Jump to ratings and reviews
Rate this book

Il resto è aria

Rate this book
Tofianes è il paese della Cantabria dove Emilio e Mercedes hanno appena comprato una seconda casa. Hanno qualche risparmio, due bambine e un terzo in arrivo, e una casetta vicino al mare sembra loro una buona idea. Ancora non sanno che la gravidanza presto si complicherà e che quel figlio potrebbe non correre mai nel giardino in riva alle scogliere. È il 1984 quando accade tutto questo, ma è anche l'inverno del 1633, e Juan e Juliana hanno da poco perso loro figlio; ed è il 1947, e Luis e Teresa si sono appena conosciuti ballando alla sagra del paese; mentre è durante il Cretaceo che un'ammonite muore affinché un bambino possa trovarla nel 1995. Tutto avviene nello stesso luogo, in quel paese, Tofíanes, "più piccolo e più grande del mondo intero", in un presente continuo, in un divenire incessante che dimentica i propositi e i sogni degli uomini e tramuta il loro ricordo in un nome e in una croce nei registri degli archivi parrocchiali.

542 pages, Paperback

First published May 4, 2022

79 people are currently reading
2750 people want to read

About the author

Juan Gómez Bárcena

18 books138 followers
Nace en Santander en 1984, aunque posteriormente reside en Córdoba, Budapest, México DF y Madrid. Licenciado en Teoría de la Literatura y Literatura Comparada (UCM), en la actualidad concluye sus estudios en Filosofía (UNED) e Historia (UCM). Es autor de las novelas El héroe de Duranza (Ed. Ir Indo, 2002) y Farmer Stop (Ed. Complutense, 2010) y con sus obras ha obtenido, entre otros, los premios José Hierro de Relato y Poesía del Ayuntamiento de Santander, el Premio Internacional CRAPE de cuento o el Premio de Narrativa Ramón J. Sender, y ha sido finalista del XII Premio Mario Vargas Llosa NH de libro de relatos.

Como reconocimiento a su labor literaria fue becado por la Fundación Antonio Gala y por la Fundación Caixa Galicia, y disfrutó de una residencia en México DF patrocinada por el FONCA. Actualmente reside en Madrid.

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
308 (53%)
4 stars
157 (27%)
3 stars
67 (11%)
2 stars
26 (4%)
1 star
14 (2%)
Displaying 1 - 30 of 144 reviews
Profile Image for Clara Morales.
Author 7 books110 followers
February 8, 2023
Vengo aquí según cierro el libro, todavía con la lagrimilla que llevo aguantándome ciento y pico de páginas. Qué pudor y qué torpeza hablar de ciertos libros, libros que son buenos, sí, buenísimos, pero también otra cosa: algo que nos señala lo que somos, esto, esto de aquí, esto eres. Mi madre (que también lo está leyendo) me dijo el otro día que había tenido que descansar de un libro tan lleno de muerte. ¿Muerte?, pensé. Bueno, sí, muerte: aquí se mueren decenas (¿centenares?) de habitantes de un pueblo, de las formas más diversas. Y sí, este es un libro, en cierto modo, sobre mundos que ya no existen, sobre mundos que se acaban. Pero no, muerte para nada, porque así es el tiempo (quizás EL tema de Juan Gómez Bárcena), algo que no deja de morirse y no deja tampoco de nacer. En fin, esto para decir que este libro me ha hecho muy feliz y que me conecta no con Toñanes, no con un pueblo o una ciudad que yo considere mía, sino con este metro cuadrado que ocupo ahora mismo, aquí, y con quienes lo ocuparon en algún momento, haciendo qué, sintiendo qué, mirando qué. Para eso se lee, ¿no? O mejor, más pudorosamente, más torpemente: para eso leo.
Profile Image for Alejandro Brioso.
23 reviews4 followers
October 17, 2022
Una especie de Macondo, pero esta vez se trata de Toñanes, un pueblo de verdad donde habitan personas de verdad. Una especie de Cien años de soledad, pero esta vez el tiempo adopta la forma de un mosaico. Esto fue lo primero que pensé al oír hablar de Lo demás es aire.

Pero las similitudes acaban ahí y la comparación no hace justicia a este libro. Lo demás es aire es una caja de sorpresas; si bien en la mayoría de los capítulos encontramos un narrador extradiegético tradicional, hay intercaladas canciones, capítulos compuestos exclusivamente de diálogo, fragmentos transcritos de conversaciones con habitantes de Toñanes (¡chapó!), cuentos... Y lo que más me fascina: esos capítulos de transición, en los que un mismo párrafo salta de un año a otro y distintas épocas, distintas vidas se entrelazan en torno a una misma imagen, como si todas ellas se hubiesen puesto de acuerdo para crear una voz conjunta, para decirnos ¡mirad!, esta es nuestra historia y también la vuestra, entristeceos o celebrad, pero nunca olvidéis que formáis parte del mundo.

