vragen via een kleine opening hoog in de muur waarbij elk oogcontact onmogelijk is.

Het is een wonderlijk verhaal van een vrouw met een onverbiddelijk doorzettingsvermogen en standvastigheid. Het personage lijkt wel verheven boven de mensen en zo wordt ze ook gezien in haar buurt. Maar door de vele overpeinzingen en innerlijke dilemma’s die haar te beurt vallen, geeft dit haar ook een menselijk karakter en voel je mee met de vrouw die dit allemaal ondergaat. Ook het dagelijkse leven buiten haar kluis en dan vooral de twisten tussen de Hoeken en de Kabeljauwen komen aan bod en worden ook aan Bertha meegedeeld. Geheel afgezonderd was ze niet want de oorlog tussen de Utrechtse Hoeken en de Bourgondiërs beleefde ze tot in haar kluis. Ook de pest heeft de bevolking tot wanhoop gedreven en velen kwamen dan ook hulp en advies vragen aan Suster Bertken.
Kortom een verhaal die tot de verbeelding spreekt maar waarbij toch de essentie waar gebeurd blijkt. Heel knap hoe de auteur dit in een interessant verhaal heeft kunnen gieten waarbij de emotionele toestand van Bertha ook duidelijk naar voor wordt gebracht. Dit maakt het meeslepend en wekt je sympathie op voor deze uitzonderlijke vrouw en haar erbarmelijke leefomstandigheden, terwijl ook de geschiedkundige gebeurtenissen in en rond Utrecht het geheel vervolledigen.

[Rita Leyman · Rating 4 out of 5]

Met 'Suster Bertken' is Frans Willem Verbaas niet aan zijn proefstuk toe. Hij schreef eerder al een aantal historische romans over bijzondere personen in de geschiedenis van de Europese spiritualiteit.

Suster Bertken was de buitenechtelijke dochter van de priester Jacob van Lichtenberg. .
Ze was slim en leergierig. Haar vader leerde haar, tegen de regels in, de Latijnse taal. Doordat ze net als haar broertje door de andere kinderen gepest en gemeden werd, zocht ze haar heil in verschillende theologische werken.
Ze aanbad haar vader die veel respect had bij het volk. Maar op een dag ontdekt ze zijn ware aard en wanneer hij dan sterft op een plaats waar een priester niet hoort te zijn, vindt ze dat ze boetedoening moet doen voor de misstap van haar vader. Ze wil niet dat hij in het vagevuur terechtkomt. Ze kiest voor haar boetedoening voor een kluizenaarsleven. Ze laat in de Utrechtse Buurkerk een cel bouwen waarin ze zich laat insluiten als kluizenares waarin ze 57 jaar verbleef en later begraven werd.

Op de cover staat een zuster afgebeeld. Je ziet een jonge vrouw die droevig kijkt. Er heerst een gelatenheid over haar. Ze aanvaardt het lot, zij moet boeten voor de fouten van haar vader.

In Suster Bertken dompelt Frans Willem Verbaas ons onder in het leven van de zuster. Hij slaagt erin om haar hele leven te volgen van buitenechtelijke dochter, naar het kloosterleven om dan uiteindelijk als kluizenares te eindigen.
Door zijn vlotte pen verveelt dit verhaal geen moment. Hij zorgt ervoor dat de lezer als het ware naast de Suster leeft. Je ervaart haar emoties, haar harde kluizenaarsleven net alsof jezelf in de cel leeft.
Ze was immers heel geliefd bij het volk. Door haar raamgesprekken luisterde ze naar de mensen, gaf hen raad. Ze beloofde voor hen te bidden en dat gaf hen kracht en moed om de juiste beslissingen te nemen.
Ook al zat ze opgesloten in haar cel, toch slaagde ze erin om haar voetafdruk in de geschiedenis te zetten.

Door het boek 'Suster Bertken' zorgt Frans Willem Verbaas voor een mooi eerbetoon aan haar. Een mooie aanvulling naast alle historische werken die over deze bijzondere vrouw verschenen zijn.

