Τον τελευταίο χρόνο τα περισσότερα άτομα στη βιβλιοφιλική κοινότητα υφίστανται την ανηλεή διαφήμιση του συγκεκριμένου πονήματος, προτάσεις του συγγραφέα του βιβλίου στο goodreads, μηνύματα με προτροπές να διαβασουμε την Τελεία, έως και λανσάρισμα με μπλουζάκια με το υποτίθεται, υπέροχο εξώφυλλο (μια πράσινη τελεία).
Πέρα από το γεγονός ότι όλα αυτά είναι απωθητικά όταν γίνονται, σε τέτοιο βαθμό, από κάποιον που αξιώνει τον τίτλο του λογοτέχνη, αφού διαδίδουν μια λογική εμπορευματοποίησης της τέχνης, το ίδιο το βιβλίο είναι χαζότατο, κακογραμμένο και, όπως θα δείξω παρακάτω με συγκεκριμένα χωρία, χωρίς ίχνος λογοτεχνικότητας.
Κατά τη γνώμη μου, ο συγγραφέας θα έπρεπε να είχε τυπώσει μόνο μερικά αντίτυπα για να το μοιράσει σε φίλους του και όχι να το διαφημίζει ως λογοτεχνικό έργο.
Αλλά ας προχωρήσουμε στην ανάλυση. Το πρώτο πράγμα που πρόσεξα αρχίζοντας να διαβάζω το βιβλίο, εντύπωση που επαληθεύτηκε μετά την ολοκλήρωσή του, είναι πως δεν πρόκειται για μυθιστόρημα. Αυτός ο χαρακτηρισμός είναι αυθαίρετος και πέρα ως πέρα λανθασμένος. Το βιβλίο δεν διαθέτει πλοκή και δεν έχει επινοημένους χαρακτήρες. Είναι αρκετά ξεκάθαρο ότι τα λεγόμενα του αφηγητή ταυτίζονται με το πρόσωπο του συγγραφέα και εκφράζουν προσωπικές του απόψεις και όχι κάποια επινοημένη ιστορία. Εμφανής επίσης είναι η απουσία λογοτεχνικής γλώσσας, χαρακτηριστικό για το οποίο θα παραθέσω συγκεκριμένα αποσπάσματα παρακάτω.
Και ενώ υπάρχουν πολλά βιβλία στη λογοτεχνική ιστορία που μπορεί να έχουν μέρος των χαρακτηριστικών που αναφέρω ως αντιβαίνοντα στον ορισμό του μυθιστορήματος, το συγκεκριμένο βιβλίο δεν εμπεριέχει άλλα κομβικά στοιχεία που θα μπορούσαν να το τοποθετήσουν στην ίδια κατηγορία με αυτά (κάποιο κεντρικό βάρος νοήματος, διαπραγμάτευση υπαρξιακών θεμάτων κ.ο.κ) αντιθέτως, βρίθει κοινοτοπιών και αντιφάσεων. Στην καλύτερη περίπτωση μπορεί να χαρακτηριστεί ως υβριδιακό memoir ή, επιτυχέστερα, κακό βιβλίο αυτοβοήθειας.
Ακόμα και η προσπάθεια διακειμενικότητας γίνεται άγαρμπα. Τα παρατιθέμενα χωρία από στίχους ή βιβλία πολλές φορές δεν έχουν άμεση σχέση με το κείμενο και φαίνονται απλώς φυτεμένα χωρίς λόγο μέσα στις παραγράφους. Κάποιες φορές πρόκειται για αυτούσια χωρία από βιβλία που ο συγγραφέας πετάει εντός του κειμένου χωρίς εισαγωγικά (η αλήθεια είναι πως δεν χρειάζονται γιατί είναι κάτι παραπάνω από έκδηλη η διαφορά των λογοτεχνικών χωρίων που παραθέτει με την δική του άστοχη πρόζα)
Το βιβλίο ξεκινά με το αφελέστατο και άνευ ουσίας "εύρημα " της παρακολούθησης του...ταβανιού από τον "'ηρωα" που αποφασίζει να μην πάει για μια μέρα στη δουλειά του. Τα παρακατω δεν αποτελούν κάποια σπουδαία περιπαικτική πρόζα τύπου Τρίστραμ Σάντι ούτε τη μεστή νοήματος δωρική πρόζα του Χέμινγουεϊ. Συνιστούν απλώς αερολογίες.
