نکتههای تاریخی نوشته جعفر شیرعلی نیا، کتابی است ارزشمند و خواندنی با نگاهی انتقادی و پرسشگر در مورد هشت سال جنگ ایران و عراق. او در این کتاب که در واقع پستهای کانال تلگرامی نویسنده است،کوشیده با استفاده از منابع موجود زوایای مختلف جنگ رو بررسی کنه و در نقش یک تحلیلگر نگاهی واقع بینانه و نه مبتنی بر تبلیغات رسمی حاکمیتی به این هشت سال داشته باشه. کتاب شیرعلی نیا از هشت فصل تشکیل شده که او به نکات و مباحث مهمی اشاره میکنه. اختلاف ارتش و سپاه که یکی از مهمترین مسائل جنگ ما بوده از مواردی است که شیرعلی نیا با سرکشی فراوان در منابع منتشر شده تا حدی اون رو واکاوی کرده و در مقاطع مختلف از اختلاف نظرات محسن رضایی و شهید صیاد شیرازی مسائلی رو مطرح کرده که دید مناسبی به مخاطب در مورد این اختلافات میده.یک نکته مهم در این بحث اختلاف ارتش و سپاه در جنگ هم برمیگرده به ضعف فرماندهی کل که شیرعلی نیا اینجا پیکان انتقادش رو به سمت هاشمی رفسنجانی میگیره و معتقده او به عنوان فرمانده واحد باید نقش بهتر و بیشتری در ایجاد هماهنگی ایجاد میکرده.همین سوژه اختلاف ارتش و سپاه در جنگ میتونه یه کیس مطالعاتی بسیار جذاب باشه.درسته که همچنان تمام منابع در مورد جنگ در دسترس نیست و ما محرمانههای زیادی داریم اما همین منابعی هم که در طی این چند دهه چاپ شده و مصاحبه های برخی مسئولین، میتونه اطلاعات نسبتا مفیدی بده و آن طور نیست که مخاطب علاقه مند به تحقیق در این موضوعات دست خالی برگرده. یکی دیگه از موارد تلخ و جانسوز کتاب برمیگرده به لشکر 10 سیدالشهدا که فرماندهان آن نامه ای انتقادی و طولانی در نقد فرماندهی محسن رضایی در جنگ و سایر مسائل در جنگ مینویسند و برخوردی که میشه و سرانجام این نامه از اون ماجراهای تلخ جنگ هشت ساله ما بوده که شیرعلی نیا به آن پرداخته.اگر در مورد همین بازه زمانی و همین لشکر 10 سیدالشهدا علاقه مند به مطالعه بودید، کتاب مردان رستگار میتونه منبع مناسبی باشه و اطلاعات مفیدی بهتون در این زمینه خواهد داد. نکات زیاد دیگری در کتاب در موردشون بحث میشه که مخاطب علاقه مند میتونه اونها رو بخونه و من نمیخوام به تمام موارد اشاره کنم..فقط همانطور که گفتم نگاه پرسش گرانه و انتقادی شیرعلی نیا مساله ایست که در کل کتاب وجود داره و به شخصه به این دید ارزش زیادی میدم در حالیکه میدونم بخشی از جامعه ما همچنان هر گونه شک و شبهه و پرسش در مورد جنگ هشت ساله رو مجاز نمیدونند و با گفتن حرفهای احساسی بی منطق پرشور تلاش زیادی خواسته یا ناخواسته برای ایجاد سد در برابر تحقیقات واقع بینانه انجام میدند.منتهی باید سدشکنی کرد و راه رو برای پژوهش ها باز کرد.نباید از بیان نقاط ضعف ترسید.باید از گذشته درس گرفت تا در آینده دچار اشتباهات کمتری بشیم. نگاه ایدئولوژیک داشتن و همه چیز رو با این عینک دیدن خروجیش میشه که چیزی به نام «شکست» رو نپذیریم و همیشه با روایت سازی متاسفانه گاهی آغشته به دروغ، بر طبل دروغین پیروزی بدمیم..بخشی از نامه فرماندهان لشکر 10 سیدالشهدا رو اینجا میارم که برای من جالب و آشنا! بود و شاید برای برخی از شما هم جالب باشه:
« به دلیل اینکه جواب تبلیغات خارجیان را میدهیم و برای حفظ روحیهی مردم، دروغهای بزرگی را در ردههای مختلف اجرایی میگویند که نه تنها نتیجهی عکس میدهد بلکه مردم را گیج کرده و در ذهن آنها سوال ایجاد میکند.»