[Hermi Van Waas · Rating 4 out of 5]

Via de leesclub van de boekenreizigers heb ik het boek Suster Bertken, geschreven door Frans Willem Verbaas gelezen. Het verhaal begint in 1511, een aantal jaren voor de dood van Suster Bertken. Ze leeft dan al een 54 jaar in een kluis bij de Utrechtse Buurkerk. Gedurende het verhaal kom je als lezer meer en meer te weten over Suster Bertken. Hoe ze leeft als kluizenares. Maar ook waarom ze heeft besloten om als kluizenares te gaan leven. Namelijk om boete te doen voor de misstappen die haar vader Jacob van Lichtenberg en haar broer Alfer hebben gemaakt gedurende hun leven. Ze verblijft uiteindelijk 57 jaar, tot aan haar dood, in dezelfde kluis. In verband met verbouwingen van de Buurkerk heeft het er ook wel eens naar uitgezien dat ze zou moeten verhuizen naar een andere kluis. Lukt het haar door boetedoening om haar vader en broer uit het vagevuur te halen? En hoe lukt het haar om haar verhuizing naar een andere kluis bij de Buurkerk tegen te houden? Suster Bertken heeft echt in Utrecht als kluizenares geleefd. Er zijn In Utrecht nog bewijzen hiervan te vinden. Ze heeft, gedurende haar leven als kluizenares verschillende werken geschreven. Deze zijn na haar dood gedrukt. Naast haar schrijf en kopieerwerk, haar meditaties etc. , had ze ook voor iedere burger uit Utrecht een luisterend oor. En steeds meer mensen wisten haar raam te vinden om hun hart bij haar te luchten. En vaak wist ze deze burgers ook wel wat goede raad mee te geven. Het verhaal heeft mij een goed beeld gegeven van de omstandigheden waarin Suster Bertken leefde, maar ook hoe het leven was buiten de kluis van Suster Bertken. Het verhaal leest prettig en ik kon de verschillende mensen uit het verhaal zo voor mij zien. Verder stemde het verhaal mij, ook door de verzen die er in het verhaal verwerkt zijn, soms wel tot nadenken.
4,5*

[ReadingwithMissmir · Rating 3 out of 5]

Berta Jacobsdochter laat zich in 1457 inkluizen, waar ze zal tot aan haar dood (57 jaar! later) zal blijven wonen. Frans Willem Verbaas las het verhaal over Berta en besloot hier een boek over te schrijven.

In het boek leren we de jonge Berta kennen ze groeit op als bastaard samen met haar broer Alder. Haar vader is een belangrijk man en aan rijkdom geen gebrek. Ze worden gelovig opgevoed want haar vader is priester. Ze leert van hem lezen en schrijven in het Latijn. Als Berta ouder wordt ontdekt ze dat haar vader helemaal niet zo vroom was. Waar ze mee worstelt, dan overlijdt hun vader en komen ze op straat te staan. Waarop Berta een manier zoekt om boetedoening voor haar vader.

Het mooie aan dit verhaal is dat deze vrouw Berta Jacobsdochter, later Suster Bertken genoemd, ook echt heeft geleefd. In de stad Utrecht zijn er nog diverse aanwijzingen te vinden en ook heeft ze gedurende haar leven diverse werken geschreven welke naar haar dood zijn uitgegeven. Frans Willem heeft het verhaal van Suster Bertken aangevuld met zijn eigen verbeelding en ideeën. Maar desondanks kan door dit boek zeker een goed beeld gevormd worden van haar leven. Haar dagindeling, de meditatie maar ook de diensten die ze kon volgen vanuit haar kluis. Het was een spartaans leven, wat ze ook zeker voelde maar toch voelde het voor haar als een rijk leven. Knap dat iemand kan besluiten om zich vrijwillig te laten inkluizen.

Ik had zelf moeite met de vele termen en de verzen die tussendoor kwamen vond ik op een bepaald moment wel minder interessant. Ik ben niet katholiek opgevoed waardoor er veel onbekende dingen in voor kwamen. Wel complimenten voor de auteur dat hij dit verhaal op deze manier heeft kunnen verwoorden. Want qua sfeer, schrijfstijl en verhaaltechnisch zit het goed in elkaar.

