Osada

by Michał Śmielak

Zimą 1978 roku świat był bliski końca. Śnieg przykrył ziemię grubą warstwą, a niektórzy twierdzili, że nawet piekło zamarzło. Tymczasem ono właśnie wtedy się obudziło. W maleńkiej wsi położonej u stóp Karkonoszy podporucznik Jan Ryś spędza pierwsze od dawna Boże Narodzenie w gronie najbliższych. Świąteczną sielankę przerywa atak zimy, odcinając malutką osadę od świata. Skazana na porażkę walka z bezwzględnymi siłami natury schodzi jednak na drugi plan, gdy na środku wsi zostaje znalezione ciało młodej dziewczyny. W obliczu zbrodni budzą się dawne animozje, głęboko skrywane lęki i tajemnice, które nigdy nie powinny ujrzeć światła dziennego.

Czy niedoświadczony milicjant będzie w stanie udźwignąć ciężar wytropienia mordercy? Ile prawdy jest w powtarzanej przez starszych mieszkańców legendzie, że wieś nawiedziła Mara, demon mrozu i śmierci, który już niegdyś zebrał krwawe żniwo? Czterdzieści lat po tamtych wydarzeniach policjanci z Archwium X wzywają emerytowanego Jana Rysia na przesłuchanie dotyczące zbrodni z 1978 roku, tym samym budząc uśpione demony.

Michał Śmielak kolejny raz buduje duszną atmosferę małej społeczności, pokazując, że zło nigdy nie śpi...

Genres: Audiobook, Crime, Mystery, Polish Literature, Fiction, Mystery Thriller, Poland

336 pages, Paperback

First published November 8, 2023

Reviews

[Olga Kowalska (WielkiBuk) · Rating 5 out of 5]

Pierwsza książka roku i od razu jeden z moich thrillerowych hitów - zima stulecia, mała osada, seryjny morderca. Rewelacja!

[Katarzyna Nowicka · Rating 5 out of 5]

Sezon na lektury w świąteczno - zimowym klimacie rozpoczęty. Ja chwytam się mroczniejszych tematów, a "Osada" Michała Śmielaka to był strzał w 10.
Fantastyczna👍Atmosfera tej powieści pożarła mnie w całości, przymroziła, zmroziła i wywołał dreszczyk niepokoju. Musiałam odtajać z kubkiem grzanego wina 😉.
To jak autor opowiedział tę historię, to jaki stworzył klimat zasługuje na wielkie, wielkie brawa i podium.

Już od pierwszych zdań wprowadza nas w mrok. Śnieg trzeszczy pod stopami, na zewnątrz zawierucha, a w ciepłym domu w kominku strzela ogniem. Dziadek opowiada historię Mary - Śmierciuchy, słowiańskiego demona, który czyha na swoje ofiary, by w okrutny sposób pozbawiać je życia. Ale to nie mary, nie zwidy są okrutnikiem, to szalony, przesiąknięty złem człowiek powinien wzbudzać w nas największą trwogę.
"- Demon nie zawsze działa swoimi rękami, często siedzi w głowie człowieka i nakłania do złego; jedne przychodzą, jak wieją silne wiary, inne w upały, trzecie znowu zimą, razem z mrozem, jak teraz.
- A potwór?
- Potwór, wnusiu, zawsze ma dwie ręce i swój rozum. Takich najwięcej na świecie."

Akcja powieści rozgrywa się w dwóch liniach czasowych.
Współcześnie, gdzie emerytowany policjant Jan Ryś zostaje wezwany przez ekipę z dolnośląskiego Archiwum X, żeby jeszcze raz wrócić do krwawych wydarzeń, które rozegrały się 45 lat temu w małej wiosce u podnóży Karkonoszy.
To była zima stulecia, takich już nie ma, ale wielu je jeszcze pamięta.
Jednak to nie mróz i śnieg ścinał krew w żyłach tamtej zimy.
Jan Ryś był świadkiem krwawych wydarzeń, które rozegrały się w małej, zamkniętej społeczności.
Na nowo otwarte akta sprawy, znów budzą demony pogrzebane wiele lat temu.

