Bezdzietne z wyboru

by Justyna Dżbik-Kluge

Myślisz tylko o sobie! Jeszcze ci się zmieni! Kto ci poda na starość szklankę wody?

Takie zdania to codzienność wielu kobiet, które wybrały drogę bezdzietności.

Niektóre z satysfakcją czerpią ze swojej niezależności pełnymi garściami. Do innych w przełomowych momentach wraca pytanie: „Czy na pewno nie chcę mieć dzieci?” i w tym wyborze utwierdzają się w życiu wielokrotnie. Są i takie, które noszą w sobie żal utraconej szansy.

Mówi się, że bezdzietność to emanacja szeroko pojętego kryzysu naszych czasów. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2022 roku urodziło się najmniej dzieci od końca drugiej wojny światowej. Co to oznacza? Co te statystyki mówią nam o współczesnych Polkach? Czy bezdzietne to egoistki czy pragmatyczki? Czy boją się restrykcyjnego prawa, nie mogą znaleźć odpowiedniego partnera, a może nie chcą rodzić ze względu na zmiany klimatyczne?

Bezdzietne z wyboru to pierwsza tak kompleksowa opowieść o niemacierzyństwie.

To rozmowy z kobietami o tym, dlaczego nie chcą mieć dzieci. To refleksje osób ze świata nauki – psycholożki, demografki, ginekologa – na temat tego coraz powszechniejszego zjawiska. Ale przede wszystkim to opowieść o prawie do decydowania o swoim życiu bez poczucia winy za niespełnienie społecznych oczekiwań.

Genres: Audiobook, Nonfiction, Polish Literature, Poland

288 pages, Paperback

First published October 25, 2023

Reviews

[kam · Rating 4 out of 5]

Autorka nie napisała o niczym, co dla mnie byłoby nowe, ale lubię czytać dobrze poprowadzone wywiady z przemyślanym doborem rozmówców. Sam temat natomiast przyniósł mi ulgę.

[Błażej Pakuła · Rating 5 out of 5]

Książka napisana z dużym wyczuciem pomimo trudnego tematu. Bardzo lubię styl autorki, a w tej książce dodatkowo udało się ciekawie połączyć głosy bohaterek z głosami ekspertów.

[Pani Bibliotekarka · Rating 4 out of 5]

Bardzo potrzebna lektura - niezależnie od tego czy ktoś chce mieć dzieci czy nie, warto zawsze poznać perspektywę drugiego człowieka, by nie oceniać bezmyślnie, nie stygmatyzować kobiet. Ciekawe było dla mnie ukazanie procesu w jaki sposób wybór posiadania potomstwa determinuje nasze relacje społeczne... Smutne to.
Różnorodne treści, szybko się czyta/słucha.
Niestety po książkę sięgną pewnie osoby zainteresowane tematem, a nie te które faktycznie, by potrzebowały zmienić sposób myślenia. Polecam matkom i niedzietnym.

[cyannie · Rating 4 out of 5]

dla mnie bezdzietnosc czy tez niedzietnosc to jeden z ciekawszych tematow obecnych czasow, także ksiazka bardzo mi sie podobala

[Aellirenn Czyta · Rating 4 out of 5]

Dobra i rzeczowa. Cieszę się, że zaczyna się mówić na ten temat.

[korpetta · Rating 3 out of 5]

takie to jakieś nieciekawe, mało odkrywcze. niektóre rozmowy fajne, ale akurat "uczone" osoby zaskoczyły mnie niezbyt pozytywnie. ginekolog popisał się manią wielkości, a "profesor uksw doktor habilitowana socjolożka demografka psycholożka" (zwracam uwagę na wybiórcze stosowanie feminatywów) wyraziła niby opartą na swoich badaniach opinię, która jest dla mnie całkowicie nielogiczna.

[Xiazki · Rating 5 out of 5]

4.5*

[hania]

bardzo podbudowuje. może nie ma tam wielu odkrywczych rzeczy, ale potrzebnych, żeby je usłyszeć

[Paulina · Rating 4 out of 5]

Takie książki zawsze będą potrzebne. Doceniam mega fakt, że autorka przedstawiła też kobiety, które nie do końca są pewne swojej decyzji oraz te, które próbowały mieć dzieci, nie udało się i nie żałują.
No i autorka jest matką, fajnie że mimo wszystko potrafiła porozmawiać z kobietami o odmiennym zdaniu.

