What do you think?
Rate this book
Voor ieder wat waars
Terwijl onze schermen zich vullen met nepnieuws, complottheorieën en liegende politici, dringt zich voortdurend de vraag op: wat is waar? Geloven we nog in waarheid? Of geloven we alleen in onze eigen waarheid? Filosoof Rob Wijnberg laat zien hoe waarheid steeds meer privébezit werd en we langzaam maar zeker allemaal onze eigen feiten kregen. Het gevolg: een samenleving zonder solidariteit, waarin we politiek, media en wetenschap steeds minder vertrouwen en het cynisme hoogtij viert. Het enige dat daar iets aan kan veranderen, is een groter verhaal over vooruitgang in de 21ste eeuw dat laat zien dat we samen tot de veranderingen in staat zijn die nu nodig zijn.
206 pages, Kindle Edition
First published September 1, 2023
72 people are currently reading
884 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 142 reviews
October 11, 2023
2.5/5 sterren
Rob Wijnberg heeft een boek geschreven over 'waarheid', de functie hiervan in de maatschappij, hoe 'waarheid' is veranderd en een hoopvolle schets voor de toekomst.
Gisteren ben ik naar de lezing geweest van Rob Wijnberg over dit boek en ik moet helaas zeggen dat ik aan het begin vooral schrok van zijn makkelijke historische analyse. Hoewel hij aan het begin duidelijk aangaf dat hij zulke grote sprongen in de tijd maakt 'dat we niet hoeven te hopen op nuances', kwam er een enorm luie analyse uit die zóveel fouten bevatte, dat een eerstejaars Bachelor student geschiedenis het makkelijk had kunnen corrigeren. Toch liet het me niet los en heb ik het luisterboek gratis op Nextory geluisterd in plaats van dat ik het boek had gekocht.
Ik hoopte dat de analyse íets uitgebreider en dus beter zou zijn, maar kwam helaas bedrogen uit. Zijn definitie van 'waarheid' is soms té breed en soms worden er allemaal zaken bijgehaald waardoor het betoog een beetje onsamenhangend voelt. Terugkomend op die afgrijselijke historische analyse: hij heeft ook in een podcast van de EO terecht commentaar gekregen over uitspraken als dat 'de kerk wetenschap heel lang heeft verboden'. De verdere kritiek dat het een beetje als samenraapsel voelt van andere boeken van de Correspondent is ook begrijpelijk.
Het deel van de relatie tussen media en nieuws/politiek vond ik al een stuk sterker en je merkte dat Wijnberg hier veel meer in zijn vakgebied zat. Het onderscheid tussen cynische journalistiek en kritische journalistiek vond ik een handige. Daartegen sprak hij zichzelf wel enigszins tegen met het feit dat hij eerder aankaartte dat er tegenwoordig 'meer politici zijn die openlijk liegen' (een statement waar mijn innerlijke historicus al meteen een asterix achter zet) en later lijkt te zeggen dat de media soms té hard op de politici hameren in hun rol als controlerende macht. Noem me cynisch, maar ik heb vaak juist het idee gehad dat de media kritischer mocht zijn. Ja, wel op inhoudelijk vlak, zoals Wijnberg ook bedoelde, maar alsnog.
Zijn toekomstbeeld, wat vooral gestoeld is op een positief mensbeeld waar centraal staat dat de mens zorgzaam is, de mens samenwerkt en het vaak meer met elkaar eens is, voelde wederom als een Correspondent stokpaardje wat ook uitgebreid is behandeld in De Meeste Mensen Deugen. Natuurlijk kan het geen kwaad om nog een keer te benadrukken, maar het voelt zonde in het geheel.
Al in al voelt het boek slordig met fouten die niet hadden gehoeven en redenaties waarin nuances voor het gemak worden weggelaten om zijn punt te maken, die met nuances óók hadden geklopt. Ik snap dat ik hier misschien iets meer over val dan de gemiddelde lezer i.v.m. mijn studie geschiedenis, maar ik ben wel van mening dat het wat zegt over de kwaliteit van het boek als je hier niet de moeite neemt om het kloppend te maken. Het is jammer, want het is een betoog die verder interessant is. Ik had meer verwacht van het boek van de hoofdredacteur van de Correspondent, het lijkt me een beste man en ben benieuwd of hij dit in het vervolg beter zou doen.
Rob Wijnberg heeft een boek geschreven over 'waarheid', de functie hiervan in de maatschappij, hoe 'waarheid' is veranderd en een hoopvolle schets voor de toekomst.
Gisteren ben ik naar de lezing geweest van Rob Wijnberg over dit boek en ik moet helaas zeggen dat ik aan het begin vooral schrok van zijn makkelijke historische analyse. Hoewel hij aan het begin duidelijk aangaf dat hij zulke grote sprongen in de tijd maakt 'dat we niet hoeven te hopen op nuances', kwam er een enorm luie analyse uit die zóveel fouten bevatte, dat een eerstejaars Bachelor student geschiedenis het makkelijk had kunnen corrigeren. Toch liet het me niet los en heb ik het luisterboek gratis op Nextory geluisterd in plaats van dat ik het boek had gekocht.
Ik hoopte dat de analyse íets uitgebreider en dus beter zou zijn, maar kwam helaas bedrogen uit. Zijn definitie van 'waarheid' is soms té breed en soms worden er allemaal zaken bijgehaald waardoor het betoog een beetje onsamenhangend voelt. Terugkomend op die afgrijselijke historische analyse: hij heeft ook in een podcast van de EO terecht commentaar gekregen over uitspraken als dat 'de kerk wetenschap heel lang heeft verboden'. De verdere kritiek dat het een beetje als samenraapsel voelt van andere boeken van de Correspondent is ook begrijpelijk.
Het deel van de relatie tussen media en nieuws/politiek vond ik al een stuk sterker en je merkte dat Wijnberg hier veel meer in zijn vakgebied zat. Het onderscheid tussen cynische journalistiek en kritische journalistiek vond ik een handige. Daartegen sprak hij zichzelf wel enigszins tegen met het feit dat hij eerder aankaartte dat er tegenwoordig 'meer politici zijn die openlijk liegen' (een statement waar mijn innerlijke historicus al meteen een asterix achter zet) en later lijkt te zeggen dat de media soms té hard op de politici hameren in hun rol als controlerende macht. Noem me cynisch, maar ik heb vaak juist het idee gehad dat de media kritischer mocht zijn. Ja, wel op inhoudelijk vlak, zoals Wijnberg ook bedoelde, maar alsnog.