Akcja historii przenosi nas do 1978 roku. Gwałtowna zima odcina od świata małą, oddaloną od cywilizacji osadę.
Tu z kolei poznajemy historię z relacji osiemnastoletniego Michała. Jan Ryś, wówczas młody milicjant jest stryjem Michała. Obaj staną się świadkami tamtych wydarzeń.
Z pewnością zbieżność imienia i narracja pierwszoosobowa sprawiły, że miałam wrażenie, że to sam autor opowiada swoje przeżycia.
Młoda dziewczyna Anula jest pierwszą ofiarą tej zimy, później jest coraz gorzej.
To co się dzieje w hermetycznej społeczności napawa niepokojem. Strach przerażonych ludzi przeradza się w żądzę zemsty, której nikt nie jest w stanie powstrzymać.
Fabuła utrzymuje czytelnika w ciągłym napięciu, a niektóre momenty sięgają zenitu, wywołując ciary i przerażenie. Chcesz to powstrzymać, ale nie możesz. I ta cholerna zima, która potęguje doznania chłodu i izolacji.
Świąteczny okres radości i serdecznych życzeń zamienia się w krwawy taniec ze sznurem i nożem w dłoni.

Tu wszystko jest dopracowane, napięcie wzrasta wraz z kolejnym rozdziałem, a na samym końcu dostajesz jeszcze obuchem po głowie.
Taką atmosferę i taki klimat potrafią zbudować tylko najlepsi, a Michał Śmielak, wg moich kategorii, właśnie się tu znalazł.

Mega dobra lektura 👍Polecam.

[Maćkowy · Rating 5 out of 5]

Nie spodziewałem się, że to będzie aż tak dobre. Niby zgrany motyw - wioska odcięta od świata, jeden zabójca jest wśród nas i tak dalej, ale jest to tak dobrze napisane, że słucha się jednym tchem i chociaż zakończenie jest (z braku lepszego słowa) dziwne i nie do końca wiem co autor chciał w nim przekazać, to ocenę ciągnie w górę niesamowita interpretacja Janusza Zadury.

[Aellirenn Czyta · Rating 4 out of 5]

Śmielaka lubię od jego debiutu, który do dziś jest moim ulubionym tytułem spod pióra autora. „Osada” jednak depcze mu po piętach.

Było mrocznie, duszno i piekielnie zimno, bo część fabuły została osadzona podczas zimy stulecia w 1978. W samym środku śnieżycy jest mała osada, w której czai się Mara… I nie, to nie jest horror klasy B, choć z mojego opisu tak może wynikać.

Jeju, jakie to było dobre! Kłaniam się autorowi w pas, bo lata 70. były tu naprawdę 70. Język był dopasowany, tak samo opisy ówczesnego stylu życia i świata, no po prostu wszystko! No i intryga. I matko i córko - majstersztyk!

Fabuła tak mnie wciagneła, że nie sposób było wyłączyć audiobooka. A na dodatek czytał Janusz Zadura, który potrafi w budowanie klimatu, a to w połączeniu z fantazją Śmielaka daje mieszankę wybuchową.

Gorąco polecam.

[cyannie · Rating 4 out of 5]

3.75

bardzo mi sie podobalo! swietnie zbudowany klimat zimy 1978 roku i ciekawie wykorzystany motyw mordercy w zamknietej spolecznosci

[Anna · Rating 4 out of 5]

4,5 ⭐️

Odejmuje to pół ze względu na drażniące braki spójników i błąd, który tkwi w mojej głowie do teraz.
Mini spoiler - Alicja czyta pamiętnik Anuli, ale mówi o tym jak pięknie pisała Iwona.

To moje pierwsze spotkanie z autorem, ale chyba należałoby powiedzieć, że nie ostatnie.
Wytypowany morderca gdzieś tam w pewnym momencie książki, potwierdza się na końcu, ale zupełnie to jej nie ujmuje, że jest przewidywalna.
Na początku miałam trochę takie „eeee, taki koniec”. Ale ostatecznie dobrze, że taki bo znamy takich autorów kryminałów co by i na tej historii ukręcili kolejnych 20 tomów, hehe.

