Bomen waarin stenen bloeien: De verzonnen wereld van Giuseppe Penone

by Cees Nooteboom

De eerste lange, betoverende prozatekst in vijftien jaar van de meesterobservator

Giuseppe Penone is beeldhouwer en land artist – en een van de vreemdste kunstenaars van onze tijd. Maar wat doet hij precies? En wat betekenen zijn werken voor ons?

Cees Nooteboom benadert deze oogverblindende wereld van natuurlijke materialen, vegetale gebaren en geologische arrangementen met aftastende voorzichtigheid. Met Penones werk in gedachten dwaalt hij door zijn eigen Menorcaanse tuin en onderzoekt de afdruk van de rotsen en de bomen en het water, de hardnekkige eigenzinnigheid van de natuur en de vergankelijkheid van de jaren. Er ontstaat een verbazingwekkende en betoverende dialoog tussen kunst en schrijven.

Wat weet de natuur over ons dat we zelf niet weten? Hoe communiceren de stenen? Hebben bomen een taal? En wat betekent het om met je handen te denken? Lezen hoe Cees Nooteboom over Giuseppe Penone schrijft, is het existentiële, kwetsbare avontuur van de observatie aangaan.

136 pages, Paperback

Published September 14, 2023

About the author

Cees Nooteboom (born Cornelis Johannes Jacobus Maria Nooteboom, 31 July 1933, in the Hague) is a Dutch author. He has won the Prijs der Nederlandse Letteren, the P.C. Hooft Award, the Pegasus Prize, the Ferdinand Bordewijk Prijs for Rituelen, the Austrian State Prize for European Literature and the Constantijn Huygens Prize, and has frequently been mentioned as a candidate for the Nobel Prize in literature.

His works include Rituelen (Rituals, 1980); Een lied van schijn en wezen (A Song of Truth and Semblance, 1981); Berlijnse notities (Berlin Notes, 1990); Het volgende verhaal (The Following Story, 1991); Allerzielen (All Souls' Day, 1998) and Paradijs verloren (Paradise Lost, 2004). (Het volgende verhaal won him the Aristeion Prize in 1993.) In 2005 he published "De slapende goden | Sueños y otras mentiras", with lithographs by Jürgen Partenheimer.

Reviews

[Chris · Rating 4 out of 5]

Ook op zijn negentigste weet Cees Nooteboom te boeien. Nieuwe romans, novelles of kortverhalen schrijft hij al een tijd niet meer, maar als het gaat om (kunst)beschouwende essays waarbij de uitrafelende denkkronkels van de auteur een wezenlijk deel uitmaken van de inhoud, lijkt hij met de jaren beter te worden.

Nootebooms (innerlijke) oog blijft met de vasthoudendheid van een boeddhistische monnik naar zijn onderwerp kijken, zonder daarmee de intentie te uiten het helemaal te doorgronden. Maar wat hij al ziende ontdekt, gaat in taal een verbinding aan met de wereld (van Nooteboom) en probeert de blik, zowel die van de schrijver als die van de lezer, te verdiepen en te verbreden.

Oog en taal dus, die in associatieve hoofdstukjes het werk, schrijfsels en uitspraken van beeldend kunstenaar Giuseppe Penone onder de loep nemen. Penone zelf vond verwantschap bij Nootebooms werk na het lezen van diens vertaalde gedichten. Voor een overzichtstentoonstelling in het heerlijke Museum Voorlinden ging zijn beeldend werk dan ook de dialoog aan met de poëzie van Cees Nooteboom.

Als je dit boekje leest, leer je gaandeweg die verwantschap kennen en aanvoelen ('begrijpen' is hier niet het juiste woord). Want de schrijver maakt je deelgenoot van zijn eigen recente ontdekking van het werk van de beeldend kunstenaar. Veel gebeurt op de tast en dat is mooi, zeker als Cees Nooteboom zijn tuin en het omliggende landschap op Menorca erbij haalt. De taal wordt zintuiglijk en de zintuigen zoeken de gepaste woorden om de beelden en gedachten zo ervaringsgericht mogelijk weer te geven. Dat is op zich een heel mooie oefening; eentje die het in dit geval tot een fijnzinnig en poëtisch essayboekje heeft gebracht.

[Taco Hidde Bakker · Rating 2 out of 5]

Hoe saai kun je schrijven over zo'n boeiend kunstenaar als Penone? Nooteboom bewijst dat het kan. Geluk bij een ongeluk dat het prachtige boekje rijkelijk geïllustreerd is en dat je en passent wat leert over leven, werken en ademen van Penone. Nootebooms poëzie is nog het sterkst, inclusief Penone's reactie daarop. Het 'verzonnen' in de titel snap ik ook niet, want als iets blijkt uit Penone's benadering is dat er in zijn werk niets verzonnen is. Abusievelijk las ik 'verzonken' toen ik het boek aangekondigd zag, wat me toch meer lijkt passen.

[Arjen Taselaar · Rating 4 out of 5]

Mooi essay over de verwantschap - en de verschillen - tussen schrijven en beeldende kunst. Het begint en eindigt op Menorca, en door af te sluiten met de megalithische monumenten op dat eiland onderstreept Cees Nooteboom onnadrukkelijk de lange lijnen die lopen van de prehistorie naar de hedendaagse kunst van Giuseppe Penone, die ik in Museum Voorlinden helaas heb gemist.

[Mahatma · Rating 4 out of 5]

Heerlijk. Vooral het begin; waar Cees’ blik nog erg fris is.

[Janine · Rating 4 out of 5]

Een hele fijne combinatie, Penone en Nooteboom 🙂