Se podría decir, sin faltar a la verdad, que Juan Gómez Bárcena ha hecho un gran trabajo historiográfico. Sin embargo, creo que lo que hace especial a esta novela es algo mucho más trascendental y más humano, porque Lo demás es aire es, al fin y al cabo, un lugar de memoria.
Profile Image for Unaformiga.
33 reviews505 followers
January 29, 2025
Entre lágrimas aún, no sé cómo Juan Gómez Bárcena ha sido capaz de escribir semejante obra de arte con tanto detalle, tanta sensibilidad, sabiduría, elegancia. Todo. Es que este libro es todo lo que está bien en la vida. Es una biografía emocional sobre Toñanes que creo que ha hecho honor a todos y cada uno de sus habitantes desde que se puso la primera piedra. Qué barbaridad, dios santo.
Profile Image for Aletheia.
355 reviews183 followers
December 11, 2022
Jo... qué rato más bueno que hemos pasado en Tochanes, Toñanes, amigos.

Este libro está compuesto de muchas horas de documentación, una fijación gorda que dura toda la vida, capacidad de escucha y un compromiso que yo no me veo capaz de adquirir con nada. Bien por el crío de los dinosaurios. Aplauso.

Juan Gómez crea un tapiz de las historias que conoce o se inventa sobre su familia, su pueblito cántabro y sus habitantes; brilla en ciertos momentos en que las entremezcla en un nudo temporal o en ciertas historias más inspiradas (el padre Jacinto y los caracolones, el chaval del pueblo y La Francesita, las siete viejas de la hila...) pero llega un punto en que se hace algo machacón. El mayor fallo es la repetición, a esta novela le sobran muchas páginas.

Critican al padre de Gómez Bárcena cuando se mudan al pueblo por no saber usar el dalle, y bueno... pienso que no sólo heredamos lo bueno de nuestros antepasados y que a este libro bien escrito y bien urdido, le habría venido fenomenal una buena poda.

A pesar de eso, es un autor a tener en cuenta.
Profile Image for Lahierbaroja.
681 reviews196 followers
June 30, 2022
Gómez Bárcena ya había demostrado que sabe documentarse para una historia, que sabe ser original y tiene un talento exagerado a la hora de escribir.

Con esta historia, que es una: la de Toñanes, que son miles (las de sus habitantes a lo largo de los siglos) demuestra que además conecta desde la visión terrenal más tierna, desde los pequeños detalles que distinguen a los pueblos unos de otros. Puede mostrar las pequeñas historias de sus personajes de una forma brillante.

Librazo. Leedlo, hacedme el favor.

Más palabras y unas cuantas citas aquí:
https://lahierbaroja.com/2022/06/28/l...
Profile Image for Zygintas.
458 reviews
May 14, 2024
Pirmas sakinys: Trisdešimt du namai, keturios vietos apsistoti, viena bažnyčia, nė vieno baro.

Knyga sužavėjo viršeliu, pavadinimu ir filologės, istorikės bei rašytojos Irene Vallejo rekomendacija: "Per mažytį – ir tuo pat metu didesnį nei visa visata – kaimelį Kantabrijoje neskubėdami linguoja šimtmečiai. Mikroskopiniai žmonių gyvenimo lašeliai romane meistriškai susijungia į kvapą gniaužiantį istorijos potvynį" (knygos nugarėlė).

Abejones kėlė autoriaus Juan Gomez Barcena (g. 1984) prisipažinimas, kad nors romanas parašytas 2017 m., tačiau viskas prasidėjo 1998 m., kai "ėmiausi tyrinėti savo kaimo istoriją." (510 p.). Nerimas buvo nepagrįstas – romanas sužavėjo užmoju ir išpildymu.

Pradėjęs skaityti, pagalvojau apie miestelius ir kaimus, kuriuos pravažiuoju lankydamas senelių kapus: Santaiką, Krokialaukį, Mergalaukį, Simną, Krosną, Kalvariją – norėčiau, kad ir apie juos būtų papasakota taip, kaip šioje knygoje.

Tegu neišgąsdina pirmi romano puslapiai, kurių paraštėse mirga daug datų – vėliau jų sumažėja. O ir skaityti jos nemaišo: esant reikalui, galima pasitikslinti, apie kuriuos laikus rašoma (nors amžius ir taip dažniausiai aiškus), o tiksli data vis tiek greit pasimirš, nebent būtumėte Tonjaneso gyventojas ar turėtumėte ten šaknų. Bet kokiu atveju sprendimas įdomus: "Su šia knyga Ch. G. Barsena išrado naują literatūros rūšį: romaną-palimpsestą (pergamentą, nuo kurio nuskutus ankstesnį tekstą, rašomas naujas). Šioje knygoje statišką vietovę dengia persiklojantys laikmečiai, o žmonės sušmėžuoja ir išnyksta tarsi šmėklos." (rašytojas ir vertėjas Andres Barba).