[Ilona * ksiazka_w_kwiatach * · Rating 4 out of 5]

Historie, których fabuła rozgrywa się w małej miejscowości, przyciągają mnie do siebie niczym magnes. Tym bardziej wtedy, gdy taka historia wyjdzie spod pióra jednego z najlepszych polskich pisarzy. Michał Śmielak zaskarbił sobie u mnie miejsce na liście pisarzy, których książki biorę w ciemno i wiem, że historia, jaką zaserwuje mi autor, spełni wszystkie moje oczekiwania.

Rok 1978. Polskę nawiedza zima stulecia. Podporucznik Jan Ryś spędza pierwsze od dawna święta Bożego Narodzenia w rodzinnej wsi położonej u podnóża Karkonoszy. Świąteczną sielankę przerywa atak zimy, po którym maleńka osada zostaje odcięta od świata. Jednak walka z siłami natury nie jest tym, z czym przyjdzie walczyć mieszkańcom wsi. W dzień Bożego Narodzenia zostaje znalezione ciało młodej dziewczyny. Przerażeni mieszkańcy wraz z niedoświadczonym milicjantem podejmują się wytropienia mordercy. Ile prawdy jest w krążącej od lat legendzie, że wieś nawiedziła Mara, demon mrozu i śmierci, który przed laty zebrał już krwawe żniwo?
Czterdzieści lat po tych wydarzeniach policjanci z Archiwum X wzywają emerytowanego Jana Rysia na przesłuchanie dotyczące sprawy z 1978 roku. Rozmowa z policjantami budzi od lat uśpione demony, a także zmusza do zmierzenia się ze wspomnieniami i bolesną przeszłością. Czy to już czas, by skrywana przez lata prawda ujrzała światła dzienne?

„Osada” to historia, która dosłownie pochłania czytelnika. Nieszablonowa fabuła z intrygującą zagadką w tle wciąga od pierwszych stron, budząc w nas niepokój i strach. Klimat tej historii jest niesamowity. Maleńka wieś odcięta od świata w czasie zimy stulecia, mieszkańcy skrywający mroczne tajemnice i pośród nich bezwzględny morderca.
Chłonęłam tę powieść niczym gąbka wodę. To, co najbardziej mi się podobało, to sposób przedstawienie całej historii, którą relacjonuje emerytowany policjant. Sposób opowiedzenia poszczególnych wydarzeń z 1978 roku momentami powodował ciarki, niepokój i strach wyczuwalny był niemal bez przerwy.
„Osada” to świetnie skonstruowany kryminał, którego duszny i niepokojący klimat trzyma nas w swoich szponach do samego końca. Bohaterowie wykreowani są bardzo realistycznie. Przyznam, że czytając książkę, chwilami miałam przed oczami lata spędzone na wsi w czasie dzieciństwa. Doskonale pamiętam tak śnieżne zimy, jak ta, o której wspomina autor. „Osada” to lektura wyborna, której nie można sobie odmówić. Zachęcam Was mocno do sięgnięcia po ten tytuł.

[Julia Tarłowska · Rating 5 out of 5]

Umacniam się w przekonaniu że budowanie gęstej atmosfery w towarzystwie małej społeczności to dla autora rzecz powszednia. Mały zawód odczułam tylko w związku z odgadnięciem zabójcy. 4.5/5

[Adam Włodarczyk · Rating 5 out of 5]

Klimat, klimat, klimat. Wylewa się z każdej strony książki. Akcja dzieje się w okolicach Jeleniej Góry w czasach ,,zimy stulecia”. Czegoś mi zabrakło na końcu, ale pozycja zacna.

[liskowanie · Rating 4 out of 5]

No pyszny klimat. Duszność małej osady, mróz zimy stulecia. „Krew jak maki na śniegu” . What a meal that was.
Było trochę literówek.
Dobra książka w swoim gatunku.