[jkoch16 · Rating 4 out of 5]

4/5⭐

[Adrianna NM · Rating 5 out of 5]

Mocna, dobra i warta przeczytania.

[Peter Wiggin · Rating 4 out of 5]

Dobra książka, spojrzenie z jednej perspektywy bezdzietnych kobiet. Pomaga uporządkować i rozszerzyć argumenty, a także zrozumieć je z perspektywy kobiet, które podjęły już taką decyzję.

Ogromny plus za punktowane i wyjaśnianie toksycznego postrzegania macierzyństwa w społeczeństwie oraz obalanie pewnych mitów kulturowych i medycznych.

Chętnie przeczytałbym 2 kontynuacje:
1. Matki i ojcowie z wyboru; coś o dobrych i złych powodach posiadania dzieci oraz pozytywnych i negatywnych konsekwencjach tego stanu.
2. Bezdzietni (nieojcowie) z wyboru; książka z perspektywy mężczyzn, bo myślę że oni też zadają sobie to pytanie.

Polecam, bo większość ludzi prędzej, czy później zacznie przechodzić przez ten cykl decyzyjny i doświadczenia innych osób, które mają to za sobą, w tym wypadku kobiet mogą w tym pomóc.

[szejner · Rating 3 out of 5]

Bardzo potrzebna pozycja w dzisiejszych czasach, ale jednocześnie mam wrażenie, że mało odkrywcza i nie nauczyła mnie niczego nowego. Wywiady zostały przeprowadzone adekwatnie i w miarę wyczerpująco, podobało mi się to, że zawartych zostało bardzo dużo różniących się od siebie rozmów. Jednocześnie, mam wrażenie, że czasami była to ksiażka mało obiektywna. Zdaję sobię sprawę z tego, że jest to pozycja, którą niektórzy mogą uważać za budującą na duchu, dlatego daję 3 gwiazdki.

[Kytera · Rating 5 out of 5]

"Opowieść o dobrowolnej, świadomej bezdzietności nie jest opowieścią o tym, że macierzyństwo nie jest spoko. Ja sobie tak wybrałam i tak chcę mieć, a Ty sobie wybrałaś inaczej i mam nadzieję, że jest Ci dobrze z tym wyborem. Mnie z moim jest świetnie. Tyle."

Myślę, że ten cytat jest świetnym podsumowaniem tej książki. Polecam każdemu.

[BELA · Rating 4 out of 5]

Dla niektórych pewnie oczywista oczywistość, mnie podniosła na duchu i otworzyła oczy na kilka kwestii. Polecam serdecznie 🌸

[very little book nerd · Rating 5 out of 5]

Bardzo wartościowa, mądra i otwierająca oczy książka. Cieszę się, że normalizuje ona mówienie "nie chcę mieć dzieci, bo jest mi dobrze bez nich".

[Haniax · Rating 4 out of 5]

nie ominę żadnej książki w tym temacie

[Marisol · Rating 4 out of 5]

8/10
Bardzo ważna pozycja. Warto przeczytać, zdecydowanie polecam.

[Cozzy_Klu · Rating 5 out of 5]

Pani Justyno, dziękuję.

[G · Rating 4 out of 5]

Overall: 3.75/5.0

Książka zbudowana jako dialogi między autorką i różnymi osobami. Pomysł fajny, dobrze się słuchało taką formę, ale później weszło coraz więcej i więcej powtórzeń argumentów.

Ważna pozycja by o tym teraz rozmawiać.


—————— Argumenty przeciw ——————

1. Autonomia i wolność jednostki
- Samostanowienie i niezależność – brak konieczności podporządkowywania planów, kariery, związków czy podróży potrzebom dziecka.
- Zachowanie własnej tożsamości – obawa przed „utratą siebie” w roli matki/rodzica i życiem skupionym wyłącznie na dziecku.
- Poczucie kontroli nad własnym życiem – możliwość decydowania o swoim czasie i priorytetach bez trwałych kompromisów.