Romanas apie tai, kaip keičiasi kaimas, kaip žmonės ir vietų pavadinimai išlaiko atmintį, kaip keičiasi žodžių ir veiksmų reikšmės: "Spjauti į ranką: dabar mes spjūvio broliai, sako Martinas draugui Pablui iš Penjalbos. Spjauti į delną, prieš imantis kasti kapo duobę: tai malda už sielą. Spjauti į namų židinį: apsaugo nuo piktos akies." (251 p.). Ir kartu apie tai, kad esmė lieka ta pati (autoriaus sprendimas paraštėse nurodyti konkrečius metus): norai, viltys, laukimas, skausmas. Ir ta pati pabaiga – mirtis. Įspūdingai atrodo, kai romane laikas nuo laiko tiesiog pradedama vardinti: mirė, mirė, mirė...

Knygai reikia skirti laiko – skaitymo nepavyks paskubinti. Tačiau skubinti nėra reikalo, nes vietovės, kur dabar yra Tonjanesas, istorija ilga. O skaitant trumpais prisėdimais gali būti prarandamas daugiasluoksnio pasakojimo žavesys: Tonjaneso šokiuose susitikusių Luiso ir Teresos, Chuano ir Chulianos vaikų krikšto, Fransisko Gomeso de Viljegaso teismų su Domingu Ruvuelta dėl šimto septyniasdešimt devynių kvadratinių metrų Koredorijos sklypo, tėvo Chasino ir sraiginų, dono Fernardo de Inochedo noro sužinoti atsakymą į didįjį klausimą, kokia pabaisų atsiradimo paslaptis, Ichtijos ir Manuelos nesantaikos, dinozaurų vaikio istorijos suskaidytos epizodais, pateikiant tai vienos, tai kitos dalį, tačiau išlaikant kiekvienos nuoseklumą ir kartu įtampą, kuo gi viskas baigėsi.

"Barcena susitelkia į laiko tėkmę, vardija mirusiuosius, kalbina gyvuosius, o šalia visai neįkyriai trypčioja ir visa į vieną sujungiantis autobiografinis romano pasakotojas, archyvuose ieškantis atsakymų į šiuolaikybės klausimus." (Dovilė Kuzminskaitė, "Apie tai, kas nesvarbu, bet reikšminga")

Ad se ipsum: Tonjaneso patarlė: "Be motinos meilės lieka tik oras" (393 p.).
Profile Image for César.
294 reviews88 followers
October 25, 2022
"Toñanes, más pequeño y más grande que el mundo entero."

En Toñanes, codificación toponimica de unas coordenadas espaciales determinadas, cabe el mundo. Cosa extraordinaria. Un mundo y sus pobladores. Unos pobladores y sus historias. Unas historias y sus acontecimientos. Unos acontecimientos que se repiten como ciclos, símbolos, signos, gestos, palabras, ritos, etc. La muerte y el nacimiento, la memoria y el olvido, el amor y el odio, el sexo, la soledad, la superstición, la magia, la violencia, el reencuentro y el encuentro, el dolor y el placer, lo dicho y lo callado,... los hechos del acontecer humano.

La próxima vez que pasen por un pueblo cualquiera, ignoto, insignificante, plano y aburrido, no olviden que detrás de lo que simplemente les parece que es se oculta un cúmulo de estratos que mantienen sellado el mundo de los hombres, una riqueza inesperada.

Qué talento tiene el mozo.
Profile Image for Rasaxx.
281 reviews7 followers
September 8, 2024
Pati geriausia knyga perskaityta šiais metais. Nuostabu, net neįsivaizduoju, kaip išvis galima taip aprašyti lyg ir visai nereikšmingo, nežymaus mažo Kantabrijos kaimelio, kuris net nėra žinomas - Tonjaneso gyvenimą, įvykius, žmones. Tikriausiai labai reikia mylėti šį kaimelį, būti su juo susijusiu, būti dinozaurų vaikiu.

Knyga apie motinos meilę, apie vaikystę. Vaikystę, kuri yra ne vieta, vaikystę kuri yra žmogus.

Kovos dėl žemės su kaimynais, tai ne tik kovos dėl to mažo lopinėlio, bet daugiau kovos dėl garbės. Kaimynų nesantaika, praradimai, pirmieji bučiniai, troškimai, mirtys.

Nors iš alksnyno iškertami alksniai, žmonės visvien jį vadina Alksnynu. Pastatoma bažnyčia, paskui ji apleidžiama, sugriaunama, išnešiojami visi iki paskutinio jos akmenys, bet visvien vieta vadinasi Kampo de la Iglesia. Nes juk tai ir yra kaimas: vieta, kur niekas nepamirstama.