3,5 ster

[Elseline Tuinier · Rating 4 out of 5]

Een bijzonder verhaal. Mijn eerste gedachte toen ik over dit boek hoorde: moet toch ook wel een beetje saai zijn als het over een kluizenares gaat. Maar het boek boeide me van begin tot eind.

Ik vind het intrigerend hoe suster Bertken de regels van de kerk hoog heeft zitten maar weinig opheeft met allerlei geestelijken. Behalve haar biechtpastoren, ze volgt hun penitentie instructies strict op, ook als deze ingaan tegen haar overtuiging.

Ik vind het verrassend hoe ze dreigementen en manipulatie inzet om haar zin te krijgen. Dat had ik niet verwacht van een kluizenares, maar het laat ook zien hoe ze na jaren van afzondering en gebed een mens is en blijft. Dat ia eigenlijk wel heerlijk nuchter.

En dan haar gesprekken met en daarna gedachten over Erasmus... was hier sprake van een soort liefdesrelatie?

Ik heb genoten van de humor die suster Bertken aan de dag legt, met korte opmerkingen tussendoor.

[Sieneke Vogel · Rating 4 out of 5]

Dit was een erg fijn boek om te lezen, al erken ik dat dit voor een beperkt lezerspubliek geldt. Verbaas zet in dit boek de interessante figuur van zuster Bertken uit Utrecht in de spotlights, een belangrijke vrouw uit de stroming van de Moderne Devotie. Het is een prestatie hoe beeldend Verbaas het kluizenaarsleven van Berta neergezet heeft. Hij gebruikt literaire taal en brengt haar als figuur prachtig tot leven. Wat minder soepel vind ik de beschreven conversaties, met name tussen Bertken en Erasmus. Het romantische aspect van hun ontmoeting vond ik enerzijds vergezocht, maar ook ontroerend.

[Sacha · Rating 4 out of 5]

Interessant verhaal over de Utrechtse suster Bertkens die zich in 1457 liet inmetselen in een kluis aan de Buurtkerk (het huidige museum speelklok).
Zij leefde 57 jaar in deze kamer met twee kleine raampjes in vrij primitieve omstandigheden. Haar bezigheden bestonden uit bidden, heilige teksten kopiëren en het bijstaan van mensen die via het straat venstertje vroegen om advies en bijstand in gebed.
Verbaas geeft een boeiend beeld van hoe haar leven had kunnen zijn. Omdat er weinig historische feiten over de kluizenaar bekend zijn is het meeste van het boek wel verzonnen.

[Esther · Rating 3 out of 5]

Ik vond het lastig inkomen en het las uberhaupt niet heel gemakkelijk weg. Wel vond ik het een interessant verhaal, wat zich afspeelt in Utrecht waardoor de plekken allemaal heel herkenbaar waren. Onvoorstelbaar dat iemand ook echt 54 jaar lang in een kluis heeft gewoond. Het woord kluizenaar/kluizenares heeft tegenwoordig toch niet meer de lading die het vroeger had, dat er daadwerkelijk iemand in een kluis woont. Dit maakte het een interessant verhaal van vroeger met ook verschillende interessante dingen over het geloof.

⭐️⭐️⭐️

[Edwin Wiskerke · Rating 5 out of 5]

Prachtig boek van een bijzondere vrouw. Het verhaal is mooi en bijzonder. Mooi is beschreven hoe het leven van de kluizenaar er uitzag en hoever haar invloed rijkt. Al vond ik het jammer om aan het eind te lezen dat veel verzonnen is. Een verhaal wat je ook aan het denken zet over je eigen leven en geloofsleven. Hoe sta ik tegenover God en wat heb ik er voor over. Een prachtig verhaal met wijze lessen ook voor nu.