2. Realizacja pasji i samorozwój
- Większa przestrzeń na rozwój zawodowy, osobisty, twórczy i podróże.
- Możliwość pełniejszego zaangażowania się w hobby, relacje, działanie społeczne czy dbanie o zdrowie i dobrostan psychiczny.

3. Koszty i obciążenia rodzicielstwa
- Wysokie koszty finansowe – utrzymanie i wychowanie dziecka jest dużym obciążeniem ekonomicznym.
- Koszty emocjonalne – presja, zmęczenie, brak snu, ryzyko depresji poporodowej, kryzysy w relacjach, utrata czasu „dla siebie”.
- Ryzyko cierpienia ciała i psychiki – ciąża i poród mogą prowadzić do trwałych zmian w zdrowiu i samopoczuciu.

4. Kontekst społeczny
- Słabe wsparcie dla rodziców w Polsce – niewydolny system opieki zdrowotnej i przedszkolnej, ograniczona pomoc finansowa i instytucjonalna.
- Niedostateczna edukacja seksualna – konsekwencje nieprzygotowania młodych ludzi do świadomego rodzicielstwa.
- Krytyka presji społecznej – sprzeciw wobec schematu „święta trójca: ślub–dziecko–kredyt” i oceniania ludzi przez pryzmat macierzyństwa czy ojcostwa.
- Łamanie tabu – postulat normalizacji świadomej decyzji o bezdzietności.

5. Argumenty egzystencjalne i filozoficzne
- Obawy o przyszłość świata – katastrofa klimatyczna, polityczna niestabilność, wątpliwości etyczne wobec sprowadzania nowego życia do udręczonego systemu społeczno-ekologicznego.
- Moralny wymiar decyzji – niektórzy traktują brak posiadania dzieci jako akt odpowiedzialności wobec środowiska i innych ludzi (zmniejszenie przeludnienia, konsumpcji zasobów).
- Odrzucenie narracji „opieki na starość” – sprzeciw wobec instrumentalnego traktowania dzieci jako zabezpieczenia emerytalnego.

6. Elastyczność decyzji
- Dla części osób wybór bezdzietności nie jest „na zawsze” – dopuszczają możliwość zmiany zdania w przyszłości, bez presji biologicznego zegara czy oczekiwań społecznych.

Wnioski: Decyzja o bezdzietności nie jest wyrazem egoizmu, lecz świadomego, etycznego podejścia do życia. Argumenty przeciwko posiadaniu dzieci obejmują zarówno indywidualne aspekty dobrostanu psychicznego i wolności, jak i społeczno-ekologiczne obawy o przyszłość ludzkości i planety. Autorka pokazuje, że życie bez dzieci może być równie wartościowe i sensowne, co życie w rodzicielstwie – tylko oparte na innych priorytetach.


—————— Argumenty „za” ——————

1. „Dzieci to sens życia” – pełnia szczęścia jest możliwa tylko w rodzicielstwie. | Nie wszyscy czują potrzebę rodzicielstwa. Spełnienie można znaleźć w pasjach, karierze, relacjach czy pracy społecznej.

2. „Na starość nie będziesz sam_a” – dzieci to „zabezpieczenie emerytalne”. | Relacje nie powinny mieć charakteru transakcyjnego. Opieka nie wynika automatycznie z więzów krwi. Wsparcie można zbudować w innych relacjach.

3. „Biologiczny zegar tyka”, a macierzyństwo to etap „nie do pominięcia”. | Prawo do samostanowienia. Można zmienić zdanie w dowolnym momencie lub wcale – a brak dziecka nie oznacza braku pełni życia.

4. „Macierzyństwo uszlachetnia” | fakt posiadania dziecko nie zmienia z automatu człowieka na lepsze.

5. „Dziecko to najpiękniejszy dar” – obowiązek wobec dziadków, tradycji i ciągłości rodu. | Nie każdy chce przekazywać geny. Tożsamość i wartość człowieka nie zależą od przedłużania rodu.

[Czytajaca Julka · Rating 4 out of 5]

Jak tylko zobaczyłam tę książkę wiedziałam, że będzie to dla mnie lektura obowiązkowa. Na rynku wydawniczym mamy tak mało książek dla osób bezdzietnych/ o osobach bezdzietnych, że każda z nich jest w mojej ocenie na wagę złota.