Kuo kvepia Tonjanesas? "Tonjanesas dvokia karvašūdžiais, džiovinamais kiškiakopūsčio gumbais, šviežiu pienu ir vištų mėšlu".

"Minutė penkios sekundės: tiek laiko prireikia norint pervažiuoti Tonjanesą nuo pradžios iki pabaigos vidutiniu aštuoniasdešimties kilometrų per valandą greičiu. Tonjanesas baigsis gerokai prieš pasibaigiant per radiją grojančiai dainai. Peizažas iš lėto perauga į virpančią visu greičiu prabėgančią žalumą. Jos mato, kaip praslenka eukaliptai, akmeniniai namai, betoniniai tvartai, du tvorą sergantys nykštukai sode, kelios avys, kelios karvės. Mėšlo krūvelė šalikelėje. Lentelė.
Žodis TONJANESAS: užbrauktas."
Profile Image for Asta Sara.
117 reviews13 followers
August 10, 2025
Grandinėlė. Žmonių, buvusių iki tavęs, dėl kurių galiausiai atsiradai tu. Tavo mylimas žmogus, pagaliau vaikai.

Pagarba ir duoklė jiems – visiems chuanams, joachimams, atanasijoms, emilijams... Romėnams, pirmykštėms gentims, galiausiai prieš šimtus milijonų metų vandenyje plūduriavusiai būtybei. Gyvam organizmui, kris galbūt taip ir baigė savo kelionę nesuvokęs, kad gyveno.

Nuostabus pasakojimas apie nediduką, išmirštantį Tonjaneso kaimelį, kuris tau yra visas pasaulis ir tu pats. Kuriame net ir kvėpuojasi, miegasi kitaip. Šimtai buvusiųjų, kuriuos tu išdainuoji ir kartoji tarsi rožinio karoliukus, kad prisimintum. Neleistum pamiršti kitiems. Išsaugotum. Bent tiek, kiek tavo galioje.

Gyvenimas, kuris buvo ir yra universalus. Kad ir koks laikmetis būtų.

Šiek tiek keistoka struktūra (datos puslapių paraštėse), kurią tu visgi prisipratini. Nes galiausiai tiesiog plauki istorijomis.


Profile Image for Alberto Masó.
4 reviews2 followers
June 29, 2022
Lo demás es aire es un homenaje a la familia, a nuestros antepasados y lo que nos es legado, a las historias de nuestros abuelos, a la infancia, a la España rural y a nuestras costumbres; todo ello representado en el pequeño pueblo cántabro de Toñanes, que vio crecer al autor y por el que muestra un profundo arraigo que contagia.

Se presenta como una novela collage que trenza desde cuentos contados por las abuelas del pueblo hace un siglo hasta sucesos y disputas entre los vecinos en diferentes épocas, así como entrevistas actuales, reflexiones propias, escenas familiares, hechos históricos e incluso mitos cántabros. Sus protagonistas son los habitantes del pueblo a lo largo de los siglos y la familia y los antepasados de Juan, que a la vez hacen de hilo conductor.

Los saltos temporales están magistralmente enlazados y son comunes los paralelismos temáticos, como la relación de un embarazo actual con otro de hace de tres siglos, o las similitudes entre dos historias de amor también distanciadas en el tiempo. Las transiciones entre capítulos, con saltos temporales línea por línea, son una delicia. El formato con fechas al margen hace muy fluida la lectura, ya que poco a poco, según conoces la trama y los personajes, no hace falta consultarlas.

Recomendadísimo. Lo he disfrutado mucho.
Profile Image for Sara.
607 reviews
July 17, 2022
sí, le he puesto cinco estrellas solo por la trama de Luis y Teresa. mind your own damn business
Profile Image for Borja.
512 reviews132 followers
June 14, 2022
Como se anuncia en el libro, la historia de Toñanes es la historia de nuestro país en los últimos cinco siglos. Toñanes es un pequeño pueblo cántabro con apenas un puñado de habitantes cuyo número ha ido variando con el tiempo. Allí, donde se dice que nunca pasa nada, se viven disputas por terrenos, recelos entre sus habitantes, visitantes desconocidos, la llegada de la modernidad, el teléfono móvil o la televisión a color.

Gómez Bárcena es durante buena parte de la novela el niño de los dinosaurios (¿hay alguien que de pequeño no se enamore de los dinosaurios?) que llega de la capital a pasar sus días libres y vacaciones en este pequeño pueblo. La guerra civil, enfermedades, cambio de reyes y pelotones de fusilamiento hacen presencia en mayor o menor medida en Toñanes.