Zijn toekomstbeeld, wat vooral gestoeld is op een positief mensbeeld waar centraal staat dat de mens zorgzaam is, de mens samenwerkt en het vaak meer met elkaar eens is, voelde wederom als een Correspondent stokpaardje wat ook uitgebreid is behandeld in De Meeste Mensen Deugen. Natuurlijk kan het geen kwaad om nog een keer te benadrukken, maar het voelt zonde in het geheel.
Al in al voelt het boek slordig met fouten die niet hadden gehoeven en redenaties waarin nuances voor het gemak worden weggelaten om zijn punt te maken, die met nuances óók hadden geklopt. Ik snap dat ik hier misschien iets meer over val dan de gemiddelde lezer i.v.m. mijn studie geschiedenis, maar ik ben wel van mening dat het wat zegt over de kwaliteit van het boek als je hier niet de moeite neemt om het kloppend te maken. Het is jammer, want het is een betoog die verder interessant is. Ik had meer verwacht van het boek van de hoofdredacteur van de Correspondent, het lijkt me een beste man en ben benieuwd of hij dit in het vervolg beter zou doen.
March 6, 2025
Er zijn twee uitstekende redenen om Voor ieder wat waars (2023) van Rob Wijnberg te lezen. Ten eerste is de filosoof en hoofdredacteur van De Correspondent een uiterst intelligente en gestructureerde denker, die helder inzicht biedt in de staat van onze samenleving. Ten tweede begrijpt Wijnberg waar mensen behoefte aan hebben: een vergezicht, hoop in tijden waarin eenieder zijn eigen waarheid lijkt na te streven terwijl de planeet op ontploffen staat. De schrijver waagt zich aan een nieuw perspectief, gericht op ecologisme, een duurzame revolutie en collectieve voorspoed. Daarin is hij misschien niet uniek, maar de manier waarop hij eerst uiteenzet hoe de betekenis van waarheid door de menselijke geschiedenis heen is veranderd en vervolgens hoe de media en politiek die betekenis drastisch hebben beïnvloed, biedt een waardevolle context voor die boodschap.
De post-truth society bestaat niet
In zijn inleiding beschrijft Wijnberg hoe ons begrip van de ‘waarheid’ bepaalt hoe we naar de werkelijkheid kijken en wat we wel en niet zien. Die waarheid bevat bovendien een belofte: ze geeft richting en zin aan het bestaan. In onze samenleving – het betoog lijkt zich te beperken tot het Westen – was die belofte lange tijd gericht op vooruitgang, vormgegeven door het liberalisme (rechtsstaat, vrije markt en vrijheid van het individu) en de sociaaldemocratie. Deze belofte heeft echter aan verbeeldingskracht verloren als gevolg van een paradox. Aan de ene kant hebben mensen in westerse samenlevingen het nog nooit zo goed gehad; we zijn zelfs zo gezond, veilig, welvarend en geïnformeerd dat men over het ‘antropoceen’ spreekt. Aan de andere kant kampen we met de grootste problemen uit de menselijke geschiedenis: dezelfde fossiele grondstoffen waaraan we alles te danken hebben, ruïneren ons nu. Bij gebrek aan een samenhangend verhaal is het ‘nostalgisch nationalisme’ opgekomen. Kenmerkend zijn het ontkennen van de paradox, het zoeken naar vooruitgang in het verleden en de belofte van een terugkeer naar een zorgeloze tijd. Gebaat bij het ontbreken van een eenduidige waarheid, zaait het twijfel over vertrouwde bronnen: pers, rechtspraak en wetenschap. Wijnberg verzet zich echter tegen de idee van een ‘post-truth society’, die veronderstelt dat er niet langer een gedeelde waarheid bestaat. In plaats daarvan spreekt hij liever over een ‘post-progress society’, verbolgen over het verbreken van de belofte. Die biedt hoop voor het vinden van een oplossing.
Waarheid als verlossing
Centraal in het betoog staat de betekenis van waarheid. Om grip te krijgen op de huidige problemen, onderzoekt Wijnberg hoe die zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld. Daarbij onderscheidt hij vier perioden in de menselijke (westerse) geschiedenis: de premoderne tijd (400 v.Chr. - 1600), de moderne tijd (1600-1950), de postmoderne tijd (vanaf 1950) en als verbijzondering daarvan de postmoderne consumptietijd (vanaf 1980). De vergelijking tussen heden en verleden is nuttig, omdat ze duidelijk maakt dat onze notie van ‘waarheid’ veranderlijk is. Zo begint Wijnberg met de premoderne mens voor wie – in lijn met Plato – er twee werkelijkheden bestonden: één zoals die ‘is’ en één zoals die aan ons ‘verschijnt’. Ook in de grote religies is een dergelijk onderscheid (‘hemel’ en ‘aarde’) vindbaar. Om deze notie te verklaren, is van belang dat de premoderne mens natuurverschijnselen nog niet kon verklaren zoals dat nu gebeurt en het leven zwaar was; bij gebrek aan maatschappelijke mobiliteit gold de waarheid (het ‘transcendente’) als een verlossing voor het leven op aarde.
Ontdekking van de tijd
In de moderne tijd zoekt de mens niet langer naar waarheid in het bovenaardse, maar in de wereld om hem heen: in de term ‘objectiviteit’ weerklinkt de waarheid als weerspiegeling van de werkelijkheid. De mens construeert niet alleen technologie, maar ook mensenrechten, de natiestaat en de idee van tijd als lineaire reis. Weliswaar is het leven nog zwaar, maar dankzij een geloof in vooruitgang niet langer uitzichtloos. Dat dezelfde opvatting een keerzijde heeft, blijkt wanneer ze in de twintigste eeuw tot excessen leidt.
Bevrijding van de individu
Na de Tweede Wereldoorlog raakt de idee in zwang dat de mens de waarheid zelf voortbrengt: ze is dus niet ‘gegeven’ of ‘gevonden’, maar ‘gemaakt’. De opvatting dat de geschiedenis zich naar een bepaald eindpunt beweegt, maakt plaats voor nieuwe ideeën over existentialisme en identiteitspolitiek, terwijl het neoliberalisme de individu tracht te bevrijden van een laatste obstakel: het gemeenschapsdenken. Tussen economische zelfstandigheid en de ontplooiing van de individu is in de vrijemarktsamenleving geen plaats voor een collectief of moreel karakter.