[Sylwia (Allthesmallbooks) · Rating 5 out of 5]

4,75

Ale to było dobre!
Ciężki, mroczny, zimowy klimat. I niby wszystko już było - mała mieścina, ludzie odcięci od świata, morderca. Ale jednak było to tak dobrze napisane, że nie sposób się od tej książki oderwać!

Jedynie spodziewałam się trochę innego zakończenie, choć pod koniec odgadłam, kto za tym stoi. Ale mimo wszystko nie wpływa to za bardzo na moją ocenę.

Słuchałam jako audiobook, w interpretacji Janusza Zadury wypadł naprawdę genialnie.

Moja pierwsza, ale na pewno nie oatatnia książka autora.

[Oliwia (flea_book) · Rating 3 out of 5]

Czasem brakowało mi większego nacisku na rozwój oraz odczucia poszczególnych bohaterów, jednak pióro Autora było dużą rekompensatą.
Pan Śmielak to z pewnością ciekawe nazwisko na polskiej scenie kryminału, będę śledzić 🖤

[Kalina ☆ · Rating 3 out of 5]

(3,5) Uwielbiam klimat zamkniętej przestrzeni w kryminałach i tu właśnie mogłam go odczuć.

Druga połowę przesłuchałam praktycznie na raz, myśle że gdybym ją zaczęła w zimę z śniegiem za oknem przemówiłby do mnie jeszcze bardziej.

Przez rozmowę o tej książce z tata dowiedziałam się że jest on dzieckiem zimy stulecia.

[Natalia _readfromtheheart_ · Rating 5 out of 5]

Michał Śmielak po raz kolejny udowadnia, że jest mistrzem.
„Osada” opowiada o zimie stulecia i małej społeczności, którą nawiedza Mara. W Osadzie ma miejsce seria brutalnych morderstw, a podczas lokalnego śledztwa, prowadzonego przez młodego milicjanta, wychodzą dawne tajemnice i niesnaski. Co tak naprawdę się stało? Dowie się ten, kto odwiedzi „Osadę”.
W książkach Śmielaka uwielbiam to, że są dopięte na ostatni guzik. I tutaj nie było inaczej. Historia, którą snuje autor jest po prostu wspaniała; pełna zawiłości, emocji, tajemnic, i zwrotów akcji.
Narracja jest fenomenalnie poprowadzona, a bohaterowie nie są płascy. Ilość pracy włożona w tę książkę jest naprawdę imponująca.
„Osadę” polecam wszystkim, którzy lubią górskie klimaty, sekrety, umiejętne snucie historii, ale też mistrzowskie zwodzenie czytelnika.

[!Leon 🦈 · Rating 2 out of 5]

2.5⭐️

spodziewalem sie czegos o wiele lepszego. nie jest jakos mega wciagajaca, styl pisania jest troche ciezki przez co wolno mi sie to czytalo i ogolnie niekiedy sie juz meczylem czytaniem po prostu. ogolnie nie jest to zle jest to po prostu dobre i nic wiecej ksiazka po prostu nie dla mnie. rozwiazania juz sie zaczalem domyslac calkiem wczesnie wiec nie mialem szoku jakiegos niestety ale przynajmniej ksiazka ma calkiem spoko klimat fajnie by sie ja czytalo w zime.

[Ewelina Rękas · Rating 3 out of 5]

Rok 1978. Malutka osada wciśnięta między rzekę a zboczach Karkonoszy szykuje się do świąt.
Za oknami szaleje śnieżyca, odcinając wieść od reszty świata.
W taką pogodę budzą się demony. Kiedy po pasterce we wsi znajdują ciałko młodej dziewczyny, starsi mieszkańcy wierzą, że znowu przyszła Mara.
Ale Jan Ryś, młody milicjant nie wierzy w demony. Podejmie się trudnego zadania wytropienia prawdziwego mordercy. Tylko czy uda mu się zdobyć zaufanie w hermetycznej społeczności?