کتاب بسیار کتاب غم انگیزی است.اطلاعاتی که از شهدا داده میشه و شرح عملیات پر غصه خیبر و سایر شکستها دل هر انسان وطن دوستی رو به درد میاره اما به وقل خود شیرعلی نیا با چشمان پر اشک هم باید واقعیات را دید.برای من غم انگیزترین بخش کتاب جاهایی بود که مسئولان کشور کم و بیش از سال 63 به بعد فهمیده بودند که امکان پیروزی در جنگ نیست اما شجاعت بیان عقایدشون در مقابل مقامات عالی نظام رو نداشتند و اساسا کشور طرح واحدی برای به پایان رساندن جنگ نداشت.
در برخی موارد پاسخی به پرسش داده نمیشه و نویسنده صرفا پرسشهایی رو مطرح میکنه و بی پاسخ میذاره.اما این پرسشها مهم و اساسی هستند و میتونند چه برای خود او و چه دیگران، راه رو برای پژوهش های بعدی باز بکنند.به همین دلیل بی پاسخ بودن برخی پرسش ها رو نقطه ضعفی در کتاب نمیدونم و مخاطب آگاه هم حتما میدونه قرار نیست با یک کتاب 295 صفحه ای به تمام کنه ضمیر جنگ پی ببره. شیرعلی نیا در فصل انتهایی کتاب منابع فارسی و غیرفارسی متعددی رو برای مطالعه پیشنهاد میده که برای علاقه مندان به مطالعه در این حوزه،میتونه مفید باشه..
لازم به ذکر است که کتاب مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نگرفته و سال 1402 شیرعلی نیا کتاب رو به صورت پی دی اف در کانال تلگرامیاش منتشر کرد. آدرس کانال تلگرامی ایشان رو مینویسم تا اگر کسی علاقه مند بود کتاب رو دانلود کنه:
حدود ٧٢ درصد از شهداي ايران نوجوانان و جوانان ١٦ تا ٢٥ سال را تشكيل ميدهند يعني از هر سه نفر ايراني كه در جنگ ايران و عراق در خون خود ميغلتد دو نفر كمتر از ٢٥ سن دارند.
دستواره از فرماندهان ارشد لشكر ٢٧ در روايت دردناك خود به مقاطعي از عمليات اشاره ميكند كه فضا براي جنگيدن و پيشروي به سي سانتي متر ميرسيد يعني نفر پشت سر وقتي ميتوانست به سوي دشمن تيراندازي كند كه نفر جلويي اش بر زمين مي افتاد.با وجوديكه ميدانسته عمليات نيروهايش به نتيجه نميرسد ،به دليل دستور از بالا عمليات را ادامه داده و حتا وقتي در ميانه عمليات دلايلش را براي هاشمي رفسنجاني توضيح داده هاشمي به او گفته:حتا اگر هزار شهيد هم بدهيد راه را باز كنيد.اسلام را به خفت نياندازيد.بلند بشويد برويد توكل كنيد.ان شاالله راه باز ميشود.
مهدي كياني از فرماندهان سپاه :يادم است كه در والفجر مقدماتي كه رئيس جهمور قرار بود به كنفرانس غير متعد ها برود .شمخاني در جلسه اي به ما فرماندهان گفت بايد عملياتي شود و دست ايشان در كنفرانس پر باشد.به راستي چرا مسائل جنگ را به مسائل سياسي آلوده كردند؟آيا اين همه امكانات نيرويي و مادي بايد خرج يك ژست سياسي شود؟ رئيس جمهور خامنه اي:«تا اجلاس غير متعهد ها ،حدود يك ماه وقت داريم و بايد مشتمان در كنفرانس پر باشد. » عمليات ١٧ بهمن آغاز و به سرعت به يكي از تلخ ترين شكست هاي ايران در جنگ تبديل شد و رزمندگان بسياري مظلومانه شهيد شدند ابراهيم همت از فرماندهان عمليات روايت كرده كه چگونه عراقي ها رزمنده هاي ايراني را قتل عام كردند و بالاي سر بچه هاي زخمي مي آمدند و تير خلاص مي زدند.