Consumeren van waarheid
Als gevolg van de nadruk op de vrije markt verschuift de aandacht van het bevrijden van de individu naar het bevredigen van behoeften: in de postmoderne consumptietijd maken we geen waarheid, maar consumeren we die. Wijnberg is op zijn scherpst wanneer hij de huidige ontwikkelingen in de media en politiek duidt. Informatie is steeds vaker ‘content’, dat wil zeggen inhoud + tevredenheid, afgestemd op de doelgroep. Mede dankzij algoritmen ontstaat een geprivatiseerde ruimte voor informatie ‘die bij ons past’, ten koste van een gemeenschappelijke realiteit.
Cynisme
Het nieuws verandert wezenlijk. Zowel traditionele als sociale media bouwen voort op de nieuwe betekenis van waarheid als consumptiegoed. Interessant is bijvoorbeeld hoe de algoritmen van online platformen zijn afgestemd op ophef: meer is beter. Een platform als X is daarom niet zozeer gevaarlijk omdat het sociale bubbels zou creëren – Wijnberg stelt dat de vroegere zuilen erger waren – maar omdat het als vergrootglas werkt: 91% van de tweets (en 97% van de politieke tweets) is geproduceerd door gebruikers die uiterst links of rechts van het spectrum staan. Ondertussen denderen de ‘actualiteiten’ door als een onophoudelijk schallende sirene. Veel media voorzien complexe problemen van eendimensionale verklaringen die vooral tonen hoe de wereld niet werkt. Het schadelijke gevolg is dat nieuws vooral verontwaardiging wekt en tot een ongezond wantrouwen en cynisme (‘iedereen is corrupt’) leidt. Dat diezelfde media aan ‘geïnstitutionaliseerd geheugenverlies’ leiden, verergert het beeld.
Dat ook kwaliteitsmedia cynisch kunnen zijn, laat Wijnberg nogmaals zien wanneer hij het werk van zijn collega Jesse Frederik ( Zo hadden we het niet bedoeld ) aanhaalt. Omdat twijfel die uit cynisme voortkomt niet gebaseerd is op inhoudelijke gronden, maar op argwaan over motieven, ontstaat een samenspel van journalistiek wantrouwen, een verdienmodel dat drijft op het genereren van aandacht en politici die hun bestaansrecht ontlenen aan zichtbaarheid.
Toekomst: de verbonden tijd
In context bezien is deze diagnose een stuk duidelijker. Om uit de houdgreep van de huidige waarheidsopvatting te komen, is het nodig de kaders te herijken. Zolang we vooruitgang uitsluitend zien in termen van technologie, kennis en moraal, beperken we ons tot de kaders van de (post)moderne tijd. Om te komen tot wat hij de verbonden tijd noemt, verschuift Wijnberg zijn aandacht naar behulpzaamheid als kracht achter de beschaving en ecologisme als noodzaak om uit de paradox te komen. Wat betreft de eerste pijler leunt zijn betoog op dat van Rutger Bregman ( De meeste mensen deugen ). Hoewel die auteur tegenwoordig ook op hoon kan rekenen, is Wijnbergs versie te relevant om opzij te schuiven. Integendeel, zijn beroep op collectieve voorspoed lijkt belangrijker dan ooit en vormt een welkome remedie tegen het denken in termen van geld (bbp, betaalde arbeid, rendement).
Vanzelfsprekend is het boek eindeloos veel boeiender en complexer dan mijn weergave, die slechts bedoeld is voor mijn eigen begrip en reflectie. Wijnberg geeft tussen de hoofdstukken door overigens heldere overzichten om zijn betoog samen te vatten. Er zijn beslist journalisten en politici die begrepen hebben hoe wrang de huidige situatie is en dat een nieuw verhaal nodig is (dat verder reikt dan ‘laten we het nog één keer uitleggen’). Ik houd mijn ogen ervoor open.
De post-truth society bestaat niet
In zijn inleiding beschrijft Wijnberg hoe ons begrip van de ‘waarheid’ bepaalt hoe we naar de werkelijkheid kijken en wat we wel en niet zien. Die waarheid bevat bovendien een belofte: ze geeft richting en zin aan het bestaan. In onze samenleving – het betoog lijkt zich te beperken tot het Westen – was die belofte lange tijd gericht op vooruitgang, vormgegeven door het liberalisme (rechtsstaat, vrije markt en vrijheid van het individu) en de sociaaldemocratie. Deze belofte heeft echter aan verbeeldingskracht verloren als gevolg van een paradox. Aan de ene kant hebben mensen in westerse samenlevingen het nog nooit zo goed gehad; we zijn zelfs zo gezond, veilig, welvarend en geïnformeerd dat men over het ‘antropoceen’ spreekt. Aan de andere kant kampen we met de grootste problemen uit de menselijke geschiedenis: dezelfde fossiele grondstoffen waaraan we alles te danken hebben, ruïneren ons nu. Bij gebrek aan een samenhangend verhaal is het ‘nostalgisch nationalisme’ opgekomen. Kenmerkend zijn het ontkennen van de paradox, het zoeken naar vooruitgang in het verleden en de belofte van een terugkeer naar een zorgeloze tijd. Gebaat bij het ontbreken van een eenduidige waarheid, zaait het twijfel over vertrouwde bronnen: pers, rechtspraak en wetenschap. Wijnberg verzet zich echter tegen de idee van een ‘post-truth society’, die veronderstelt dat er niet langer een gedeelde waarheid bestaat. In plaats daarvan spreekt hij liever over een ‘post-progress society’, verbolgen over het verbreken van de belofte. Die biedt hoop voor het vinden van een oplossing.
Constateren dat de waarheid haar zeggingskracht is verloren, kan alleen als er nog een notie van waarheid bestaat.