Michał Śmielak umie budować napięcie.
W "Osadzie" od pierwszych stron czytelnikowi towarzyszy uczucie niepokoju, dodatkowo potęgowane duszną atmosferą i mrocznym, zimowym klimatem.

Autor zastosował popularny zabieg dwóch ram czasowych. Z jednej strony mamy relację wydarzeń z zimy 1978 roku. I tu od początku intryguje sam narrator. Z drugiej strony mamy rok 2023, kiedy Jan Ryś, będący na emeryturze dostaje wezwanie od policjantów z Archiwum X, badających dawne zbrodnie.
Ta współczesna linia czasowa trochę mi "zgrzytała". Tzn. Z jednej strony rozumiem zabieg powrotu po 40 latach do sprawy, ale miałam wrażenie, że to trochę naciągane i nieudolne prowadzenie śledztwa. Za to druga linia trzyma poziom i napięcie do końca. Trup ściele się gęsto, chociaż sama akcja nie pędzi, to mamy nawiązanie do ludowych wierzeń a także akcji "Wisła".
Natomiast samo zakończenie trochę rozczarowuje. "Osada" to taka powieść, gdzie czytając wzrasta napięcie, mnożą się pytania kto i dlaczego zabija, intryguje postać Michała, i nagle jest zakończenie, które nie wywołuje większych emocji, oprócz zdziwienia, że tak to sobie autor wymyślił.

Mimo tych kilku drobnych minusów, to spokojnie sięgnijcie po "Osadę", niech otuli was mroźna zima, a kiedy usłyszycie przeciągłe wycie, nie wychodźcie z domu 🤫

[Lexie K. · Rating 3 out of 5]

Tbh 5/10 ale prawdopodobnie dlatego, że jestem niewybrednym czytelnikiem.

Kto mnie zna, ten wie, że kryminały i thrillery to coś po co sięgam niechętnie- tę książkę wybrałam do przeczytania ze względu na challenge wielkobukowego bingo i by wyjść z strefy komfortu (łatwy dostęp też ze względu na Legimi, z którym żegnam się w marcu).

Fabuła nie wciągnęła mnie jednak muszę powiedzieć, że poczułam klimat ciężkich zimowych wieczorów. Typowa sylwetka detektywa znana każdej osobie- lekko cyniczny starszy pan z "sprawą życia". Zawsze dwa kroki przed kimś, czujący się najostrzejszą kredką w piórniku. Coś na co zwróciłam za to większą uwagę- brak korekty książki? Głupie błędy logiczne- począwszy od aspiracji Alicji do takich, skąd się wzięła choinka w domu bohatera (raz ścina ją tata z lasku, innym razem pojawiła się ponoć za sprawką ojca i wuja jako kupna).

Zakończenie również dupy nie urywa- tendencyjne, przewidywalne.

[Amelia Płatek · Rating 4 out of 5]

Oczywiście Śmielak jak zawsze wywiódł mnie w pole. Obstawiałam kilka osób, ale oczywiście nie ta właściwą.

To moja trzecia książka tego autora, ale na pewno nie ostatnia!

Powiem tylko że audiobook czytany przez pana Zadurę jak zawsze majstersztyk.

[Książkoty · Rating 4 out of 5]

To jest tegoroczne zaskoczenie, ale to miało klimat!

[Olka 🦋 · Rating 5 out of 5]

jakie to było dobre 🤩 mega klimat, mała, zapomniana, zamarznięta wioska i typowanie zabójcy i like it 😎

[Bastian Wiktoria · Rating 4 out of 5]

świetny kryminał

[oliwia · Rating 5 out of 5]

tak mi się podobało, że aż dałam mamie do przeczytania

[millie ! · Rating 3 out of 5]

miało potencjał...

[Magda (panipisarka) · Rating 5 out of 5]

Świetna, trzymająca w napięciu. Lektor sprawił, że książka miała dodatkowy smaczek, czytajcie!