Una de las características más notables de la novela es como Gómez Bárcena fusiona distintas escenas en varios momentos temporales, gracias a la inclusión de fechas en los márgenes de la página. Una puesta en escena muy cinematográfica que me recuerda a la adaptación de El Atlas de las Nubes a película. Las primeras páginas se hace algo raro, pero rápidamente te acostumbras a ello y cuando te haces a todas las tramas que tienen lugar a veces no necesitas ni mirarlo para ubicarte, dejándote llevar por los siglos línea a línea.

Había muchas opciones de que esta novela me gustara, aunque se salga de mi habitual ciencia ficción y fantasía. Juan Gómez Bárcena y un servidor compartimos año y ciudad de nacimiento, colegio durante unos años de primaria y el hecho de crecer en un pequeño pueblo de Cantabria, aunque los días de escuela viviéramos en Santander.

Una novela que es un libro de historia de España. Para degustar en pequeños episodios. Un libro lleno de tramas interconectadas directa o indirectamente y sin cierre definido. La historia de muchos de sus habitantes ha terminado pero la de Toñanes aún no.
Profile Image for Adrián Bordas.
16 reviews2 followers
October 31, 2022
Ya uno de mis libros favoritos.
Probablemente el libro más difícil de escribir y más fácil de leer que haya encontrado. Una joya.
Profile Image for Clarabs65.
91 reviews8 followers
March 14, 2025
Juan Gómez Bárcena desmigaja lo cotidiano, te descubre una anatomía exhaustiva de esos pequeños retales que componen nuestra vida y que esconden mucho más de lo que creemos. Tras una mirada en un retrovisor, una esperanza; tras unos papeles desaparecidos, una obsesión; tras un baile, una vida entera y, también, ¿por qué no?, lo que le sigue, una muerte. Y eso es ser un gran escritor.
Profile Image for Irene.
19 reviews2 followers
December 29, 2024
Un libro precioso, tejido con mimo y cuidado hasta la última página. Es un regalazo de Juan Gómez Bárcena a su pueblo, Toñanes, en el que documenta con rigurosidad un montón de historias de sus vecinos a lo largo del tiempo -que a su manera no son tan diferentes aunque pasen siglos entre medias- en un formato chulísimo y muy original. Te estruja el corazón y te lo remoja en nostalgia (lo que me faltaba a mí en fin de año, cuando ya estoy bastante tierna con este tema). Gracias Blancuca por el préstamo :_>
Profile Image for Raül De Tena.
213 reviews137 followers
September 14, 2023
En el momento en el que Tamara Falcó se hizo viral mencionando el “microverso” en las declaraciones sobre su separación de Íñigo Onieva, la cosa estaba clara: hasta tu madre sabe qué es el multiverso, ya sea este de locura marveliana o no. También es cierto que hace décadas que la ciencia ficción maneja conceptos en los que los tiempos y las dimensiones (¿es el tiempo en sí mismo una dimensión?) se solapan unos sobre otros y que, por lo tanto, quien no se ha enterado es porque no le ha dado la real gana.

Si algo hemos aprendido de la sci-fi es que, más que probablemente, nuestra dimensión no sea la única que existe. Eso por un lado. Y por el otro, que el tiempo (lo consideremos una dimensión o no) es un constructo humano y que, por lo tanto, no existe. Es una mentirijilla que nos contamos entre nosotros para ordenar el mundo a nuestro alrededor y nuestra existencia en el interior. Una superchería que nos evita el mal trago de afrontar la realidad: la certeza de que, si el tiempo no existe, tampoco existen los conceptos pasado, presente y futuro.

Y que, por lo tanto, todo ocurre a la vez. El pasado no pasó sino que está pasando ahora mismo mientras que el futuro ya pasó y lo tienes aquí, delante de tus ojos, pero no puedes verlo ni palparlo ni aprehenderlo porque, igual que tus sentidos no están preparados para percibir el resto de las dimensiones, lo mismo ocurre con el tiempo. El tiempo no como una línea que transcurre en un único sentido, sino como un punto en el que todo converge y se arremolina sobre sí mismo, es moneda de cambio común en la ciencia ficción de las últimas décadas.

Pero, ¿qué ocurre si abordamos este concepto no desde un precepto sci-fi, sino desde otro género? Pongamos, por ejemplo, desde el punto de partida de la novela de retorno a los orígenes, esa en la que el autor / personaje principal vuelve al pueblo en el que creció, a lo mejor tan solo el pueblo en el que veraneaba pero en el que habían crecido sus padres, y se busca a sí mismo. Signifique eso lo que signifique. “Buscarse a uno mismo“. Ya ves tú. Explicarse a uno mismo entendiendo el papel que juega dentro de un árbol genealógico mucho más basto y con unas raíces que penetran hacia un pasado que contiene las claves para entender el presente.