Je kunt namelijk niet spreken van nepnieuws zonder het verschil te zien met waarachtig nieuws. Je kunt niet spreken van feitenvrije politiek zonder te weten welke feiten dan worden weggelaten of verdraaid. Je kunt niet spreken van leugens zonder een idee te hebben van wat wél eerlijk was geweest. Je kunt, kortom, niet spreken van een samenleving voorbij de waarheid zonder een waarheid te veronderstellen.
Waarheid als verlossing
Centraal in het betoog staat de betekenis van waarheid. Om grip te krijgen op de huidige problemen, onderzoekt Wijnberg hoe die zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld. Daarbij onderscheidt hij vier perioden in de menselijke (westerse) geschiedenis: de premoderne tijd (400 v.Chr. - 1600), de moderne tijd (1600-1950), de postmoderne tijd (vanaf 1950) en als verbijzondering daarvan de postmoderne consumptietijd (vanaf 1980). De vergelijking tussen heden en verleden is nuttig, omdat ze duidelijk maakt dat onze notie van ‘waarheid’ veranderlijk is. Zo begint Wijnberg met de premoderne mens voor wie – in lijn met Plato – er twee werkelijkheden bestonden: één zoals die ‘is’ en één zoals die aan ons ‘verschijnt’. Ook in de grote religies is een dergelijk onderscheid (‘hemel’ en ‘aarde’) vindbaar. Om deze notie te verklaren, is van belang dat de premoderne mens natuurverschijnselen nog niet kon verklaren zoals dat nu gebeurt en het leven zwaar was; bij gebrek aan maatschappelijke mobiliteit gold de waarheid (het ‘transcendente’) als een verlossing voor het leven op aarde.
Ontdekking van de tijd
In de moderne tijd zoekt de mens niet langer naar waarheid in het bovenaardse, maar in de wereld om hem heen: in de term ‘objectiviteit’ weerklinkt de waarheid als weerspiegeling van de werkelijkheid. De mens construeert niet alleen technologie, maar ook mensenrechten, de natiestaat en de idee van tijd als lineaire reis. Weliswaar is het leven nog zwaar, maar dankzij een geloof in vooruitgang niet langer uitzichtloos. Dat dezelfde opvatting een keerzijde heeft, blijkt wanneer ze in de twintigste eeuw tot excessen leidt.
Bevrijding van de individu
Na de Tweede Wereldoorlog raakt de idee in zwang dat de mens de waarheid zelf voortbrengt: ze is dus niet ‘gegeven’ of ‘gevonden’, maar ‘gemaakt’. De opvatting dat de geschiedenis zich naar een bepaald eindpunt beweegt, maakt plaats voor nieuwe ideeën over existentialisme en identiteitspolitiek, terwijl het neoliberalisme de individu tracht te bevrijden van een laatste obstakel: het gemeenschapsdenken. Tussen economische zelfstandigheid en de ontplooiing van de individu is in de vrijemarktsamenleving geen plaats voor een collectief of moreel karakter.
Consumeren van waarheid
Als gevolg van de nadruk op de vrije markt verschuift de aandacht van het bevrijden van de individu naar het bevredigen van behoeften: in de postmoderne consumptietijd maken we geen waarheid, maar consumeren we die. Wijnberg is op zijn scherpst wanneer hij de huidige ontwikkelingen in de media en politiek duidt. Informatie is steeds vaker ‘content’, dat wil zeggen inhoud + tevredenheid, afgestemd op de doelgroep. Mede dankzij algoritmen ontstaat een geprivatiseerde ruimte voor informatie ‘die bij ons past’, ten koste van een gemeenschappelijke realiteit.
Waar is niet wat klopt. Waar is wat klikt. […] Zo kijken we door het grootste raam op de wereld dat de mens ooit heeft uitgevonden, kunnen we verder de wereld in kijken dan ooit, en zien we: onszelf.
Cynisme
Het nieuws verandert wezenlijk. Zowel traditionele als sociale media bouwen voort op de nieuwe betekenis van waarheid als consumptiegoed. Interessant is bijvoorbeeld hoe de algoritmen van online platformen zijn afgestemd op ophef: meer is beter. Een platform als X is daarom niet zozeer gevaarlijk omdat het sociale bubbels zou creëren – Wijnberg stelt dat de vroegere zuilen erger waren – maar omdat het als vergrootglas werkt: 91% van de tweets (en 97% van de politieke tweets) is geproduceerd door gebruikers die uiterst links of rechts van het spectrum staan. Ondertussen denderen de ‘actualiteiten’ door als een onophoudelijk schallende sirene. Veel media voorzien complexe problemen van eendimensionale verklaringen die vooral tonen hoe de wereld niet werkt. Het schadelijke gevolg is dat nieuws vooral verontwaardiging wekt en tot een ongezond wantrouwen en cynisme (‘iedereen is corrupt’) leidt. Dat diezelfde media aan ‘geïnstitutionaliseerd geheugenverlies’ leiden, verergert het beeld.
Ziedaar de moderne nieuwsvoorziening in een notendop. Nieuws als permanente verontwaardiging zonder richtingsgevoel: alles een schande vinden, maar nergens de samenhang in zien. Voortdurend het vertrouwen in mensen als naïef en goedgelovig afschilderen om vervolgens schande te spreken van het zwartgallige mensbeeld dat daarmee wordt gekweekt.
Dat ook kwaliteitsmedia cynisch kunnen zijn, laat Wijnberg nogmaals zien wanneer hij het werk van zijn collega Jesse Frederik ( Zo hadden we het niet bedoeld ) aanhaalt. Omdat twijfel die uit cynisme voortkomt niet gebaseerd is op inhoudelijke gronden, maar op argwaan over motieven, ontstaat een samenspel van journalistiek wantrouwen, een verdienmodel dat drijft op het genereren van aandacht en politici die hun bestaansrecht ontlenen aan zichtbaarheid.
Toekomst: de verbonden tijd
In context bezien is deze diagnose een stuk duidelijker. Om uit de houdgreep van de huidige waarheidsopvatting te komen, is het nodig de kaders te herijken. Zolang we vooruitgang uitsluitend zien in termen van technologie, kennis en moraal, beperken we ons tot de kaders van de (post)moderne tijd. Om te komen tot wat hij de verbonden tijd noemt, verschuift Wijnberg zijn aandacht naar behulpzaamheid als kracht achter de beschaving en ecologisme als noodzaak om uit de paradox te komen. Wat betreft de eerste pijler leunt zijn betoog op dat van Rutger Bregman ( De meeste mensen deugen ). Hoewel die auteur tegenwoordig ook op hoon kan rekenen, is Wijnbergs versie te relevant om opzij te schuiven. Integendeel, zijn beroep op collectieve voorspoed lijkt belangrijker dan ooit en vormt een welkome remedie tegen het denken in termen van geld (bbp, betaalde arbeid, rendement).
