حدود ٧٢ درصد از شهداي ايران نوجوانان و جوانان ١٦ تا ٢٥ سال را تشكيل ميدهند يعني از هر سه نفر ايراني كه در جنگ ايران و عراق در خون خود ميغلتد دو نفر كمتر از ٢٥ سن دارند.
دستواره از فرماندهان ارشد لشكر ٢٧ در روايت دردناك خود به مقاطعي از عمليات اشاره ميكند كه فضا براي جنگيدن و پيشروي به سي سانتي متر ميرسيد يعني نفر پشت سر وقتي ميتوانست به سوي دشمن تيراندازي كند كه نفر جلويي اش بر زمين مي افتاد.با وجوديكه ميدانسته عمليات نيروهايش به نتيجه نميرسد ،به دليل دستور از بالا عمليات را ادامه داده و حتا وقتي در ميانه عمليات دلايلش را براي هاشمي رفسنجاني توضيح داده هاشمي به او گفته:حتا اگر هزار شهيد هم بدهيد راه را باز كنيد.اسلام را به خفت نياندازيد.بلند بشويد برويد توكل كنيد.ان شاالله راه باز ميشود.
مهدي كياني از فرماندهان سپاه :يادم است كه در والفجر مقدماتي كه رئيس جهمور قرار بود به كنفرانس غير متعد ها برود .شمخاني در جلسه اي به ما فرماندهان گفت بايد عملياتي شود و دست ايشان در كنفرانس پر باشد.به راستي چرا مسائل جنگ را به مسائل سياسي آلوده كردند؟آيا اين همه امكانات نيرويي و مادي بايد خرج يك ژست سياسي شود؟ رئيس جمهور خامنه اي:«تا اجلاس غير متعهد ها ،حدود يك ماه وقت داريم و بايد مشتمان در كنفرانس پر باشد. »
عمليات ١٧ بهمن آغاز و به سرعت به يكي از تلخ ترين شكست هاي ايران در جنگ تبديل شد و رزمندگان بسياري مظلومانه شهيد شدند ابراهيم همت از فرماندهان عمليات روايت كرده كه چگونه عراقي ها رزمنده هاي ايراني را قتل عام كردند و بالاي سر بچه هاي زخمي مي آمدند و تير خلاص مي زدند.
٢٦ دي ٦٠ روح الله خميني در جمع فرماندهان سپاه:«نظام الهي مقرر كرده است تا شما براي خدمت به اسلام انتخاب شويد… ديگر نه از كشتن بترسيد و نه از كشته شدن.»به راستي ارزش زندگي انسانها در محاسبات نظامي سياسي چقدر است؟
چرا جنگ هشت سال طول كشيد؟
جنگي كه با تصميمات چند روزه به يكباره پايان يافت، چرا هشت سال طول كشيد؟پروفسور تام وركمن معتقد است در ريشه يابي طولاني شدن جنگ بايد ريشه هاي اجتماعي و سياسي موضوع را بررسي كرد او مينويسد اگر چه جنگ براي هر دو طرف هزينه هاي مادي و معنوي سنگيني در برداشت ولي براي هر دو طرف امتيازهاي سياسي نيز دربرداشت شكاف هاي عميق در هر دو جامعه ميتوانست در قالب منافع دنبال شده در جنگ پوشش داده شود.
او از مزاياي جنگ طولاني براي ايران به اين موضوع اشاره ميكند كه با تدوام جنگ فرآيند تحكيم انقلاب اساسا تكميل شد .روحانيون نشان دادند كه در بهره گيري از جنگ براي تكميل هژموني طبقه شان بسيار خبره هستند موضوعات بيگانه ستيزي را مورد استفاده قرار دادند تا به لحاظ سياسي دست به بسيج عمومي بزنند….
موقعيت هاي خاص نظامي و امنيتي مانند جنگ برخوردهاي امنيتي در امور سياسي اجتماعي را توجيه ميكند و در ايران جنگ براي رژيم فرصت بي نظيري فراهم آورد تا با حذف اپوزوسيون سياسي گسترش كنترل نهادهاي انقلابي ،مهار هر رفتار آشوبگرانه ي اجتماعي ،قدرت خويش را تحكيم بخشد.
دكوئيار دبيركل سازمان ملل در خاطراتش درباره سياست آمريكا در اين مقطع از جنگ مينويسد:
نظر قطعي ايالات متحده اين بوده كه براي پايان جنگ :١) عراقي ها بايد به خوبي مقاومت كنند تا مانع هرگونه پيروزي ايران شوند ٢) جنگ بايد بيش از هر زماني براي ايراني ها عذاب آور شود ٣) جريان سلاح به ايران بايد از طريق قطعنامه ديگري در شوراي امنيت كاهش يابد ٤) فشار بين المللي به طور وسيعي به اين كشور وارد شود.
«حتي اگر يك خانه سالم مانده باشد و يك نفر در اين مملكت زنده مانده باشد اين جنگ را ادامه خواهيم داد»اين جمله ايست از روح الله خميني در ميانه جنگ به نقل كتاب از آغاز تا پايان اثر محمد دروديان اما چرا در نهايت با تصميمي كه گفت برايش از زهر كشنده تر است قطعنامه ٥٩٨ را پذيرفت ؟در پيامي كه براي مسئولان نوشت معلوم شد چند گزارش تلخ و يك گزارش تكان دهنده او را با حقايقي روبرو كرد كه به سرعت نظرش را تغيير داده يكي از گزارش ها از دولت بود كه در آن وضع مالي زير صفر اعلام شده ….