Esa es la novela de retorno a los orígenes canónica. Una novela que, como ha quedado claro, se basa por completo en la asunción del tiempo como línea unidireccional que el protagonista puede abordar y surfear en dirección contraria para llegar hasta el pasado. Pero repito: ¿qué ocurriría si alguien sudara por completo de este punto de partida y acercara la novela de retorno a los orígenes a un quiebro del constructo temporal? Pues lo que ocurre es que te queda una novela como “Lo Demás Es Aire“, de Juan Gómez Bárcena, editada por Seix Barral.

Es este un libro, de hecho, que se puede explicar de formas muy diferentes. Puede decirse, por ejemplo, que es una novela en la que el propio autor (aunque nunca se señala a sí mismo como protagonista y, de hecho, se camufla bajo el nombre de “el madrileño”, elegido con finura para denotar extranjería desde el minuto cero) vuelve al pueblo familiar, Toñanes (Cantabria). Allá, retoma una vena investigadora que ha tenido desde niño y empieza a deshacer la madeja del tiempo para encontrarse con las historias de todos aquellos que poblaron el mismo espacio, sean familiares suyos o no.

Pero “Lo Demás Es Aire” también puede y debe explicarse de otra forma, porque lo magistral aquí es precisamente la decisión de Juan Gómez Bárcena de simultanear todos los tiempos. Cada página incluye un amplio margen en el que el lector puede encontrar, a modo de guía, el año en el que está ocurriendo la acción narrada por el autor. A veces, la acción de un año se dilata a través de las páginas (aunque no a través del tiempo); y, otras veces, una misma línea encapsula hechos de años diferentes que nunca se atropellan, sino que se enriquecen los unos a los otros.

Dicho de otra forma: “Lo Demás Es Aire” no se estructura en torno a las investigaciones de “el madrileño”, ni mucho menos se alinea en un orden en el que los descubrimientos de la investigación vayan aportando revelaciones que ayuden al personaje a (re)construir su identidad. Aquí lo importante no es “el madrileño”, sino la experiencia de Toñanes como un punto geográfico en el que todos los tiempos se acumulan unos sobre otros y, de esta forma, despliegan columnas de belleza infinita que tienen sentido por sí mismas.

Las descripciones del paisaje (magnánimo, magnético, fascinante) son tan importantes como las descripciones de los hechos. Algunos personajes son meras estrellas fugaces que pasan por las páginas de “Lo Demás Es Aire” con rapidez para nunca más reaparecer. Otros personajes de Juan Gómez Bárcena son recurrentes e invitan al lector a armar poquito a poco un puzzle que, al llegar al final, revele las historias que ha ido recolectando de forma fragmentaria.

Y aquí es donde el lector tiene que decidir cómo lee “Lo Demás Es Aire“: como una mera acumulación de relatos que nada tienen que ver los unos con los otros (y que son gozosos en su propia experiencia literaria) o como relatos con vasos comunicantes que los unen a través del tiempo para revelar dimensiones inéditas. Yo confieso: pertenezco al grupo de los segundos lectores, de esos que se empeñan en buscarle sentido al sinsentido del tiempo.

Por eso, a lo mejor, soy incapaz de quitarme de encima la idea de que la historia de la parturienta que, hace siglos, teme por su vida pero teme más todavía que su hijo recién nacido no vaya al cielo por no haber sido bautizado está íntimamente ligada a la historia de la madre de “el madrileño”, obligada a hacer reposo por miedo a perder al bebé que está gestando. Pero repito: puede que el pasado no explique el presente y sea, simplemente, otro tiempo que se acumula aquí y ahora de forma azarosa pero infinitamente bella.

Porque el pasado ejerce un poder de fascinación sobre “el madrileño”, pero también sobre el lector. Puede que la historia del niño con los amonites sea uno de los relatos de pérdida de la inocencia más bonitos que haya leído últimamente… Y ya está. Puede que la historia de los dos amantes que ven su baile interrumpido en unas fiestas del pueblo y pasan años buscándose y no encontrándose sea uno de los relatos de amor más bonitos que haya leído últimamente… Y ya está.

Puede que la historia sobre el hombre que lo pierde todo por culpa de su obsesión por un pedazo de tierra minúscula sea uno de los relatos sobre la absurdez humana más certeros que haya leído últimamente… Y ya está. Puede que las conversaciones del protagonista con los viejos del lugar, en las que estos se lamentan porque el tiempo los haya olvidado y desterrado a la (casi) nada sea uno de los relatos más descorazonadores que haya leído últimamente… y ya está.

Y puede que “Lo Demás Es Aire” sea una de las novelas de regreso a los orígenes más complejas, exuberantes, ricas, elocuentes, emocionantes y emocionales que haya leído nunca… Y ya está. Pero prefiero pensar que es mucho más que eso. Prefiero pensar que Juan Gómez Bárcena acaba de conseguir lo imposible: convertir la ciencia ficción en (ultra)realismo. Utilizar las herramientas de la sci-fi para construir el relato definitivo sobre la construcción de la identidad.