Vooruitgang is, kortom, niet alleen een kwestie van uitvindingen, ontdekkingen of een betere omgang met elkaar – vooruitgang is een verhaal dat we elkaar vertellen. Een verhaal over wat wezenlijk, werkelijk, wenselijk en waarachtig is. Een verhaal over hoe we onszelf, de wereld en de toekomst zien. Vooruitgang is een verbeelding om in te geloven.
Vanzelfsprekend is het boek eindeloos veel boeiender en complexer dan mijn weergave, die slechts bedoeld is voor mijn eigen begrip en reflectie. Wijnberg geeft tussen de hoofdstukken door overigens heldere overzichten om zijn betoog samen te vatten. Er zijn beslist journalisten en politici die begrepen hebben hoe wrang de huidige situatie is en dat een nieuw verhaal nodig is (dat verder reikt dan ‘laten we het nog één keer uitleggen’). Ik houd mijn ogen ervoor open.
October 9, 2023
Wie denkt waarheid te vinden in een boek over waarheid komt bedrogen uit. Het boek ‘voor ieder wat waars’ is een boek vol contradicties, halve waarheden en diepe leugens.
Een groot probleem is dat de meeste aannames in het boek nergens op zijn gebaseerd, anders dan Wijnbergs eigen progressieve linkse bubbel. Zo stelt hij bijvoorbeeld: “[..] (VVD) anno nu: wantrouwend naar de burger, nationalistisch in hun blik en behoudend in bijna alles wat met cultuur te maken heeft.” (p.23) Ik ben benieuwd of VVDers het eens zullen zijn met Wijnbergs ‘waarheid’ over hun partij. Nagenoeg alle voorbeelden uit dit boek zijn politiek gekleurd, wat toch opvallend is voor een boek wat zou moeten gaan over waarheidsvinding.
Het enige wat dit boek in mijn ogen goed doet is uitleggen wat de nadelen zijn van de ‘mediatisering van waarheid’ (hoofdstuk 6). De invloed van journalistiek is denk ik inderdaad erg belangrijk in het cynisch maken van de bevolking.
Wijnberg leeft echter zelf in een paradoxale wereld. Aan de ene kant erkent hij de nadelen van nieuwsmedia, maar aan de andere kant is een groot deel van zijn probleemanalyse gestoeld op gekleurde nieuwsbronnen. Dit is schijnbaar niet erg als het Wijnbergs eigen visie op zijn waarheid onderschrijft.
Wijnberg geeft niet om dé waarheid, alleen om zijn eigen waarheid. Dat is het meest zichtbaar in zijn eigen vage conclusie: “Waarheid, dat is geen hoop, feit of verzinsel - en zeker niet iets wat toe te eigenen is. Waarheid is een weefsel. Een netwerk van samenwerkende soorten, verbonden door een besef van zichtbare en onzichtbare afhankelijkheid.” (p.166)
Een groot probleem is dat de meeste aannames in het boek nergens op zijn gebaseerd, anders dan Wijnbergs eigen progressieve linkse bubbel. Zo stelt hij bijvoorbeeld: “[..] (VVD) anno nu: wantrouwend naar de burger, nationalistisch in hun blik en behoudend in bijna alles wat met cultuur te maken heeft.” (p.23) Ik ben benieuwd of VVDers het eens zullen zijn met Wijnbergs ‘waarheid’ over hun partij. Nagenoeg alle voorbeelden uit dit boek zijn politiek gekleurd, wat toch opvallend is voor een boek wat zou moeten gaan over waarheidsvinding.
Het enige wat dit boek in mijn ogen goed doet is uitleggen wat de nadelen zijn van de ‘mediatisering van waarheid’ (hoofdstuk 6). De invloed van journalistiek is denk ik inderdaad erg belangrijk in het cynisch maken van de bevolking.
Wijnberg leeft echter zelf in een paradoxale wereld. Aan de ene kant erkent hij de nadelen van nieuwsmedia, maar aan de andere kant is een groot deel van zijn probleemanalyse gestoeld op gekleurde nieuwsbronnen. Dit is schijnbaar niet erg als het Wijnbergs eigen visie op zijn waarheid onderschrijft.
Wijnberg geeft niet om dé waarheid, alleen om zijn eigen waarheid. Dat is het meest zichtbaar in zijn eigen vage conclusie: “Waarheid, dat is geen hoop, feit of verzinsel - en zeker niet iets wat toe te eigenen is. Waarheid is een weefsel. Een netwerk van samenwerkende soorten, verbonden door een besef van zichtbare en onzichtbare afhankelijkheid.” (p.166)
October 9, 2023
Een minder boek van de correspondent. De leuke passages werden afgewisseld met saaie hoofstukken.
Wel leuk dat er werd gerefereerd naar secret Hitler, een bordspel wat de moeite waard is om een keer te spelen! Wat ik dan weer stom vond, was dat vier/vijf keer verwezen werd naar andere boeken van de correspondent en ik snap het wel, maar het is dan ook stom en soort van laf. Je kan toch gewoon je boeken verkopen zonder dat er speciaal een alinea wordt bedacht om de meeste mensen deugen weer even onder de aandacht te brengen.
Ook de titel van het boek was niet in overeenstemming met de laatste helft van het boek. Vaak kwam de vraag in mij op wat ik nou aan het lezen was en de gedachte dat ik spijt had dat ik dit boek had aangeschaft.
De laatste 35 bladzijdes maakte mij onwel. Zo overdreven dat ik ervan moest bijkomen. Ik irriteerde me, en op een gegeven moment had ik het door. Rob Wijnberg probeert hier een Rutger Bregman te doen, maarja daar trap ik geen tweede keer in! Niet voor herhaling vatbare schrijver wat mij betreft.
Misschien moet ik maar accepteren dat het beter voor me is als mijn correspondent fase in het verleden ligt.
