What do you think?
Rate this book
Narcisme
Hoe komt het dat we onszelf ondergeschikt maken aan de omstandigheden? Of om het met Spinoza te hoe komt het dat ‘mensen vechten voor hun knechting als vechten ze voor hun redding’? Die vraag moet telkens opnieuw worden gesteld, en des te meer in tijden van crisis en onzekerheid. Het antwoord moet het is narcisme, als maatschappelijke eis aan ieder individu. Je moet meer worden dan je bent, je moet samenvallen met je ideaal. Maar wat betekent het voor de samenleving als dat antimaatschappelijke principe de heersende ideologie wordt? Indrukwekkend helder legt filosofe Isolde Charim uit wat ervoor zorgt dat we ons vrijwillig onderwerpen aan deze kwellingen van het narcisme.
217 pages, Kindle Edition
Published October 10, 2023
13 people are currently reading
351 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 11 of 11 reviews
December 30, 2024
Een extra halve ster voor uitgebreid citeren van Freud
July 13, 2025
Kwam er niet doorheen. Wat een vage shit.
November 20, 2025
Het marineert het brein. Verwacht geen ‘a-ah Erlebnis’, maar vooral veel herlezen en laten landen.
Read
August 10, 2025Horizonterweiternd
April 19, 2025
Net zo interessant als onnavolgbaar
March 25, 2026
In de jaren zeventig beschreef Richard Sennett in The Fall of Public Man (1977) de huidige maatschappij als ‘narcistisch’ vanwege de ‘tirannie van intimiteit’ die via de sensatiebladen en reality-tv over ons wordt uitgestort. Of het nu de relatieproblemen van BN-ers en filmsterren, of datingprogramma’s zijn, waar iedereen zich binnenste buiten keert, we krijgen alles te zien. De burgerlijke beleefdheidsvormen in de openbare ruimte werden daarmee definitief om zeep geholpen. Informele kleding, onbeschoft gedrag zijn standaard geworden.
Christopher Lasch sluit zich in zijn bestseller De Cultuur van het Narcisme (1979) daarbij aan, en hij benoemt de gegroeide belangstelling voor het persoonlijke als het verval van het gemeenschappelijke.
Met deze etikettering van de individualisering als ‘collectief narcisme’ is de schrijfster en filosofe Isolde Charim niet tevreden. Ze wil niet alleen het verval van ‘het gemeenschappelijke’ ontleden, maar ook dieper kijken naar de psychische mechanismes. Centraal staat daarin de ‘aanspreking’, de vrijwillige onderwerping, vergelijkbaar met de wijze waarop in de Griekse mythe Narcissus verliefd wordt op zijn eigen spiegelbeeld.
Heeft het neoliberalisme en de individualisering een collectieve narcistische persoonlijkheidscultuur voortgebracht of beantwoordt de economische en politieke realiteit aan onderliggende psychische motieven? En welke rol speelt het verlies van ooit breed gedeelde ideologieën in die aanspreking? Volgens Isolde Charim kan die aanspreking niet plaats vinden zonder een ‘denkbeeldige’ (vaak vereenvoudigde) voorstelling van de werkelijkheid, zoals Narcissus zijn eigen spiegelbeeld waarneemt en daardoor emotioneel wordt geraakt.
Isolde Charim gebruikt het narcisme om de huidige maatschappelijke processen van neoliberalisme en individualisering te duiden. Alles wat Lasch en Sennett eerder beschreven hebben is natuurlijk in verdubbelde vorm realiteit geworden. De individualisering is enorm toegenomen en met de sociale media wordt alles nog eens uitvergroot. Dat levert nog meer ‘collectief narcisme’ op, zoals zij het noemen.