Porque todos somos los lugares que hemos habitado y las historias que han habitado esos lugares. Y eso es lo que se encuentra dentro de “Lo Demás Es Aire” todo a la vez en todas partes. Bueno, en todas partes no, solo en Toñanes. Pero ya es suficiente para romperte el corazón.
Profile Image for Kristina Monika.
248 reviews8 followers
June 2, 2024
Knyga, kuria mėgavausi nuo pirmo iki paskutinio puslapio ir kurią baigusi, jaučiausi, kaip po didelės kelionės.

Per visus 500 knygos puslapių praktiškai nepajudi iš vienos vietos (mažo Ispanijos miestelio), bet iš tikrųjų nukeliauji tūkstančius metų, kurie praslinko pro Tonjanesą: nuo pirmųjų žmonių, įsikūrusių olose, iki šiandienos laikų.

Patiko pasakojimo būdas - nelinijinis, o šokinėjantis ir perpinantis skirtingus laikus, kurį nebuvo sunku sekti (skaitytojui paraštėse net pažymimi metai) ir kuris tik dar labiau pabrėžė istorijos ir žmonių, kurie čia gyveno ir yra (buvo) vienas kito protėviai ir provaikiai, susietumą: kaip nepasant laikų skirtumo jie taip pat gimė, mylėjo, nekentė, gedėjo ir mirė. J. G. Bárcena leidžia pajausti, kad už kiekvieno žmogaus stovi gausus būrys protėvių, gal ir pamirštų, bet palikusių pėdsakus savo gimtoje žemėje ir / ar savo vaikuose, o per juos ir provaikaičiuose.

Skaitant, viskas buvo labai universalu, atpažįstama ir kartu asmeniška. Čia yra miestelio senoliai, mėgstantys pasakoti istorijas, ir senoliai, nebepasakojantys istorijų, nes kai ko geriau nepasakoti ("nes Tonjanese juk nieko nenutiko, o karas nieko nepražudė"), arba galvojantys, kad jų pasakojimai ir jie patys jau niekam neįdomūs. Čia atgaivinami pasakojimai tų, kurie kažkada gyveno - kurie gimė, gyveno ir mirė, kaip užfiksuota bažnyčios metrikose, bei kurių gal niekas nebeprisimena, bet jie paliko pėdsakus "Jie palieka kitiems įsipareigojimą kiekvieną lapkričio pirmąją apšluoti ir nuvalyti jų kapus <...>. Palieka namą, kurio praėjus keturiasdešimt penkeriems metams šeima dar nesugebėjo atsidalinti <...> Palieka auksinius auskarus <...>. Palieka pabirų istorijų, kurias anūkai ir proanūkiai bemaž visada nupasakoja klaidingai arba nepilnai".

Tai labai graži kelionė per vieno miestelio istoriją, kuri pasakojama per jo gyventojų istorijas. Ypač bus artima tiems, kurie nuėję į savo gimto miesto kapines, vis pagalvoja, kokios istorijos slypi už visų tų, čia jau taip seniai palaidotų žmonių (ir jų protėvių) antkapių.
Profile Image for Itziar D..
196 reviews103 followers
June 30, 2025
No he podido leerlo con continuidad, y eso me ha hecho desconectarme varias veces de la historia y no apreciarla como creo que se merece. Aún así, me ha parecido una joyita plagada de detalles, y un trabajazo de arqueología y documentacion.

Es la historia de Toñanes, un pueblecito de Cantabria, contada en fragmentos que alternan desde la Prehistoria a la actualidad. Amores, pérdidas, memoria, costumbres, y el paso del tiempo implacable.
Tod@s querríamos un libro así de nuestro lugar de origen
Profile Image for Candela Ferreira.
192 reviews128 followers
December 2, 2025
El tiempo no es una línea sino un remolino y este libro te arroja al centro, y entonces lees algo íntimo y por eso mismo pasional, y generoso, y delicado. Algo escrito desde el cariño absoluto, porque Juan solo sabe escribir desde ahí, hasta cuando lo hace sobre un pueblo al que siempre vuelve y que, aun así, lo recibe con con esa amabilidad medida que te chiva la distancia.

Qué sanador ha sido leer cómo alguien pone por fin sobre la mesa esa fractura dulce de sentir un pueblo como propio mientras allí te siguen viendo como la que solo viene los veranos.