Wel leuk dat er werd gerefereerd naar secret Hitler, een bordspel wat de moeite waard is om een keer te spelen! Wat ik dan weer stom vond, was dat vier/vijf keer verwezen werd naar andere boeken van de correspondent en ik snap het wel, maar het is dan ook stom en soort van laf. Je kan toch gewoon je boeken verkopen zonder dat er speciaal een alinea wordt bedacht om de meeste mensen deugen weer even onder de aandacht te brengen.
Ook de titel van het boek was niet in overeenstemming met de laatste helft van het boek. Vaak kwam de vraag in mij op wat ik nou aan het lezen was en de gedachte dat ik spijt had dat ik dit boek had aangeschaft.
De laatste 35 bladzijdes maakte mij onwel. Zo overdreven dat ik ervan moest bijkomen. Ik irriteerde me, en op een gegeven moment had ik het door. Rob Wijnberg probeert hier een Rutger Bregman te doen, maarja daar trap ik geen tweede keer in! Niet voor herhaling vatbare schrijver wat mij betreft.
Misschien moet ik maar accepteren dat het beter voor me is als mijn correspondent fase in het verleden ligt.
January 30, 2024
Vooral de stukken over de geschiedenis van waarheid en mediainvloed zijn goed onderlegt. Voor de rest wijkt het soms te veel af van het onderwerp en lijkt het een samenvatting van andere correspondent boeken.
January 5, 2025
(gelezen voor studie) 1 hoofdstuk van dit boek heeft me meer overtuigd van het nut van internationale samenwerking, ecologisch denken en open grenzen dan de volledige carrière van Frans Timmermans
October 1, 2023
Heerlijke schrijfstijl, doorheen gevlogen. Interessante analyse over hoe wij waarheid maken en bekijken - kritisch en hoopvol. Leuk voor sociologen en filosofen!
November 8, 2023
I hope this book will be translated into English and other languages, to reach a wider audience of experts and non-experts. Wijnberg writes with bold optimism, based on insights from his professional network as a journalist and philosopher.
This book is easy to read, has clear quotes, and some repetition when summarising the same historical developments in almost every chapter. This book
- focuses a little bit on the past (when change went very slow)
- spends most time on the present (polarisation, technology, politics, news)
- ends with a clear vision on the future (necessity to focus on the development of sustainable energy to bring more fairness and welfare to societies across the globe for future generations).
I could recommend this book to anyone who (knows Dutch and) is new to "De Correspondent", because it refers very often of already published articles and books of the platform. This book builds upon all previous journalistic research (Wijnberg's direct colleagues) that the platform De Correspondent has published on various topics. Optimistically, one could see this as its charm and proof of how sharing knowledge leads to more progress (like this book claims and shows).
As for a critical review I saw how this book's sources are very often those of De Correspondent's own articles and books: I see your point that it looks like this book of De Correspondent is referring to itself all the time, but the original journalistic articles and books listed their primary sources transparently, so yes, it may save some time for the reader, if Wijnberg would list the primary source instead of the Correspondent's article.
However, for anyone new to De Correspondent (and knows Dutch), it can also be an invitation to read more articles or books of this platform where experts are also invited to share their sources and experience, in order to help build articles that are based on multiple perspectives and specific expertise.
Also read other people's reviews of this book, because some of the reviewers may have a specific expertise in one of the many topics Rob Wijnberg briefly touches upon.
I hope this book will get several future editions, each based on any newly developed or shared insights about the past, present or future.
This book is easy to read, has clear quotes, and some repetition when summarising the same historical developments in almost every chapter. This book
- focuses a little bit on the past (when change went very slow)
- spends most time on the present (polarisation, technology, politics, news)
- ends with a clear vision on the future (necessity to focus on the development of sustainable energy to bring more fairness and welfare to societies across the globe for future generations).
I could recommend this book to anyone who (knows Dutch and) is new to "De Correspondent", because it refers very often of already published articles and books of the platform. This book builds upon all previous journalistic research (Wijnberg's direct colleagues) that the platform De Correspondent has published on various topics. Optimistically, one could see this as its charm and proof of how sharing knowledge leads to more progress (like this book claims and shows).
As for a critical review I saw how this book's sources are very often those of De Correspondent's own articles and books: I see your point that it looks like this book of De Correspondent is referring to itself all the time, but the original journalistic articles and books listed their primary sources transparently, so yes, it may save some time for the reader, if Wijnberg would list the primary source instead of the Correspondent's article.
However, for anyone new to De Correspondent (and knows Dutch), it can also be an invitation to read more articles or books of this platform where experts are also invited to share their sources and experience, in order to help build articles that are based on multiple perspectives and specific expertise.
Also read other people's reviews of this book, because some of the reviewers may have a specific expertise in one of the many topics Rob Wijnberg briefly touches upon.
I hope this book will get several future editions, each based on any newly developed or shared insights about the past, present or future.
January 10, 2024
Na jaren De Correspondent gelezen te hebben en Master in de filosofie te hebben afgerond bracht dit boek me niet heel veel nieuws. Na een hele hele ruwe schets vand e geschiedenis van waarheid bracht Wijnberg een interessante analyse van media en de huidige cultuur. Hij plaatst een hoopvol verhaal tegenover het wijdverspreide wantrouwen onder de meeste burgers.
Toch laat het me achter met de vraag, hoe kan ik hoopvol én kritisch tegelijkertijd zijn? Als de media negativity bias in de hand spelen doordat ze werken binnen een kapitalistische aandachtseconomie, is het dan niet noodzakelijk om een gezond wantrouwen te hebben?
Toch laat het me achter met de vraag, hoe kan ik hoopvol én kritisch tegelijkertijd zijn? Als de media negativity bias in de hand spelen doordat ze werken binnen een kapitalistische aandachtseconomie, is het dan niet noodzakelijk om een gezond wantrouwen te hebben?
January 2, 2026
Een op zich interessant boek wat mij betreft een duidelijke visie mist.
Waar we eerst (te kort) verschillende concepten van waarheid behandelen, verandert het boek later in een betoog over duurzame energie (wat in principe goed geschreven is, maar ook een samenvatting is van dingen die nieuw nieuw zijn).
Ik vond het moeilijk om te volgen hoe nou precies de link wordt gelegd tussen enerzijds de veranderende waarheidsbevinding van de maatschappij, en anderzijds dus dit betoog over klimaatverandering.