Mimo różnych opinii na temat tego reportażu podeszłam do niego bez uprzedzeń i powiem wam, że się nie zawiodłam.
Uważam, że jest to dobra a przede wszystkim potrzebna książka.
Zarzuty co do tej książki były następujące: „Przecież tę książkę napisała matka dwójki dzieci, jak może pisać reportaż o bezdzietności?” A no może. Mamy tutaj wywiady nie tylko z kobietami bezdzietnymi, ale też ze specjalistami różnego rodzaju – od ginekologów do osób badających statystyki demograficzne.

Autorka zdecydowanie podchodzi do rozmówczyń i rozmówców otwarcie i ze zrozumieniem. Bez wzajemnego hejtu czy krzywych spojrzeń. Nie ocenia. Patrzy na świat i kwestię braku dzieci bardzo progresywnie.

Od razu tłumaczy też czemu jako matka zdecydowała się napisać taką książkę. Odwołuje się np. do Biblii czy konstytucji. Widać, że przyłożyła się do researchu.

Na plus również jest to, że mamy tu konsultację ze specjalistami a nie rzucanie jakimiś danymi bez potwierdzenia. Dodatkowo edukuje np. o metodach antykoncepcji, pokazuje też jak wygląda procedura in vitro oraz to, że wcale nie jest taka łatwa jak by się mogło wydawać.

To co dla mnie byłoby do poprawy to większe wyczerpanie tematów. Często mimo konsultacji ze specjalistami zostajemy z jeszcze wieloma pytaniami. Książka mogłaby być spokojnie da razy dłuższa i nie byłoby problemu. Dodatkowo baaaaardzo szybko się ją czyta – w dużej mierze mamy tu wywiady, więc nic dziwnego.

Muszę też zwrócić uwagę na to, że momentami czułam spory cringe po niektórych tekstach autorki. Czułam się trochę tak jakby dorosła osoba chciała stać się na siłę młodzieżowa. Może po to, żeby trafić do młodszych odbiorców? Nie wiem. Zdania typu „policja proszę przyjechać na facebooka”, „żyćko”, albo „Czy kobiety mówią „sprawdzam” swojej tradycyjnej roli społecznej” były tutaj normą. Kochana pani autorko, nie trzeba na siłę używać młodzieżowych słówek, które już swoją drogą wyszły z mody (w Internecie chyba za szybko wszystko się zmienia) żeby młodzież sięgnęła po pani książkę i uznała ją za wartościową. Sama w sobie jest na tyle dobra, że takie zabiegi są zdecydowanie niepotrzebne.

Dla mnie wielkim plusem było też to, że pierwszy wywiad w tej książce był z Rudą Czyta!! Co ciekawe jej historia ma trochę wspólnego z moim życiem , więc tym bardziej mogłam się utożsamić i czytać z jeszcze większą przyjemnością.

Z ręką na sercu mogę wystawić temu reportażowi ocenę 8/10. Mimo drobnych minusów to naprawdę kawał dobrego reportażu. Świetnie i szybko się czyta, jest merytoryczny, edukuje, bawi, można się z nim utożsamić, mamy głos specjalistów. Dobra robota.

[Kuba Rydkodym · Rating 3 out of 5]

"Bezdzietne z wyboru" to książka podejmująca temat, który jeszcze kilka lat temu nie istniał w debacie publicznej. Teraz zaczyna przebijać się do mainstreamu, bo coraz więcej osób bezdzietnych nie zgadza się na presję reszty społeczeństwa, do posiadania dzieci.

Sam mam dzieci i uważam, że nic lepszego niż rodzicielstwo mnie w życiu nie spotkało. Rozumiem więc stronę "dzieciatą", która próbuje przekonywać, że powinno się mieć dzieci. Z drugiej strony nie uważam, że każdy powinien je mieć. Dawniej posiadanie dzieci nie wiązało się z tak dużą ilością wyrzeczeń jak dziś. Dziś decydując się na dziecko, musimy zrezygnować z ogromu możliwości jakie daje nam współczesny świat. Dlatego decyzja o powołaniu nowego człowieka na świat powinna być bardzo mocno przemyślana i uzasadniona. Presja społeczna nie pomaga w podjęciu odpowiedzialnej decyzji. Dlatego uważam, że ważne jest przedstawianie punktu widzenia osób bezdzietnych.