Qué ganas de escribirle a mi pueblo.
1 review
July 6, 2025
Un libro acogedor. Las historias de los personajes que, de generación en generación, te acogen a lo largo de siglos en un pueblo que haces casa.
Profile Image for Luna L.
24 reviews4 followers
August 9, 2024
es q me gusta muchísimo. sobre contar historias, sobre las historias así en minúscula y el plural, sobre la familia, las casas, los lugares, el tiempo. no querría vivir dentro del libro, sobre todo querría haberlo escrito yo. un trabajo d artesanía.
Profile Image for Jūratė.
1 review2 followers
April 29, 2025
Ispaniškas romano pavadinimas kilo iš vieno frazeologizmo: „amor de madre lo demás es aire“ (liet. „motinos meilė – o visa kita tik oras“). Pasilikau tik paskutinę dalį, kiek mįslingą.
- iš autoriaus interviu
Profile Image for Saru.
196 reviews4 followers
January 18, 2025
Cuando he llegado al final he dicho "jope, ¿ya se ha acabado?"
No sé si me ha llegado tanto por ser Cantabria, porque conozco Toñanes y Bolau desde hace años y tiene un significado especial para mí, o porque si cambiamos Alfoz de Lloredo por Ribamontán al Mar las historias serían iguales y eso hace que me emocione.
Juan y yo compartimos ese arraigo por un sitio en el que crecimos y fuimos felices y esa curiosidad por el pasado. Aunque, estoy segura de que si se hubiese escrito esta historia en 2025 estaría llena de casas vacías y alojamientos turísticos (sabemos de qué plataformas hablamos, ejm), modelo que está en auge en Cantabria y que desplaza a la población de los pueblos y mata su vida. Sin ir más lejos, en una reseña de Google en Toñanes, un turista se quejaba de el olor y lo mal que quedaban los silos en sus fotos, delirante.
Las historias están entretejidas de manera maravillosa y, aunque Juan añada en los márgenes la fecha para guiarnos por el tiempo, al final no hace falta ni consultarlos por la familiaridad que creas con los personajes.
Es, seguramente, un gran candidato para ser una de las mejores lecturas del año y este acaba de empezar.
Profile Image for Rocio Simmel.
154 reviews25 followers
September 19, 2025
Perfecto

Un libro hecho de retales del pasado y del presente, con narraciones cortas entrelazadas que tienen Toñanes como escenario.

Me han encantado la historia de Higinia y Manuela que se remonta a la de sus abuelos. La de sus abuelos en una pleito de 26 años tan real que es surrealista. La historia de Teresa y Luis la he buscado por las páginas de todo el libro, como los propios personajes se buscan en pueblos y romerías.

Todas las historias me han encantado, las documentadas, las curiosas, las bellas, e incluso las personales, como la propia historia del niño de los dinosaurios. Pero, lo que sin duda más me ha llegado de este libro es vivir en Cantabria hace casi 15 años siendo madrileña, es un libro que me ha hecho sentirme emocionalmente más cerca de este lugar.
Profile Image for Vilma.
292 reviews11 followers
nebaigtos
July 16, 2025
Gaila, bet šios knygos nepabaigiau. Viršijau visus bibliotekos terminų atnaujinimus, o galiausiai, kažkas kitas panoro ją skaityti, tad teko perleisti.
Kaip bebūtų, ši knyga tikrai gera. Ką iš jos pasiėmiau? Tai, jog po saule nieko naujo, kad ir bėgant šimtmečiams. Be galo sužavėjo autoriaus meistriškumas sakiniuose šokinėti šimtmečiais, tačiau taip sklandžiai, kad supranti, ar 1600-ieji ar 1995-tieji, o žmonių prigimtis nelabai tepasikeitė.
Knyga - tikrai lėtas malonumas, tad tikiuosi, kad kada nors aš prie jos sugrįšiu.
Profile Image for Carla G. Sarrión.
Author 2 books23 followers
January 12, 2025
Esta es una historia de historias. Es como perderse en un árbol genealógico que no termina nunca, en los desvaríos de una persona anciana que te quiere contar, pero llega a lo que llega. Es la historia de un pueblo, no tiene un solo camino, un tiempo lineal, a veces es cruda, otra veces generosa, también a ratos sin sentido... Ármate de paciencia y, si te gusta remover los recuerdos ajenos, lo disfrutarás.
Profile Image for Banikoe.
164 reviews1 follower
March 9, 2025
Este libro se lee como un guiso cocinado a fuego lento. Historias sencillas, retazos de vidas, descripciones, sobre todo mucha cotidianidad. Lo leí despacio y a la vez me engancho. Mucha ternura. Una mezcla de lenguaje de antes y actual que te pilla desprevenida. Me ha conmovido. Y me ha transportado mucho a mi pueblo
146 reviews1 follower
October 8, 2025
Qué maravilla de libro, por favor. Además de ser un libro especial, original y hecho con muchísimo mimo y talento, entretenido, divertido y emotivo, se ha dado la feliz casualidad de que he conectado mucho por algunos de los temas que trata. También he acabado muy implicado con muchos de los personajes que presenta, que dado lo coral de esta novela me parece aún más elogiable. El mejor libro que he leído este año, sin duda, una locura.
Displaying 1 - 30 of 144 reviews

Can't find what you're looking for?

Get help and learn more about the design.