Het sterkste stuk uit het boek ging over de postmoderne waarheid, en de relatie tussen media en maatschappij. Waarheid als weefsel vond ik ook mooi, maar kwam veel overeen met stukken uit het boek van Rutger Bregman.
Waar we eerst (te kort) verschillende concepten van waarheid behandelen, verandert het boek later in een betoog over duurzame energie (wat in principe goed geschreven is, maar ook een samenvatting is van dingen die nieuw nieuw zijn).
Ik vond het moeilijk om te volgen hoe nou precies de link wordt gelegd tussen enerzijds de veranderende waarheidsbevinding van de maatschappij, en anderzijds dus dit betoog over klimaatverandering.
Het sterkste stuk uit het boek ging over de postmoderne waarheid, en de relatie tussen media en maatschappij. Waarheid als weefsel vond ik ook mooi, maar kwam veel overeen met stukken uit het boek van Rutger Bregman.
November 9, 2024
Altijd goed om even te lezen! Onderwerp is nogal breed, wat het boek wat algemeen en weinig concreet maakt. Maargoed, toch leuk om vanuit dit perspectief te kijken naar de wereldgeschiedenis.
Aanrader? Zeker! Maar een wow factor heeft het niet
Aanrader? Zeker! Maar een wow factor heeft het niet
May 13, 2024
Hopeful, but brief insight into how the meaning of truth has changed over the centuries in relation to changes in society. Would have loved to see more detailed analysis into some of the conjectures he poses.
September 2, 2024
Aanrader
December 7, 2023
Interessant. Zeker wat geleerd. Stonden ook passages in uit Meeste mensen deugen, nice. Was wel een paar keer de draad kwijt zodra de hoofdstukken vorderde. Maar een fijne uiteenzetting over het verband tussen van media, politiek, kapitalisme.
March 12, 2024
In het begin komt het boek over als één van de zovele non-fictie boeken die nu trendy zijn in Nederland. Veel uitspraken/onderzoeken zijn al in tig andere boeken gebruikt en daarmee niet veel nieuws. Ik kreeg het idee dat de schrijver een groot van was van Rutger Bregman en hij heeft ook meermaals geciteerd uit “De meeste mensen deugen”, terwijl je als lezer juist nieuwsgierig bent naar de bron achter de bron. Op het einde werd het echter wel sterker en vond ik zijn stuk over energiebronnen en vooral de impact daarvan op Regeringsvormen enorm interessant.
January 15, 2024
Een zeer onevenwichtig boek. "De experimenten van Milgram zijn door nader onderzoek naar het rijk der fabelen verwezen." Bron: een ander correspondent-boek. De waarheid: historisch bronnenonderzoek heeft grote vragen opgeroepen bij sommige praktijken van Milgram. Maar de experimenten zijn herhaald in vele landen ter wereld, en zijn inzichten verdwijnen niet door een aanval op de persoon van de onderzoeker en zijn motivaties. Dat heet (heb ik geleerd in dit boek) mediatisering van de waarheid, cynisme, wantrouwen voeden (mogen we die menswetenschappers wel vertrouwen????) etc. Hoe kan je een boek over de geschiedenis van de waarheid schrijven en niet verwijzen naar zovele andere boeken die net hetzelfde onderwerp behandelen, bijvoorbeeld het boek van Julian Baggini's 'a short history of truth'?
Nu ja, bronnenonderzoek zelf hoeft niet als je de boeken van je onfeilbare correspondent-vriendjes bij de hand hebt.
Tegenover de verregaande slordigheid staan enkele frisse inzichten, zoals het al vermelde inzicht in het cynisch mediatiseren van de waarheid. Het laatste hoofdstuk geeft eens een optimistische kijk op wat er met onze planeet aan de hand is. Opbeurend om lezen, alhoewel nuance zoek is. Ik geloof Wijnberg vooral graag, maar had wel willen lezen hoe hij denkt dat we de twintig jaar tussen de huidige periode en de 'nieuwe periode' (de verbonden tijd) zullen overbruggen, want tijdens die overgang zullen de huidige nefaste ontwikkelingen zich netjes doorzetten, zelfs na een keerpunt. Opvallend is ook wel dat de vorige periodes beschreven worden als realiteit en de nieuwe periode in de allereerste plaats als een soort ideaal, een droom. Een merkwaardige breuk.
Nu ja, bronnenonderzoek zelf hoeft niet als je de boeken van je onfeilbare correspondent-vriendjes bij de hand hebt.
Tegenover de verregaande slordigheid staan enkele frisse inzichten, zoals het al vermelde inzicht in het cynisch mediatiseren van de waarheid. Het laatste hoofdstuk geeft eens een optimistische kijk op wat er met onze planeet aan de hand is. Opbeurend om lezen, alhoewel nuance zoek is. Ik geloof Wijnberg vooral graag, maar had wel willen lezen hoe hij denkt dat we de twintig jaar tussen de huidige periode en de 'nieuwe periode' (de verbonden tijd) zullen overbruggen, want tijdens die overgang zullen de huidige nefaste ontwikkelingen zich netjes doorzetten, zelfs na een keerpunt. Opvallend is ook wel dat de vorige periodes beschreven worden als realiteit en de nieuwe periode in de allereerste plaats als een soort ideaal, een droom. Een merkwaardige breuk.
May 20, 2024
Voor ieder wat waars. Als de titel al niet aan het denken zet, dan zorgt de rest van het boek daar wel voor. Overtuigend, bevlogen en optimistisch zijn woorden die me als eerste te binnen schieten. Met lef geschreven, leest snel en bevat heerlijk frivool taalgebruik. Het boek dat iedereen die zijn vertrouwen in de mensheid begint kwijt te raken of dat is al is kwijtgeraakt, wat mij betreft zou moeten lezen. Als er een medicijn tegen wantrouwen en pessimisme bestaat, is het dit boek.
December 9, 2023
Na de verkiezingen had ik wat moeite om verder te lezen in dit boek, ik was bang dat ik er alleen maar triester van zou worden. Het blijkt echter een heel tof boek, dat verklaart waarom het populisme nu zo populair is (lijkt), maar ook vertelt wat er anders kan en optimistisch is over de toekomst. Aanrader dus!