Maar zoals gezegd wil de schrijfster dieper gaan. Overal ziet ze ‘aansprekingen’ opduiken. Door dit psychologische duiden ook vaak zonder aanleiding te doen, krijgt de uitleg het karakter van een ‘psychologisme’, het gebruik van de psychologie als unieke verklaring voor maatschappelijke verschijnselen. Ze besteedt weinig of geen aandacht aan andere factoren zoals technologische ontwikkelingen, sociale media, en onderwijs. De ideologie van het neoliberalisme en ‘het managen van jezelf’ kunnen ook afgeleid worden uit economische en sociaal-culturele motieven.
Bas Heijne (NRC 15-2-2024) volgt haar in haar stelling dat ze een coherente filosofische ondergrond biedt voor het neoliberalisme. Dat lijkt me niet het geval, al is er wel degelijk nood aan een uniforme diagnose voor de overvloed aan maatschappelijke problemen, die dagelijks over ons worden uitgestort, zoals scheidingen, burnouts, populisme, autocratische politici, complottheorieën, onvrede, maatschappelijke tweedeling, eenzaamheid, etc. Hadden we maar zo’n theorie.
Het benadrukken van ‘ideologie’ als een vereenvoudigde weergave van het ‘ik-ideaal’ of van een maatschappelijke context, en de liefde en zelfidentificatie die dat oproept of daarop geprojecteerd wordt, is zeker een interessant uitgangspunt. Hoe dit in zijn werk gaat en of we er wat aan kunnen doen, blijft open. Ze levert geen enkel bewijs voor de ‘aansprekingen’ of hoe waanbeelden en complottheorieën ontstaan.
Ook de “vrijwillige onderwerping” van de subtitel blijft wat duister. Natuurlijk onderwerpt men zich aan het ‘ik-ideaal’, net als bij een verliefdheid, anders is niet mogelijk, je ondergaat het. Van uiterlijke dwang is geen sprake. Ook biedt de schrijfster geen perspectief op een beheersing van de narcistische trend. Hoe lang houdt de betovering aan? Hoe kunnen we de neoliberale verleidingen weerstaan?
Het is een boeiend boek dat zeker twee keer gelezen moet worden.
Christopher Lasch sluit zich in zijn bestseller De Cultuur van het Narcisme (1979) daarbij aan, en hij benoemt de gegroeide belangstelling voor het persoonlijke als het verval van het gemeenschappelijke.
Met deze etikettering van de individualisering als ‘collectief narcisme’ is de schrijfster en filosofe Isolde Charim niet tevreden. Ze wil niet alleen het verval van ‘het gemeenschappelijke’ ontleden, maar ook dieper kijken naar de psychische mechanismes. Centraal staat daarin de ‘aanspreking’, de vrijwillige onderwerping, vergelijkbaar met de wijze waarop in de Griekse mythe Narcissus verliefd wordt op zijn eigen spiegelbeeld.
Heeft het neoliberalisme en de individualisering een collectieve narcistische persoonlijkheidscultuur voortgebracht of beantwoordt de economische en politieke realiteit aan onderliggende psychische motieven? En welke rol speelt het verlies van ooit breed gedeelde ideologieën in die aanspreking? Volgens Isolde Charim kan die aanspreking niet plaats vinden zonder een ‘denkbeeldige’ (vaak vereenvoudigde) voorstelling van de werkelijkheid, zoals Narcissus zijn eigen spiegelbeeld waarneemt en daardoor emotioneel wordt geraakt.
Isolde Charim gebruikt het narcisme om de huidige maatschappelijke processen van neoliberalisme en individualisering te duiden. Alles wat Lasch en Sennett eerder beschreven hebben is natuurlijk in verdubbelde vorm realiteit geworden. De individualisering is enorm toegenomen en met de sociale media wordt alles nog eens uitvergroot. Dat levert nog meer ‘collectief narcisme’ op, zoals zij het noemen.