[Mathilde · Rating 3 out of 5]

Heb ik dit boek uitgelezen zodat het kan meetellen voor mijn Goodreads Challenge? Jazeker!
De hoofdstukken over Suster Bertkens verleden lezen vlot maar de delen over haar huidige leven zijn, tja hoe kan het ook anders, nogal saai. Ik werd aangetrokken door het verhaal van iemand zich 54 jaar had laten inmetselen maar het was allemaal wat minder spectaculair dan gedacht…

[Suzanne · Rating 5 out of 5]

4.5 tot 5 sterren. Ik heb genoten van het gezelschap van kluizenares Suster Bertken.

Ik wilde het boek graag lezen omdat ik haar een interessante persoon vind, maar ik was vooraf wel sceptisch of het mogelijk was een mooi boek te schrijven over een levende dode tussen 4 muren. Wat blijkt - dat kan. Grofweg 300 bladzijden lang weet Verbaas te boeien. Hulde.

[TienD · Rating 3 out of 5]

Kluizenares, dat kunnen we ons vandaag de dag niet meer voorstellen. In een mooie mix van fictie en non-fictie schetst de schrijver een beeld van kluizenares Suster Bertken in Utrecht, en de tijd rond 1511. Toegankelijk, en leerzaam.

[Gerdien · Rating 4 out of 5]

Interessant verhaal, de schrijver neemt je boeiend mee in het nogal bizarre leven van Suster Berkten. Het is wel met vrij eenvoudige taal geschreven. Ik dacht daardoor wel steeds: dit is wel echt geschreven door de ogen van iemand die nu leeft.

[Charlot Verlouw · Rating 5 out of 5]

In één ruk uitgelezen. Zo prachtig geschreven, zo'n wonderlijk verhaal en enorm leerzaam. Echt een aanrader.

[Barbara Klomp · Rating 1 out of 5]

Beetje valsspelen, want ik heb het niet helemaal uitgelezen. Prachtig onderwerp, mooi verhaal, maar ik kwam er niet doorheen wegens de schrijfstijl

[Annelie · Rating 5 out of 5]

Nooit gedacht dat een boek over een kluizenares me zo zou boeien. Heel interessant om een kijkje te krijgen in het Utrecht van de 15e/16e eeuw. Suster Bertken was een luisterend oor voor alle Utrechters en daarmee een soort psycholoog avant la lettre. En natuurlijk blijf ik eindeloos gefascineerd door radicale religieuze personen/stromingen.

[Reader aart · Rating 5 out of 5]

Opnieuw een prachtige historische roman van Verbaas, boeiend en respectvol geschreven vanuit het denken van Suster Bertken

[Caitlin · Rating 5 out of 5]

Verbaas neemt je mee in het leven van Suster Bertken, die 57 jaar lang ingekluisd zat in de Utrechtse Buurkerk. De schrijver weeft fictie en historische feiten samen tot één mooi geheel en weet je aandacht vast te houden door het hele boek heen. Ik heb genoten!

[Sara · Rating 4 out of 5]

Fine book on the life of Berta Jacobsdochter, the hermitess living in the Buurkerk in the city where I currently live, Utrecht.

This is historical fiction: Suster Bertken was a real person. Not a lot is known about her life, so the author had quite some room to fill in. And the writer did well: the character of Bertken was fleshed out enough to be interesting and had enough credibility. Eventually the book lost a bit of its pace and the talk with Erasmus unnerved me a bit as it came across as historically far-fetched. It was, however, an exciting part of the book.

The author has a background in theology and has written others books on religious figures. This shows in the story in a good way: some thoughts and contemplations of Bertken are credible as the thoughts of a person devoting their life to religion and/or mysticism.

Suster Bertken is an enigmatic figure: why does one lock oneself up in a hermitage for 57 years? It's such an interesting question to me personally that I would read anything written about it just to get closer to an answer. In all, I think the author finds a good although not a splendid balance between trying to make the story interesting and leaving the historical facts in place. It was very nice to be part of Bertkens "life" in the hermitage and to "walk" through Medieval Utrecht. The best parts are Bertkens contemplations. An entertaining read. Would recommend to people interested in this topic. 3,5 stars.