Z drugiej strony książka często jest nieobiektywna. Autorka przytacza w niej wypowiedzi różnych osób. Wiele z nich jest mocno wyważonych i racjonalnych. Zdarzają się jednak nieobiektywne i nacechowane emocjonalnie. Niestety w książce będącej zbiorem wypowiedzi różnych osób, można napisać wszystko - powołać się na dane niemające pokrycia w żadnych źródłach, przedstawiać swoją opinię jako fakt, itp. Bo przecież to tylko czyjaś wypowiedź. Przykład? W książce napisane jest, że w domach starców ludzie którzy mają dzieci są nieszczęśliwi, bo te ich nie odwiedzają. Natomiast bezdzietni są szczęśliwi bo mają dużo przyjaciół. Nie można pisać takich rzeczy i przedstawiać jako fakt, powołując się jedynie na własne obserwacje. Klasyczny przykład dowodu anegdotycznego.

Takich błędów poznawczych w wypowiedziach niektórych osób w książce zauważyłem co najmniej kilka. Według mnie autorka powinna je wychwycić i zredagować wypowiedzi, w celu zobiektywizowania treści.

Książka pomimo wad, jest ważnym głosem w dyskusji nad bezdzietnością. Dobrze, że ten temat przebija się do mainstreamu, bo może sprawi, że decyzje nad posiadaniem bądź nieposiadaniem dzieci będą bardziej przemyślane.

[Pralka Frania · Rating 3 out of 5]

Jest raczej wtórna do "Szczerze o życiu bez dzieci" Edyty Brody, niewiele wnosi nowego, raczej ugruntowuje to co już w tym temacie znane. Z drugiej strony nigdy nie za wiele powtarzania, że macierzyństwo to wybór, nie konieczność. Kusi mnie mocno, żeby napisać, że niedzietność wydaje się być bardziej przemyślaną decyzją niż posiadanie dzieci... ale nie chciałabym podsycać już istniejącego ognia pomiędzy kobietami. Naprawdę fajnie byłoby gdyby niedzietność nie ujmowała dzietności i odwrotnie. Tak jak żółty nie odejmuje niebieskiemu. I może takie książki uczą nas o tym mówić we wzajemnym szacunku... bo egoizmem można nazwać zarówno posiadanie dzieci jak ich brak.

"To nie jest tak, że czuję niechęć, po prostu do tej pory nigdy nie poczułam, że chce te dzieci mieć."
"Nie mam siły ani zasobów na bycie matką i nie ma w tym nic złego"

I nieoczekiwane ukłucie: "Chcemy żyć według minimum wysiłku, maximum efektu". Ups?

[Beata · Rating 4 out of 5]

Książka dobrze napisana, krótkie rozdziały szybko się czyta. Temat został uchwycony zarówno od strony osobistych historii kobiet, jak i ekspertów - ale jakoś mam niedosyt. Chciałabym przeczytać więcej o kobietach, które faktycznie nie maja i nie chcą mieć dzieci. Miałam tez krzywa minę po przeczytaniu rozdziału z ekspertem-ginekologiem, trochę pretensjonalny, typowo męski mansplaning.
Nie odniosłam wrażenia, ze książka jest mocno stronnicza, czy gloryfikująca bezdzietność. Może nie ma w niej nic odkrywczego poza tym, ze w ogóle zaczęto głośno mówić o niedzietności jako wyborze kobiet, które maja do tego pełne prawo i nie powinny być oskarżane o egoizm, czy obwiniane za „nieuchronne wymarcie ludzkości”.
Ogólnie szczerze polecam, zawsze warto poznać historie innych osób, zobaczyć temat ich oczami.

[Małgosia · Rating 2 out of 5]

Zawiodłam się tą pozycją, ale to wina moich wysokich oczekiwań. Możliwe, że dla osoby niezaznajomionej z koncepcją bezdzietności z wyboru byłaby to pozycja bardziej trafiona, niż dla mnie, która bezdzietna z wyboru jest.
Czytając miałam wrażenie, że autorka szuka potwierdzenia tezy mówiącej, iż za bezdzietnością stoi zmiana prawa aborcyjnego w Polsce. Żaden z rozmówców jej jednak nie potwierdził.
Z jednej strony rozumiem podejście, w którym każdej z osób z którą przeprowadzany był wywiad autorka zadaje podstawie bny zestaw pytań, jest to konsekwencja i możliwość ukazania różnorodności wypowiedzi w jednym. Niestety, też różnorodności brak, odpowiedzi były podobne, przez co czytając któryś z kolei wywiad, mogłam przewidzieć co zostanie w nim przekazane.