Maar zoals gezegd wil de schrijfster dieper gaan. Overal ziet ze ‘aansprekingen’ opduiken. Door dit psychologische duiden ook vaak zonder aanleiding te doen, krijgt de uitleg het karakter van een ‘psychologisme’, het gebruik van de psychologie als unieke verklaring voor maatschappelijke verschijnselen. Ze besteedt weinig of geen aandacht aan andere factoren zoals technologische ontwikkelingen, sociale media, en onderwijs. De ideologie van het neoliberalisme en ‘het managen van jezelf’ kunnen ook afgeleid worden uit economische en sociaal-culturele motieven.
Bas Heijne (NRC 15-2-2024) volgt haar in haar stelling dat ze een coherente filosofische ondergrond biedt voor het neoliberalisme. Dat lijkt me niet het geval, al is er wel degelijk nood aan een uniforme diagnose voor de overvloed aan maatschappelijke problemen, die dagelijks over ons worden uitgestort, zoals scheidingen, burnouts, populisme, autocratische politici, complottheorieën, onvrede, maatschappelijke tweedeling, eenzaamheid, etc. Hadden we maar zo’n theorie.
Het benadrukken van ‘ideologie’ als een vereenvoudigde weergave van het ‘ik-ideaal’ of van een maatschappelijke context, en de liefde en zelfidentificatie die dat oproept of daarop geprojecteerd wordt, is zeker een interessant uitgangspunt. Hoe dit in zijn werk gaat en of we er wat aan kunnen doen, blijft open. Ze levert geen enkel bewijs voor de ‘aansprekingen’ of hoe waanbeelden en complottheorieën ontstaan.
Ook de “vrijwillige onderwerping” van de subtitel blijft wat duister. Natuurlijk onderwerpt men zich aan het ‘ik-ideaal’, net als bij een verliefdheid, anders is niet mogelijk, je ondergaat het. Van uiterlijke dwang is geen sprake. Ook biedt de schrijfster geen perspectief op een beheersing van de narcistische trend. Hoe lang houdt de betovering aan? Hoe kunnen we de neoliberale verleidingen weerstaan?
Het is een boeiend boek dat zeker twee keer gelezen moet worden.
November 9, 2025
Gelezen voor research. Af en toe moet je bladzijdes 10 keer lezen voor het kwartje valt, maar geduld wordt beloond! Zo confronterend, scherp en slim. Het hielp enorm om mijn eigen gedachten over dit onderwerp meer vorm te geven. Een boek wat je in je kast hebt liggen en er af en toe gewoon weer even uit pakt.
Read
December 24, 2025Erg interessant en inzichtgevend. Het verklaart veel over onze tijd. Het gaat niet over de narcistische persoonlijkheid, maar hoe iedereen zich maatschapijbreed vrijwillig onderwerpt aan narcisme. Het verklaart waarom politieke idealen als solidariteit niet meer populair zijn, maar ook bood het inzicht in veel filosofische analyses. Het was niet makkelijk lezen, maar dat is niet altijd erg.
August 27, 2025
Ik moet bekennen dat de eerste paar hoofdstukken door de freudiaanse 'concepten' voor mij zeer moeilijk leesbaar waren. Ik heb het dan ook vaak weggelegd. Maar het laatste hoofdstuk maakte het de moeite waard; hoewel de heldere conclusie niet erg hoopgevend is.
October 10, 2025
‘Indrukwekkend helder’ … neen!!!
March 3, 2024
Gegrepen door de ondertitel van het boek - vrijwillige onderwerping - stelde het in jet eerste deel niet teleur. Onze onderwerping zit dieper dan een oppervlakkige duiding van het neoliberalisme doet voorkomen. Waar ik in het tweede deel van gaar betoog wachtte op de adembenemende conclusie - wij leven in een illusie - raakte ik verstrikt in uiteenzettingen over het narcisme. Gelukkig schiet Spinoza ons hier te hulp: we verlangen niet iets omdat we het goed vinden maar vinden iets goed omdat we het begeren.
Displaying 1 - 11 of 11 reviews