٢٦ دي ٦٠ روح الله خميني در جمع فرماندهان سپاه:«نظام الهي مقرر كرده است تا شما براي خدمت به اسلام انتخاب شويد… ديگر نه از كشتن بترسيد و نه از كشته شدن.»به راستي ارزش زندگي انسانها در محاسبات نظامي سياسي چقدر است؟
چرا جنگ هشت سال طول كشيد؟ جنگي كه با تصميمات چند روزه به يكباره پايان يافت، چرا هشت سال طول كشيد؟پروفسور تام وركمن معتقد است در ريشه يابي طولاني شدن جنگ بايد ريشه هاي اجتماعي و سياسي موضوع را بررسي كرد او مينويسد اگر چه جنگ براي هر دو طرف هزينه هاي مادي و معنوي سنگيني در برداشت ولي براي هر دو طرف امتيازهاي سياسي نيز دربرداشت شكاف هاي عميق در هر دو جامعه ميتوانست در قالب منافع دنبال شده در جنگ پوشش داده شود. او از مزاياي جنگ طولاني براي ايران به اين موضوع اشاره ميكند كه با تدوام جنگ فرآيند تحكيم انقلاب اساسا تكميل شد .روحانيون نشان دادند كه در بهره گيري از جنگ براي تكميل هژموني طبقه شان بسيار خبره هستند موضوعات بيگانه ستيزي را مورد استفاده قرار دادند تا به لحاظ سياسي دست به بسيج عمومي بزنند…. موقعيت هاي خاص نظامي و امنيتي مانند جنگ برخوردهاي امنيتي در امور سياسي اجتماعي را توجيه ميكند و در ايران جنگ براي رژيم فرصت بي نظيري فراهم آورد تا با حذف اپوزوسيون سياسي گسترش كنترل نهادهاي انقلابي ،مهار هر رفتار آشوبگرانه ي اجتماعي ،قدرت خويش را تحكيم بخشد.
دكوئيار دبيركل سازمان ملل در خاطراتش درباره سياست آمريكا در اين مقطع از جنگ مينويسد: نظر قطعي ايالات متحده اين بوده كه براي پايان جنگ :١) عراقي ها بايد به خوبي مقاومت كنند تا مانع هرگونه پيروزي ايران شوند ٢) جنگ بايد بيش از هر زماني براي ايراني ها عذاب آور شود ٣) جريان سلاح به ايران بايد از طريق قطعنامه ديگري در شوراي امنيت كاهش يابد ٤) فشار بين المللي به طور وسيعي به اين كشور وارد شود.
«حتي اگر يك خانه سالم مانده باشد و يك نفر در اين مملكت زنده مانده باشد اين جنگ را ادامه خواهيم داد»اين جمله ايست از روح الله خميني در ميانه جنگ به نقل كتاب از آغاز تا پايان اثر محمد دروديان اما چرا در نهايت با تصميمي كه گفت برايش از زهر كشنده تر است قطعنامه ٥٩٨ را پذيرفت ؟در پيامي كه براي مسئولان نوشت معلوم شد چند گزارش تلخ و يك گزارش تكان دهنده او را با حقايقي روبرو كرد كه به سرعت نظرش را تغيير داده يكي از گزارش ها از دولت بود كه در آن وضع مالي زير صفر اعلام شده ….
باسمه 🔰 ایام فقدان اینترنت باعث شد نگاهی به فایلهای داخل گوشیم بندازم. کتاب «نکتههای تاریخی» یکی از همین کتابها بود. نویسنده کتاب، آقای شیرعلینیا از تاریخپژوهان متمرکز بر دوره جنگ تحمیلی هشتساله هستن که نگاه انتقادی ایشون باعث ایجاد تمایز با عموم تاریخنگاران دیگه میشه. آقای شیرعلینیا به جز نگارش کتابهای مختلف، کانالی دارن که بیشتر مباحث انتقادی تاریخ جنگ رو اونجا مطرح میکنن. «نکتههای تاریخی» منتخبی از همون یادداشتها هست که با پرداختی حداقلی ذیل چند موضوع کلی جمعآوری شده. نسخه الکترونیکی کتاب رو خودشون منتشر کردن که هنوزم در دسترس هست.
✅ اگه مخاطب کانال ایشون بوده باشین، متن کتاب به جز یک مورد، حرف تازهای نداره. به نظرم این یادداشتها ارزش یه بار خوندن مجدد رو داره؛ چه برسه به اینکه نخونده باشین. اینطور نیست که هیچ نقدی به نتیجهگیریهای ایشون نباشه؛ چرا اتفاقاً ایراد زیاد داره. فارغ از نگاه خارج جریان اصلی، اون چیزی که کتاب رو واجد ارزش میکنه، وجود حداقلی از روششناسی در کار پژوهشی هست. ارجاع به منابع متعدد و متنوع و فاصلهگرفتن از گزارش کار سازمانی، قدم رو به جلوی مهمی هست. به نظرم خوندن با حواس جمع این کتاب، میتونه آوردههای خوبی داشته باشه.
پ.ن: به یاد تمام شهدای جنگهای تحمیلی، اگه تونستین صلواتی قرائت بفرمائید...