[Gosia Treppner · Rating 5 out of 5]

Moim zdaniem - reportaż idealny. Temat dla mnie szalenie interesujący, w przyszłej perspektywie badawczej, jak i jako gorący temat współczesności. Dobre połączenie opowieści bohaterek, specjalistów z dziedziny psychologii i medycyny - a to wszystko podsumowane przez rozważania autorki, która sama jest matką, ale rozumie potrzebę dyskursu drugiej strony. Przytoczenie na końcu takich autorek jak Rebecca Solnit czy Virginia Woolf, pionierek feministycznych, całkowicie w punkt. Ciężko kończyć książki, a tu - odwołanie się do cytatu Solnit, że nie na wszystkie pytania jest się zobligowaną odpowiadać… kropka nad ,,i”.
Słucham w audiobooku, a wieczorem przełączałam się na ebooka - w obu formach bardzo przystępna.

[justynixx · Rating 4 out of 5]

przeraża mnie fakt, że takie książki muszą powstawać, że mamy 21 wiek, a nadal nie traktujemy ludzi (w tym przypadku kobiet) jako autonomiczne, mądre, odpowiedzialne i zdolne do własnych wyborów, które musimy szanować (!)

książka poruszająca bardzo ważny temat, przystępna.
mimo że, jestem osobą dość młodą nie zostało jednak tutaj poruszone coś czego nie wiedziałam, więc dla osób zaznajomionym z tematem i starszych nie będzie to nic odkrywczego.

sama jestem/będę bezdzietna z wyboru (bo nic mi się nie zmieni) i jestem dumna, że czytałam o osobach takich jak ja, które jeszcze swoje decyzje przedstawiają w tak otwarty i mądry sposób

[Elżbieta Kaczorowska · Rating 4 out of 5]

"Jesteśmy pełnowartościowe. Bez przypisów, errat i didaskaliów."
Spodziewałam się, że to będzie dość stronnicza książka, gloryfikująca bezdzietność. Tymczasem przedstawione są tu najróżniejsze historie i powody bezdzietności, bardzo dobrze uargumentowane i przemyślane. Książkę czyta się szybko, poszczególne wywiady nie są zbyt długie, a jednocześnie dają pełny obraz sytuacji. Dobrze, że w książce wypowiadają się najróżniejsze osoby, dzięki czemu można poznać wiele ciekawych spostrzeżeń i wyrobić sobie własne zdanie. Bardzo polecam.

[Monika · Rating 4 out of 5]

(Wysłuchana w audiobooku na Empik Go)
Nie chciałabym, by takie pozycje na polskim rynku wydawniczym musiały się pojawiać.
Ale - niestety - muszą.
Zatem skoro muszą - będę czytała je wszystkie.
Aż do chwili, gdy staną się już nieaktualne, czego nam wszystkim z całego serca życzę.

Książka kończy się następująco - kobiety! Pamiętajmy o tym!

„Nie jesteśmy zobligowane do odpowiadania na wszystkie pytania, które są nam zadawane.
Nie musimy definiować się przez dziecko ani męża.
Jesteśmy pełnowartościowe - bez przypisów, errat i didaskaliów.”

[Justyna · Rating 4 out of 5]

Cieszę się, że przeczytałam tę książkę i poznałam perspektywę "drugiej" strony. Książka jest dosyć prosto skonstruowana i poznajemy różne historie kobiet, które zdecydowały, że nie będą miały dzieci.
Jedno stwierdzenie niestety mocno zapadło mi w pamięć. Jedna z kobiet powiedziała: "Moim zdaniem jest to obraz mocno osadzony w katolickiej mentalności, która mówi jak o tym, że w życiu kobieta musi cierpieć i każdego dnia dostawać wpierd0l, bo to uszlachetnia.". Jest to dość krzywdzący obraz z którym się nie zgadzam.