[Anna G · Rating 3 out of 5]

3,5 fajny klimat, akcja dzieje się powoli, bardzo to wszystko do siebie pasuje. Zakończenie średnie, nie do końca dla mnie logiczne

[Agata Górska · Rating 4 out of 5]

W tej powieści ludzkie emocje i skomplikowane zależności społeczne zostają wyeksponowane w taki sposób, że czujemy się jakbyśmy sami byli uczestnikami tej mrocznej historii. "Osada" to mistrzowsko przez Michała Śmielaka wykreowana napięta atmosfera, w której każdy gest i słowo mieszkańców stają się ważne.

Narracja powieści oscyluje między teraźniejszością a przeszłością, ukazując skomplikowane relacje międzyludzkie i powoli odkrywa przed czytelnikiem sekrety skrywane przez lata. Doskonały styl Autora sprawia, że atmosfera powieści szybko bierze czytelnika w swoje macki. Jest gęsta od skrywanych emocji i sekretów, tworząc uczucie, jakby cała społeczność Osady oddychała jednym rytmem, pełnym lęku i niepewności. W tej odciętej przez zimę stulecia przestrzeni zło nie śpi, a strach i niepewność stają się niemal namacalne.

Zagadka kryminalna stanowi raczej tło – Michał Śmielak sprawił, że nabrała ona roli katalizatora dla wydarzeń, podkreślając napięcie i emocje mieszkańców. Michał Śmielak umiejętnie wykorzystuje elementy kryminału jako tła do eksploracji ludzkich emocji, lęków i skrywanych tajemnic. To kreowanie nastroju, a nie śledztwo policyjne, staje się centralnym punktem fabuły, nadając historii unikalny charakter.

Choć brakowało mi tu więcej elementów intrygi, to muszę przyznać, że dzięki temu "Osada" wyróżnia się na tle innych powieści kryminalnych, oferując czytelnikowi fascynującą podróż przez mroczne zakamarki małej społeczności z lat 70-tych XX wieku.

"Osada" nie jest klasycznym kryminałem. Michał Śmielak doskonale ukazał, jak przerażenie i izolacja potrafią wpłynąć na zachowania. To raczej opowieść o ludziach uwięzionych nie tylko przez śnieg, ale i przez własne lęki oraz przeszłość. Polecam!

[daksamel · Rating 3 out of 5]

3,5⭐️

[rokiiii_b · Rating 3 out of 5]

Super się bawiłam, nie jest to kryminał idealny, ale ma duży potencjał, doceniam pióro autora, które jest lekkie, ale błyskotliwe a chwilami wręcz poetyckie. Dodatkowy “smaczek” stanowił fakt, że znam opisywane w fabule okolice. Polska kultura i historia zostały tutaj świetnie przedstawione - ciekawie, swojsko (w najlepszym tego słowa znaczeniu), intrygująco, a przy tym oczywiście niepokojąco. Dwie osie czasu zostały bardzo ciekawie poprowadzone i fajnie uzupełniały się nawzajem, co nie zawsze się tak zgrabnie udaje. Zakończenie i rozwiązanie zagadki było raczej proste i domyśliłam się go, ale chyba taki był też na to zamysł, żeby każdy mógł się sam domyślić w kontrowany przez autora sposób. Mimo to zakończenie było w mojej ocenie satysfakcjonujące, więc jestem zadowolona. To co najbardziej mi nie zagrało to niespójna postać głównego bohatera a dokładnie jego nieadekwatne reakcje na wydarzenia w drugiej części książki oraz sama długość historii - wolałabym, żeby ta opowieść była jeszcze bardziej rozbudowana i pogłębiona, bo ma duży potencjał. Zdecydowanie zaciekawiła mnie twórczość Pana Śmielaka i teraz mam zamiar sięgać po więcej jego książek!

[micusiowo · Rating 2 out of 5]

Ok

[Olga · Rating 5 out of 5]

Super napisana, choć zgubiłam się w imionach i nazwiskach bohaterów z 400101 razy, ale to ja.

+ Do ostatniej chwili nie spodziewałam się czegoś takiego! Dobra książka, serio!