Παραθέτω τα χωρία που το ταβάνι αναφέρεται ξανά και ξανά, σε σημείο που ο αναγνώστης δεν έχει παρά να ξεσπάσει σε γέλια για την κακοτεχνία και την αφέλεια του εγχειρήματος, αφού δεν πρόκειται για κάποια φιλοσοφική ιδέα, ή κάτι αξιόλογο νοηματικά, για να μπορεί να στηρίξει σε αυτό όλο το βιβλίο:
"Η τόλμη της πράξης μου αυτής μού δινει τη σπάνια ευκαιρία να γίνω μάρτυρας μιας μαγικής εικόνας. Αυτής του ταβανιού. Το παρατηρώ για ώρα (...) Πόσοι άραγε το έχουν πραγματικά παρατηρήσει; Αναρωτιέμαι. Ίσως να είμαι ο πρώτος"
"Συνεχίζω να κοιτάω το ταβάνι με προσοχή", "Συνεχίζω να έχω το βλέμμα μου καρφωμένο στο ταβάνι"
"Στο ίδιο σημείο μιας επιφάνειας τέσσερα επί τέσσερα. Ίσως και μικρότερης. Ίσως και μεγαλύτερης. Δεν έχει σημασία, αλλά ωστόσο κάνω αυτή την αυθόρμητη σκέψη σε μια προσπάθεια να ορίσω το μέγεθός της. Έτσι, χωρίς λόγο (κάπως έτσι εκτυλίσσονται όλοι οι ανάξιοι συλλογισμοί με τους οποίους καταπιάνεται ο αφηγητής)
"Συνεχίζω να κοιτάω το ταβάνι. Νιώθω ήδη σοφότερος"
"Το ταβάνι πλέον μοιάζει οικείο"
"Η λευκή επιφάνεια απέναντί μου (σημείωση: εννοεί ξανά το ταβάνι), επιμένει να παίζει τα παιχνίδια της (αγγίζει πια τα όρια του παραληρήματος όλο αυτό το μοτίβο)
"Νιώθω να χάνεται αυτή η μαγική ατμόσφαιρα που έχει δημιουργηθεί ανάμεσα σε μένα και το ταβάνι"
"Συνεχίζω να κοιτάω το ταβάνι. Αναρωτιέμαι αν με κοιτάει κι αυτό. Όσο όμως η ώρα περνά, πείθομαι ολοένα και περισσότερο ότι δεν θα μάθω ποτέ (κάτι τέτοια λέγαμε στα διαλείμματα μετά από το δίωρο Γλώσσας το πρωί στην Δ' δημοτικού)
"Συνεχίζω να κοιτάω το ταβάνι. Καταλαβαίνω ότι έχω στύση" (λες και δεν ήταν ήδη αρκετά άβολο για τον αναγνώστη όλο αυτό το παραλήρημα)
"Συνεχίζω να κοιτάω το ταβάνι" (ναι, αυτό το γράφει ξανά και ξανά)
"Συνεχίζω να κοιτάω το ταβάνι. Εξακολουθώ να μην ξέρω τι να κάνω, κάτι το οποίο μου δημιουργεί εκνευρισμό και βαρεμάρα" (δεν είσαι ο μόνος φίλε μου, και οι αναγνώστες το ίδιο νιώθουν)
"Η θέα της κατάλευκης οροφής (του ταβανιού εννοεί) με κάνει πλέον και αλληθωρίζω"
"Κοιτάω το ταβάνι για μια ύστατη φορά πριν σηκωθώ"
"Συνεχίζω να μένω ακίνητος και να κοιτάω ψηλά", "Σκέφτομαι ότι ένας κύκλος έκλεισε. Σε λίγο θα το αποχωριστώ (...) Δεν ξέρω πότε θα το ξανακοιτάξω" (σε αυτό το σημείο πια είναι εμφανής η χαράμιση χαρτιού και πόρων που θα μπορούσαν να είχαν διατεθεί αλλού)
Στη συνέχεια ξεκινά ένα δεύτερο αποτρόπαιο "εύρημα", αυτό με την ανάγκη ούρησης του αφηγητή:
σελ 32 "Συνειδητοποιώ ότι κατουριέμαι, αλλά αισθάνομαι ακόμα ανήμπορος να σηκωθώ" Λίγο παρακάτω: "Εξακολουθώ να κατουριέμαι, αλλά πλέον είναι λιγότερο έντονο"
σελ 37 "Δεν κατουριέμαι πια, αλλά σίγουρα κατουριέμαι"
σελ 38 "Σηκώνομαι αλλά αποφασίζω να μην πάω να κατουρήσω"
σελ 41 "Πλέον νομίζω ότι δεν μπορώ να μην πάω να κατουρήσω (...) Μπαίνω στο μπάνιο, στέκομαι μπροστά στην λεκάνη και κατεβάζω το εσώρουχό μου (...) Δεν μπορώ να το τρενάρω άλλο. Ξεκινάω (...) Τελειώνω, τινάζω, ντύνομαι,τραβάω καζανάκι και πάω στο νιπτήρα (δουλευόμαστε έτσι; Τι ακριβώς διαβάζουμε; Ποιος εκδίδει τέτοιες βλακείες; Έχει φτάσει σε τέτοιο βαθμό ο ναρκισσισμός ορισμένων που πιστεύουν ότι αυτό ειναι λογοτεχνία, ή έστω, κάτι ενδιαφέρον; Σημείωση: ο αφηγητής ΔΕΝ έπλυνε τα χέρια του στον νιπτήρα, απλώς παρατηρούσε τον εαυτό του)