August 8, 2024
Op pagina 120 van de 166 begint het eigenlijke verhaal dat Wijnberg wil vertellen. Verder veel recuperatie van wat De Correspondent al eerder publiceerde via print (Bregman) of podcast. Wel een groot gamma aan bronnen.
October 29, 2023
Een indringend journalistiek pamflet dat uiteindelijk een beetje als een kaars uitwaait... De analyse van de ontwikkeling die onze gezamenlijke visie op waarheid heeft gemaakt is zinnig en overtuigend: van de blik naar boven in de premoderne samenleving, op zoek naar de Openbaring; via de ontdekking van de wetenschap en de vooruitgang, de waarheid kan gevonden worden; en de waarheid die subjectief en relatief wordt in de postmoderne tijd, naar het voorlopige eindstation met de waarheid die een product is geworden, wordt geconsumeerd en afgestemd op de eigen behoefte. Het hoofdstuk op de mediatisering van de waarheid maakt het meeste indruk op me. Het analyseert feilloos hoe, aan de ene kant, de media een onmisbare moderne bron is van waarheid is, maar hoe deze aan de andere kant een volslagen vertekend beeld van de wereld aan ons voorschotelt, gebaseerd op een eindeloze rij incidenten zonder samenhang; de uitzonderingen halen het nieuws terwijl de regel genegeerd wordt 'Vandaag al weer geen vliegtuig neergestort!', daders en slachtoffers halen het nieuws, niet de verantwoordelijken, etc. Het product van deze mediatisering is een ontmanteling van ons vooruitgangsgeloof en de verspreiding van het gif van het wantrouwen in de mens, de collectieve vooruitgang, de instituties en de democratie. Vervolgens komt de schrijver tot de terechte conclusie dat we een ander verhaal nodig hebben om tot nieuwe verbinding te komen. Dan ontpopt Rob Wijnberg zich definitief als een realistische optimist, die ons laat zien dat de wereld er, ondanks alle wantrouwen beter voorstaat dan ooit en dat, als we dat maar willen zien, de vooruitgang ons alle kansen biedt op een betere toekomst voor iedereen. Ik ben volledig overtuigd, ook na eerdere lezing van Rutger Bregman en Steven Pincker, maar ik vraag mij zeer af of lezing van zijn utopische hoofdstuk 'Waarheid als weefsel' de wantrouwigen en de pessimisten zal overtuigen. Maar mij heeft ie!
February 13, 2024
Ik vond zijn analyse over waarheid beetje kort door de bocht. Te weinig nuances en zijn voorstel van waarheid als weefsel mocht volgens mij wat diepgaander zijn. Af en toe had ik het gevoel dat dit een samenvatting was van verschillende boeken van de Correspondent. Voor de rest wel interessante punten: nostalgisch nationalisme, cynische media, geschiedenis van waarheid etc. Ook smooth geschreven :)
January 1, 2024
Een prima leesbaar boek dat een overzichtelijk en helder beeld deelt over de ontwikkeling van "waarheid" in de loop van de tijd. Op diverse onderdelen is er bijvoorbeeld geschiedkundig van alles aan te merken maar dat doet wat mij betreft geen afbreuk aan de essentie waar het boek met afsluit: "waarheid is wat wij delen".
Hoofdstuk 6 "De mediatisering van waarheid" sprak mij het meeste aan.
Hoofdstuk 6 "De mediatisering van waarheid" sprak mij het meeste aan.
This entire review has been hidden because of spoilers.
January 29, 2024
In 2024 is mijn lees voornemen om elke maand een non fictie boek uit te lezen en dit was de eerste. Omdat ik al met Bo naar de theatertour was geweest deels een bekend verhaal maar met name het einde, zijn pleidooi voor een wereld die minder door wantrouwen beheerst wordt vond ik erg goed aan dit boek. Hopelijk krijgt het veel navolging.
Volgende maand een geschiedenis boek ;-)
Volgende maand een geschiedenis boek ;-)
This entire review has been hidden because of spoilers.
November 1, 2025
5 sterren. Wat een briljant boek! Kostte me wat moeite om erin te komen, maar zodra ik aan zijn schrijfstijl gewend was kwam het helemaal goed. Dit boek verwoordt veel dingen waar ik zelf ook vaak mee bezig ben in mijn hoofd, en trekt dezelfde conclusies die ik ook trek. Ik had ook niet verwacht dat klimaat er zo'n grote rol in zou spelen, maar dat waardeerde ik juist erg. Een aanrader!
December 20, 2024
Grote stappen snel thuis! Maar ondertussen wel een boekje dat originele analyses geeft vanuit het leitmotiv: het begrip waarheid. Niet altijd even precies maar wat mij betreft overtuigend vooral in het laatste deel.
May 3, 2024
Dromen met Rob. Weinig nieuws. De Correspondent-doctrine.
June 19, 2025
Een belangrijk boek
November 18, 2023
Nuttig inzicht maar had echt flink korter gekund. Ook behoorlijk in herhaling als je een Correspondent lezer bent.
June 9, 2024
I love this book - for the first 3/4.. then I got lost in other titles and forgot about it. But now I finished it and even though it ends a bit mhwew (him mostly quoting out of other books of his colleagues of the Correspondent, which I had already read) it is still a 5 Star Book.
I love how analytical and philosophical we can look at history and therefore understanding how Truth is formed.
I love how analytical and philosophical we can look at history and therefore understanding how Truth is formed.
July 12, 2024
Ik had zelf ook liever gezien dat ik dit boek meer sterren gaf
Stukje over hedendaagse media was wel nice, verder veel bijzaken en bij vlagen een milde ‘de Correspondent’-circlejerk (alsnog shoutout hoor)
Gewoon niet helemaal wat ik hoopte dat het was en kwam er moeilijk doorheen, desalniettemin sympathiek (als iemand boekentips heeft wat betreft andere boeken over dit thema dan houd ik me aanbevolen)
Stukje over hedendaagse media was wel nice, verder veel bijzaken en bij vlagen een milde ‘de Correspondent’-circlejerk (alsnog shoutout hoor)
Gewoon niet helemaal wat ik hoopte dat het was en kwam er moeilijk doorheen, desalniettemin sympathiek (als iemand boekentips heeft wat betreft andere boeken over dit thema dan houd ik me aanbevolen)
Displaying 1 - 30 of 142 reviews