Ύστερα ξεκινάει το τρίτο μοτίβο με το οποίο ο αφηγητής απασχολείται, ανάμεσα σε πλήθος κοινότοπων σκέψεων (μερικές από τις οποίες θα αναφέρω παρακάτω), το οποίο αφορά την στύση του:
σελ 19 "...σκέφτομαι πόσες φορές πια μπορώ να εκσπερματώσω μέσα σε ένα βράδυ. Παλιά μπορούσα σίγουρα οχτώ. Πλέον αν τα καταφέρω τρεις είμαι χαρούμενος"
σελ 28 "Το μόνο που με ενδιαφέρει για την ώρα είναι να πηδήξω" (με τέτοια κακής ποιότητας πρόζα δεν πήδηξε ποτέ κανείς φίλε μου)
σελ 26 "Η αλήθεια είναι μία και δεν μπορεί να κρυφτεί: δεν με ενδιαφέρει να κάνω σχέση (...) Επιθυμία μου είναι μόνο να κάνω σεξ" (Δεν ξέρω πώς να το πω κομψά: δεν μας νοιάζει)
σελ 26 "Το μυαλό μου μού θυμίζει ότι μια λύση γι'αυτό είναι το μπουρδέλο. Εύκολη φάση. Πας, πηδάς και φεύγεις. Πατ κιουτ, χωρίς πολλά-πολλά. Το θέμα όμως δεν είναι πρόσκαιρο (...) Δεν γίνεται κάθε μέρα που ξυπνάω να τρέχω στους οίκους ανοχής. Θέλω τον χώρο μου και τον χρόνο μου. Πάλι αισθάνομαι ότι βρίσκομαι σε αδιέξοδο" (Να υπενθυμίσω πως για αυτό βιβλίο κριτικές στο goodreads γράφουν πως είναι τάχα χειμαρρώδης μονόλογος που αποτυπώνει κοινωνικά προβλήματα και υπαρξιακού τύπου άγχη του σύγχρονου ανθρώπου καθώς και όλα όσα προβληματίζουν ένα μέλος της κοινωνίας. Βέβαια, κάθε μέρα αυτά προβληματίζουν όλα τα άτομα, το αν θα πάνε ή όχι σε μπουρδέλο το πρωί)
Η απουσία λογοτεχνικότητας και η μονομερής καταγραφή ανούσιων σκηνών συνεχίζεται μόλις ο αφηγητής συνειδητοποιεί ότι πεινάει:
σελ 80 "...επιστρέφω στο καθιστικό και παραγγέλνω σουβλάκια (...) Απλά πεινάω, αυτό είναι όλο. Ίσα που θα κάνω ένα μικρό διάλειμμα από τα κάθε λογής ροφήματα, θα τσιμπήσω λίγο και μετά θα συνεχίσω πάλι. Όταν θέλω να πιω, ποτέ δεν τρώω γιατί δεν ευχαριστιέμαι το ποτό"
Γίνεται φανερό πως μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου μοιάζει με βασανισμό small talk, λες και ο αναγνώστης ξέμεινε με κάποιον συνάδελφο από την δουλειά που μπουρδολογεί ακατάπαυστα, με αποτέλεσμα να πρέπει ο αναγνώστης να προσποιείται ότι όλα αυτά έχουν έστω και το παραμικρό - απειροελάχιστο- ενδιαφέρον.
Πέρα απο αυτά, βέβαια, το ίδιο το νοηματικό σύμπλεγμα του βιβλίου είναι αδύναμο και αποτελείται από κοινοτοπίες που μάλιστα συχνά οδηγούν σε αντιφατικά συμπεράσματα με άλλα χωρία του κειμένου. Αναφέρω ενδεικτικά μερικές κοινότατες βλακείες και αμπελοφιλοσοφίες που για κάποιο λόγο ο συγγραφέας θεωρεί πως είναι αποστάγματα σοφίας:
"Εχουμε ζήσει μόνο όσα θυμόμαστε, αλλά είμαστε μόνο όσα θέλουμε να θυμόμαστε"
"εγώ είμαι τα όρια μου, εγώ είμαι και τα θέλω μου"
"Τα όμορφα άλλωστε είναι τα απαγορευμένα, έτσι δεν είναι; Όλη η κοινωνία, όλη η ζωή μας έχουν θεμελιωθεί πάνω σε απαγορεύσεις", "Εκεί είναι η μαγκιά. Ποιος όμως παίρνει την ευθύνη να ξεστομίσει το οτιδήποτε; Ποιος επιχειρεί να κάνει προτάσεις; Κανείς!"
"Όσοι δεν παίζουν έχουν πεθάνει και δεν το έχουν καταλάβει" (σε άλλο σημείο του βιβλίου λέει πως όλοι πλέον παίζουν ανά πάσα στιγμή, κυρίως στα κινητά τους, και αυτό είναι "κακό")
"Ζωή είναι να χάνεις και να κερδίζεις καθημερινά" (αν ήθελα να διαβάσω Μπουσκάλια, θα αγόραζα Μπουσκάλια)
"Ζωή είναι να δοκιμάζεις προκλήσεις. Να διεκδικείς (...) Να μετακινείσαι. Να γνωρίζεις νέα αρώματα, σχισμές (wtf) Να έρχεσαι σε επαφή με αιχμηρά αντικείμενα (???) και νέες γεύσεις. Να βρίσκεις τρίχες αλλωνών πάνω σου (ίου). Να μυρίζεις ιδρώτα δικό σου και ξένο"
"Δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από τα ένστικτά μας, αλλά ούτε και να τα τιθασεύσουμε" , "Γι'αυτό όταν θες κάτι πάρα πολύ, πρέπει να το ελευθερώσεις (...) Αν γυρίσει πίσω θα σου ανήκει για πάντα", "Τα καλύτερα είναι πάντα εκείνα που θα έρθουν"
Εκτός όλων αυτών, το βιβλίο είναι και κακογραμμένο. Υπάρχουν συντακτικά και τυπογραφικά λάθη και πολλές φράσεις ηχούν φαιδρά και διόλου εμψυχωτικά, ενώ άλλες αντί να προξενήσουν τον επιδιωκόμενο αισθησιασμό, καταλήγουν αστείες: "να αφομοιώνεις ερεθίσματα που κλείνουν τρύπες μέσα σου", "γυμνά γυναικεία κορμιά, μπερδεμένα με ιδρωμένα σεντόνια και λερωμένα εσώρουχα" ,"Τι πιο όμορφο να έχεις ικανοποιήσει μια γυναίκα. Να της έχεις χαρίσει το μέγιστο που μπορεί να λάβει (???). Να της έχεις ξεκλειδώσει κάθε ανεξερεύνητο νεύρο του σώματος και του εγκεφάλου της (εσένα περίμεναν οι γυναίκες dude μου) Να έχεις προκαλέσει αλλεπάλληλους σπασμούς στη μήτρα της", "μυρίζει αυτό το μείγμα ιδρώματα κορμιών που τρίβονται και σπέρματος φρέσκου που αναζητά να εκπληρώσει κάποια κρυφή επιθυμία"
Σε όλη την έκταση του πονήματος υπάρχει επίσης η αίσθηση ότι το πρόσωπο που μιλάει παραπονιέται από μια προνομιακή θέση (νεαρός άνδρας) καθώς και ότι μιλά για τις γυναίκες ετεροποιητικά (πχ αναρωτιέται αν αυνανίζονται λες και κάθε γυναίκα δεν είναι ξεχωριστό ον αλλά μέρος μιας μάζας που δρα με τον ίδιο τρόπο. Ή υποθέτει πως τις γυναίκες δεν τις ενδιαφέρει το μέγεθος του πέους, σε ένα χωρίο που δίνει έντονα small dick energy [σελ 18].) Ο αφηγητής μάλιστα παραπονιέται που η μαμά του τον παίρνει τηλέφωνο, καθώς και επειδή του μαγείρεψε.
Επιπλέον, σε πολλές παραινέσεις και σκέψεις του κυριαρχεί έντονα η αίσθηση πως θέλει όλα τα άτομα να υιοθετήσουν τη δική του στάση ζωής. Για παράδειγμα, αναφέρει σε πολλές αποφάνσεις του πως η ζωή ΠΡΕΠΕΙ να είναι με συγκεκριμένο τρόπο δομημένη για να είναι "αυθεντική" (βλεπε λ.χ σελ 54: "(...) μου αρέσει γιατί κάνει τη ζωή να μοιάζει με αυτό που πρέπει να είναι: απρογραμμάτιστη και γεμάτη εκπλήξεις" )
Συμπερασματικά, η Τελεία αποτελεί ένα μη λογοτεχνικό βιβλίο που βρίθει κοινοτοπιών και δεν καταλαβαίνω για ποιο λόγο προωθείται τόσο έντονα από τον συγγραφέα.